مجله اینترنتی ازهمه جا ازهمه چیز

خبرمهم-بزودی این سایت باساختاری جدیدوبامحتواهای جدید وبروز شروع بکارخواهدکرد

دریاچه ها

شورابيل : اين درياچه قبلاً بسيار شور بوده است ولي امروزه با افزوده شدن آب شيرين از شوري آن کاسته شده ، بطوريکه نوعي ماهي در آن پرورش داده مي شود . اين درياچه داراي امکانات تفريحي ، ورزشي و فرهنگي بسياري از جمله قايق راني ، پيست دو و ميداني ، دوچرخه سواري ، باغ وحش ، هتلهاي مجهز و زيبا، مجموعه شهر بازي براي بچه ها ، رستوران در وسط درياچه و ... است . اين درياچه در 48 کيلومتري جنوب شرقي اردبيل بطرف خلخال در يکي از دره هاي کوهستان با غيروو در ارتفاع 2500 متري از سطح دريا با مساحتي بالغ بر 210 هکتار و عمق متوسط پنج متر يکي از زيباترين و ديدني ترين درياچه هاي ايران مي باشد . در حال حاضر نوعي ماهي قزل آلاي رنگين کمان که از زمره بهترين نوع ماهيان دنيا مي باشد در آن پرورش داده مي شود که هر ساله تعداد زيادي از مردم جهت ماهيگيري و کوهنوردي و استفاده از مناظر بديع و بي نظير منطقه و هواي خنک و مطبوع آن به درياچه روي مي آورند .


چشمه ويلا دره گازدار (ويلادرق) : اين چشمه در روستاي ويلادرق و در ارتفاع 1800 متري از سطح دريا واقع شده است . دبي آن 18 ليتر در ثانيه و بصورت دائمي و سرريز در جريان است . دماي آن 18 درجه سانتيگراد و مزه اي کمي ترش و ظاهري شفاف و بي بو مي باشد . کاتيون و آنيونهاي موجود در آن بي کربنات و کلسيم است . هدايت الکتريکي آن براي 25 درجه حرارت 600 است . PH آن 2/5 و ترکيب آن بيکربنات کلسيم است . از آب اين چشمه براي مداواي سنگ کليه و تقويت اعصاب و درمان عوارض دستگاه گوارش استفاده مي شود .


درياچه نئور : اين درياچه در فاصله 42 کيلومتري جنوب شرقي اردبيل در ارتفاع 2480 متري از سطح دريا قرار دارد. راه اصلي دسترسي درياچه جاده روستائي آسفالته به طول 13 کيلومتر مي باشد که از کيلومتر 29 جاده بين شهري اردبيل – خلخال در محل قريه بودالالو بطرف شرق منشعب مي شود . اين درياچه با متوسط 257 هکتار مساحت بزرگترين درياچه آب شيرين استان مي باشد . در حال حاضر نوعي ماهي قزل آلاي رنگين کمان که از زمره بهترين نوع ماهيان دنيا مي باشد . در آن پرورش داده مي شود که هر ساله تعداد زيادي از مردم جهت ماهيگيري و کوهنوردي و استفاده از مناظر بديع و بي نظير منطقه و هواي خنک و مطبوع آن به درياچه روي مي آورند. گونه هاي جانوري آن شامل: خرس قهوه اي – گرگ – روباه – خوک – مار – مارمولک – قورباغه – اردک – خوتکا – آنقوت – کبک – چکاوک – چنگر – بلدرچين – عقاب طلايي – زاغ و انواع پرندگان گنجشک سان مي باشد .


آبشارها
آبشار گورگور خياوچاي :
اين آبشار در مسير رودخانه خياو (خيوچاي) بوده و بلندي آبشار حدود 10-12 متر مي باشد و از نظر حجم جريان قابل توجه مي باشد . حوضچه اي دايره اي شكل درمحل ريزش آب ايجاد شده است. آبشار گورگور به علت منظره جالب طبيعي و وجود ماهي قزل آلاي قرمز در رودخانه و حوضچه و برخورداري از موهبت آبگرم معدني ملك سوئي و چشم اندازي از كوهستان سبلان (ارتفاعات دلي آلي، آيتار، هرم و كسري) جذاب و ديدني است.
آبشار سردابه :
اين آبشار در نزديكي آبگرم معدني سردابه (24 كيلومتري غرب اردبيل) در دامنة شرقي كوه سبلان واقع است. ارتفاع آن حدود 20-15 متر و حجم جريان آن نسبتاً كم و محدود به خروجي چند چشمه بالادست مي باشد. شايان ذكر است حجم جريان اين آبشار در مواقع بارش و پيوستن جريانهاي سطحي حوزه آبخيز افزايش مي يابد. اين آبشار از محلهاي ديدني مجتمع آبگرم سردابه كه از نقاط گردشگري اردبيل است، مي باشد.
آبشار گورگور آلوارس :
اين چشمه در درة آلوارس يا قزل گوللر كه يكي از عريض ترين و باصفاترين دره هاي سبلان است، در ارتفاع 2420 متري از سطح دريا واقع شده است.
آبشار آقبلاغ :
اين آبشار در خلخال و در كوه آق داغ (سفيدكوه) قرار دارد. وجود گونه هاي متنوع گياهي، درختي و علفي در پيرامون اين آبشار زيبائي آن را دوچندان مي نمايد. نزديكترين راه ارتباطي به آقبلاغ از طريق يك راه پياده رو از روستاي لرد بخش شاهرود خلخال ميسر است
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 21:12  توسط اطلس ایران وجهان  | 

بقعه شيخ صفي الدين اردبيلي

آدرس : ميدان عالي قاپو- بقعه شيخ صفي الدين اردبيلي

مجموعة بقعه صفي الدين اردبيلي پس از وفات شیخ در سال 735 هـ ق به وسيله فرزند وي صدرالدين موسي پايه گذاري شد.

مجموعه شامل تعدادي از بناهاي دوره هاي مختلف است كه نخستين بار شاه طهماسب آنها را به صورت مجموعه واحدي درآورد.

بعدها شاه عباس با افزودن بناهاي مهم به اين مجموعه اصلاحاتي در آن ايجاد كرد.

اسلاف شاهان صفويه و شاه اسماعيل اول سر سلسله اين خاندان در داخل اين مجموعه تاريخي به خاك سپرده شده اند.

اين بناي عظيم شامل گنبد الله الله- گنبد جنت سرا دارالمتولي- قنديل خانه- حرم خانه و … مي باشد.

بقعه شيخ جبرائيل كلخوران

آدرس : اردبيل- روستاي كلخوران- بقعه شيخ جبرائيل كلخوران

قدمت : صفويه

بقعة شيخ جبرائيل كلخوران پدر شيخ صفي الدين اسحق اردبيلي، جد سلاطين صفوي مي باشد كه در روستاي كلخوران در 3 كيلومتري اردبيل قرار دارد كه مقبرة شيخ امين الدين جبرائيل به صورت يك هشت ضلعي در وسط باغ قرار گرفته است.

گنبد تخريب شده آن در چند دهة اخير بازسازي شده است. داخل بقعه با نقاشي برجسته روي گچ و كتيبه هايي با خط عليرضا عباسي مزين گشته است.

بقعه شيخ حيدر مشگين شهر

آدرس : داخل محدوده مشگين

قدمت : ايلخاني

در محوطه اي موسوم به امامزاده در مشگين شهر برج بلندي واقع است كه تقريباً از تمام نقاط شهر و همچنين وروديهاي اصلي شهر بخش هايي از آن ديده مي شود كه بنام مقبره شيخ حيدر در فهرست آثار ملي ثبت گرديده است. تاريخ ساخت اين بنا به دورة ايلخاني باز مي گردد.

امامزاده ها و بقاع متبرکه Minimize

امامزاده سيدعبدالله (ع) واقع در بخش شاهرود خلخال : امامزاده سيدعبدالله (ع) از نوادگان حضرت امام موسي الکاظم (ع) است . آرامگاه آن حضرت در 42 کيلومتري جنوب غربي شهرستان خلخال در يک کيلومتري بخش کلور (شاهرود) در کنار چشمه زلال بسيار خنک مشهور به جيگيزات و رودخانه پرخروش شاهرود در دل کوههاي بلند منطقه قرار گرفته است . اين امامزاده مورد توجه مشتاقان اهل بيت ، ائمه اطهار (ع) مي باشد که در اکثر مناسبتهاي مذهبي مخصوصاً (عيد قربان ، 28 صفر و 21 رمضان) جهت زيارت مرقد مطهر آن حضرت و استفاده از جاذبه هاي طبيعي آن منطقه به آنجا مي آيند و ساعتها در کنار امامزاده مراسم اجرا مي شود ، جهت برآورده شدن حاجات به آن حضرت چنگ توسل مي زنند و در اطراف سرسبز و مشجر بقعه به سياحت و استراحت مي پردازند ، ساختمان بقعه از شش سال پيش توسط هيأت امنا امامزاده تخريب و اقدام به بازسازي شده که در مرحله پوشش سقف مي باشد . مساحت صحن و حرم و سالن حدود 300 مترمربع که بصورت بتن آرمه با کيفيت بسيار بالايي درست شده که نياز به مساعدت دارد ، اين مکان بعد از آماده شدن ساختمان يک مکان کاملاً زيارتي و سياحتي خواهد بود که براي گردشگران جاذبه اين منطقه خيلي مورد توجه خواهد بود .
امامزاده سيدعبدالعزيز (ع) "سلطان ميرعزيز" نيار : از نوادگان حضرت امام موسي کاظم (ع) واقع در جنوب شرقي اردبيل محله نيار زادگاه مولانا شيخ احمد (مقدس) اردبيلي واقع ، از تاريخ ولادت و وفات آن حضرت سندي در دسترس نمي باشد . از قديم الايام داراي ساختمان و گنبد و براي برگزاري مراسم عزاداري و روضه خواني بود . چندين بار ساختمان آن تجديد بنا شده بطوريکه در طوق برنجي موجود در بالاي گنبد تاريخ 801 ه.ق درج گرديده است . آخرين بازسازي صحن و محوطه آن در سالهاي 76 و 77 به مناسبت برگزاري کنگره پانصدمين سالگرد تولد مولانا مقدس اردبيلي که بطور همزمان در قم و اردبيل برگزار گرديد از محل اعتبار اختصاص کنگره مزبور و همکاري استانداري و شهرداري اردبيل انجام گرديد . صحن موجود بصورت يک دوازده ضلعي منتظم و آميخته اي از معماري روز و سنتي با گنبدي فلزي به قطر 5/6 متر احداث ، قسمت داخلي با کيفيت خوب چوبي (پانل) و فضاي سبز و درختکاري مي باشد و دور تا دور محوطه خيابان کشي شده است و ساختمان جديدالاحداث آن در مورخه 6/5/77 توسط وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي وقت افتتاح گرديد . این امامزاده داراي چهار نفر هيأت امنا مي باشد که با نظارت اداره اوقاف بردرآمد و هزينه آن رسيدگي مي کنند و آقاي حاج موسي الرضا قضايي مسئول هيأت امنا مي باشد .
امامزاده سيد جعفر انار : روستاي تاريخي انار جزو بخش مشگين شرقي از دهستان لاهرود مي باشد . از شمال غربي به لاهرود ، از شمال به روستاي فخرآباد ، از شرق به روستاي بنه لر محدود است . در قسمت شمال روستاي انار گنبدي پاک و مطهر حضرت سيدجعفر (ع) انار که به قولي سلسله نسبش با چندين واسطه به امام موسي الکاظم (ع) مي رسد ، مشهور است . ساختمان بنايي مستطيل و از آجر قرمز ساخته شده است . تاريخ بناي ساختمان با توجه به نوشته تاريخ روي بنا به 1300 (ه.ق) است .
امامزاده سيدعمادالدين (رحيم بيگلو) : روستاي رحيم بيگلو سفلي از دهستان ارشق و دو کيلومتري با شهر رضي فاصله دارد . مسجد ساخته شده در اين روستا که با استفاده از مصالح سنگي و چسبيده به بقعه مذکور احداث شده حدوداً 400 متر مربع مي باشد . بر روي قبر کتيبه اي به خط عربي به چشم مي خورد که نوشته هايش ناخوانا مي باشد ، با توجه به مجسمه هاي قوچي موجود در داخل بقعه نشانگر حکومت قره قويونلوها و آق قويونلوها در قرن هشتم و نهم هجري مي باشد .
امامزاده فخرآباد : امامزاده فخرآباد که بنایی قاجاری است به شماره 6240 در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده است . اين بنا واقع در ميدان اصلي روستاي فخرآباد مشگين شهر در بخش جنوب غربي به مساحت 1926، 76 متر مربع واقع شده است . پلان کنوني متشکل از دو بخش قديمي و نوساز مي باشد که در سالهاي گذشته به دليل تعداد زياد زائرين و مسافران اقدام به احداث اين بخش نموده اند . ديوار بنا از ارتفاع 80 سانتيمتري تا زير گنبد داراي تزئينات نقاشي مربوط به دوره قاجار مي باشد که شکوه خاصي به بنا بخشيده است . .......
ادامه مطلب

+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 21:11  توسط اطلس ایران وجهان  | 

مساجد

مسجد جمعه اردبيل : اين بنا در شمال شرقي شهر ، بين محله هاي پيرشمس الدين و عبدالله شاه بر روي تپه مرتفعي واقع گرديده و يكي از قديمي ترين مساجد شمال غربي ايران است. با توجه به حفاريهاي باستان شناسي كه در محوطه اطراف اين مسجد صورت گرفته بقاياي شبستان هاي ستوندار در بخش شرقي و شمالي و هم چنين آثاري از كتيبه هاي متعلق به قرن سوم و چهارم ه.ق. كشف گرديده است . اصل بناي كنوني مسجد در دوره سلجوقيان بر روي بقاياي كهن تري ساخته شده كه درنتيجه حمله مغول حدود سال 620 هجري ويران و درحدود سال 650 هجري مجدداً باز سازي گشته است در اين بازسازي ،گنبد به طور كامل بازسازي شده و تزيينات مختلف گچبري و نقاشي در شبستان ومحراب آن انجام گرديده است . بناي فعلي مسجد به ابعاد خارجي 85/18 ×45/36 متر از گنبد خانه اي ويران و ايواني كه در دوره هاي بعد به شبستان ستونداري تبديل شده ، تشكيل مي شود همچنين در 5/16 متري مسجد ، بقاياي مناره اي از دوره سلجوقي برجاي مانده است . اين فضا توسط سه كنج ها وترنبه ها به هشت ضلعي و سپس شانزده ضلعي تبديل گرديده وگنبد بر روي آن قرار گرفته است . بقاياي ساقه گنبد نشان مي دهد که اين بخش داراي ترك هاي متعدد منشوري زيبا قطار بندي و تزيينات كاشي معرق بوده كه تنها بخش اندكي از آن باقي مانده است. ديواره هاي داخلي گنبد خانه با اندود گچ و نقوش ترنج و گل و بوته قابل مقايسه با تزيينات گنبد سلطانيه تزيين يافته و درضلع جنوبي آن ، محراب بلند و زيبايي از دوره ايلخاني باگچبري ها ومقرنس كاري هاي جالب و در زير آن آثاري از محراب كوچكتر دوره سلجوقي مشهود است . درب ورودي مسجد به تاريخ 742 ه.ق. داراي گره هاي هندسي ، گل ميخ هاي آهني وكتيبه اي حاوي دوبيت شعر به خط نسخ است چنين به نظر مي رسد كه درب مزبور ، از جاي ديگر به اين مسجد منتقل شده است . در حدود 5/16 متري مسجد ، بقاياي مناره اي از دوره سلجوقي به ارتفاع هشت و قطر پنج متر باقي مانده كه به هنگام آباداني مسجد در كنار آن قرار داشته آجر چيني بخشي از سطح مناره به صورت خفته راسته است كه تا حدودي به آن حالت تزييني بخشيده است بر بدنه مناره دوسنگ نبشته به تاريخ هاي 878 و879 ه.ق نصب شده كه مربوط به اوزون حسن حكمران آق قويونلو است و ارتباطي با بناي مسجد و ناره ندارد و حتمالاً از جاي ديگري آورده و ر روي منار نصب شده است اين بنا به شماره 248 به ثبت تاريخي رسيده است .

مسجد میرزا علی اکبر مجتهد : مسجد مجهز و مجلل میرزا علی اکبر در مرکز اردبیل نزدیک بازار واقع شده و دارای دو در است . از جاذبه های این بنا ، دو منبر است که یکی مشبک چوبی و دیگری به صورت صندلی بازودار و چرخدار است .

مسجد اعظم اردبیل : این مسجد تا اندازه ای نوساز ، با سبک نو و در ابعاد قابل توجه که از گنبد الله الله شیخ صفی تقلید شده ، ساخته شده است . مؤذنه مسجد در زمان قاجاریه و به سبک آن دوره ساخته شد ولی در سال های اخیر دوباره بازآفرینی شده است .

 

مسجد جامع نمين : معتمدين و پيرمردان در مورد بناي مسجد جامع نقل مي کنند باني مسجد شاهزاده عصمت خانم طاهرميرزا بن اسکندر ميرزا بن عباس ميرزا نايب السلطنه فتحعلي شاه قاجار است . در محل فعلي مسجد ، مسجدي کهنه وجود داشته به دستور شاهزاده خانم مسجد کهنه تخريب نموده و بر روي پي آن مسجد فعلي را ساخته اند . ازاره بنا سنگي و بدنه آجري با ملات ماسه آهک مي باشد . سقف آن در اصل تيرپوش بوده در سالهاي گذشته شيرواني بر روي آن احداث شده است . سقف تيرپوش بنا بر روي هشت ستون چوبي با پايه هاي سنگي قرار گرفته است . مسجد جامع داراي پنجره هاي مشبک چوبي و سرستونهاي چوبي زيبايي است که جنس آن راش کوهي است . همچنين بنا داراي مناري با آجر چيني زيبا و چسبيده به آن مي باشد . 

مسجد حسينيه ميرزاده خانم اردبيل : اين مسجد در نزديکي ميدان قيام در داخل کوچه ميرزاده خانم در پنجاه متري خيابان جمهوري اسلامي واقع شده ، شامل يک باب مسجد بزرگ ، يک باب سالن فاطميه و شبستان مي باشد که بقعه شريف سيده خانم بنام ميرزاده خانم با ابعاد حدود 3×3 متر با سقف آينه کاري و ديوار و کف مرمريت در قسمت غربي مسجد جاي گرفته ، داراي ضريح فلزي با روکش استيلي مي باشد . آرامگاه او مورد توجه و زيارت اکثر اهالي محل و در بعضي موارد مورد توجه مردم ساير محلات نيز مي باشد .

سقاخانه حضرت ابوالفضل (ع) مسجد سليمان اردبيل : سقاخانه حضرت ابوالفضل (ع) درکنار خيابان شيخ صفي و در جنب مجموعه تاريخي شيخ صفي الدين در کنج جنوبي غربي مسجد قرار دارد که از ساليان قديم مورد توجه مردم مسلمان منطقه مي باشد . ساختمان مسجد در سال 74 تخريب شد که در مدت پنج سال با کيفيت بسيار بالايي با زيربناي 550 متر مربع با يک گنبد و دو مناره بسيار جالب ساخته شده است. این سقاخانه داراي مسجد ، زير زمين براي برگزاري مراسم خانمها و شبستان مي باشد که اکثر قسمتهاي بيروني و داخلي ساختمان از کاشي سنتي خشتي و معرق و سنگ کار شده است .

مسجد جنت سرا : اين بنا در ضلع شمالي صحن اصلي بقعه شيخ صفي الدين اردبيلي واقع است و از ساخته هاي شاه طهماسب اول به شمار مي آيد. درخصوص عملكرد واقعي بنا اطلاع دقيقي در دسترس نيست و به نظر مي رسد كه براي مراسم صوفيانه استفاده مي شده است . نماي اصلي ايوان ، با كاشيكاري زيبا و كتيبه هاي قرآني تزيين وجلوي آن به پنجره بزرگ مشبك گره چيني از جنس فلز مسدود شده است. بر روي ديوار شمالي داخل بنا ، طاق نماي بزرگ پنج ضلعي ايوان مانندي وجود دارد كه بالكن كوچكي در بالاي آن ساخته اند واز طريق پلكان كوتاهي واقع در عقب طاقنما بدان مي توان رسيد. به نظر مي رسد كه از الحاقات دوره بعدي باشد در ديوارهاي شمال وغرب بنا نيز درهايي تعبيه شده كه به اتاقهاي مجاور راه دارد جرز هاي عظيم اين مسجد ، با ترفندهاي مختلفي ، سبك وتو خالي ساخته شده است.

مسجد کلخوران : اين مسجد در كلخوران ، سه كيلومتري اردبيل واقع گرديده است. پوشش اين مسجد بر روي ستونهاي ساده اي قرار دارد. نماي بيروني بنا با طاق نماهاي آجري وپنجره هاي مشبك و تزيينات آجري نماسازي شده است. سردر ورودي مسجد داراي طاق نماهاي كم عرض و مرتفع با نيم ستون هاي آجري بوده و بناي مسجد متعلق به دوره قاجار است.

سایر مساجد : مسجد حاج فخر در اردبیل ، مسجد جامع و مسجد نو در روستای خمس خلخال و مسجد جنت سرا در مشگین شهر از دیگر مساجد تاریخی استان اردبیل هستند
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 21:10  توسط اطلس ایران وجهان  | 

 منبع-
قلاع

قلعه قهقهه : اين قلعه در سه کيلومتري غرب روستاي کئچوبه بخش ارشق شهرستان مشگين شهر برفراز يک تپه سنگي مرتفع مشرف بر دره ها و دشتهاي همجوار ايجاد گرديده است . تپه اي که قلعه بر بالاي آن احداث گرديده نزديک به 1000 متر از سطح زمينهاي اطراف ارتفاع دارد . از پاي تپه سنگي که قلعه روي آن واقع شده تا ورودي آن که در شمال قلعه بصورت طاق قوسدار هلالي آجري نمايان است قرار دارد حدود سه کيلومتر فاصله دارد که با پيمودن جبهه شمالغربي مسير مي توان به قلعه دسترسي پيدا نمود که اين راه هر چه به قسمت قلعه نزديک شود تنگتر و باريکتر مي گردد . اين قلعه داراي 11 استخر (حوض آب) است که در بدنه کوه کنده شده است و در سمت بالا (شرق) در قله کوه اطاقهايي با پايه هاي قطور آجري و سنگي ساخته شده احتمال مي رود مخصوص فرمانده قلعه بوده باشد . قلعه داراي فضاي تقريباً مستطيل شکل در منتهي اليه ضلع شرقي است که براساس شواهد تاريخي و معماري که در بدنه صخره و کوه ايجاد گرديده از آن به عنوان زندان بهره مي بردند از اين قلعه در دوره اسماعيليان براي مقاصد نظامي استفاده مي شده و تعدادي از شاهزادگان و بزرگان صفوي در اين محل زنداني بوده اند.

قلعه اولتان : اولتان روستای بزرگی در سه کیلومتری جنوب پارس آباد است و قلعه اولتان در 500 متری این روستا در کنار رود ارس قرار دارد . وضع ظاهری قلعه ساختمان قلعه ای نظامی را القا می کند . بانی این قلعه اشکانیان بودند ولی به واسطه استحکام و موقعیت مناسب تا قرن 12 هجری مورد استفاده قرار می گرفت .

آغجه قلعه : این قلعه از مصالح سنگ ، خشت ، ملاط گچ و آهک ساخته شده است و در سینه کش کوه سنگی ، حوالی چتین دره و قریه قره قیه مشکین شهر قرار دارد .

قلعه ديو (ديو قلعه سي) : اين قلعه در پنج کيلومتري جنوب غرب دهکده کويج از شهرستان مشگين شهر و بر روي دامنه هاي شمالي سبلان ساخته شده است . مطالعات باستان شناسي اوليه اي که انجام گرفته، ساخت آنرا به دوره هخامنشيان نسبت داده اند .

نارين قلعه : اين قلعه که در درون شهر اردبيل قرار داشت ، کهندژ يا ارک شهر اردبيل بود . نارين قلعه در کنار رودخانه بالخلو قرار داشت و داراي برج و باروي محکمي بود . نارين قلعه که از قدمت و تاريخ ساخت آن اطلاع دقيقي در دست نيست ، دژ حکومتي شهر اردبيل بود و در جنگهاي ايران و روس مرکز ذخيره لوازم جنگي بشمار مي رفت . اين قلعه در سال 1315 تخريب شد و متأسفانه بناي قابل توجهي از آن برجاي نمانده است .

قلعه هير: اين قلعه در شهر هير واقع در 25 کيلومتري جنوب اردبيل قرار دارد .

قيزقلعه سي (قلعه دختر) : قيزقلعه سي (قلعه دختر) در روستاي انجيللو در فاصله 17 کيلومتري گرمي به بيله سوار کنار رودخانه برزند مربوط به دوران اشکاني و ساساني در شهرستان بيله سوار واقع شده است .

 

قلعه ارشق مشگين شهر : به فاصله 35 کيلومتري شمال غرب مشگين شهر ، دهستان دشت ، بخش مرکزي در ساحل غربي رودخانه ارشق داراي برجها و باروهاي متعددي است که در اثر گذشته زمان تخريب و ويران گشته است .

برج يا گنبد شاطر: این برج در روستای صومعه و 5/8 کیلومتری اردبیل در یک فضای وسیع و گسترده بنا شده است . در حوالی برج به فواصل گوناگون ، تپه های باستانی قرار دارد . بیشتر آنها مربوط به دوره های پیش از اسلام به ویژه دوره اشکانی است . از کتیبه و پوشش بنا چیزی برجای نمانده است ولی از شیوه معماری برج و شباهت آن با مقبره چلبی اوغلو در سلطانیه چنین برمی آید که احتمالاً از بناهای قرن هشتم هجری باشد .

برج قارلوجا : این برج در قشلاق قارلوجا در کنار رود ارس در مسیر راه خمارلو- اصلاندوز واقع شده است . مصالح ساختمانی آن از سنگ تراشیده شده است . این برج منسوب به دوره مغولی و متعلق به سده هشتم هجری است .

خانه های سنگی در کوه : خانه های سنگی در دل کوهی در ویند کلخوران اردبیل قرار دارد .

دخمه سنگی ویند : در دو کیلومتری شمال غرب روستای ویند کلخوران واقع شده است .

قلعه کهنه : در ارتفاع شرقی دره باغ نوروز مشکین شهر قلعه ای است با شیبی تند به رودخانه خیاو چای منتهی می شود . در مقابل ارتفاع سنگ نبشته ای پهلوی ساسانی قرار گرفته است . ارتفاع حصار در داخل بیش از چهار متر ولی از خارج بیش از هشت متر است . در این قلعه چون از دیرباز در تملک ارتش و سربازخانه دولتی بوده اجازه هیچ گونه کند و کاو و حفاری داده نشده است ولی احتمال می رود قلعه کهنه در محل همان قلعه باستانی ساسانی بنا شده باشد که در کتیبه خطی داخل دره ، از قول نارسه هرمزد به آن اشاره شده است . 

پل ها

پل الماس : بر روي رودخانه بالخلو در غرب شهر اردبيل و بر سر راه اردبيل به سراب ساخته شده است . تا قبل از احداث پل جديد رفت و آمد وسايط نقليه از روي اين پل انجام مي گرفت .
دوجاق : اين پل بر روي رودخانه قره سو بنا شده و دارای یک دهانه و ساخته شده با مصالح آجری و نمای سنگی می باشد . پل دوجاق در سال 1317 ه.ش بر روي یک پل قديمي تر در مشگين شهر ، جاده قديم مشگين شهر به اردبيل (گردنه معروف دوجاق ) مابين روستاي ارباب کندي و گنديشمن در ضلع غربي رودخانه قره سو ساخته شده که تاريخ احداث آن بر روي کتيبه اي در نماي آن ذکر شده است .

 
پل ابراهيم آباد : اين پل در ابتداي کوچه ابراهيم آباد بر روي رودخانه بالخلو در شهر اردبيل ساخته شده و متعلق به دوره صفويه است . آدام اولئاريوس مي نويسد که رودخانه بالخلو در شهر اردبيل به دو شاخه شده و از درون شهر مي گذرد . ظاهراً پل ابراهيم آباد نيز از جمله پل هايي است که پيترودولاواله در سفرنامه خود به آن اشاره کرده است .

 
پل قره سو (زاغالان) : اين پل بر روي رودخانه بالخلو ساخته شده و داراي هفت دهنه است. بناي آن را به دوره صفويه نسبت داده اند . ظاهراً پل توسط شخص خيري بنام مسير حمزه ننه کران مورد بازسازي قرار گرفته است .


فيروزآباد : اين پل بر روي رودخانه فيروزآباد واقع در بخش فيروزآباد شهرستان کوثر که يکي از سرشاخه هاي فرعي قزل اوزن است ، بنا شده است . پل فيروزآباد داراي يک دهانه با قوس بيضوي شکل مي باشد که در هر طرف با چهار طاق با ارتفاع متفاوت پوشش داده شده است . مصالح ساختماني پل سنگهاي رسوبي حکمي است که در سالهاي اخير دست اندازهاي سنگي آن را با ديواره بتني پوشش داده اند .


گيلانده : این پل در کيلومتر 15 جاده اردبيل به آستارا جنب روستاي گيلانده واقع شده است . پل گيلانده در مسير ارتباط جاده اردبيل به آستارا بر روي رودخانه بالخلي چاي بنا شده است . اين پل پلي چهار چشمه با پايه هاي سنگي و طاق و بدنه آجري مي باشد . پل گيلانده يادگار دوران صفويه بوده و در سال 1373 ه.ش عمليات مرمتي بر روي اين پل صورت گرفته است .

يدي گوز (هفت چشمه) : پل يدي گوز (هفت چشمه) نیز یکی دیگر از پل های تاریخی استان اردبیل است که در ميدان پانزده خرداد ابتداي خيابان ساحلي این شهر قرار گرفته است . اين پل بر روي رودخانه بالخلي چاي بنا شده است . پل يدي گوز داراي هفت چشمه با پايه هاي سنگي و طاق هاي ضربي جناقي آجري مي باشد . اين پل حالت تقارن داشته و دهانه وسطي ، باعث زاويه دار بودن عرشه پل شده است . پل يدي گوز (هفت چشمه) يادگار دوره صفويه بوده و از سال 1374 ه. ش عمليات مرمتي آن شروع گرديده است.

پل ججين يا (داش کسن) : اين پل در داخل شهر اردبيل و بر روي رودخانه بالخلو ساخته شده است . پل ججين داراي هفت چشمه است و هم اکنون نيز مورد استفاده مردم قرار مي گيرد .

پل کلخوران : اين پل بر روي رودخانه کلخوران در روستايي به همين نام ساخته شده و داراي شش دهنه است . بناي اصلي آنرا به دوره سلجوقي و ايلخانيان نسبت مي دهند که گويا در دوره صفويه تعمير شده است.
پل کلخوران ، پلي سه چشمه و اجرا شده با پي هاي سنگي و ملات آهکي در ازاره و آجر 20×20 و ملات گچي در طاقها مي باشد . دهانه وسطي پل بزرگتر از دهانه هاي جانبي مي باشد که بصورت متقارن در دو طرف اين دهانه قرار گرفته اند . بزرگتر بودن اين دهانه ، باعث زاويه دار بودن عرشه پل شده است .

نادري : پل نادري که در شهرستان اردبیل واقع شده ، بر روي رودخانه بالخلي چاي بنا شده است . این پل ، پلي چهار چشمه با پايه ها و نماي سنگي و طاق هاي آجري مي باشد . پل نادري در دوره پهلوي دوم بر روي پلي به يادگار مانده از دوره صفوي که عامل ارتباطي جاده اردبيل به تبريز مي باشد ، بنا شده است .

پرديسان (پرديس) : پل پرديسان (پرديس) در روستاي پرديسان بخش فيروزآباد خلخال واقع شده است. اين پل بر روي رودخانه قزل اوزن و در دوران صفویه بنا شده است . پل پرديسان ارتباط سرشاخه هاي راه کارواني اردبيل – زنجان را فراهم مي کند . در سال انهدام پل دختر قافلانکوه توسط گروه فرقه دموکرات آذربايجان دهانه وسطي پل منهدم شده است .

ساميان : پل سامیان در کيلومتر 15 جاده قديم اردبيل به مشگين شهر در مسير ارتباطي شهر اردبيل به مغان و قفقاز بر روي رودخانه قره سو واقع گرديده است . پل ساميان پلي شش چشمه و اجرا شده با بدنه آجري پايه طاق سنگي مي باشد . دهانه مياني ، پل بزرگتر از دهانه هاي جانبي مي باشد که بصورت متقارن در دو طرف اين دهانه قرار گرفته اند . بزرگتر بودن دهانه وسطي باعث زاويه دار بودن دست انداز و عرشه پل شده است . به نظر مي رسد که اين پل قبلاً داراي هفت چشمه و بصورت متقارن بوده که به مرور زمان يکي از دهانه ها از بين رفته است . اين پل يادگار دوره صفويه مي باشد که در مسير ارتباطي شهر اردبيل به مغان و ارمنستان از طريق جاده قديم مشگين شهر بنا شده است .

پل سيدآباد : در ابتداي کوچه سيدآباد بر روي رودخانه بالخلو در محله پير مادر ساخته شده و داراي 5 دهنه با تاق ضربي و آجري است. پل سيدآباد پلي سه چشمه و ساخته شده با سنگهاي تراش يافته و ملات آهکي در ازاره و آجر 20×20 و ملات گچي در طاقها مي باشد . دهانه وسطي پل بزرگتر از دهانه هاي جانبي مي باشد که بصورت متقارن در دو طرف اين دهانه قرار گرفته اند بزرگتر بودن دهانه وسطي پل باعث زاويه دار بودن عرشه پل شده است . اين پل يادگار دوره صفويه مي باشد که مسير ارتباطي جاده قديم طالش و خلخال به دروازه ورودي اردبيل را تأمين مي کند .

پل يعقوبيه : اين پل نيز متعلق به دوره صفويه است و بر روي رودخانه بالخلو در ابتداي کوچه يعقوبيه ساخته شده است. داراي پنج دهانه با تاقهاي ضربي و آجري و پي سنگي است . پل يعقوبيه داراي پنج چشمه با طاق و نماي آجري و موج شکنهاي سنگي مي باشد . اين پل حالت تقارن دارد . دهانه وسطي پل بزرگتر از دهانه هاي جانبي است . بزرگتر بودن پل باعث زاويه دار بودن عرشه پل شده است . اين پل يادگار دوره صفويه بوده و در سال 76-1375 ه.ش عمليات مرمتي آن شروع شده است .

پل خدا آفرین : بر روی رودخانه ارس ، دو پل تاریخی به فاصله ای اندک(100 متر) از یکدیگر بنا شده اند که به نام خدا آفرین مشهورند.


پل نير : اين پل درمركز بخش نير در 40 كيلومتري جنوب غربي اردبيل بر روي رودخانه آغلاغان بنا شده و منسوب به دوره صفويه است كه در دوره هاي بعد تعميراتي در آن صورت گرفته وتا همين اواخر مورد استفاده بوده است. امروزه بخشي از اين پل از جمله يك دهانه آن ويران شده است پل در اصل 70 متر طول 10/5 متر عرض و 4 دهانه داشته است ولي امروزه تنها 43 متر از طول پل و3 دهانه آن برجاي مانده است. 3دهانه اصلي رودخانه 56/6 ،80/7 ،76/6 متر عرض دارند بستر رودخانه در محل بر پايي پل نير سنگ فرش شده وسپس پايه هاي پل تا ارتفاع 40/1 متري با سنگهاي تراشيده آهكي بر روي آن قرار گرفته است طاقهاي پل از آجرهايي به ابعاد 5/4 ×22 ×22 سانتي متر ساخته شده وبقيه بدنه پل باآجر وقلوه سنگ بالا آمده است پايه هاي پل در دوجهت داراي موج شكنهايي است در دوره اخير براي تردد وسايل نقليه ،پل بتوني جديدي ساخته اند اين بنا به شماره 2558 به ثبت تاريخي رسيده است.


پل بالاچاي : اين پل در 10 كيلومتري شمال شرق اردبيل به سمت آستارا برروي شاخه اي از رود قره سو قرار گرفته است و از آثار دوره قاجاريه است. امروزه در كنار اين پل ، پل بتوني جديدي ساخته اند كه جاده آسفالته اردبيل - آستارا از روي آن مي گذرد طول پل با احتساب دوقسمت انتهاي آن حدود 41 متر و عرض آن با احتساب جان پناه ها 80/4 متر است. پل داراي چهار چشمه يا دهانه با طاق جناغي است . براي ساخت اين پل بستر رودخانه را در محل برپايي پل به عرض 10/7 متر سنگ فرش كرده و سپس پايه هاي پل را با دو انتهاي مثلثي شكل و طول برابر با عرض قسمت سنگ فرش شده بر روي آن ساخته اند. مصالح مورد استفاده در پايه ها ، سنگهاي تراشيده شده ، و در طاق و بدنه آجرهايي به ابعاد 5/4 ×22 ×22 سانتي متر است براي ساخت پايه ها از قطعات سنگ قبرهاي قديمي نيز استفاده كرده اند در ميانه بدنه پل وحد فاصل طاقها فضاهايي توخالي براي كاهش وزن پل تعبيه كرده اند

کاروانسراها

کاروانسراي عباسي نقدي کندي : اين کاروانسرا در 200 متري حاشيه شمالي جاده آسفالته اردبيل – مشکين شهر و به فاصله 35 کيلومتري اردبيل در کنار رودخانه نقدي و مشرف به دره نقدي کندي کم عمق و سرسبز و پردرخت آن قرار گرفته است . کاروانسراي عباسي نقدي کندي از لحاظ سبک و پلان به نقشه کوهستاني مشابهت دارد. ابعاد آن 29 × 30 متر و از مصالح لاشه سنگ و ملاتهاي آهکي بنا گرديده است . در ازاره بنا از سنگهاي رتوش شده نوع خاراي خاکستري بهره برده شده است . ورودي بنا در قسمت غرب واقع شده که پس از وارد شدن از اين قسمت با دو اطاق در جناحين راهرو روبرو مي شويم . پس از آن وارد تالار مي شويم که در اضلاح شمالي و جنوبي آن چهار حجره تعبيه شده اس ت. دسترسي به پشت اين غرفه ها و حجره ها از قسمت شرقي است .اين بنا از ابنيه باقيمانده عصر صفويان است . در 100 متري شرق کاروانسرا يک تپه طبيعي قبرستان کوچکي قرار دارد که احتمالاً مربوط به دوره اي است که کاروانسرا داير بوده است . با توجه به موقعيت خاص آن و واقع شدن در مسير جاده آسفالته اردبيل – مشکين شهر مي توان از آن به عنوان کافه سنتي استفاده نمود . البته اين کار نياز به مرمت و واگذاري آن به بخش خصوصي دارد . از خصوصيات مهم بنا مي توان به پلان نوع کوهستاني آن اشاره کرد . مراحل مستندسازي و ثبت آن در فهرست آثار تاريخي و ملي در حال پيگيري است . ضمناً کاروانسرا در ملک شخصي بنام حاج سلطان علي جعفري اهل و ساکن روستاي نقدي کندي واقع شده است .


کاروانسراي سربازوطن (قانلي بلاغ) : کاروانسراي سربازوطن در روستاي به همين نام ، از دهستان ارشق شمالي در فاصله حدود 800 متري نوار مرزي ايران و جمهوري آذربايجان و با فاصله 20 کيلومتري شمال مرکز بخش (رضي) واقع شده است . فاصله آن از مرکز شهرستان مشکين شهر 95 کيلومتر است . کاروانسراي قانلي بلاغ به سبک و شيوه چهار ايواني فرم متداول دوره اسلامي صفويه بنا گرديده است . نماي خارجي کاروانسرا شامل يک دروازه ورودي در ضلع شرقي به عرض چهار متر و ارتفاع 5/3 متر و سه اطاق در جناحين آن مي باشد . نماي خارجي کاروانسرا فاقد طاقنما و تزئينات کاشيکاري است . تنها عناصر تزئيني در نماي خارجي ديوار ضلع شمالي دروازه اصلي تزئيناتي به شکل لوزي است که با آجرهاي سوخته اين تزئينات صورت گرفته است . حيات مرکزي کاروانسرا به ابعاد 5/27 × 5/27 در اطراف آن حجره هايي به تعداد 21 عدد در طرفين ايوان ها تعبيه گرديده که راه ورود به اين حجره ها هم از طريق درهاي تعبيه شده در عرض ايوانهاست . اندازه کوچکترين اطاق 4 × 3 متر و بزرگترين آن 3× 10 متر است . قسمت غربي کاروانسرا به کلي تخريب و فقط پي و داغ پي در بعضي قسمتها باقي مانده است . مصالح اين بخش و قسمتهاي تخريب شده توسط اهالي روستا در طول زمان جهت ساخت وساز شخصي مورد استفاده قرار گرفته است . مصالح کاروانسرا آجر 5× 21 × 21 و ملاتهاي آهکي است . اين کاروانسرا فاقد ازاره سنگي است . فرم طاق ايوانها به سبک جناقي و سقف حجره ها داراي گنبدهاي کوتاه مي باشد . در ضلع جنوبي کاروانسرا اطاقي بزرگتر از اطاقهاي ديگر احداث شده که احتمالاً جهت نياز يا اصطبل استفاده مي شده است . همچنين داخل اطاقها محلهايي به عنوان رف و محل بخاري تعبيه گرديده است . ايوانهاي چهارگانه آن از خارج به شکل پنج ضلعي و حالت برج پنج ضلعي به خود گرفته است . اين اثر معماري با توجه به پلان و مصالح بکار گرفته در آن متعلق به عصر باشکوه صفويه است . از خصوصيات بارز بنا کاربرد آجر سوخته در تزئين آن و سبک چهار ايواني آن است که تنها کاروانسراي نوع چهار ايواني باقي مانده از عصر صفويان در استان اردبيل مي باشد . فعلاً از اين بنا با توجه به تخريب بخش هايي از آن استفاده خاصي بعمل نمي آيد ولي در صورت مرمت و تعمير مي توان از آن به عنوان مرکز آموزش جهت روستائيان يا بازارچه مرزي بهره برد . در حال حاضر تحت مراقبت سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري است و کليه امور ثبتي آن در دست اقدام مي باشد . با توجه به اينکه اين بنا تنها کاروانسرا و بناي چهار ايواني در استان اردبيل است مطالعات آسيب شناسي ، تهيه طرح ، ساماندهي ، مرمت ، حفظ و نگهداري و استحکام بخشي از آن جهت مطالعات باستانشناسي حائز اهميت مي باشد . همچنين با توجه به اينکه اين اثر باستاني قسمتي از تاريخ گذشته و خاطره دفاع مخلصانه از خاک ميهن اسلامي را در بر دارد ، در خصوص ثبت آن در فهرست آثار ملي اهتمام ويژه بعمل آيد .

کاروانسرای شورگل : اين کاروانسرا در جنوب شرقي روستاي شورگل از دهستان شورگل، دشت بيله سوار واقع شده است . کاروانسرای شورگل در محوطه اي به ابعاد 200×150 متر در روي تپه اي به ارتفاع سه متر از زمين هاي اطراف قرار گرفته است . ابعاد اين کاروانسرا 29×20 متر مي باشد . ورودي بنا در ضلع جنوبي است که پس از اين وروردي راهروئي به طول شش متر تعبيه شده که از طريق اين راهرو وارد حياط مرکزي به ابعاد 9×18 متر مي شويم . در اين کاروانسرای سفالهائي از دوران اسلامي و نيز دوران تاريخي (اشکاني) جمع آوري گرديد که بر اساس آنها انتساب آن به دوران بين قرن پنجم تا اواخر قرن هشتم ه.ق قطعي است .

سایت میراث فرهنگی استان اردبیل
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 21:9  توسط اطلس ایران وجهان  | 

کاخ ها و خانه های تاریخی

خانه سید هاشم ابراهیمی : اين خانه در كوچه شهيدگاه اردبيل قرار گرفته ومتعلق به مرحوم سيد هاشم ابراهيمي است كه پس از وفات ايشان وارثان قانوني از آن استفاده مي كنند . اين بنا در حال حاضر مسكوني است . ساختمان در دو طبقه زيرزمين و همكف ساخته شده است و تالار بزرگ و زيبايي دارد . تالار كه بخش مهم خانه را تشكيل مي دهد داراي دو رواق و يك شاه نشين است كه از پنجره هاي مشبك كاري بسيار نفيس و زيبايي برخوردار است . زيباترين بخش تالار گچبري هاي آن است .


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 21:9  توسط اطلس ایران وجهان  | 

مناطق حفاظت شدهارسباران
منطقه حفاظت شده ارسباران با وسعت 72 هكتار در كناره هاي جنوبي رود ارس د رشهرستان كليبر واقع شده و به عنوان مكان ذخيره بيوسفر در يونسكو به ثبت رسيده است و از ارزش هاي خاص گياهي و جانوري برخوردار است.

پناهگاه حيات وحش كيامكي
پناهگاه حيات وحش كيامكي با وسعت 84000 هكتار و به ارتفاع 700 متر از سطح دريا از كناره هاي رود ارس تا ارتفاع 3347 متري در كوهستان كيامكي شهرستان مرند گسترده شده است .
تالاب قره قشلاق
منطقه تالابي قره قشلاق دركناره هاي جنوب شرقي درياچه اروميه قرار دارد و به لحاظ شرايط خاص طبيعي زيستگاه بسيار مناسبي براي پرندگان آبزي و كنار آبزي و علف چر مانند ميش و مرغ است . اين تالاب به عنوان تالاب بين المللي شناخته شده است .
تالاب قوري گل
اين تالاب در 40 كيلومتري غرب تبريز واقع شده و از نظر شرايط زيستگاهي براي پرندگان براي پرندگان آبزي بخصوص اردك سرسفيد بسيار مناسب است و به عنوان تالاب بين المللي به ثبت رسيده است .
جزيره اسلامي
جزيره اسلامي در ساحل شرقي درياچه اروميه است . توان بسيار بالاي زيستگاهي حيات وحش و مرتبط با پارك ملي اين جزيره درياچه اروميه را از اهميت زيست محيطي ويژه اي برخوردار كرده است .


پارك هاي ملي
جزاير استان آذربايجان شرقي محدود به درياچه اروميه و رودخانه ارس است . نظر به اهميت جهانگردي جزيره هاي درياچه اروميه و تبديل آنها به پارك هاي ملي مورد اشاره قرار مي گيرند :
1 – جزيره اسلامي ( شاهي ) ، 2 - جزيره قويون داغي ( كبودان ) ،3 – جزيره اشك ، 4 – جزيره آرزو ، 5 – جزيره اسپير .

منابع طبيعي
درياچه اروميه
درياچه اروميه بزرگترين آبگير داخلي و يكي از درياچه هاي مهم ايران است كه درشمال غرب فلات ايران و غرب آذربايجان شرقي از شمال به جنوب كشيده شده و از نظر طبيعي آذربايجان را به دو بخش شرقي و غربي تقسيم كرده است.

اين درياچه به دليل تنوع بيولوژيكي به عنوان پارك ملي در فهرست آثار بين المللي ميراث طبيعي به ثبت رسيده است.

در سواحل درياچه اروميه چندين بندر به منظور حمل و نقل مسافر و بار تأسيس شده است كه مهمترين آنها عبارت اند از :

1 – بندرشرفخانه در شمال شرقي درياچه و در 30 كيلومتري شبستر

2 – بندر آق گنبد در ساحل غربي جزيره اسلامي ( شاهي ) و در سمت شرقي درياچه واقع شده است .

3 – بندر رحمان لو نيز از بنادر مهم ساحل شرقي درياچه است .

علاوه بر بنادر فوق بندرهاي دانالو ، قبادلو و زينت نيز در ساحل شرقي درياچه اروميه قرار دارند.قوري گول

درياچه و آب راكد قوري گول دركنار جاده تبريز – بستان آباد در فاصله 45 كيلومتري شرق تبريز در ميان ارتفاعات شرقي گردنه ي " شبلي " واقع شده است . اين مكان به اشكال مختلف ناميده مي شود ؛ مردم محل ، اين مكان را " قوري گول " به معني استخر خشك مي نامند ، اما برخي ديگر آن را " دوري گول " به معني استخر آب زلال و برخي " قويي گول " به معني استخر گودال ژرف و عميق ناميده اند .

درازا و پهناي اين درياچه چهار كيلومتر در چهار كيلومتر و مساحت آن 16 كيلومتر مربع است و حداكثر عمق آن به 13 متر مي رسد .

تالاب و مرداب
استان آذربايجان شرقي داراي تالاب هاي كوچك و بزرگ متعدد و زيبايي است كه عمدتاً در محدوده شهرستان مراغه و هشترود واقع شده اند . مهمترين اين تالاب ها عبارت ند از : تالاب هاي آلما گلي ، قبادلو ، ماهي آباد ، يانيق گلي ، بزوحق گلي ، قوشاگلي ، زولبين گلي ، يوسفلو ، ديب ديز و خرمالو .


چشمه هاي آب گرم
آذربايجان شرقي از كانون هاي مهم آب معدني و آب گرم محسوب مي شود . در اقصي نقاط اين استان چشمه هاي متعدد آب گرم با خواصي ويژه وجود دارند كه طي ساليان دراز مورد استفاده مردم بوده است .
مهمترين اين چشمه ها عبارت ند از : چشمه الله حق ، آب رس ، تاپ تاپان ، ورجوي ، گشايش ، و چشمه هاي سراب و صوفيان به ويژه چشمه آب معدني كندوان .

آبشار عيش آباد ، شبستر
ارتفاع اين آبشار حدود 15 متر است و در قسمت كوهستاني ميشو غربي در جوار روستاي عيش آباد شبستر واقع شده است . حدود 300 متر مربع وسعت دارد و در جوار كوه و دره منظر بديعي از زيبايي طبيعت را به نمايش گذاشته است .
آبشار آسياب خرابه ، جلفا
آسياب خرابه يكي از زيباترين مناظر ديدني آذربايجان شرقي است ، قبلاً در اين محل يك باب آسياب بادي وجود داشت كه با استفاده از اين آبشار كار مي كرد . اما در حال حاضر خرابه اي بيش از اين آسياب باقي نمانده است. به همين دليل به نام آسياب خرابه معروف شده است.
اين تفرجگاه در حدود 27 كيلومتري علمدار گرگر ( هادي شهر ) قرار دارد و در نوار مرزي ايران و جمهوري آذربايجان در 5 كيلومتري روستاي منجن آباد در حاشيه رود ارس واقع شده است.

آب اين چشمه زيبا و زلال از كوه ميامكي ، يكي از كوه هاي بلند بين منطقه ديزمار غربي ارسباران و شهرستان مرند و بخش زنوز سرچشمه مي گيرد. در مظهر چشمه ي اين آسياب درختان انجير بسيار روييده و آب به صورت آبشاري زيبا به سمت دره جريان مي يابد . تمام سطوح ديواره ي آبشار پوشيده از خزه و گياهان آبزي است و مناظر دل انگيزي را پديد آورده است .

جنگل ها و بيشه ها
علاوه بر پوشش گياهي متنوعي كه در فضاهاي جلگه اي ، دره اي و كوهستاني استان وجود دارد ، جنگل هاي متراكمي نيز نقاط مختلف استان را پوشانده است .
در شمال ارسباران دره ارس و بخش ورزگان شهرستان اهر ، كوه هاي قازان داغي و قندران باشي واقع شده است كه پوشيده از درختان جنگلي و مراتع كوهستاني است .

كوه هاي " گؤيچه بئل " پوشيده از درختان نيمه جنگلي است و مراتع سرسبز و خرم است و در جنوب غربي اهر واقع شده است . اين مكان كوهستاني محل ييلاق ايلات " قره خانلو " و "مددلو" است. بيشترين گونه هاي درختي كه در جنگل هاي اهر مشاهده مي شود ، بلوط و ممرز است.

جنگل هاي شهرستان هاي مراغه و هشترود نيز ا زنظر درجه اهميت در مرتبه بعدي قرار دارند . اين جنگل ها كه از وسعت كمتري نسبت به جنگل هاي ارسباران برخوردار است عمدتاً از درختچه گز تشكيل شده است.

كوه ها و قله ها
آذربايجان از نظر تيپولوژي كوه هاي ايران از اهميت خاصي برخوردار است ؛ سه رشته مهم و اصلي ايران يعني البرز ، زاگرس و مركزي در اين منطقه به هم پيوسته اند و فلات كوچك و مرتفعي را پديد آورده اند .
مهمترين ارتفاعات استان آذربايجان شرقي كه داراي زيبايي هاي خاص طبيعي و امكانات ورزش كوهنوردي است عبارت اند از :

1 – رشته كوه سهند در 50 كيلومتري جنوب شهرستان تبريز كه بلندترين قله آن جام داغي به ارتفاع 3750 متر است .

2 – كوهستان بزقوش در جنوب كوهستان سبلان و شمال غربي ميانه قرار گرفته است . بلندترين قله آن 3304 متر ارتفاع دارد .

3 – كوهستان كمتال از جالب ترين كوه هاي ارسباران است و 3100 متر ارتفاع دارد.

4 – كوه قوشاداغ از ارتفاعات قابل توجه و زيباي ارسباران به حساب مي آيد .

5 – كوه كيامكي درمنطقه جلفا واقع شده است.

6 – كوه سلطان سنجر در 15 كيلومتري شرق زنوز واقع شده است .

7 – كوه سلطان داغي در شمال غربي كوهستان سهند نزديك شهر اسكو قرار گرفته است.

8 – كوه ميشو در شمال درياچه اروميه است و جلگه مرند را از جلگه شبستر و درياچه اروميه جدا مي كند.

9 – كوه مورو داغ در 36 كيلومتري غرب تبريز از ارتفاعات شمالي صوفيان به طرف تبريز كشيده شده است كه به گردنه شبلي منتهي مي شود
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 21:1  توسط اطلس ایران وجهان  | 

کاخ نياوران



محمدشاه قاجار در دهکده نياوران عمارتي ييلاقي ساخت. ناصرالدين شاه اين عمارت را ويران کرد و به جاي آن توسط حاجب الدوله به تاريخ 1267 هـ . ق عمارتي ساخت و آن را «قصر نياوران» ناميد. اين قصر که به مرور زمان شکل گرفت ، داراي دو طبقه بود ، شاه نشين در طبقه اول قرار داشت و طبقه دوم به «تالار آينه» معروف شد. آينه کاري اين تالار در نوع خود در ايران بي نظير بود. در اطراف اين عمارت ، بناهايي در يک و دو طبقه جهت زنان و ديگر همراهان شاه و نيز آشپزخانه ، قراولخانه و ... ساخته شد.


سردر باغ ملي داراي درهايي بزرگ از جنس فلز آهن و آلياژ برنج است که يک سال بعد از اتمام بناي اصلي نصب شد. اين دروازه از سه ورودي با طاق هاي هلالي زيبا شکل گرفته است. سردر وسطي بزرگ تر از درهاي طرفين است و هر ورودي داراي در دو لتي است.
بعد از گذشت سي سال از حکومت ناصرالدين شاه ، وي خود را صاحبقرآن خواند و اين قصر «صاحبقرانيه» ناميده شد. ( در آن زمان ، قرن سي سال محسوب مي شد) در زمان مظفرالدين شاه و رضاشاه ، بناي اطراف قصر ويران شد. نماي داخلي کاخ صاحبقرانيه به دستور رضاشاه به کل دگرگون شد و به شکل اروپايي درآمد. (وي قصد داشت عروسي فرزندش محمدرضا را در آنجا برگزار کند)

کاخ صاحبقرانيه که شاهد وقايع تاريخي بيشماري در دوره قاجار بود ، در دوره پهلوي اول بيشتر به محل تشريفات تبديل شد و در زمان پهلوي دوم ، با تغييرات عمده اي که در طبقه اول آن به وجود آمد، تالار آينه به محل کار محمدرضا پهلوي و طبقه اول به پذيرايي اختصاص يافت. در شمال کاخ صاحبقرانيه ، کوشک ( قصر) احمد شاهي وجود دارد که متأسفانه اطلاعاتي درباره ي آن به جا نمانده است.

در سال 1347 بناي جديدي در شمال کاخ صاحبقرانيه به دستور محمدرضا پهلوي براي سکونت ساخته شد.

بعد از انقلاب اسلامي در سال 1365 درهاي کاخ نياوران و در سال 1377 درِ کاخ صاحبقرانيه ، بعد از مرمت هاي کلي به روي مردم باز شد. در مجموعه فرهنگي تاريخي نياوران ، جدا از دو کاخ ياد شده ، موزه جهان نما و موزه هنر ملل نيز وجود دارد.

کاخ سلطنت آباد

احداث باغ بسيار بزرگ و کاخ هاي متعدد آن در جلگه شرقي رستم آباد ، در سال 1305 هـ . ق در زمان ناصرالدين شاه پايان يافت . اين کاخ داراي عمارت هاي متعدد ، استخر بزرگ و آب نماهاي بسيار و ... بود.

آنچه از کاخ هاي قديمي اين مجموعه باقي مانده عبارت است از : بناي مرکزي کلاه فرنگي که مشتمل بر عمارت دو طبقه با سرسراي وسيع و حوضخانه مرکزي مزّين به گچبري هاي عالي است. برج چهار طبقه خوابگاه به تالار بزرگ عمارت متصل است و حوضخانه طبقه زيرين آن نيز با کاشيکاري عالي تزيين شده است. بقيه بناها و استخر ، و تمام محوطه باغ سلطنت آباد به تأسيس کارخانه هاي مهمات سازي ارتش تخصيص يافت و به صورت امروزي در آمد.

کاخ سعد آباد



سعدآباد در دامنه جنوبي کوه هاي البرز قرار دارد و به علت ييلاقي بودن منطقه در زمان قاجار ، به عنوان محل سکونت تابستاني شاهان مورد استفاده بود. پس از سال 1299 شمسي با الحاق محله هايي چون ترش محله ، شاه محله ، باغ محله ، سفرآباد و قاسم آباد ، اين کاخ وسعت گرفت و به اقامتگاه تابستاني رضاخان اختصاص يافت.

در مجموع 18 کاخ به مناسبت هاي گوناگون در مجموعه سعدآباد احداث شد. پس از پيروزي انقلاب اسلامي ، با تصويب يک لايحه قانوني ، کاخ سعدآباد و نياوران براي آماده سازي جهت بازديد مردم در اختيار وزارت فرهنگ و آموزش عالي قرار گرفت.

مجموعه سعدآباد که در شمال غربي تجريش واقع شده ، از شمال به جنوب در امتداد رودخانه دربند امتداد دارد و اين رودخانه از شمال وارد محوطه کاخ شده و از ديواره جنوبي آن خارج مي شود. وسعت مجموعه سعدآباد بيش از 110 هکتار است.

کاخ فيروزه

کاخ فيروزه کاخ کوچک و زيبايي مشتمل بر تالار بزرگ مرکزي و اتاق هاي جانبي آن است. اين بنا در زمان ناصرالدين شاه ساخته شد ؛ داراي ايواني گرد کاخ در کنار استخر آب و در ميان محوطه ي مشجّر است. کاخ فيروزه محل استراحت و ناهارخوري شاهان قاجار هنگام تفريح و شکار بود و از نظر کاشيکاري داخلي و شيوه معماري اثر هنري جالب توجهي به شمار مي رود. اين بنا به قصر فيروزه نيز معروف است. اين محل از نيم قرن پيش در اختيار و تملک زرتشتيان تهران قرار دارد.

کاخ سليمانيه

اين بنا در قرن نوزدهم به دستور سليمان ميرزا فرزند فتحعلي شاه و به استناد « تاريخ عضدي» توسط يکي از معماران سرشناس آن زمان به نام « صدر اصفهاني » که پدر زن سليمان ميرزا بود در حاشيه شهر کرج آن زمان ساخته شد . بناي دو طبقه و تالار وسيع با دهليز و پلکان و مزين به گچبري هاي نفيس و نقوش بي نظير از آغاز عهد قاجار به اين کاخ ارزش فراوان داده است. اين باغ و کاخ به فرمان فتحعلي شاه « سليمانيه » ناميده شد. کاخ سليمانيه امروزه در مرکز شهر کرج واقع شده و در تملک دانشکده کشاورزي کرج قرار دارد.

کاخ بهارستان

اين کاخ به وسيله مرحوم « ميرزا حسين خان سپهسالار » در سال هاي پيش از 1300 هـ . ق بنياد نهاده شد و سال هاي متمادي محل تشکيل مجالس ايران بود و هم اکنون به مجلس شوراي اسلامي تعلق دارد .عمارت بهارستان چند سال قبل طعمه حريق شد اما هم اينک آسيب ديدگي آن به کلي برطرف شده است.

باغ نگارستان و حوضخانه آن

مجموعه ي قصر و باغ نگارستان بين سال هاي 1232- 1222 هـ . ق در زمان فتحعلي شاه قاجار به دست دو تن از معماران نامي زمان ، استاد « عبدالله خان » و استاد « آقاجاني اصفهاني » بنا شد . اين مجموعه در ضلع شمالي ميدان بهارستان ، يعني در جايي که امروزه عمارت سازمان برنامه و بودجه واقع است ، قرار داشت. هر چند از اين مجموعه چيزي برجاي نمانده و احتمالاً در اواخر دوره قاجار ويران شده است ، اما حوضخانه آن هنوز در گوشه اي از وزارت ارشاد برجاست. اين بنا که به سبک بناهاي دوره زنديه ساخته شده ، اکنون به عنوان ساختمان گنجينه هنرهاي ملي ايران مورد استفاده است.

سر در باغ ملي

گالري عکس دروازه تهران ( سردر باغ ملي )



در دوراني که رضاخان وزير جنگ بود- سال 1340 هـ. ق – در مدخل ميدان مشق سابق که محل تمرينات نظامي قشون عهد قاجار و سلطنت فتحعلي شاه بود ، سر در بلند و باشکوهي ساخته شد. اين سردر جايگزين عمارت ديگري شد که قبلاً در همين مکان جاي داشت و به بناي فعلي شبيه بود. از آنجا که پس از اندک زماني بسياري از زمين هاي ميدان مشق به باغ ملي اختصاص يافت ، اين دروازه به سردر باغ ملي معروف شد.

بعدها با ساخته شدن بناهاي پيراموني ، سردر باغ ملي در ميان ساختمان هايي چون پستخانه مرکزي و بناي قديمي شرکت نفت ايران و انگليس احاطه شد. ساختمان شهرباني کل کشور، وزارت امور خارجه ، موزه و کتابخانه ملک ، موزه ملي ايران و کتابخانه ملي ايران و ... نيز در مراحل بعد ، اين سردر را احاطه کرد.

سردر باغ ملي داراي درهايي بزرگ از جنس فلز آهن و آلياژ برنج است که يک سال بعد از اتمام بناي اصلي نصب شد. اين دروازه از سه ورودي با طاق هاي هلالي زيبا شکل گرفته است. سردر وسطي بزرگ تر از درهاي طرفين است و هر ورودي داراي در دو لتي است.



بالاي ورودي وسطي ، اتاقکي به شکل کلاه فرنگي با بام شيرواني ساخته شده که از طريق پنجره هايي با طاق هلالي ، به دو سوي باغ ملي باز مي شود. اين اتاق در اصل نقاره خانه بود و از آنجا طلوع و غروب خورشيد را با نواختن شيپور به اطلاع عموم مي رساندند.

مصالح عمده اين سردر آجر ، سنگ ، کاشي ، چوب و فلز است که با ترکيب بندي و هماهنگي خاص در کنار هم قرار گرفته اند . پايه ها و ستون هاي دروازه ، تماماً بر روي قطعاتي از سنگ هاي سخت استوار شده اند . در بخش جنوبي دروازه ، هشت ستون به صورت جفت در طرفين طاق ها برپاست.

قاب کاشيکاري در بالاي طاق بزرگ با دو نقش شير و خورشيد و پرچم ايران به گونه اي قرينه مزين شده است . در يک سوي شير و خورشيد کلمه مقدس « بسم الله الرحمن الرحيم » و در سوي ديگر جمله « نصر من الله و فتح القريب » آمده است.


+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 21:0  توسط اطلس ایران وجهان  | 

آذربايجان شرقي)سنگ نبشته ها
بافت هاي تاريخي – مدارس علوم ديني



سنگ نبشته رازليق
كتيبه رازليق بر صخره اي از كوه زاعان واقع در 12 كيلومتري شمال سراب در ناحيه رازليق كنده شده است . ابعاد اين سنگ نبشته 80 در 120 سانتيمتر است و متن آن 16 سطر است .
اين سنگ نبشته مربوط به آرگيشتي دوم ( 685 – 730 ق . م ) پادشاه اورارتو و به مناسبت پيروزي در جنگ و تسخير سرزمين هاي آرهو ، شولو ، بوقو ، گيردو ، گيتوهاني ، توايشدو و روتومني نوشته شده است .


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 21:0  توسط اطلس ایران وجهان  | 

مقبرهآقالار
بقعه يآقالار يك بناي چهار ضلعيآجري است كه در محله پسندآباد مراغه واقع است. اين مقبره مدفن " سيد ميرفتاح الموسوي المراغي" از علماي معروف مراغه متوفي به سال 1175 ق.است.
بناي اوليه بقعه در همان سال به دستور ظل السلطان احداث شد و بر اساس كتيبه سنگ مرمر سر در ورودي ، در سال 1247 ق.توسط " حاج عباسعلي بنابي " مرمت شد.

مقبره الشعراي تبريز
مقبره الشعرا در محله سرخاب در جانب شرقي بقعه سيد حمزه ، مقبره قائم مقام و ملا باشي واقع شده و يكي از معروفترين اماكن تاريخي تبريز به شمار ميآيد.
اين مقبره مدفن ده ها تن از عرفا ، شعرا ، دانشمندان و اديبان نامدار اين سرزمين است. معروف ترين اين بزرگان عبارتند از : مولانا محمد،معروف به بابا مزيد ، بابا حسن ، خواجه عبدالرحيمآبادي ، مولانا نظام الدين يحيي غوري ، شيخ حسن بلغاري ، مولانا محمد مغربي ، سلطان پيرباب، شيخ معين الدين صفار ، مولانا عبدالقادر نخجواني ، مولانا بهاءالدين خاكي ، مولانا ضياءالدين بزرگ ، خاقاني شيرواني، اسدي طوسي ، ابوالعلاء فلكي ، ظهيرالدين فاريابي ، قطران تبريزي ، فلكي شرواني ، عصار تبريزي ، انوري ابيوردي ، شيخ محمد خياباني ، ثقه الاسلام تبريزي ، و بالاخره سيد محمد حسين شهريار و ده ها شاعروعارف ديگر ...

مقبره الشعرا تا پيش از اشغال تبريز توسط عثماني ها و در اواخر سده دهم هجري، آباد بود ولي توسط عثماني ها به ويرانه اي تبديل شد. در سال 1337 شمسي به دنبال انتشار ديوان كمال خجندي توسطآقاي عزيز دولتآبادي و پس از يافتن قبر كمال در محله وليانكوي ، مقبره الشعرا مورد توجه مسئولين قرار گرفت و درسال هاي بعد از انقلاب اسلامي در اثر پيگيري هاي فرهنگ دوستان تبريز و تلاش هاي اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي ، بناي يادبود باشكوهي در اين محل احداث شد.

پس از وفات استاد محمد حسين بهجت تبريزي معروف به شهريار و تعيين تالار اصليآن بنا به عنوانآرامگاه اين شاعر بزرگ معاصر ، پارك مقبره الشعراي تبريز به عنوان يكي از جاذبه هاي معروف تبريز براي گردشگران داخلي و خارجيدرآمده است.

مقبره اوحدي مراغهاي
مقبره " ركن الدين ابوالحسن مراغي " مشهور به اوحدي مراغه اي عارف و شاعر پارسي گوي نامدار وصاحب مثنوي معروف"جام جم" در ميان باغ زيبايي در شهر مراغه واقع شده است. بر روي سنگ قبر ، تاريخ وفات او ،شعبان 837 ه ق . نقر( = حكاكي ) گرديده است.
بناي فعليآرامگاه در سال 1352 شمسي از طرف انجمنآثار ملي ايران احداث گرديد و سنگ مقبره قبلي به موزه ي مراغه منتقل شد. اينآرامگاه يكي از جاذبه هاي گردشگري مراغه محسوب مي شود.



مقبره ثقه الاسلام
مقبره شهيد ميرزا عليآقا ثقه الاسلام ، شيخ الاسلام تبريز و از پيشوايان بزرگ مشروطيت و علماي طراز اول دوره قاجار كه در روز عاشوراي محرم سال 1330 هجري قمري به دست قشون روسيه تزاري شهيد شد ، در مقبره الشعراي تبريز زيارتگاه مردم است.
مقبره شاه حسين ولي
مقبره شاه حسين ولي در محله باغميشه تبريز ، كنارپل سنگي در حياط دبستان شاه حسين ولي واقع شده است. صاحب كتاب روضات الجنان و جنات الجنان " شاه حسين ولي " را از اولاد شيخ شهاب الدين عمر سهروردي متوفي به سال 882 ه . ق مي داند .
مقبره شيخ اسحاق
در ساحل جنوبي رودخانهيكوچك روستاي خانقاه محال خانمورد هريس ، بقعهي آجري مستطيل شكلي قرار دارد كه به بقعهيشيخ اسحاق معروف است. مقبره،جنوبي ترين قسمت عمارت را تشكيل مي دهد و اتاقي است مربع شكل كه بر فرازآن گنبد كروي بلندي برافراشته شده است. ارتفاع برج با ازاره و گنبد روي هم حدود 11 متر است . در سمت غرب بقعه ي شيخ اسحاق ، گورستان قديمي وجود دارد كه بر روي قبورآن كتيبه ها ، مجسمه ها و ميل هاي گوناگون متعلق به قرون 9 تا 11 ق. قرار دارد.
مقبره شيخ سالار
در گورستان تاريخي جنوب خسروشهر كه در كنار جاده تبريز –آذر شهر واقع شده،عده زيادي از اهل علم وعرفان به خاك سپرده شده اند. صاحب روضات الجنان مي نويسد : " بابا محمدگازر ، شيخ محمد بزرگ ، شرف الدين ، يعقوب رومي متوفي 912 هجري قمري و درويش جلال الدين اخي در اين گورستان دفن شده اند".
يكي از اين قبور مقبره ي ابوعلي حمزه بن عبدالعزيز معروف به شيخ سالار از اهالي ديلم و طبرستان و از علماي شيعه است . او از شاگردان شيخ مفيد و سيد مرتضي علم الهدي بود و به سال 448 هجري وفات يافت.

اخيراً به واسطه احترامي كه مردم خسروشهر براي شيخ سالار قائلند ، چهار طاق يادبودي در گورستان عمومي خسروشهر برروي مقبره شيخ سالار ، برپاگرديده است.

مقبره شيخ محمد سياهپوش
مقبره شيخ محمد سياهپوش در خيابان منجم در محله ويجويه ( ورجي ) در كوچه علي سياهپوش واقع است. او در حدود دهه پنجم قرن دهم هجري وفات يافت و از اوتاد زمانه خود بود .


مقبره شيخ محمود شبستري
مقبره سعدالدين محمود بن عبدالكريم بن يحيي از عرفاي بزرگ ومشاهيرآذربايجان، صاحب مثنوي معروف " گلشن راز " در باغي موسوم به گلشن در شهر شبستر واقع شده است . در جوار مقبره شيخ محمود شبستريآرامگاه استاد او " بهاءالدين يعقوب تبريزي " نيز قرار دارد. اينآرامگاه در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم ق.ساخته شد ولي در زمان قاجاريه توسط "حاج ميرزاآغاسي " وزير محمد شاه تجديد عمارت گرديد. در سال 1267 ق . دو قطعه سنگ نبشته مرمر با خط نستعليق جلي برجسته روي قبرها نصب گرديد . سنگ مزار شيخ محمود شبستري سال وفات او را 720 ق. (در 33 سالگي)ذكر كرده است.
در سال 1297 ق . اين بنا به امر ميرزا حسن خان سپهسالار پيشكار ايالتآذربايجان مرمت شد ؛ سپس در سالهاي 1310 و 1340 و بالاخره در سال هاي اخيرمرمت گرديد.

مثنوي " گلشن راز " سرشار از مضامين فلسفي و كلامي و حكمت است و يكي ازمتون شگفت انگيز منظوم در زمينه ي تفكر اسلامي به شمار ميآيد .

مقبره قائم مقام فراهاني
مقبره ميرزا عيسي معروف به ميرزا بزرگ قائم مقام،پدر ميرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهاني در محاذات( مقابل )جنوبي مقبره ثقه الاسلام در محل مقبره الشعرا جاي دارد. اتابك اعظم قائم مقام ، از وزراي معروف دوره قاجار و از رجال با تدبير تاريخ ايران ، در سال 1237ق . به امر شاه قاجار درگذشت.
مقبره كمال خجندي
" شيخ كمال الدين مسعود خجندي " از شعرا و عرفاي بنام قرن هشتم هجري متولد شهر خجند ، هنگام بازگشت از سفر حج در تبريز ماندگار شد . وي در سال 793 ق.درگذشت و مقبره ي او در باغي در محله " وليانكوي " در خيابانآبرساني تبريز واقع است .
قبر كمال خجندي در جوار قبر كمال الدين بهزاد،نقاش معروف قرن نهم هجري،در سردابه اي قرار دارد كه اخيراً از سوي ميراث فرهنگي آذربايجان شرقي مرمت شده است .

اين مقبره در حال حاضر در داخل پاركي معروف به " باغ دو كمال " قرار دارد و بازديد ازآن براي همگانآزاد است.

مقبره كمال الدين بهزاد
كمال الدين بهزاد بزرگترين نقاش مينياتورساز ايراني است . اوكهدر قرن دهم هجري قمري مي زيسته،در شهر هرات به دنياآمد و در مكتب استاد ميرك هروي پرورش يافت . استاد بهزاد در دستگاه " سلطان حسين بايقرا " منزلتي خاص يافت . شاه اسماعيل صفوي هنگام فتح هرات،بهزاد را با خود به تبريزآورد و در سال 928 به رياست كتابخانه سلطنتي منصوب كرد.
در زمان شاه طهماسب نيز بهزاد معزّز بود . او از اساتيد مسلم نقاشي مينياتور ايراني است و از شهرت جهاني برخوردار است. استاد كمال الدين بهزاد در سال 942 ق . در تبريز درگذشت و در كنارآرامگاه شيخ خجندي به خاك سپرده شد.

مقبره ملا باشي
" حاج ميرزا عبدالكريم " فرزند ابوالقاسم مجتهد ايرواني " از روحانيان و عرفاي بزرگ و سرسلسله خاندان معروف مولوي تبريز بود . او در سال 1220 ه . ق در ايروان متولد شد و در سال 1294 هجري قمري وفات يافت و در مقبره اي كه خود باني آن بود ، به خاك سپرده شد. اين مقبره در جوار مقبره قائم مقام قرار داشت و به نام مقبره ملاباشي معروف بود . مقبره ملاباشي در سال 1369 تخريب گرديد.
مقبره مجذوبعلي شاه ، شاعر شوريده دل و عارف نيز در اين محل قرار داشت

+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 20:59  توسط اطلس ایران وجهان  | 

جمعیت شهرهای استان خراسان جنوبی بر اساس سرشماری سال ۱۳۸۵ خورشیدی

ردیف

نام شهر

شهرستان

جمعیت

رتبه در
شهرستان

۱

بیرجند

بیرجند

۱۵۷٬۸۴۸

۱

۲

قائن

قائنات

۳۲٬۴۷۴

۱

۳

فردوس

فردوس

۲۳٬۴۰۵

۱

۴

نهبندان

نهبندان

۱۵٬۹۹۸

۱

۵

بشرویه

بشرویه

۱۳٬۷۷۸

۱

۶

سرایان

سرایان

۱۱٬۰۹۸

۱

۷

سربیشه

سربیشه

۶٬۱۴۱

۱

۸

اسلامیه

فردوس

۵٬۱۶۷

۲

۹

سه‌قلعه

سرایان

۵٬۰۳۶

۲

۱۰

آیسک

سرایان

۵٬۰۲۳

۳

۱۱

خضری دشت بیاض

قائنات

۴٬۹۳۰

۲

۱۲

حاجی‌آباد

قائنات

۴٬۳۳۳

۳

۱۳

اسدیه

درمیان

۴٬۳۱۲

۱

۱۴

نیمبلوک

قائنات

۳٬۸۸۶

۴

۱۵

طبس مسینا

درمیان

۳٬۷۷۶

۲

۱۶

خوسف

بیرجند

۳٬۱۸۶

۲

۱۷

اسفدن

قائنات

۳٬۱۴۵

۵

۱۸

آرین‌شهر

قائنات

۳٬۰۵۱

۶

۱۹

قهستان

درمیان

۲٬۴۵۱

۳

۲۰

مود

سربیشه

۲٬۴۵۱

۲

۲۱

شوسف

نهبندان

۲٬۳۳۸

۲

۲۲

زهان

قائنات

۷۰۷

۷

 
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:46  توسط اطلس ایران وجهان  | 

مراكز زيارتي و مساجد چاپ ارسال به دوست

 

رديف

شهرستان

نام بقعه

آدرس

 

 

 

1

 

 

 

بيرجند

امامزاده شاه سليمان علي(ع)

بيرجند- بخش خوسف- كيلومتر 120

مزار شهداي دره شيخان

بيرچند- جنب ترمينال

امامزاده سيد محمد نقيب

بيرجند- روستاي يشد

قدمگاه اولاد موسي بن جعفر

بيرجند- روستاي بلنجير

مزار تاج الدين علي

بيرجند – روستاي ساقي

مزار سيد ابراهيم رضا

بيرجند- روستاي حنبل

مزار سلطان ابوالقاسم

بيرجند- روستاي نصر آباد

مزار خواجه نجم الدين

بيرجند- روستاي گيو

 

 

 

 

2

 

 

 

 

 

 

 

قاين

بقعه امامزاده عبدالله(ع)

قاين- بخش نيمبلوك- روستاي كارشك

مزار امامزادگان حسن و افضل

قاين- روستاي كوميران

مزار امامزادگان سام و لام و زبيده خاتون

قاين- روستاي استرآباد اسفشاد

مزار امامزاده داوود

قاين- روستاي كلاته مزار

مزار امامزاده سعيد بن موسي الكاظم(ع)

قاين- روستاي شاهرخت

بقعه زيد بن موسي (ع)

قاين- گورستان فرخ آباد شهر قاين

بقعه امامزاده زيد النار(ع)

قاين- روستاي آفريز

 

 

3

 

 

نهبندان

امامزاده سيد علي(ع)

كيلومتر 85 محور نهبندان- بيرجند

مزار امامزاده سيد الحسين(ع)

نهبندان- روستاي دهك

مزار بي بي مريم(ع)

نهبندان- روستاي افضل آباد

قدمگاه مرتضي علي(ع)

نهبندان- روستاي قدمگاه

مزار شيخ علي موسي

نهبندان

4

سربيشه

بقعه متبركه بي بي زينب خاتون

سربيشه- بخش مود- روستاي مزار كاهي

امامزاده سيد حامد علوي

سربيشه- بخش مود- روستاي چنشت

5

درميان

مزار سلطان ابراهيم رضا

درميان- گزيك- روستاي آبگرم

6

سرايان

مزار سلطان كريم شاه و سلطان مصيب

سرايان- روستاهاي مصعبي و كريمو

+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:46  توسط اطلس ایران وجهان  | 

شهرستان بیرجَند در استان خراسان جنوبی ایران واقع شده‌است. این شهرستان از شمال به شهرستان قاینات، از شرق به شهرستان‌های درمیان و سربیشه، از جنوب به شهرستان نهبندان و استان کرمان و از غرب به شهرستان‌های سرایان و طبس محدود است.

جمعیت

این شهرستان، پرجمعیت‌ترین شهرستان خراسان جنوبی است و جمعیت آن بر طبق سرشماری سال ۸۵؛ 221756 نفر بوده‌است.

مرکز شهرستان

مرکز این شهرستان، شهر بیرجند است. شهر بیرجند همچنین مرکز استان خراسان جنوبی بوده و در سال ۱۳۸۵، بالغ بر ۱۵۷٬۸۴۸ نفر جمعیت داشته‌است.

شهر بیرجند، اولین شهر در ایران است که دارای سازمان آبرسانی بوده و بنگاه آبلوله بیرجند به عنوان اولین سازمان آبرسانی ایران شناخته می‌شود. این شهر همچنین دومین شهری در ایران است که در سال ۱۳۰۲ و پیش از تهران، از لوله‌کشی آب شهری برخوردار گردید.

مدرسه شوکتیه این شهر، سومین مدرسه آموزش به سبک جدید، بعد از دارالفنون و رشدیه تبریز است. به علت موقعیت سیاسی و استراتژیک شهر بیرجند، سومین فرودگاه کشور در سال ۱۳۱۲ پس از قلعه مرغی و بوشهر، در این شهر ساخته شد و تا پیش از جنگ جهانی دوم، دو کنسولگری انگلستان و روسیه در بیرجند، مشغول فعالیت بوده‌اند.

تقسیمات کشوری

در سال ۱۳۱۶ طبق قانون تقسیمات کشوری و تشکیل استانها و شهرستانها، ولایت قاینات «شهرستان بیرجند» نام گرفت و یکی از هفت شهرستان استان نهم (خراسان) شد و شهر بیرجند به عنوان مرکز این شهرستان تعیین گردید.

در سال ۱۳۵۸، بخش قائنات از این شهرستان جدا شد و به صورت شهرستان درآمد. همچنین در سال ۱۳۶۸، بخش نهبندان جدا شده و به شهرستان تبدیل شد. در سال ۱۳۸۱ بخش سربیشه و در سال ۱۳۸۴ بخش درمیان نیز به شهرستان ارتقا یافته و از شهرستان بیرجند جدا شدند.

در حال حاضر این شهرستان دارای دو بخش، ۱۰ دهستان و ۲ نقطه شهری است.

· مرکزی با جمعیت ۱۹۶۸۳۴ نفر

o دهستان القورات

o دهستان باقران

o دهستان شاخن

o دهستان شاخنات

o دهستان فشارود

o دهستان کاهشنگ

· خوسف با جمعیت ۲۴، ۹۲۲ نفر

o دهستان براکوه

o دهستان خوسف

o دهستان جلگه ماژان

o دهستان قلعه زری

موقعیت

وسعت این شهرستان ۳۴۸۹۳ کیلومترمربع و مرکز آن شهر بیرجند می‌باشد که در ۵۹ درجه و ۱۳ دقیقه طول جغرافیایی و ۳۲ درجه و ۵۳ دقیقه عرض جغرافیایی و در ارتفاع ۱۴۷۰ متری از سطح دریا قرار گرفته‌است.

فاصله شهر بیرجند تا مرکز استان خراسان رضوی ۴۸۱ کیلومتر، تا مرکز استان سیستان و بلوچستان ۴۵۸ کیلومتر و تا مرکز استان کرمان ۵۸۶ کیلومتر می‌باشد.

طبیعت و آب و هوا

بیرجند، شهرستانی کوهستانی است و در آن‏ کوهها و دره‌های عمیق و حاصلخیزی وجود دارد. کوه‌های عمده شهرستان عبارت‌اند از: رشته‏ کوه باقران در جنوب، کوه شاه در غرب (حاشیه کویر)، رشته‏ کوه مؤمن‏ آباد.

آب و هوای این شهرستان بیابانی و نیمه بیابانی است. در شهرستان بیرجند رودخانه عمده‏‌ای وجود ندارد و رودها که به «کال» معروفند، عموماً فصلی و مسیل می‌باشند.

نام

نام اصلی این شهرستان، بیرجند است که به صورت‌های برجند، برجن، برکن و بیرگند نیز در نوشته آمده‌است.

پنج وجه تسمیه برای بیرجند بیان شده‌است.

· بیرجند یعنی نصف شهر/نیم شهر

· بیرجند یعنی شهر بلند

· بیرجند یعنی شهر چاه

· بیرجند یعنی شهر طوفان

· بیرجند یعنی برزن

آقای رجبعلی لباف خانیکی در مقاله خود تحت عنوان «تأملی در نام بیرجند»، بیرجند را مرکب از دو جزء «بیر» و «جند» می‌داند. «بیر» در پارسی باستان به معانی رعد و برق، صاعقه و طوفان و «جند» که معرّب «کند» است به زبان فرارودی به معنی مکان و شهر آمده‌است. با توجه به نامهای مناطق و شهرها در خراسان بزرگ، مانند تاشکند، خجند، سمرقند و...، این وجه تسمیه درست تر به نظر می‌رسد.

تاریخ

علاوه بر نام بیرجند که ساختار آن برگرفته از زبان پهلوی بوده و به دوران پیش از اسلام باز می‌گردد، بنا به روایتی، بیرجند، احتمالاً در اواخر حکومت ساسانیان و توسط زرتشتیان یزدی و کرمانی به عنوان منزلگاهی در حاشیه کویر و در مسیر عبور از کویر به سمت شمال خراسان بزرگ و ماوراءالنهر بنا شده‌است.

اشعار حکیم نزاری، وجود محله‌ای به نام گبرآباد در بافت قدیمی شهر، کاوشهای به عمل آمده از قلاع دختر در «بند دره» و «قلعه دره»، و نیز کتیبه به‌دست آمده از کال جنگال در روستای ریچ از توابع خوسف، «تخته سنگ لاخ مزار» واقع در روستای کوچ، سنگ نگاره و کتیبه‌های پهلوی اشکانی در دره «استاد تنگل»، حکایت از قدمت چند هزار ساله بیرجند دارد.

همچنین علاوه بر وجود گورستانهای زرتشتی‌ها در اغلب روستاها و نیز وجود آتشکده‌های سفلی و علیا. که دال بر قدمت تاریخی این منطقه‌است، نام برخی از روستاهای اطراف شهر بیرجند دارای ریشه پهلوی و اساطیری هستند، مانند: گیو، سهراب، ماژان، سلم آباد، درخش، خراشاد، رودک، دستجرد، چاج، چهکند، کوچ، چنشت، ریچ، جمشیدآباد و...

کشفیات اخیر باستان‏‌شناسان در منطقه بیرجند حاکی از این است که نواحی مزبور علاوه بر اینکه محل سکونت یا معبر انسان‌ها در پیش از تاریخ بوده، رد پای قوم ساگارتی یکی از اقوام کوچ ‏نشین پارسی را نیز در خود به یادگار گذاشته‌است که نمونه بارز آن کهن‏‌ترین اثر کشف شده بیرجند به نام سنگ‏ نگار لاخ مزار کوچ می‌باشد که بر آن نقوش پیش از تاریخ، علائم پیکتوگرافی یا تصویری و کتیبه‌های خط عربی نیز به چشم می‌خورد.

در عهد ساسانیان این منطقه ولایتی آباد و دارای روستاهای حاصلخیز بوده‌است که مردمانی با استعداد و سلحشور داشته و همیشه مایه دلگرمی حکومت و منشأ قدرت در این منطقه بوده‌‏اند که به پشتیبانی آنان پیروزی‌هایی به دست می‌آورده‌اند.

احتمالا یاقوت حموی اولین جغرافیدانی است که از «بیرجند» به عنوان یکی از شهرهای منطقه قهستان یاد کرده‌است. حمدالله مستوفی «بیرجند» را از شانزده ولایت قهستان و مرکز ولایتی با توابعی چند دانسته که در آن مقدار فراوانی زعفران, انگور, میوه و اندکی غله به دست می‌آمده‌است.

در نوشته‌های دوره صفویه گفته شده که قهستان ولایتی است با مردمی فهیم و صاحب فراست که از آنجا شاعران و نویسندگان و عالمان زیادی برخاسته‏ اند. بیرجند دارالملک قهستان بوده و خانه‌های آن بر روی تپه‏ ماهور بنا گردیده‌است.

در اواخر دوره صفوی و پس از قتل نادر شاه با استقرار خاندان خزیمه , بیرجند مرکز قهستان شد. با زوال دولت صفوی و رسوخ کشورهای اروپای غربی به هند و آسیای شرقی از راههای دریایی و زمینی , بیرجند که در مسیر عمده‌ترین راه زمینی این ارتباط قرار داشت محل عبور اغلب سیاحان, جهانگردان یا مأمورانی شد که در نوشته‌های خود اطلاعات فراوانی درباره شهر و منطقه به جا گذاشته‌اند.

در سال ۱۲۵۴ خورشیدی، مک گرگور درباره شهر بیرجند مطالبی نوشته و شمار خانه‌های شهر را سه هزار باب ذکر کرده‌است. در سال ۱۲۷۳ خورشیدی، ادوارد ییت گزارشی درباره تجارت بیرجند از طریق بندرعباس و نیز جمعیت ۰۰۰ ۲۵ نفری آن داده‌است.

سرپرسی سایکس در سفر خود به منطقه , از کوههای معین‌آباد (ظاهراً همان میناباد)، امیران ناحیه قائنات, محصولات زراعی بویژه زعفران و زرشک و ابریشم، قالی بافی ساکنان منطقه و مذهب آنها و نیز شهر بیرجند ـ که آن را متفاوت با سایر شهرهای ایران دانسته ـ مطالبی آورده‌است.

لمتون نیز در سالهای قبل از ۱۳۲۹ خورشیدی به وضع مالکیت اراضی و قنات‌های قائنات و نیز نظامهای آبیاری در آبادیهای پیرامون بیرجند اشاره کرده‌است.

گویش بیرجندی

گویش یا لهجه بیرجندی از گویش‌های فارسی نو است که مانند گویشهای دیگر به نسبت زبان رسمی کمتر تحول پذیرفته و از اینرو بسیاری از ویژگی‌های فارسی کهن را نگه داشته‌است. محمود رفیعی در مقدمه واژه‌نامه گویش بیرجند می‌نویسد که چون بیرجند در نزدیکی کویر و در منطقه‌ای کوهستانی واقع شده، در گذر تاریخ کمتر مورد تاخت و تاز و هجوم قرار گرفته و در نتیجه گویش آن نیز پاکیزه و دست نخورده باقی مانده‌است.

فرهنگ و آموزش

مراکز علمی و فرهنگی جدید از مدارس علمیه نشأت گرفته ‏اند و در این میان اهمیت مدرسه معصومیه که سابقهٔ بیش از هزار سال دارد و محل تحصیل اغلب مشاهیر بیرجند بوده قابل ذکر است. هم ‏اکنون در شهرستان بیرجند پنج مدرسه علمیه با ظرفیت ۲۰۰ نفر طلبه و بیش از ۷۰۰ مرکز آموزشی وابسته به آموزش و پرورش به فعالیت مشغولند.

مدارس جدید در شهرستان بیرجند زودتر از سایر نقاط کشور تأسیس شد. مدرسه شوکتیه در سال ۱۲۸۴ خورشیدی پس از تأسیس دارالفنون تهران و رشدیه تبریز , به همت امیر شوکت‌الملک علم, حکمران وقت در بیرجند تأسیس شد و به دنبال آن , دبیرستان شوکتیه و مدارس خضری دشت بیاض, نهبندان، سربیشه، خوسف و دبستان دخترانه شوکتی افتتاح گردید.

در شهرستان بیرجند پنج مدرسه علمیه با ظرفیت ۲۰۰ نفر طلبه و بیش از ۷۰۰ مرکز آموزشی وابسته به آموزش و پرورش به فعالیت مشغولند.

آموزش و پرورش بیرجند هم‏ اینک با بیش از ۹۰ سال عمر با برکت بیش از یکصدهزار نفر دانش‏ آموز را تحت تعلیم و تربیت دارد. وجود ۴ اداره مستقل آموزش و پرورش در شهرستان بیرجند با بیش از ۷۰۰۰ نفر پرسنل، مرکز آموزش عالی فرهنگیان، مراکز تعلیم و تربیت، پژوهشکده معلم و... آموزش و پرورش این شهرستان را به قویترین آموزش و پرورش استان خراسان (پس از مشهد) تبدیل کرده بود.

آموزش عالی

بیرجند به عنوان قطب دانشگاهی شرق کشور از امکانات آموزش عالی خوبی برخوردار است. در ۱۳۵۴ حورشیدی، در مجموعه موقوفات علم , موسسه آموزش عالی بیرجند تأسیس شد و در ۱۳۵۶ شمسی با پذیرش ۱۲۰ دانشجو در رشته‌های ریاضی, فیزیک و شیمی, کار خود را آغاز کرد و اکنون به نام رسمی دانشگاه بیرجند شناخته می‌شود.

در حال حاضر ۱۴ هزار دانشجو در ۱۱ دانشگاه و مرکز آموزش عالی مشغول تحصیل می‌باشند که بالاترین تورم دانشجویی در سطح کشور را به خود اختصاص داده‌است. بدین معنی که به ازای هر ۹ نفر شهروند بیرجندی یک نفر دانشجو وجود دارد. از جمله مراکز آموزش عالی در بیرجند می‌توان از:

· دانشگاه بیرجند

· دانشگاه علوم پزشکی بیرجند

· دانشگاه صنعتی بیرجند

· دانشگاه آزاد اسلامی واحد بیرجند

· دانشگاه پیام ‏نور بیرجند

· دانشگاه جامع علمی کاربردی بیرجند

· مرکز تربیت معلم شهید باهنر

· مرکز آموزش عالی ضمن خدمت فرهنگیان

· مرکز آموزش مدیریت دولتی

· مرکز آموزش عالی دختران بیرجند (سپیده کاشانی)

· مرکز آموزش سما واحد بیرجند

+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:41  توسط اطلس ایران وجهان  | 

بازار تهران

مجموعه بازار تاريخي تهراندر ضلع جنوبي خيابان 15 خرداد و حد فاصل آن با خيابان مولوي ، خيام و 17 شهريور ، در بافت قديمي و تاريخي شهر واقع شده و چون گذشته مهمترين مرکز تجاري و بازرگاني است. بازار تهران همراه ديگر بناهاي تاريخي محدود خود مانند مسجد امام ، مسجد جامع و.... از مجموعه هاي مهم تاريخي و هنري شهر تهران محسوب مي شود.

با توجه به مدارک و شواهد موجود ، بناي اوليه بازار به دوره شاه تهماسب صفوي و هم زمان با ساخت برج و بارو و دروازه هاي شهر تهران در حدود سال هاي 948- 930 هـ. ق تعلق دارد. ظاهراً چهار بازار لباف ها ، کرجي دوزها ، سراج ( بافنده ) ها و نعل چي ها ، قديمي ترين بخش بازار تهران است.


بخش هاي قديم بازار تهران با پوشش طاق و گنبد مسقف شده و روشنايي آنها از روزنه هاي تعبيه شده در گنبدهاي آجري آن تأمين مي شود.
به نوشته صنيع الدوله ، چهار سوي بزرگ و کوچک بازار در زمان فتحعلي شاه قاجار ساخته شد. در اين زمان مجموعه بازار به طرف شمال غرب و غرب توسعه يافت، به طوري که به تدريج حد فاصل بين ارک و مسجد جامع به بخش پر رونق بازار تبديل شد و معروف ترين و معتبرترين سراها و تيمچه ها در اين محدوده فعال شدند.

در دوره ناصرالدين شاه بر تعداد راسته ها و رسته هاي بازار افزوده شد و تعدادي سرا و تيمچه معتبر ساخته شد. مانند ديگر مجموعه بازارهاي تاريخي ، هر کدام از راسته ها ، رسته ها ، سراها و تيمچه هاي بازار تهران به صنف و فعاليت خاصي اختصاص داشت.

در اين دوره بخش هاي اصلي عبارت بود از : بازار کفاشان ، بازار فرش فروشان ، بازار عباس آباد ، بازار امير ، بازار زرگرها ، بازار ساعت فروشان ، بازار بين الحرمين ( سلطان جعفري ) ، بازار چهار سوق بزرگ ، مسجد جامع ، بازار چهار سوق کوچک ، بازار چهل تن ( که از قديمي ترين بخش هاي بازار و مربوط به دوره فتحعلي شاه است ) ، بازار آهنگران ، بازار مسگران و بازار پاچنار .

علاوه بر اين در نقاط دور و نزديک بازار ، بازارچه هايي ساخته شد که محلات مختلف شهر را تغذيه مي کرد از جمله بازارچه معيـّر و قوام الدوله که به «بازارچه دوقلو» مشهور بودند. از بازار کربلايي عباس علي کمرگچي ، بازارچه نايب السلطنه و ... فقط نامي باقي مانده است.

در خيابان ناصرخسرو ، نزديک مجموعه اصلي بازار نيز بازارچه ها و تيمچه هايي وجود داشت که امروزه بقاياي برخي از آنها مانند بازارچه مروي از دوره فتحعلي شاه ، و تيمچه صدر اعظم باقي است.

رشد و گسترش و پيشرفت سريع تهران ، معماري سنتي بازار را دچار آشفتگي بسيار کرد . به طوري که بخش هاي زيادي از بازار نوسازي يا بازسازي شد و تناسب موجود ميان بخش هاي مختلف آن از ميان رفت. هم اکنون بخش هاي قديمي و جالب توجه بازار عبارت اند از: سردر بازار در سمت سبزه ميدان ، بازار امير ، چهار سوق بزرگ ، تيمچه هاي حاجب الدوله ، علاء الدوله ، قيصريه و مهديه و همچنين بخش هايي از بازار که در ارتباط با مسجد امام، مسجد جامع و بناهاي تاريخي ديگر قرار دارد.

بناي اوليه سبزه ميدان در سمت شمالي مجموعه بازار مربوط به اوايل دوره صفويه است اما در دوره قاجاريه و سال 1268 هـ. ق به دستور اميرکبير ، «حاج علي خان مقدم مراغه اي» ( حاجب الدوله) تغييرات عمده اي در وضع سبزه ميدان داد. اين ميدان در دوره هاي مختلف يکي از مراکز مهم مذهبي ، اجتماعي و سياسي تهران بود و در آن انواع مراسم مذهبي و سياسي اجرا مي شد.

در ضلع جنوبي سبزه ميدان ، سردر زيبايي وجود دارد که به راسته هاي مختلف بازار راه مي يابد. اين سردر از دهانه هاي اطراف که به مغازه ها اختصاص دارد، وسيع تر و پرکارتر است.

بخش هاي قديم بازار تهران با پوشش طاق و گنبد مسقف شده و روشنايي آنها از روزنه هاي تعبيه شده در گنبدهاي آجري آن تأمين مي شود. اما بخش هاي صدمه ديده يا جديد بازار با مصالح جديد و موقتي پوشش يافته و فاقد معماري در خور توجهي است.

چهار سوق بزرگ که در بازاري به همين نام قرار گرفته ، فضايي هشت ضلعي است که با گنبد مدور نسبتاً کوتاهي پوشش شده و سطح داخل آن داراي گچکاري است. اين بنا در سال 1222 هـ. ق ساخته شده است.

بازار و سراي امير از ديگر بخش هاي جالب توجه مجموعه است که در حدود سال هاي 68- 1267 هـ . ق از اموال ميرزا تقي خان اميرکبير ، توسط شيخ عبدالحسين ( شيخ العراقين ) به همراه مسجد و مدرسه اي – معروف به شيخ عبدالحسين – ساخته شده و عوايد آن وقف مسجد و مدرسه شده است.

تيمچه حاجب الدوله در کنار مسجد امام قرار دارد و از با ارزش ترين بناهاي بازار است که در دوره ناصرالدين شاه توسط « حاج علي خان حاجب الدوله » ساخته شده است. در دوره اخير در فضاي داخلي اين بنا ، مجموعه تجاري جديدي ساخته اند که اصالت و صورت قديمي بنا را دگرگون کرده است. از بناهاي ديگر بازار ، تيمچه مهديه در ابتداي بازار امير ( کفاشان) است که داراي پوشش عظيم ضربي و يزدي بندي عالي است

حمام شهرک طالقان
حمام قديميدر بافت قديمي شهرک از توابع طالقان قرار دارد. با توجه به سنگ نبشته موجود ، حمام در سال 1261 هـ. ق در زمان قاجاريه احداث شد. مصالح به کار رفته در ساخت حمام ، سنگ و ملات گل و آهک بود. فرم حمام تقريباً به شکل مستطيل است.

ورودي بنا در ضلع جنوبي قرار دارد. بعد از عبور از دالان ، داخل سربينه مي شويم که يک حوض آب کوچک در وسط آن قرار دارد. با يک راهروي نسبتاً طولاني از داخل سربينه ( رختکن حمام) به بخش شست و شو خانه داخل مي شويم. خزانه آب گرم در شمال و خزانه آب سرد در شمال شرقي اين قسمت قرار دارد.


حمام مصباح کرج
اين حمام متعلق به اواسط دوره قاجاريه و در محلات قديمي شهر کرج واقع است. ورودي حمام با هشت پله به کف حمام در عمق 5/3 متري مرتبط مي شود.

سربينه يا رختکن شامل يک گنبد مرکزي است که در طرفين گنبد چهار گنبد کوچکتر گره پوش مشاهده مي شود. فضاهاي گرمخانه شامل محل نظافت خانه در جنوب با طاق گهواره اي ، شاه نشين در شمال با پوشش گهواره اي ، و محل شست و شو در شمال شرقي و جنوب شرقيِ غرب خزينه است.

در ساختمان حمام از آجرهاي ختايي به ابعاد 5×20×20 سانتي متر و ملات گل آهک استفاده شده است. داخل حمام نيز در گذشته از آهک بود.


حمام مهدي خاني


اين حمام در بازار بزرگ تهران قرار دارد. مساحت آن در حدود 900 متر مربع و شامل حمام به مساحت 450 متر مربع و تأسيساتي چون يک واحد پتوبافي ، واحد مسکوني ، مغازه و سرايداري است. اين بنا داراي جرز( ديوار اطاق و ايوان ، پايه ي ساختمان که از سنگ و آجر سازند) هاي آجري با ملات گل و آهک است. بناي حمام متعلق به دوره قاجار است و در حدود 80 درصد آن سالم به نظر مي رسد.


حمام همتيار
حمام همتيار يکي از حمام هاي قديمي تهراندر خيابان وحدت اسلامي واقع است. اين بنا که همچنان شکل و فرم تاريخي خود را حفظ کرده ، به دو بخش زنانه و مردانه تقسيم شده و مشغول کار است. وجود پاگرد ، حوضچه ، ستون ها و سرستون هاي زيبا ، بينه ، گرمخانه ، سردخانه و ... از ديگر اجزاي اين بنا است.


حمام روستاي درده
در مرکز روستاي درده از توابع فرمانداري فيروزکوه ، حمامي قديمي وجود دارد که قدمت آن به 200 سال پيش مي رسد. براي ورود به حمام بايد از چند پله پايين رفت ، با چرخشي به سمت چپ فضاي رخت کن مشخص مي شود و با چرخشي ديگر به سمت چپ، به گرمخانه راه مي يابد. فضاي رختکن مربع داراي سکوهايي براي نشستن است. در وسط نيز يک حوض سنگي بيضي شکل مشاهده مي شود. گرمخانه داراي محوطه اي مستطيل ، سقف گنبدي و طاق جناغي با نورگير است. مصالح به کار رفته در بنا ملات ساروج (مخلوطي است از آهک و خاکستر يا ريگ که در آب به مرور جذب انيدريد کربنيک کنند و آهکش به صورت سنگ آهک که محکم و پايدار است در مي آيد و از آن در جهت ساختن بنا استفاده مي کنند ) و سيمان است.


حمام هلجرد
اين حمامدر روستاي هلجرد شهرستان کرج قرار دارد. هلجرد يک روستاي تاريخي است که مجموعه اي از آثار قرون گذشته را در خود جاي داده است. حمام هلجرد يکي از اين بناهاي قديمي است که از دوره قاجار به جاي مانده و از ساروج ، سنگ و قلوه سنگ ساخته شده است. در اين حمام نيز مانند حمام هاي ديگر با عبور از راهروي باريکي، رختکن مشاهده مي شود. ورودي زنانه در ضلع ديگر حمام واقع است. سقف اين حمام با طاق عرقچين ساده پوشيده شده و در نوع خود بي نظير است. مخزن آب ، خزينه ، حوض ، گرمخانه ، نظافت خانه و ... از ملحقات حمام است

+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:32  توسط اطلس ایران وجهان  | 

کاخ ها
خانه صدیق : خانه صدیق در خیابان 12 فروردین میدان امام در جوار مجموعه لطفی ها در مرکز شهر دامغان قرار دارد و متعلق به دوره قاجاریه است . این خانه تاریخی به صورت دو اشکوبه است و اتاق های اصلی آن در ضلع شمالی این ساختمان قرار گرفته که دارای یک بادگیر نیز می باشد . پوشش این خانه از نوع آسمانه تخت است که بر روی دیوار باربر استوار می باشد . خانه تاریخی صدیق همچنین دارای ایوانی در جلوی اتاق ها بوده که سقف آن توسط چهار ستون استوار گردیده است . تزیینات این خانه تاریخی شامل آجر کاری نمای دیوار طبقه همکف و گچبری های داخل اتاق ها و درهای ارسی است که البته درهای جوبی رنگ آمیزی شده که زیبایی اولیه خود را از دست داده اند . دیوار اتاق ها نیز رنگ آمیزی شده است . ساختمان به علت سکونت در سال های اخیر الحاقات زیادی به خود گرفته است . از ویژگی های بارز این خانه اتصال به حمام مجموعه است .
خانه یغماییان : شاید کمتر شاهرودی باشد که تا به حال از تنها خانه بادگیردار شاهرود که به سبک معماری یزدی ساخته شده دیدن کرده و یا اندک اطلاعی از آن داشته باشد . این خانه که بجای مانده از خانه های زیبای شاهرود قدیم است در خیابان تهران ، خیابان ۸ شهریور (بهرام) واقع شده و در اوایل دوره پهلوی به سال ۱۳۰۴ه . ش بدست استاد مهدی حیدریان ساخته شده است . این بنا به لحاظ مشخصه های معماری سنتی در سطح شهرستان بی نظیر است . فرم پلان بصورت حیاط مرکزی بوده ورودی خانه در قسمت جنوبی با یک راهرو (دالان) به حیاط مرتبط است . بالاخانه که روی دالان قرار دارد و دسترسی به آن بایک پله مارپیچ از دالان امکان پذیر است . در قسمت ضلع غربی حیاط، بادگیر وحوضخانه واتاق های مهمان، ایوان و آب انبار قرار دارد . درضلع شمالی ، اتاق های زمستانه قرار داردکه حداکثر نور و انرژی خورشید را در زمستان دریافت می کنند و نیزاتاق های تابستانه و سرداب (زیرزمین) درضلع جنوبی قرار دارندکه حداقل دریافت انرژی در تابستان را دارند . همچنین در ضلع شرقی اتاق های کم اهمیت (انباری) واقع شده اند . این خانه دارای تزیینات آجری در قسمت ورودی و ازاره بنا می¬باشد . نمای ساختمان گچ کاری شده و دارای قوسهای نیم دایره زیبایی با درهای چوبی می¬باشد . این بنا در سال های گذشته توسط اداره میراث فرهنگی وقت خریداری ، مرمت و به شماره ۴۰۲۵ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده است .
خانه ابراهیم زاده : خانه تاریخی ابراهیم زاده در میدان فرهنگ یکی از محله های قدیمی دامغان که به محله امام معروف است ، قرار دارد و معماری آن حاکی از تعلق این بنای تاریخی به اواخر دوره قاجاریه و اوایل دوره پهلوی است . خانه تاریخی ابراهیم زاده دارای سر در ورودی زیبا و مرتفعی است . برای ورود به خانه بادی از یک هشتی گذشت که از داخل هشتی دو در ورودی قرار دارد . یکی از درها متعلق به خانه ابراهیم زاده و دیگری متعلق به خانه همجوار می¬باشد که هر دو از قدمت تاریخی برخوردارند . خانه ابراهیم زاده در تملک سازمان میراث فرهنگی است . خانه مجاور این بنا شخصی است که با خریداری آن امکان گسترش فضاهای خانه ابراهیم زاده فراهم می¬آید . این بنا در قسمت شمالی دو اشکوبه بوده و دارای دو بالاخانه است . در ضلع شرقی این بنا مطبخ و فضاهای خدماتی قرار دارد . پوشش این ساختمان ترکیبی از پوشش گنبدی و آسمانه تخت می¬باشد . عمده تزیینات این خانه آجر کاری در ازاره دیوارها و قسمت¬هایی از نما است . نمای اصلی ساختمان دارای اندود کاهگل با دم گیری گچی است . داخل اتاق¬ها نیز با رف و طاقچه¬هایی به صورتی ساده تزیین شده است . در ضمن قوس به کار رفته در این بنا از نوع قوس تیزه دار بوده است ...... ادامه مطلب
اب انبارها
آب انبار ناسار(نوحصار) : آب انبارناسار يا همان نوحصار در جنوب قلعه ناسار گرمسار و در جوار جاده اصلی به روستا قرار گرفته است . سازنده اين بنا طبق نوشته بالای سردر آب انبار مرحوم سيف الله معماريان سمنانی است . منبع اصلی ، گنبدی شکل و آجرپوش است که بر تاق آجری و ضربی طرفين استوار است . در دو قسمت منبع ، دو بادگير برای خنک شدن آب زير منبع در نظر گرفته شده است . منبع اصلی اين آب انبار از نظر فيزيکي با ساير آب انبارها در سطح استان متفاوت و در نوع خود بی نظير است . آب انبار مذکور امروزه قابل استفاده و بهره بهرداری نيست .
آب انبار گرمسار : بزرگ‌ترين آب انبار شهرستان گرمسار است كه از بناهاي بسيار جالب اين ناحيه به شمار مي‌رود . اين آب انبار در ضلع شمالي مسجد جامع گرمسار بنا شده است . منبع بزرگ و اصلي آن به صورت گنبد پله‌اي مدور آجري در داخل كوچه قرار دارد كه به صورت ميدان گاهي درآمده است . تعداد پله‌هاي مدور آن از ابتداي زمين تا ابتداي بادگير 24 پله است . ژرفاي آب گير آن در حدود 14 متر بود كه به مدت پنج ماه از سال آب آشاميدني اهالي شهر و حومه آن را تأمين مي‌كرد . سر در بزرگ و تاق گهواره‌اي آب انبار مذكور در سمت بازار بود كه اينك مسدود شده است . اين آب انبار كه از بناهاي بسيار جالب اين ناحيه به شمار مي‌رود ؛ با حفظ ارزش تاريخي خود به مكان ورزشي تبديل مي شود .
آب انبار علي‌آباد : اين آب انبار در 17 كيلومتري شرق گرمسار – ابتداي جادة ارتباطي به علي‌آباد واقع شده است و از آب انبارهاي قديمي منطقه به شمار مي رود .
آب انبار رستم‌‌آباد : آب انبار رستم آباد ؛ در روستاي رستم‌آباد در 24 كيلومتري جنوب شرقي گرمسار واقع شده است و از آب انبارهاي قديمي منطقه گرمسار است .
آب انبار كوشك : آب انبار كوشك در روستاي كوشك گرمسار – نزديك بقاع امامزاده طاهر و مطهر قرار گرفته است .
آب انبار ده نمك : بناي آب انبار ده نمك در روستاي ده نمك گرمسار – در كنار جادة قديم تهران – مشهد واقع شده است .
آب انبار قلي : بناي آب انبار قلي در خيابان امام خميني پشت هتل كومش كوچه ملاقزويني و در 50 قدمي حمام تاريخي قلي واقع شده و براساس كتيبه ‌ تاريخي آن در سال 912 هجري شمسي ساخته شده است . سردرب آب انبار هيچ گونه تزييني ندارد ..... ادامه مطلب
بازارها
بازار دامغان : از لحاظ موقعیت مکانی ، در راسته خیابان امام واقع و از غرب به شرق امتداد دارد . این بازار دارای سه دهنه ورودی از خیابان امام است و یک دهنه ورودی از طرف بلوار جنوبی و دهنه ورودی دیگر از سمت میدان امام می باشد . علاوه بر این ورودیها ، دارای یک ورودی به صورت مستقیم از طرف باغ جنت و یک ورودی فرعی از تکیه درب قلعه می باشد . سقف دالانی بازار ، به صورت گنبدی که این گنبدها یک در میان دارای نور گیر می باشد . اکثر مغازه ها نیز دارای سقف گنبدی می باشند، ولی بعضی از مغازه ها به خاطر تعمیرات دارای سقف مسطح هستند . مغازه های جنب خیابان امام دارای دو درب ورودی ، یکی از داخل بازار و یکی از خیابان امام می باشد . بازار دارای تویزه های جناغی است که بر روی نیم ستونهای دیوار بازار زده شده است . تقریباً در وسط بازار به علت شیب و گودی در دو دهنه برای ورود از خیابان امام بوسیله پله به بازار راه می یابد ولی از وردیهای دیگر مستقیماً وارد بازار می شود . تقریباً در وسط بازار درب چوبی بزرگی است که به کاروانسرا راه داشته که اکنون فقط همین درب باقی است . در ابتدای بازار از قسمت بلوار جنوبی به دلیل ساخت و ساز و تعمیرات توسط بازاریان و رعایت نکردن نحوه ساخت و حریم کاملاً با بافت بازار مغایرت دارد در این قسمت امامزاده ای بنام امامزاده نورالله است . در سال 1378 قسمتی از پشت بام بازار گاهگل داده شده و همینطور در سال 1385 ناودانهای مسیر باران نیز تعمیر گردیدند .
سرای رضایی : از بناهای اواخر دوره قاجاریه است که در حاشیه چهار راه بلوار دامغان قرار گرفته است . این بنا به صورت دو طبقه ساخته شده که طبقه دوم دارای ستونهای گچی و سر ستونهای گچبری با اشکال گل و بوته می باشد . همچنین در منتهی الیه طبقه دوم ساختمانهای مسکونی قرار گرفته است . در طبقه اول بنا شکل تیمچه را به خود می گیرد . طاق این بنا از چوب بوده که نماسازی زیبایی با آن صورت گرفته است .
بازار سمنان : اين بازار زيباترين از بناهاي دوره قاجار مي باشد و بر روي طاقهاي جناغي زيبايي استوار شده است . نور داخل بازار به وسيله نورگيرهاي شيشه اي بزرگي كه بر بالاي هر طاق ساخته شده است تامين مي گردد . عناصر كالبدي بازار سمنان را كاروانسرا ، حمام ، مسجد ، تيمچه و تكيه تشكيل مي دهند . سر در شمالي بازار آجركاري شده و داراي پايه هاي سنگي و پشت بغل هاي زيباي كاشي كاري است . كتيبه اي از كاشي لاجوردي كه قسمتي از سوره مباركه "القراء" به خط ثلث را در بر دارد بر بالاي سر در به چشم مي خورد ، بازار جنوبي يا بازار حضرت از خيابان امام خميني شروع و به تكيه بزرگ پهنه و محله اسفنجان ختم مي شود . سر در شمالي بازار حضرت مشابه سر در شمالي بازار جنوبي است . بازار طوري ساخته شده كه در تابستان خنك و در زمستان نسبتاً گرم مي باشد . لازم بذكر است راسته بازار شهر و بازار حضرت كنوني در اصل به هم متصل بوده است بازار اصلي شهر را تشكيل مي داده است ، ولي در زمان پهلوي اول به دليل خيابان كشي و شهرسازي آن دوران ، بازار بزرگ به وسيله خيابان امام خميني فعلي به دو قسمت تقسيم شده است كه هم اكنون به آن بازار شمالي و بازار جنوبي يا بازار حضرت گويند . اين مكان از اماكن تجاري بسيار مهم گذشته و حال حاضر سمنان است . بازار سمنان از خيابان شهدا شروع و تا خيابان امام خميني ادامه مي يابد...... ادامه مطلب
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:32  توسط اطلس ایران وجهان  | 

غار اينهون

غار اينهوندر جاده فيروز کوه نزديک زرين دشت قرار دارد. ابتداي ورودي اين غار در گذشته ساختماني وجود داشت که اکنون ديواره قسمتي از آن برجاي مانده است. پشت اين ديوار گودالي وجود دارد که پس از عبور از آن به تالار بزرگي ختم مي شود.

غار بزج

اين غاردر طالقان در 120 کيلومتري شهر تهران واقع است. در گذشته از اين غار به صورت پناهگاه استفاده مي شد؛ اين امر از دروازه، ديدگاه و نيز محل نشيمن و استراحتگاهي که در غار وجود دارد، مشهود است. طول غار 25 متر است.

غار کله سنگ

اين غاردر کوه هاي طالقان داخل کوهي به همين نام نزديک روستاهاي «سوهان» و «آرتون» واقع است. دهانه غار تنگ است و درون آن منابع آب هاي زيرزميني ديده مي شود. طول غار 85 متر است و از سنگ چين هاي دستي درون غار استنباط مي شود که اين غار در ادوار پيش از تاريخ مورد استفاده انسان ها بوده است.

غارهاي هيو

در هشت کيلومتري هشتگرد به قزوين، سه غار به فاصله تقريباً 15 متر از يکديگر در دامنه کوه قرار دارند. طبق مطالعات انجام شده اين احتمال وجود دارد که غارها مربوط به دوران پارينه سنگي باشد.

غار لالون ( لالان )

در جنوب غربي روستاي لالون از توابع ساوجبلاغ ، در ارتفاع 400 متري در دل صخره هاي مرتفع، دهانه يک غار وجود دارد. داخل غار نشانه دودخوردگي فراوان به چشم مي خورد که خود نشانه سکونت افراد در زمان هاي دور است. در سمت شمال غار يک پناهگاه صخره اي وجود دارد که در آن خرده سفال هاي لعاب دار ساده اسلامي از دوره سلجوقي و ايلخاني به چشم مي خورد.
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:32  توسط اطلس ایران وجهان  | 

سقاخانه نوروزخان
اين سقاخانهدر خيابان پانزده خرداد شرقي ، جنب بازار آهنگران واقع شده و در گذشته نه چندان دور از معروف ترين سقاخانه هاي تهران به شمار مي رفت. سرتاسر گذر اين سقاخانه طاق بندي شده بود و شمايل بزرگان ديني و مذهبي، علم ، بيرق و علامت سياه را به آن مي آويختند. زورخانه اي به همين نام در کنار اين سقاخانه وجود داشت که از زورخانه هاي معروف و نامي شهر به شمار مي رفت و دالان ورودي آن از زير سقاخانه نوروزخان مي گذشت. امروزه اين سقاخانه از رونق افتاده و چندان مورد توجه نيست.


سقاخانه عزيز محمد
اين سقاخانه از موقوفات شخصي به نام عزيز محمد (که باني آن نيز به شمار مي آيد) است. بناي سقاخانه داراي آب انبار قديمي و حوضچه آب و شير و پاشير است. در اين سقاخانه جايگاهي خاص براي روشن کردن شمع تعبيه شده است. در زير شير آب، سنگي با سطح صاف بر سينه ديوار نصب و بر آن حک شده است: «الاحقر- حاج عباس فرزند محمد به عنوان يادگار در آب و پاسنگ و لوله کشي ... » بقيه جمله بر اثر گذشت زمان از بين رفته است. سقاخانه عزيز محمددر خيابان وحدت اسلامي ( شاهپور سابق ) خيابان مهدي خاني قرار دارد.

گورستان ظهير الدوله آرامگاه بزرگاني چون ملک الشعراي بهار، ايرج ميرزا، رشيد ياسمي ، رهي معيري ، دکتر محمد حسين لقمان ادهم ، محمد مسعود ، ابوالحسن صبا ، درويش خان ، روح الله خالقي ، فروغ فرخزاد ، حبيب سماعي ، مرتضي محجوبي و ... است. اين باغ با دفن عليخان ظهيرالدوله داماد ناصرالدين شاه به گورستان بدل شد. اين گورستان موجب تجديد خاطرات بسياري از روشنفکران و هنرمندان است.

سقاخانه کل عباسعلي
اين سقاخانهدر خيابان وحدت اسلامي قرار دارد و قدمت آن به دوره قاجار مي رسد. سقاخانه کل عباسعلي در شهريور ماه 1311 شمسي مرمت و بازسازي شد. در سال هاي اخير نيز از طرف کسبه محلي برخي از نقاط تخريب شده آن مورد بازسازي قرار گرفت.

سقاخانه آينه
اين سقاخانهدر خيابان ظهيرالاسلام واقع است. در تزئينات اين سقاخانه آينه کاري بسيار به کار رفته و همين موجب نامگذاري سقاخانه شده است. اين سقاخانه توسط حاج ميرآخور در سال 1304هـ . ق بنا شد و يکي از پر زرق و برق ترين سقاخانه هاي تهران به شمار مي رود.

برخي ديگر از سقاخانه هاي تهران : سقاخانه شيخ هادي در خيابان شيخ هادي ، سقاخانه دباغ ها در بازار مولوي ، سقاخانه حضرت ابوالفضل (ع) در خيابان ناصرخسرو و ....

تکاياي تهران

تکيه دولت

براساس يادداشت هاي «حسينعلي بيهقي» تکيه دولتدر ضلع شرقي صحن کاخ گلستان قرار داشت و محوطه وسيعي بود با ساختمان سه طبقه مدور به ارتفاع تقريبي 24 متر که در وسط آن صفحه اي گرد به ارتفاع سه متر براي نمايش تعزيه وجود داشت. گرداگرد صحن غرفه هايي براي تماشاگران و عزاداران و نيز غرفه مخصوص شاه و محارم و اطرافيان احداث شده بود.

ساختمان اين بنا از تماشاخانه هاي روباز رومي اقتباس شده و هنگام عزاداري ، آن را با خيمه و چادر بزرگ پوشش مي دادند. اين بنا در زمان پهلوي اول به کلي تخريب گرديد و بانک ملي فعلي بازار در محل آن ساخته شد. هم اينک تعدادي تصوير و نقشه از آن بناي باشکوه برجاي مانده است.

تکيه دولت نمونه مثال زدني از معماري کاربردي ايراني بود. اگر چه در ساخت اين بنا ، از آمفي تئاتر هاي غربي الگو گرفتند، اما مصالح تزيين ، شکل و خوش ساختي آن ، کاملاً با روحيه ايراني و معماري دوره قاجار همخواني داشت. به علاوه اگر تعزيه را نمايش مذهبي سنتي ايران بدانيم، «تکيه دولت» کامل ترين ساختمان ممکن براي اجراي تعزيه به شمار مي رفت.

تکيه نياوران

در مرکز دهکده قديمي نياوران بناي عظيم و باشکوهي به چشم مي خورد که داراي معماري و فرم خاص است. سال هاست که اين بنا به عنوان تکيه مورد استفاده قرار مي گيرد. اين بنا که در سال 1237 شمسي به دستور ناصرالدين شاه احداث شد داراي صحن مسقف با خرپاي بزرگ چوبي و سقف شيرواني است.

برمبناي نوشته هاي «دکتر ناصر تکميل همايون» ، تهران روي هم نزديک به پنجاه تکيه داشت که همه آنها در ايام سوگواري سرتاسر با پارچه سياه و جملات مذهبي پوشيده مي شد و مراسم عزاداري سرور شهيدان حضرت حسين بن علي (ع) در آنها برگزار مي شد. هر محله چندين تکيه مسقف و بي سقف داشت که مهم ترين آنها پس از تکيه حاج ميرزا آقاسي ( عباس آباد ) و تکيه دولت عبارت بود از : تکيه سپهسالار ، تکيه سرچشمه ، تکيه وليخان ، تکيه زنبورک خانه، تکيه نوروزخان ، تکيه سيدنصرالدين ، تکيه قورخانه ، تکيه عودلاجان و ....

آرامگاه ها

آرامگاه ابن بابويه

در کنار آرامگاه ابن بابويه ، عالم شهير سده چهارم ، مقابر زيادي از انديشمندان ، هنرمندان و سياستمداران و .... در دل آن آرميده اند. ميرزا ابوالحسن خان حکيم، علامه تنکابني ، ميرزا لطفعلي نصيري ، علامه دهخدا ، ميرزاده عشقي ، جهان پهلوان تختي و ...

گورستان ظهيرالدوله

در منطقه شميراندر انتهاي يکي از خيابان هاي فرعي منشعب از خيابان دربند، باغي به مساحت 4300 متر مربع ، آرامگاه بزرگاني چون ملک الشعراي بهار، ايرج ميرزا، رشيد ياسمي ، رهي معيري ، دکتر محمد حسين لقمان ادهم ، محمد مسعود ، ابوالحسن صبا ، درويش خان ، روح الله خالقي ، فروغ فرخزاد ، حبيب سماعي ، مرتضي محجوبي و ... است. اين باغ با دفن عليخان ظهيرالدوله داماد ناصرالدين شاه به گورستان بدل شد. اين گورستان موجب تجديد خاطرات بسياري از روشنفکران و هنرمندان است.

مجموعه گورستان هاي مسيحيان

در زمين هاي سليمانيه و دولاب تهران ، مقابر و گورهاي مربوط به مسيحيان ارامنه ، روس ، يوناني ، فرانسوي و لهستاني جاي دارد. در گورستان ارامنه سنگ قبرهايي از 150 سال پيش به جاي مانده است. و در گورستان لهستاني ها قبور برخي سربازان کشته شده جنگ جهاني دوم به چشم مي خورد.

گورستان روس و يونان با مقبره زيباي شاهزاده گرجي ارتودکس مذهب، در مساحتي حدود 8000 متر مربع ، مقبره سرباز گمنام جنگ جهاني دوم را با ستاره اي سرخ بر فراز آن ، در دل خود جاي داده است. در گورستان کاتوليک ها و آشوريان ، کتيبه هاي طولي و عرضي در اشکال گوناگون مشاهده مي شود.

از ديگر گورستان هاي قديمي مي توان از گورستان بي بي زبيده ، امامزاده عبدالله ، امامزاده علي اکبر ، امامزاده اسماعيل و ... نام برد.
آتشکده ها

آتشگاه قصران

اين بنادر شمال تهران در مرز مشترک آهار و شهرستانک واقع است . آتشگاه که به حکم قرائن موجود در اصل دو طبقه بود ، در پهنه اي به مساحت تقريبي 110 متر ساخته شده است. اين آتشگاه را در محل به نام «قصر دخترک» و «قلعه دخترک» و نام هاي ترکي «قزل ماما» و «قزماما» مي خوانند و منظور از دختر و ماما در اين نام ها احتمالاً ناهيد و آتشگاه نيايشگاه آناهيتا بوده است.

تخت رستم

در دشت شهريار در فاصله 50 کيلومتري جنوب تهران خرابه اي به نام تخت رستم وجود دارد که از دو صُفـّه (ايوان مسقـّف، غرفه مانندي درون اطاق بزرگ که کف آن کمي بلندتر است و بزرگان بر آن نشينند) يا تخت گاه تشکيل شده است. يکي از اين صفه ها در قله صخره و ديگري در ثلث ارتفاع همان صخره قرار دارد. صفه اول در هواي آزاد است که روي آن آتش قرار مي دادند. روي صفه دوم مراسم مذهبي به عمل مي آمد. در فاصله 15 متري از تخت گاه پايين، يک ساختمان گنبددار کوچک ديده مي شود که در آن به احتمال زياد آتش مقدس را حفظ مي کردند.

تخت کيکاووس

در فاصله 12 کيلومتري شمال غرب تخت رستم « تخت کيکاووس » قرار دارد. در اين محل نيز تخت گاهي مشابه تخت رستم ديده مي شود که در بالاي تپه سنگي قرار گرفته است.

نقش برجسته تنگ واشي

اين اثردر 500 متري غرب روستايي به نام «جليزجند» از توابع شهرستان فيروزکوه واقع شده است. اين نقش برجسته در يک معبر کوهستاني باريک به نام «تنگ واشي» قرار دارد. حجاري هاي آن در سمت چپ رودخانه و در محلي بسيار تنگ و باريک که رودخانه پر آبي از آن مي گذرد، بر سينه ديواره اي از سنگ، نقش بسته است. نقش به ابعاد 7×6 متر است و در قسمت فوقاني چهار رديف و قسمت پاييني دو رديف کتيبه به خط نستعليق وقايع زمان سلطنت فتحعلي شاه قاجار را همراه با اشعار و آيات قرآني بيان مي دارد. در مرکز نقش برجسته، فتحعلي شاه سوار بر اسب سرگرم شکار گوزني است و عباس ميرزا نايب السلطنه و تني چند از رجال و شاهزادگان دربار قاجاريه، عده اي سوار بر اسب و چند تن پياده ، نشان داده شده اند. نام اشخاص در کنار نقش آنها ذکر شده است.

زندان هارون

در سمت جنوب شرقي تهران در فاصله 12 کيلومتري جاده تهران – خراسان ( سه راه سيمان) قريب سه کيلومتر در سمت چپ در دامنه کوه هاي مسگرآباد واقع شده است.

بناي زندان به شکل مکعب مستطيل به ارتفاع 9 متر و به صورت دو طبقه ساخته شده و از درازا و پهناي يکساني برابر با 30/16 متر برخوردار است. زندان هارون داراي ساختاري متشکل از لاشه سنگ و گچ و از نظر قدمت متعلق به دوره آل بويه حدود 1100 سال قبل است.

استودان گبرها



استودان گبرها ( استخوان دان گبرها )در دامنه شمالي کوه ري ، در آن حدود که مزار بي بي شهربانو و کوه تبرک در سوي جنوبي آن قرار دارد واقع شده است. به عبارت ديگر اين اثر ارزشمند در شهرري، چهارراه خط آهن پشت دانشگاه آزاد اسلامي، سمت راست جاده مشيريه در دامنه کوه قرار دارد.

پيروان آيين زردشتي اجساد مردگان خود را در اين مکان تقديم به پرندگان گوشتخوار مي کردند. آن گاه استخوان هاي اجساد را در منسوجي ( بافته ) مي پيچيدند و در اتاق هايي که در داخل استودان تعبيه شده بود جاي مي دادند. استودان گبرها به صورت استوانه هاي مدور و بلند به ارتفاع حدود 6 متر احداث شده و داراي ساختاري متشکل از لاشه سنگ و ساروج (مخلوطي است از آهک و خاکستر يا ريگ که در آب به مرور جذب انيدريد کربنيک کنند و آهکش به صورت سنگ آهک که محکم و پايدار است در مي آيد و از آن براي ساختن بنا استفاده مي کنند) و از نظر قدمت متعلق به هزاره اول پيش از ميلاد است.


+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:29  توسط اطلس ایران وجهان  | 

مسجد امام خميني ( سلطاني )

اين مسجد با قدمتي در حدود 180 سال اززيباترين مساجد تاريخي تهران است. باني آن ، فتحعلي شاه قاجار ( 1212- 1250 هـ . ق ) بود و از اين رو در آغاز آن را مسجد شاه مي ناميدند.

بنابر شواهد تاريخي اين دومين جامع بزرگ شهر تهران بعد از مسجد جامع بازار يا جامع عتيق بود.

بنابر کاشي نوشته ها و کتيبه هايي که در ايوان جنوبي مسجد به جاي مانده ، زمان تقريبي شروع ساخت اين مسجد سال 1222 يا 1224هـ . ق است. در سال 1307 هـ . ق به دستور ناصرالدين شاه قاجار، درِ اصلي در جهت شمال تعمير، و نيز به دستور وي دو مناره در دو طرف گل دسته مسجد ساخته شد. بنابراين تکميل کننده اصلي اين مسجد ناصرالدين شاه قاجار بوده است.


گالري عکس مسجد امام تهران
اين مسجد ، بنايي چهار ايواني است که شبستان هاي اصلي آن در جبهه جنوبي قرار دارد و معماري کلي و نيز پاره اي از جزئيات آن از مسجد وکيل شيراز گرفته شده و در طراحي و ساخت آن مانند ساير ابنيه آن زمان هنرمندان و استادان شيرازي دست داشته اند.


مسجد جامع تهران ( جامع عتيق )
مسجد جامع در مرکز بازار و نزديک مسجد امام خميني قرار دارد. فاصله بين اين مسجد و مسجد امام خميني را« بازار بين الحرمين » مي گويند. تاريخ دقيق ساخت اين مسجد مشخص نيست ولي از شواهد چنين استنباط مي شود که در عهد شاه عباس دوم، در سال 1074 هـ . ق به اهتمام فردي به نام « رضي الدين » ساخته شده باشد.


مسجد جامع دماوند
اين مسجد با ستون هاي آجري و سنگي به سبک بناهاي ساساني بنا شده است. بر چوب هاي بالاي ستون هاي شبستان مسجد ، نام شاه اسماعيل اول صفوي و تاريخ 927 هـ . ق و «مصطفي بن جمال الدين» به عنوان باني و «محمد شجاعي» به عنوان کاتب آمده است. در سال 882 نيز خواجه ياقوت نامي ، باني تجديد ساختمان مسجد بود. در مرحله تعمير ، نام نجار جمال الدين فرزند محمد و نويسنده کتيبه ها علي فرزند فتح اله بود. در مسجد آثاري از اواخر دوره صفويه موجود بود که بر اثر نوسازي ، از بين رفته است. مناره مجاور مسجد از دوره مغول بر جاي مانده است.


مسجد جامع ورامين


مسجد جامع ورامين از نمونه هاي کامل مسجد چهار ايواني است که ساخت آن در زمان سلطان محمد اولجايتو ( خدابنده ) آغاز ، و در دوره فرزندش ابوسعيد بهادرخان تکميل شد. تاريخ 722 و 726 هـ . ق در شبستان و گنبد اصلي ديده مي شود. اين بنا در سال 815 هـ . ق در عهد شاهرخ تيموري مرمت شد.

در ابتداي محور طولي بنا ، سر در ورودي و پشت آن ، صحن باز واقع است. طاق نماهاي اطراف صحن به چهار ايوان ختم مي شود که دو ايوان در محور طولي و دو ايوان در محور غربي قرار دارند. پشت ايوان اصلي گنبدخانه واقع است. عرض دهانه ايوان شرقي دو برابر دهانه بقيه طاق نماها و برابر دهانه ايوان ورودي است. از سوي ديگر عرض و ارتفاع آن به سختي ، دو سوم عرض و ارتفاع ايوان جنوبي مي شود. به اين ترتيب ايوان جنوبي ايواني مقصوره ( سراي حصاردار ، جاي ايستادن امام و خليفه در مسجد ) است که با سادگي و عظمت بر تمامي صحن تسلط مي يابد. تسلط گنبد با قدرت و تناسب زيبا ، بر تمامي ساختمان و ارتباط با ايوان جلوي آن ، از ويژگي هاي اين مسجد است.

سر در خارجي اين مسجد بسيار جالب است و روي ديوارهاي جانبي سر در با طرح هاي اسليمي و گره چيني و رنگ هاي آبي فيروزه اي و لاجوردي کاشي کاري شده و از طراحي استادانه و پرکار برخوردار است. اين سر در از نظر طرح و اجرا شبيه سر درهاي مسجد جامع نطنز و مسجد جامع مظفري کرمان است.

اين مسجد داراي دو مناره است که روي پايه هاي طرفين استوار شده است.


گالري عکس مسجد جامع ورامين

مسجد حضرت سيدالشهداء ( مسجد معزالدوله )
مسجد حضرت سيدالشهدا در سه راه امين حضور ، خيابان ايران ، واقع است. اين مسجد از بناهاي خيريه«محمد اسماعيل ميرزا معزالدوله» نوه عباس ميرزا نايب السلطنه فتحعلي شاه قاجار به شمار مي رود. اين بنا بر اساس وقف نامه سنگي داخل مسجد، به وسيله همسر او حاجيه خانم فرخ لقا در سال 1317 هـ . ق ساخته شد.

در ورودي و اصلي بدون تغييري در بافت قديم آن ، در قسمت شمال غربي مسجد قرار دارد. اين در به يک هشتي زيبا راه دارد و با يک پيچ به حياط مسجد ختم مي شود. در سمت شرق و شمال مسجد سقاخانه و پنج مغازه وقفي مسجد جاي دارد. ضلع جنوب حياط با ايواني مسقف با عبور از سر در وارد شبستان مي شود. شبستان داراي محرابي با تزئينات کاشيکاري شده است. شمال غرب حياط داراي حجره هاي متعددي است که براي سکونت طلاب يا احتمالاً امام جماعت مسجد در نظر گرفته شده است. سمت چپ هشتي ، اتاقي است که در گذشته مشهور به مَدرس ( محل تدريس ) بود و اکنون کتابخانه مسجد است.


مسجد جزايري


در محله بازار و انتهاي بازار عباس آباد ، مسجد حاج ابراهيم تاجر اصفهاني قرار دارد.

از آنجا که نسبت برخي از ائمه جماعت اين مسجد مانند مرحوم آيت الله سيد نصراله جزايري ، سيد محسن جزايري ، سيد صدرالدين جزايري ، سيد محمد علي جزايري و .... به جزايري مي رسد، اين مسجد به اين نام شهرت يافته است. از باني مسجد اطلاعات چنداني در دست نيست. اين مسجد در سال 1335 ش براساس نقشه مهندس لرزاده ، تجديد بنا شد و در حال حاضر داراي يک شبستان با مساحت 175 متر مربع ، بالکني به مساحت 100 متر مربع و يک آبدارخانه و انبار کوچکي در حدود سه متر مربع است.


گالري عکس مسجد جزايري

مسجد حاج سيد عزيزالله
در داخل بافت قديمي بازار تهران ، مسجد حاج سيد عزيزالله قرار دارد. صحن و شبستان اين مسجد مزين به کاشي هاي معرق است. مساحت اين مسجد حدود 1500 متر مربع و با دو باب حجره کنار آن از موقوفات مرحوم «حاج سيد عزيزالله» است. بر کاشي هاي شمال مسجد نام «سلطان صاحبقران فتحعلي شاه» نقش بسته است. از کتيبه هاي جنوب و شرق که داراي تاريخ 1310 هـ . ق است، مشخص مي شود که قسمت شمالي از سه ضلع ديگر قديمي تر است.

در دالان مسجد که رو به سوي بازار دارد، سنگابي ( محلي سنگي که از آن آب خارج مي شود ) نصب شده که بر آن نوشته شده : «نوشيد جام آب و بگوييد به صد نوا ، لعن خدا به قاتل مظلوم کربلا. سنه 1327 يا ابا عبداله الحسين عليه السلام ».


مسجد الجواد
اين مسجد که به وسيله مهندس ابراهيمي طراحي شده است،اولين مسجد مدرن ايراني است. ساختمان مسجد از دو بخش ؛ شبستان و سالن سخنراني تشکيل شده است. سالن سخنراني اين مسجد دو طبقه است. نمازخانه به صورت مخروطي از اضلاع متقاطع تشکيل شده که از راس به طرف قاعده ، پهن تر مي شود. اين دو قسمت مسجد روي هم 1250 متر مساحت دارد
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:26  توسط اطلس ایران وجهان  | 

کاروانسراها
كاروانسراي اميرآباد (سپهسالار) : اين بنا درشهر اميريه يا اميرآباد در 15 كيلومتري جنوب غربي شهر دامغان واقع است . در دوره قاجار به دليل موقعيت كشاورزي و زمين هاي حاصل خيز از موقعيت خوبي برخوردار بوده است . كاروانسراي سپهسالار كه در اواسط دوره قاجار ساخته شده است از نظر پلان و معماري بسيار شبيه كاروانسراي صفوي مي باشد و چهارايواني است و داراي حجره ها و ايوان هاي متعدد و باربند و شاه نشين است . مصالح به كار رفته در بنا آجر و خشت مي باشد . اين بنا داراي يك هشتي است كه در آن دو راه پله به سمت بالا دارد . سردر ورودي و سقف اين بنا ناتمام مانده است . اين بنا در تاريخ 6/9/1362 به شماره 1647 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است . ابعاد اين بنا حدود 74.90 x 67.20متر مي باشد . فقط يك دوره تعميرات اضطراري و موقت شامل حذف درهاي اضافي الحاقي و تعميرات موضعي مختصر انجام شده است .
كاروانسراي قوشه دامغان : اين بنا در 35 كيلومتري غرب دامغان در مسير جاده دامغان به سمنان واقع شده است . كاربري قبلي بنا كاروانسرا مي باشد و براي كاربري پيشنهادي بنا به علت پاره اي عنواني پيشنهاد نگرديده است . اين بنـــا مربوط به دوره صفوي است و نسبت به كاروانسراهاي ديگر آن دوره كوچكتر ساخته شده است . اين بنا داراي 12 حجره و چهار ايوان و سردر ورودي و شاه نشين در اشكوب دوم با معماري جالبي ساخته شده است . در مقابل در ورودي اين بنا آب انبار زيبايي به چشم مي خورد كه مسافرين تشنه لب را سيراب نموده و جايگاه مناسبي براي مسافرين خسته بوده است . حياط مركزي اين بنا نسبت به كاروانسراهاي مشابه كوچكتر بوده و داراي چهار باره بند و برجك در اطراف مي باشد .اين بنا در تاريخ 8/2/1353 به شماره 970 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .
كاروانسراي آهوان : اين كاروانسرا در 42 كيلومتري شرق جاده سمنان به دامغان قرار گرفته است . كاروانسراي شاه عباسي آهوان از جمله مهمترين كاروانسراهاي استان سمنان در دوره صفويه است كه در منطقه سردسير و كوهستاني آهوان با پلان چهار ايواني احداث گرديده است .
كاروانسراي سنگي آهوان (رباط انوشيرواني) : د منطقه آهوان كه يك منطقه ييلاقي و سردسير است و گاه در زمستان با باد و سرما و كولاك مدتي جاده بسته مي شده است و امكان عبور و مرور نبوده و لذا مسافرين در كاروانسرا اتراق مي كردند تا هوا مناسب شود و در اين مديريت مسافران جديد به مسافران قبلي مي پيوستند . اين بنا معماري جالبي دارد به طوريكه حجره ها به داخل دالاني باز مي شود تا سرماي زمستان كمتر هواي گرم حجره ها را تحت الشعاع قرار دهد (خصوصيت پلان هاي كوهستاني و سردسير ) . از ديگر ويژگيهاي اين بنا چهار ايواني بودن آن با ديوارهاي مرتفع و سقف اوليه اين بنا در تاريخ 21/8/1317 به شماره 320 در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده است .
كاروانسراي بدشت (شاهرود) : این کاروانسرا حدود ۸۰ درصد تخریب شده است ، ولی تا حدود سال ۱۳۴۰ هجری شمسی نسبتاً سالم بوده است . یعنی تا نزدیک به ۳۳۰ سال پس از احداث توانسته بود بخوبی در مقابل حوادث طبیعی مقاومت نماید . اما متاسفانه در ۴۰ ساله اخیر ، رو به ویرانی نهاده و علت عمده تخریب این بنا ، به عوامل انسانی باز می گردد . گویا اهالی روستای بدشت یا روستاهای مجاور برای ساخت مدرسه و یا خانه ها از آجرهای این بنا استفاده می کرده اند و بدون هیچ محدودیتی در نقاط مختلف کاروانسرا حفره ها و سوراخهایی بدین ترتیب ایجاد کرده اند . کندن آجرهای سقف ها و گنبد ها نیز به همین طریق صورت گرفته است . بدنبال این تخریب ها که اینک نیز بصورت محدودتری ادامه دارد ، عوامل طبیعی نیز فرصت پیدا کرده است تا در زوال این مجموعه نقش بیشتری را بازی کند و بر سرعت تخریب آن بیافزاید . اکنون از عمر این بنا بیش از ۳۷۰ سال می گذرد اما با وجود این شنیده هایی از کهنسالان روستا حکایت از آن دارد که این بنا تا حدود سال ۱۳۴۰هجری شمسی (۴۴ سال پیش) نسبتاً سالم بوده است . اغلب تخریب های این بنا از سال ۱۳۴۰ به بعد و عمدتاً توسط عوامل انسانی صورت گرفته است. نقل می شود که از آجرهای این کاروانسرا برای ساخت مدرسه یا منازل در این روستا و روستاهای مجاور استفاده شده است ... ادامه مطلب
پل ها
پل بُزي : بناي پل بزي كه به بُز پل دامغان نيز مشهور است در 14 كيلومتري شمال غربي دامغان و در مسير جاده دامغان – چشمه علي ، بر روي رودخانه چشمه علي ساخته شده و منسوب به دوره‌ قاجاريه است . پل بُزي به طول 16 متر داراي يك دهانه بزرگ با طاق جناغي بوده است . اين پل با شماره 154 به ثبت تاريخي رسيده است .

سد آب پخشان : سد آب پخشان از سدهاي قديمي منطقه دامغان است كه در دو كيلومتري شمال دامغان و در محلي به نام آب پخشان ، واقع شده است . در گذشته بر روي رودخانه چشمه علي سدي برپا بوده كه متأسفانه از بين رفته ولي ظاهراً از آثار دوره ساساني بوده و وظيفة اصلي آن، بالا بردن سطح آب و تقسيم و هدايت آن به جهات و آبادي‌هاي مختلف بوده است . امروزه بر روي اين رودخانه و بر روي سد قديمي بند جديدي برپا شده است .

پل سرچشمه شاهرود : پل سرچشمه در مجاورت شهر شاهرود و در مسير شاهرود – مشهد ؛ بر روي رودخانه شاهرود ساخته شده و منسوب به اواخر دوره قاجاريه است . وجه تسميه پل سرچشمه ، به خاطر ورودي رودخانه شاهرود و مظهر قنواتي است كه در كنار پل وجود دارد .

پل ابريشم شاهرود : اين پل در مسير جاده شاهرود – سبزوار در حدود 150 كيلومتري خاور شاهرود بر روي شاخه‌اي از رودخانه كال شور ، بين دو كاروان‌سراي عباس‌آباد و صدرآباد واقع شده و از ساخته‌هاي دوره قاجار است . پل دوره قاجاريه كه به پل ابريشم بالا (در مقابل بقاياي پل قديمي‌تر به نام پل ابريشم پايين) معروف است ، چندين بار تعمير و بازسازي شده است . درازاي پل كنوني حدود 30 ، پهنا 70/8 متر و پهناي دهانه‌هاي آن 80/4 ، 35/5 و 80/4 متر است . پايه‌هاي پل در جهت مخالف جريان رودخانه داراي موج شكن‌هاي مثلثي شكل است . طاق دهانه‌هاي پل داراي قوس جناغي خوابيده است و آجرچيني بالاي طاق‌هاي كناري به شيوه تزييني صورت گرفته است
ها
پل بُزي : بناي پل بزي كه به بُز پل دامغان نيز مشهور است در 14 كيلومتري شمال غربي دامغان و در مسير جاده دامغان – چشمه علي ، بر روي رودخانه چشمه علي ساخته شده و منسوب به دوره‌ قاجاريه است . پل بُزي به طول 16 متر داراي يك دهانه بزرگ با طاق جناغي بوده است . اين پل با شماره 154 به ثبت تاريخي رسيده است .

سد آب پخشان : سد آب پخشان از سدهاي قديمي منطقه دامغان است كه در دو كيلومتري شمال دامغان و در محلي به نام آب پخشان ، واقع شده است . در گذشته بر روي رودخانه چشمه علي سدي برپا بوده كه متأسفانه از بين رفته ولي ظاهراً از آثار دوره ساساني بوده و وظيفة اصلي آن، بالا بردن سطح آب و تقسيم و هدايت آن به جهات و آبادي‌هاي مختلف بوده است . امروزه بر روي اين رودخانه و بر روي سد قديمي بند جديدي برپا شده است .

پل سرچشمه شاهرود : پل سرچشمه در مجاورت شهر شاهرود و در مسير شاهرود – مشهد ؛ بر روي رودخانه شاهرود ساخته شده و منسوب به اواخر دوره قاجاريه است . وجه تسميه پل سرچشمه ، به خاطر ورودي رودخانه شاهرود و مظهر قنواتي است كه در كنار پل وجود دارد .

پل ابريشم شاهرود : اين پل در مسير جاده شاهرود – سبزوار در حدود 150 كيلومتري خاور شاهرود بر روي شاخه‌اي از رودخانه كال شور ، بين دو كاروان‌سراي عباس‌آباد و صدرآباد واقع شده و از ساخته‌هاي دوره قاجار است . پل دوره قاجاريه كه به پل ابريشم بالا (در مقابل بقاياي پل قديمي‌تر به نام پل ابريشم پايين) معروف است ، چندين بار تعمير و بازسازي شده است . درازاي پل كنوني حدود 30 ، پهنا 70/8 متر و پهناي دهانه‌هاي آن 80/4 ، 35/5 و 80/4 متر است . پايه‌هاي پل در جهت مخالف جريان رودخانه داراي موج شكن‌هاي مثلثي شكل است . طاق دهانه‌هاي پل داراي قوس جناغي خوابيده است و آجرچيني بالاي طاق‌هاي كناري به شيوه تزييني صورت گرفته است
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:22  توسط اطلس ایران وجهان  | 

پل شاه عباسي کرج
پل شاه عباسي در مدخل ورودي شهر، روي رودخانه کرج زده شده است. جاده کرج – چالوس در ضلع شرقي اين پل واقع است ، و پل جديدي که در مدخل شهر ساخته شده ، در ضلع جنوبي اين پل قرار دارد.

پل قديمي کرج در گذشته ارتباط ميان ري و تهران را با قزوين و غرب کشور ميّسر مي ساخت . در سفرنامه ها و اسناد تاريخي بسيار از آن سخن رفته است . حمدالله مستوفي از اين پل ياد کرده است.

طول پل 20/61 و عرض آن 80/8 متر است. پل از ابتداي ساخت مورد بهره برداري قرار گرفت ولي در سال 1330 که بر اثر عبور و مرور بسيار به پل خسارات زيادي وارد آمد، با ساخت پل جديد ، رفت و آمد براي حفاظت از اين پل تاريخي ، ممنوع شد.

پل داراي دو دهانه است و آب رودخانه از زير طاق چشمه شرقي عبور مي کند. در دوره قاجار و در زمان حکومت فتحعلي شاه ، در داخل جرز قطور بين دهانه کوچک و بزرگ پل ، حجره اي در دو طبقه با طاق نمايي در سمت شمال و جنوب طراحي شد که از آن به عنوان چايخانه و تفرجگاه استفاده مي شد.

اين پل به دوره صفويه تعلق دارد و بخشي از آن در دوره قاجار مرمت و بازسازي شده است. هر چند براساس شواهد موجود در گوشه شرقي پل ، احتمالاً احداث آن به دوران پيش از صفويه باز مي گردد. قديمي ترين تصويري که از اين پل به جاي مانده ، تصويري است که توسط «اوژن فلاندن» طراحي شده است.

پل بادامک

اين پل در مسير جاده تهران- شهريار و مجاور روستاي بادامک شهريار، روي يکي از شعب فصلي رودخانه کرج واقع شده و به نظر مي رسد از آثار دوره قاجاريه باشد. در اوايل دوره اخير ، در کنار پل قديمي ، پل سنگي يک دهانه اي ساخته شد که جاده تهران – شهريار از روي آن مي گذشت. در سال هاي اخير به قصد تعريض اين جاده ، پل قديم و جديد را با مصالح بتوني به يکديگر اتصال دادند و سطح جاده را روي آنها گسترش دادند. بدين ترتيب ، پل قديمي در زير قسمتي از جاده کنوني قرار گرفت و با توجه به ترافيک سنگين اين جاده و همچنين سوراخ هاي بزرگي که در پايه هاي پل ايجاد شده ، اميد نمي رود که ماندگاري زيادي داشته باشد.

پل باقرآباد

اين پل در 25 کيلومتري جنوب غربي تهران و در مسير جاده تهران – ورامين ، روي يکي از شاخه هاي رودخانه جاجرود قرار دارد. وجه تسميه پل به جهت مجاورت آن با روستاي باقرآباد است.

جهت رودخانه در اين قسمت ، از شمال شرقي به جنوب غربي است و پل با حالت تقريباً عمود بر جريان رودخانه ، در جهت شمال غربي به جنوب شرقي احداث شده است. طول کلي پل حدود 55 متر و کمي بيشتر از عرض مجراي رودخانه در اين قسمت است.

پل جاجرود

اين پل در 30 کيلومتري شمال شرقي تهران روي رودخانه جاجرود واقع شده و ظاهراً از آثار دوره صفويه است که در دوره قاجاريه و بعد از آن بازسازي و تعمير شد.

پل در مسير مهم ارتباطي تهران – آمل قرار دارد. امروزه اين جاده متروک شده و جاده جديد نيز از چند صد متري شمال پل قديم جاجرود عبور مي کند. به نوشته منابع تاريخي ، پل جاجرود در زمان ناصرالدين شاه قاجار به دست «حاج ميرزا بيک نوري» - فرّاش خلوت شاه – با هزينه بيست و چهار هزار تومان بازسازي شد.

به نظر مي رسد که طاق غربي ، تنها طاق اصلي و صفوي پل است و سه طاق ديگر در دوره قاجاريه و بعد از آن روي شالوده و پايه هاي قديمي ، بازسازي و تعمير شده اند.

پل صفوي حسن آباد

اين پل روي رودخانه شور( قره سو) ، در مسير جاده کاروان رو تهران – قم واقع و از آثار دوره صفوي است که در دوره هاي بعد بازسازي شده و گسترش يافته است. آب رودخانه که امروزه از جنوب پل مي گذرد ، در بهار به قدري زياد است که ساخت اين پل را ايجاب مي کرد.

با توجه به نقشه ي پل و آثار و شواهد موجود ، عرض و پهناي اوليه پل در ميانه 20/5 و در دو انتها 40/4 متر بوده که بعداً – در دوره صفويه يا قاجاريه – به پهناي آن در جهت بالا دست اضافه شده است. همچنين به نظر مي رسد که هم زمان با اين کار ، از دو طرف بر طول پل و تعداد دهانه هاي آن اضافه شده باشد. در جنوب پل ، بقاياي يک کوره آجر پزي به چشم مي خورد که احتمالاً براي تهيه آجرهاي مورد نياز پل بوده است.

پل قاجاري حسن آباد

اين پل در 10 کيلومتري جنوب غربي حسن آباد و مجاور پل جديد ، روي رودخانه شور واقع شده و ظاهراً از ساخته هاي اواخر دوره قاجاريه است که در دوره پهلوي مرمت شده و با افزودن دهانه هايي گسترش يافته است. راه کاروان رو و قديمي تهران ، از طريق اين پل به طرف علي آباد ، منظريه و غرب درياچه قم کشيده مي شد.

بر روي دو پايه مياني ، براي کاهش وزن و فشار وارد بر پايه ها ، دهانه ها يا فضاهايي توخالي تعبيه کرده اند که از نظر شکل ، آن را با ديگر پل هاي قديمي ايران متفاوت ساخته است.

پل دختر ، کرج

اين پل در شهرستان کرج ، روي رودخانه کرج که از ارتفاعات توچال سرچشمه مي گيرد، بنا شده و از آثار دوره صفويه است که احتمالاً بر بقاياي پل قديم تري ساخته شده است.

حمدالله مستوفي ، از رودخانه کرج و پل يک طاقه ، معروف به پل خاتون که به يادبود زبيده – زن هارون الرشيد – نام گذاري شده بود ، ياد کرده است. با توجه به اين که پل کرج به «پل دختر» معروف است و بخش اصلي آن شامل يک دهانه طاق دار بزرگ است، مي توان احتمال داد که همان پل مورد نظر حمدالله مستوفي است که در دوره صفوي با تغييرات اندکي بازسازي شده است . از اين پل ، طرحي مربوط به سال 1841 م موجود است که توسط اوژن فلاندن – نقاش فرانسوي – کشيده شده است . دهانه هاي دو طبقه مياني ، اختلافي با طرح فلاندن دارد که احتمالاً مربوط به تعميرات و تغييراتي است که درصد سال گذشته روي اين پل صورت گرفته است.

پل رودشور

بقاياي اين پل روي رودخانه شور ، در نزديکي مردآباد کرج واقع است. ظاهراً اين پل در دوره پادشاهي ناصرالدين شاه قاجار توسط آصف الدوله برپا شده و بدين جهت به پل آصف الدوله نيز معروف بوده است. امروزه نيمه شمالي پل مشتمل بر دو دهانه ، به کلي تخريب شده ؛ اما با توجه به بقاياي پايه ها مي توان نقشه آن را بازسازي کرد.

پل رومي

در قرن 19 يکي از سفيران دولت عثماني در منطقه الهيه تهران باغ و عمارتي ساخت که امروزه نيز به دولت ترکيه تعلق دارد . با توجه به پيشينه تاريخي دولت عثماني که جانشين امپراتوري روم شرقي شد، نام پل را «رومي» نهادند. اين پل اگر چه داراي ابعاد کوچکي است ، اما در خور حفظ و نگهداري است.

پل فيلستان

اين پل در منطقه خروجي فيلستان، 12 کيلومتري شمال ورامين و در مسير جاده خراسان ، روي شاخه اي از رودخانه جاجرود واقع شده و از آثار دوره قاجاريه است.

پل کبود گنبد

بقاياي اين پل در منطقه پاکدشت ، بين خاتون آباد و ايوانکي ، در بستر رودخانه جاجرود و مجاور روستاي کبود گنبد واقع شده و ظاهراً از آثار دوره صفويه است. بقاياي موجود ، تنها مربوط به پايه مياني پلي است که 60/2 پهنا و 7 متر طول دارد و با توجه به شواهد موجود ، به نظر مي رسد که در قسمت پايين رود ، به شکل نيم دايره بوده و پلي که بر روي اين پايه قرار مي گرفت ، حدود 50/4 تا 5 متر پهنا داشته است. اين پل در مسير راه کاروان رو قديمي تهران – ري – سمنان و نيز در مسير يک راه فرعي از دماوند به ورامين قرار داشته است و در نزديکي آن، بقاياي کاروانسرايي از دوره صفويه وجود دارد.

پل کـُردان

اين پل در دو کيلومتري شمال غربي روستاي کردان ، در 27 کيلومتري شمال غربي کرج و در مسير روستاي وليان واقع شده و از آثار دوره صفوي است.

پل کردان داراي يک دهانه اصلي بزرگ و يک دهانه فرعي و کوچک است. مصالح به کار رفته در بنا ، سنگ و آجر با ملات آهکي است. پل کردان عليرغم ويراني دهانه فرعي آن ، از تناسب و استحکام خوبي برخوردار است.

«آهنين راه » گچسر

دو کيلومتر پس از گچسر ، در جاده اصلي به طرف تونل کندوان در کنار رودخانه ، آثاري از يک پل سنگي قديمي ديده مي شود که با نزديک شدن به آن راهي قديمي به عرض 160 سانتي متر که در دل صخره کنده شده ، مشاهده مي شود. با کمي دقت مي توان آثار ديلم و کلنگِ سازندگان آن را در جاي جاي سنگ ها ديد. به اين ترتيب اين تصور به وجود مي آيد که چون راه توسط ابزار آهني چون ديلم و کلنگ ايجاد شده به اين نام خوانده شده است. استحکام زياد پل و رنگ صخره که شباهت بسيار به آهن دارد، نيز مي تواند دليل اين نام گذاري باشد.

پل سنگي گچسر

دو کيلومتر پس از گچسر در ادامه و متصل به پل صخره اي معروف به «آهنين راه » يک چشمه از پل سنگي به عرض 330 سانتي متر وجود دارد که گذر ايام و طغيان رودخانه در تخريب و فرسودگي آن نقش بسزايي داشته است. با وجود اين هنوز پايه و سقف يکي از چشمه هاي پل در ميان دره و کوه هاي اطراف برجا مانده است. مصالح به کار رفته در اين پل قلوه سنگ هايي از جنس سنگ هاي آهنين راه است که با ملات ساروج به هم متصل شده اند. هيچ نشانه و مدرکي از تاريخ ساخت اين پل به دست نيامده است.

پل فيروز کوه

اين پل قديمي در ده کيلومتري جاده اصلي فيروزکوه به تهران قرار دارد. آنچه از شواهد برمي آيد اين است که در اين نقطه پل قديمي تري وجود داشت که تخريب گرديده، و پل حاضر جايگزين آن شده است. بناي فعلي پل مربوط به سال 1306 هـ . ق است و از سنگ ، آجر و ملات ساخته شده است. از ديد معماري ، اين پل داراي 9 دهانه با قوس گهواره اي و دست انداز يک متري در اطراف پل است. تاريخ ساخت اين پل به پهلوي اول باز مي گردد.

کاروانسراي ديرگچين
اين کاروانسرادر جنوب ورامين قرار دارد و دژ و کاروانسرايي بسيار استوار است که به نام هاي دژ کردشير، دير الجص ، قصرالجص و دير گچين در منابع مختلف از آن ياد شده است. مطالعات مقدماتي صورت گرفته توسط محققين ، قدمت اين بنا را به دوره ساساني نسبت مي دهد ، ولي به احتمال زياد اين اثر از سابقه طولاني تري برخوردار است. ديرگچين ، در دوره صفويه به صورت اساسي تجديد بنا شد و آنچه امروز برجاست، بنايي صفوي را نمايان مي سازد.

اين دير بر سر يکي از راه هاي اصلي ري به قم ، تا اواسط دوره قاجار مورد استفاده بود. دور تا دور حياط مرکزي 40 اتاق براي مسافران وجود داشت. در اين کاروانسرا آسياب ، مسجد و ساختمان هشت ضلعي براي اقامت خواص در چهار گوش بنا موجود بود.


کاروانسراي رباط کريم
کاروانسراي فتحعلي شاهي رباط کريمدر مسير جاده تهران – ساوهقرار گرفته و به سبک دو ايواني است. ورودي کاروانسرا از ايوان غربي است. ايوان شرقي به عنوان شاه نشين کاربرد داشت. اين کاروانسرا داراي يک حياط مرکزي با اتاق هايي ايوان دار است که دور تا دور اين حياط احداث شده اند. در پشت اتاق ها سالن هاي طولاني به عنوان بارانداز تعبيه شده که دسترسي به آنها از طريق ورودي هايي که چهار کنج حياط قرار دارد، ميّسر است. مصالح به کار رفته در اين بنا سنگ ، آجر ، ملات گل و گچ است و تنها تزئينات کاروانسرا آجرکاري است.

کاروانسراي رباط کريم داراي دو کتيبه است که روي يکي از آنها تاريخ 1240 هـ . ق و نام باني «آقا کمال» حک شده است.

کاروانسراي شاه عباسي کرج
کاروانسراي شاه عباسي کرجدر شاهراه ارتباطي شرق به غرب ايران در دوران باستان ، يعني خراسان به قزوين قرار دارد. اين بنا متعلق به دوران صفوي است و به سبک چهار ايواني ساخته شده ؛ مساحت کل بنا 3000 متر مربع و مساحت حياط مرکزي 900 متر مربع است. ورودي کاروانسرا از ايوان شمالي است. دور تا دور حياط مرکزي آن 21 حجره ايواندار براي استراحت مسافرين تعبيه گرديده؛ همچنين 5 بارانداز براي نگهداري کالا و استقرار همراهان و نگهبانان کاروان ها طراحي شده است.

کاروانسراي شاه عباسي در طول حيات خود کاربري هاي متنوعي داشت؛ ابتدا به عنوان پناهگاه براي استراحت کاروانيان و حيوانات آنها به کار مي رفت و در اوايل دوره قاجار به عنوان اردوگاه نظامي استفاده مي شد. در اواخر دوره قاجار هم با تغييرات و تعميراتي که در بنا به وجود آمد به عنوان اولين مدرسه برزگران ايران مورد بهره برداري قرار گرفت. در دوران پهلوي با انتقال مدرسه برزگران به محل دانشکده کشاورزي فعلي ، بنا به عنوان انبار غله اداره کشاورزي کرج مورد استفاده قرار گرفت.

با تأسيس اداره ميراث فرهنگي کرج و استقرار آن در محل کاروانسرا ، عمليات حفاظت و مرمت بنا آغاز شد و انبار غله به جاي ديگري انتقال يافت.

کاروانسراي عين الرشيد
اين کاروانسرادر 152 کيلومتري جنوب شرقي تهران ، در محدوده پارک ملي کوير مرکزي ايران ، بر سر راه کاروان روي اصفهان به فرح آباد ساري قرار دارد.

کاروانسراي عين الرشيد داراي نقشه مربع شکل به صورت چهار ايواني ، شامل يک حياط مرکزي با چهار ايوان و اتاق هايي در اطراف آنها است. در چهارگوشه ي بنا چهار برج مدور و حد فاصل برج ها در جهات شمالي ، جنوبي و غربي داراي يک نيم برج است. کاروانسرا داراي دو ورودي در جهات شرقي و غربي است. ورودي اصلي بنا در شرق قرار دارد و داراي سردري رفيع با تزيينات آجري و کاشي است.

در داخل بنا 22 حجره در چهار گوشه حياط مرکزي مشاهده مي شود. مصالح کاروانسرا آجر ، سنگ و گچ ، و نماي داخلي و خارجي آن از آجر و سکوسازي اطراف ، از قلوه سنگ هاي آذرين است.

تزيينات بنا شامل آجرکاري ، کاشيکاري و تلفيقي از آجر و کاشي است که سر در ورودي را نيز تزيين نموده است. بقاياي يک آب انبار در مجاورت بنا به چشم مي خورد.

کاروانسراي قصر بهرام
اين کاروانسرادر فاصله 3 کيلومتري شمال شرقي کاروانسراي عين الرشيد و در 154 کيلومتري تهران قرار دارد. بناي کاروانسرا از دوران صفوي به جاي مانده و به نام عباس آباد نيز شهرت دارد.

نقشه اين کاروانسرا به صورت چهار ايواني است و اتاق ها در اطراف حياط مرکزي و اصطبل ها در پشت آن قرار دارند . در چهار گوشه بنا نيز چهار برج بزرگ و در حد فاصل آنها دو نيم برج با پلان 16 وجهي به چشم مي خورد . ورودي هاي کاروانسرا در دو سمت شمالي و جنوبي با سردري بزرگ است.

حياط مرکزي به صورت هشت ضلعي با 24 اتاق در اطراف است. اتاق بزرگ معروف به شاه نشين ، برخلاف ديگر قسمت ها در دو طبقه بنا گرديده است. در مرکز حياط حوض آبي قرار دارد که امتداد آن از طريق آبراهه ي سنگي به سمت جنوب تا 5/7 کيلومتري بنا به چشمه اي به نام «چشمه سياه» کشيده شده است.

کاروانسراي ينگه امام
در روستاي ينگه امام به فاصله 100 متري جاده کرج – قزوين، کاروانسراي شاه عباسي ينگه امام قرار دارد. طرح کلي کاروانسرا مستطيل شکل است. از چهار ضلع کاروانسرا تنها ضلع شرقي وضعيت اصلي خود را حفظ کرده و مي توان گفت نماي اصلي کاروانسرا در اين سو قرار داشت.

داخل کاروانسرا حياط وسيعي وجود دارد که با صُفـّه ( ايوان ) هايي در چهار گوشه بنا ، به هشت ضلعي تبديل شده و چنان مي نمايد که در بناي آن از طرح مساجد يا مدارس چهار ايواني پيروي شده باشد .

از داخل کاروانسرا ، نماي جنوبي ، سر در ورودي را که طاق قسمت جلوي آن فرو ريخته ، نشان مي دهد . در هر سوي سر در ، سه صفه يا ايوان و فضاهايي در پشت آنها قرار دارد.

نکته ي جالب ، به کار بردن آجرهاي تراش دار در نبش اغلب جرزها است که به صورت هلال در آمده و جرزها جلوه اي جالب تر يافته اند.

+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:22  توسط اطلس ایران وجهان  | 

بقعه ابن بابويه


اين بنادر گورستان قديمي تهران در شهرري واقع ، و مدفن ابوجعفر محمدبن علي بن حسين ملقب به شيخ صدوق در گذشته به سال 381 هـ . ق است. بناي بقعه شامل بقعه ، حرم ، گنبد و صحن وسيع است که احتمالاً در دوره فتحعلي شاه قاجار به جاي بناي قديمي ساخته شده است. بناي بقعه با طرح هشت ضلعي بر روي صفحه اي هشت ضلعي بنا شده و ورودي آن در سمت شرق قرار دارد. بقعه داراي ايواني با قوس بزرگ رومي و آينه کاري است و در آن کتيبه اي به خط نستعليق شيواي «ميرزا عمو» از خوشنويسان دوره ناصرالدين شاه حاوي آيات قرآن وجود دارد. اِزاره (آن قسمت از ديوار اتاق و يا ايوان که از کف طاقچه تا روي زمين بود ) بقعه با پوشش کاشي و نقش هاي زيبا تزيين شده ؛ در درون صحن بقعه ،مزار بسياري از بزرگان از جمله مرحوم غلامرضا تختي واقع است.

بقعه بي بي شهربانو




در يک و نيم کيلومتري شمال امين آباد و بر فراز صخره اي کوهستاني ، در دامنه جنوبي کوه بي بي شهربانو ، محوطه اي به طول 32 و عرض 22 متر با ديوار سنگي قرار دارد. اين محوطه از سمت شمال به کوه متصل است. در دو ضلع شرقي و غربي آن در گذشته ، تنها ديواري از سنگ و گچ و در وسط ضلع غربي ، مدخلي وجود داشت که بعدها مسدود شد و اکنون تنها آثاري از نماي سنگي بالاي مدخل ، از خارج بنا مشهود است. در جنوب اين محوطه يک ساختمان تاريخي از دوران آبادي شهر ري وجود دارد که نمي تواند از قرن چهارم هجري جديدتر باشد و به احتمال زياد به آثار دوره آل بويه تعلق دارد.

مهم ترين قسمت اين بنا ، ساختمان گوشه جنوب شرقي آن است که گنبد سنگي قديمي آن باقي مانده است. هنگامي که از خارج به بقعه بي بي شهربانو نگاه شود ، علاوه بر گنبد و کاشيکاري عهد قاجاريه که بر فراز حرم ، ساخته شده گنبد سنگي قديمي جلب نظر مي کند.


... با توجه به روند شهرسازي و توسعه شهر تهران بسياري از بخش هاي اطراف گورستان تخريب ، و در زمين هاي آن باغ عمومي براي تفريح اهالي ساخته شد. بقعه سر قبر آقا نيز در ميان اين باغ قرار گرفت و مجموعه باغ و بقعه را «باغ فردوس» ناميدند.
حرم بي بي شهربانو در وسط بنا و متصل به اتاق باريک و طويلي قرار دارد که ديوارهاي آن به صورت قديم حفظ شده است. بر فراز حرم نيز گنبدي از اوايل قاجاريه ديده مي شود. اتاق سمت غرب حرم ، محل مسجد است که روشنايي آن از طريق سقف تأمين مي شود.

بناي اصلي و قديمي بقعه بي بي شهربانو مشتمل بر يک حياط بزرگ و چهار اتاق در جنوب است. اتاق گوشه جنوب شرقي و اتاق باريک مجاور آن و حرم فعلي بي بي شهربانو هر يک مدخلي به اين حياط داشته است. امروزه قسمتي از فضاي حياط را به رواق صحن زنانه تبديل کرده اند.

در اين بقعه صندوق منبت کاري عتيقه اي وجود دارد که روي اضلاع شمالي و شرقي آن ، تزئينات منبت کاري و کتيبه هاي متعدد به خط ثلث برجسته نقش بسته ؛ روي صندوق تاريخ 888 هـ . ق حک شده است. علاوه بر آن کتيبه هايي نيز روي در ورودي اصلي بقعه که در شرق حرم قرار دارد، به چشم مي خورد.

صاحب مدفن را بي بي شهربانو – دختر يزدگرد سوم و همسر امام حسين ( ع) – مي دانند که از ديد تاريخي قابل قبول به نظر نمي رسد.

بقعه جوانمرد قصاب




جوانمرد قصاب يک شخصيت نيمه افسانه اي و نيمه تاريخي است که در پاره اي از متون به او اشاره هايي شده است. بقعه جوانمرد قصابدر فاصله 1000 متري غرب جاده تهران – شهرري به فاصله کمي از راه آهن فرعي ، کارخانه گليسيرين و سيمان واقع شده است.

بر روي لوحه سنگي که در وسط بقعه قرار گرفته ، دو بيت شعر به خط نستعليق نگاشته شده که به زحمت مي توان ابيات زير را خواند:

جوانمرد قصاب اين شيردل کمر بسته ي شير يزدان بُوَد

مزارش که باشد بهشت نوين زيارتگه اهل ايمان بُوَد.

بناي اوليه بقعه مربوط به دوره قاجاريه است.

بقعه سر قبر آقا




بقعه سرقبر آقا اکنون در داخل بافت قديمي تهراندر ضلع جنوبي چهار راه مولوي انتهاي خيابان شهيد مصطفي خميني ( سيروس سابق ) در ميان باغي تقريباً بزرگ و قديمي قرار دارد. در زمان محمدشاه قاجار خارج از حصار شاه تهماسبي شهر تهران ، مجاور ديوار معروف شاه عبدالعظيم قبرستان وسيعي قرار داشت که وسعت آن تا زمين هاي موسوم به چال سيلابي و بازار پالان دوزها امتداد داشت. پس از فوت «حاج ميرزا ابوالقاسم» امام جمعه تهران ، او را در عمارت و بقعه مجللي که فرزندش به عنوان آرامگاه خانوادگي در اين محل ساخته بود دفن نمودند. اين محل چون داراي قبرستاني قديمي نيز بود، به سر قبر آقا شهرت يافت.


در اطراف حرم امام خميني، چهار گلدسته به بلندي 91 متر به شماره سال هاي زندگي امام خميني احداث شده و ارتفاع حرم تا نوک چراغ پرچم نيز سن رحلت معظم له را نشان مي دهد. دور گنبد با 72 لاله به نام 72 تن تزئين شده است. پنج در ورودي به اسم پنج تن ، دروازه هاي حرم را تشکيل مي دهد.
در دوره پهلوي با توجه به روند شهرسازي و توسعه شهر تهران بسياري از بخش هاي اطراف گورستان تخريب ، و در زمين هاي آن باغ عمومي براي تفريح اهالي ساخته شد. بقعه سر قبر آقا نيز در ميان اين باغ قرار گرفت و مجموعه باغ و بقعه را «باغ فردوس» ناميدند.

بناي بقعه از لحاظ آينه کاري ، گچبري ، گچ کاري ، رنگ آميزي زمينه و طرح ها ، سنگ حجاري شده در نقاط مختلف بقعه و ديگر تزئينات در شمار بناهاي مهم تهران قرار دارد.

اين بنا داراي محوطه اي مستطيل شکل است و بر روي سکويي به ارتفاع يک متر از سطح محوطه اطراف خود قرار گرفته است. بناي اصلي در جهت شرقي – غربي احداث شده و گنبد بزرگ آن بر فراز بخش مياني ، روي جرزها و پايه هاي بنا استوار گرديده؛ در نماي بيروني بقعه چهار ايوان وجود دارد که در هر ضلع خودنمايي مي کند. دو در ورودي با طرح شش ضلعي نامنظم در دو جهت ايوان با چند پله ، ارتباط بنا را با محوطه برقرار مي کند. در جبهه جنوبي ، گچبري و حجاري بسيار پرکاري وجود دارد که در نوع خود بي نظير است.

طرح کلي بقعه از بناهاي دوره قاجاريه و به شکل بناهاي چهار صُفه ( ايوان ) اي است که در ساخت آن به مربع مرکزي حالت چهار صفه داده اند و در چهار طرف آن فضاهايي ايجاد کرده اند.

بقعه سيد گته مير




در بخش آبسرد دماوند و فاصله 35 کيلومتري اين شهرستان ، امامزاده اي به نام «محمد گته مير» بر تپه بلندي مشرف به روستا که سطح آن گورستان عمومي را پوشش داده، واقع شده است. پلان اصلي بنا به صورت دو مستطيل متقاطع ( چليپايي ) است که در هر کنج آن ، زوايا داراي پيش آمدگي و پس رفتگي است. اين فضاها با گوشواره هاي تزييني و تصاوير گچبري شده پوشانده شده و تزئينات داخلي ساختمان را غني ساخته است.

گنبد بقعه در مرکز پلان واقع شده و زير آن به مقبره اختصاص يافته است. درون يکي از بازوهاي چليپايي (صليبي) ، آثار دو قبر برجسته وجود دارد که ارتفاع يکي بيش از ديگري است و سطح آن با کاشي هاي بسيار زيبا پوشيده شده و صندوق ضريح روي آن قرار دارد. اين کاشي ها به قرون 8 و 9 هـ . ق تعلق دارند.

نماي بيروني بنا با آجرهاي نازک کار شده و ستون ها و جرزها با ضخامتي قابل توجه ، بار گنبد و سقف هاي مسطح چهار سوي گنبد و پلان (محوطه) مجموعه را حفظ کرده اند. گنبد داراي فرم تخم مرغي شکل است و زير آن داراي تزئينات گچبري زيبا و پرکار است که مي توان آن را به اواخر دوره اسلامي منتسب ساخت.

بقعه سيد ولي

اين بقعهدر ضلع شرقي ، منتهي اليه بازار قديم اُروسي ( يک نوع کفش) دوزها واقع شده و مدخل اصلي صحن آن از سمت در جنوبي ، رو به روي مدرسه «شيخ عبدالحسين» است. بناي بقعه نوشته و کتيبه اي ندارد. نام صاحب مرقد در زيارت نامه «سيد ولي بن محمد التقي الجواد» ( ص) آمده حرم بقعه مربع شکل و طول ضلع آن تقريباً 5/ 3 متر است که شاه نشين هايي به عمق 2 تا 5/ 2 متر بر وسعت آن از چهار جانب مي افزايد. ضريح چوبي بقعه سبز رنگ ، به طول سه و عرض دو متر و از آثار عهد قاجاريه است. بنا در زمان فتحعلي شاه ساخته شده است.

بقعه شاهزاده سلمان

اين بقعهدر شش کيلومتري شرق شهر اشتهارد قرار دارد ، و از ايوان شمالي و دو ساختمان بزرگ دو طبقه تشکيل شده است. بناي آن آجري و داراي گنبدي شکيل است. با توجه به شيوه ساختمان و طراحي گنبد مي توان گفت بناي بقعه به قرون 7 تا 9 هـ . ق تعلق دارد. محوطه زير گنبد و شبستان آن نزديک به 12 متر مساحت دارد و داراي مقرنس (آنچه به شکل نردبان و پله پله ساخته شده ، بناي بلند مدور و ايوان آراسته و مزين با صورت ها و نقوش که بر آن با نردبان پايه روند ، قسمي زينت که دراطاق و ايوان ها به شکل هاي گوناگون گچبري کنند؛ کنگره دار ) کاري ساده است که در نوع خود زيبايي خاصي به بنا بخشيده و معرف تزيين آجري قرن هفتم هـ . ق است.

حرم امام خميني ( ره)




حرم امام خمينيدر بهشت زهرا از شلوغ ترين و پررفت و آمدترين مراکز زيارتي شهر تهران به شمار مي رود و در محوطه اي بسيار گسترده ساخته شده است. احداث دانشگاه ، زائر سرا ، مراکز تجاري – خدماتي و ... در دستور توسعه اطراف حرم قرار دارد.

در اطراف حرم ، چهار گلدسته به بلندي 91 متر به شماره سال هاي زندگي امام خميني احداث شده و ارتفاع حرم تا نوک چراغ پرچم نيز سن رحلت معظم له را نشان مي دهد. دور گنبد با 72 لاله به نام 72 تن تزئين شده است. پنج در ورودي به اسم پنج تن ، دروازه هاي حرم را تشکيل مي دهد.

+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:21  توسط اطلس ایران وجهان  | 

قلعه قیصر - اسفراین این قلعه در نزدیکی اسفراین و در روستای بید واقع شده است



در سال*های قبل، آثار استودان*هایی در این دهکده وجود داشت که اهالی آن ها را به زرتشتی*ها نسبت می*دادند. گفته می*شود که قدمت این قلعه به پیش از اسلام مربوط می*شود.



قلعه کهنه - اسفراین این قلعه در حاشیه روستای حسن آباد در شمال شرقی اسفراین بر روی یک پشته طبیعی بنا شده است و طول آن 140 متر و عرض آن 70 متر است.



قسمتی از حصار سنگی و چینه*ای قلعه هنوز هم پا برجاست و بلندی آن به 4 متر می*رسد. واحدهای درون حصار فروریخته*اند. لیکن بلندی برخی از دیوارهای آن در بخش*های سالم به یک متر می*رسد. مجموعه قلعه یادگاری از ادوار اولیه اسلامی در این منطقه است



قلعه صعولک - اسفراین در دامنه*های ارتفاعات آلاداغ که در باختر اسفراین واقع شده است



بر فراز قله*ای خرابه*ای چهار گوش و آسیابی از سنگ قرار دارد که به نام قلعه صعولک نامیده می*شود. موقعیت و ساختمان این قلعه جالب توجه است .

نارین قلعه - بجنورد بر روی تپه کهنه کند قرار دارد و از بناهای زیبا و دیدنی است



سبک معماری ساختمان نارین قلعه نشان می*دهد که بنای آن باستانی و شاید از آثاری است که از شهر «بیژن گرد» بر جای مانده است

آیینه خانه مفخم بیرجند - بجنورد این خانه به سردار مفخم یکی از سرداران اواخر دوره قاجاریه تعلق داشته است.



آیینه کاری و کاشی کاری*های درون بنا از زیبایی خاصی برخوردارند و شیوه معماری همان دوران را به ذهن متبادر می*سازند. این بنا در شهر

آرامگاه باباتوکل - بجنورد آرامگاه بابا توکل؛ مدفن یکی از شاعران قرن چهارم هجری است و در شمال خاوری شهرستان بجنورد قرار گرفته است


آرامگاه تیموری - شیروان
این بنای تاریخی در 6 کیلومتری شیروان و در قسمت شمال خاوری مقبره امام زاده حمزه رضا (ع) واقع شده است.


بنای مقبره، مربوط به دوران تیموریان و حدود سال 785 هـ.ق. است. ساختمان مقبره خشتی و نمای خارجی آن هشت ضلعی است. قسمت داخلی بنای مذکور ، چهار گوشه است. این مقبره گنبدی دارد که ارتفاع آن از قسمت فوقانی بنا ، 5/2 متر است . مقبره تیموری، *متعلق به یکی از سرداران معروف امیر تیمور گورکانی است و دارای سنگ قبر سیاه رنگی بوده که دزدیده شده است . بر دو روی سنگ، خطوطی حک شده بوده که به علت ساییدگی دقیقاً خوانده نمی*شده؛ اما کلمه «عید خواجه» تا اندازه*ای واضح*تر از بقیه خطوط بوده است . (در کتب تاریخی ، از عید خواجه به عنوان یکی از سرداران تیمور نام برده شده است )مقبره تیموری شیروان، در زیر ، دارای نقب*هایی به طرفین است. عده*ای از آگاهان معتقدند که یکی از این نقب*ها تا روستای قلعه زو ، در 20 کیلومتری بنای مقبره ، امتداد داشته است که آثار آن دقیقاً*مشخص نمی*شود ؛ ولی تا فاصله 200 متری ادامه دارد . عده دیگری از محققان اعتقاد دارند که این بنا ، احتمالاً از دوره شاهرخ میرزا ـ فرزند تیمور ـ بر جای مانده است . ضمناً قسمت داخلی بنا ، گچ بری و بالای سردرها ، دور تا دور ، به رنگ فیروزه*ای ، گچ بری و کتیبه* نویسی شده است که آثار آن به خوبی مشاهده می*شود. البته بعضی از معمرین ، مقبره مذکور را به شیخ تیمور نسبت می*دهند که نمی*تواند مورد قبول باشد ؛ زیرا طبق وقف نامه موجود امام زاده حمزه رضا (ع) به تاریخ « شهر ذیقعده الحرام سنه 1045 هـ.ق.» که با خط بسیار زیبایی نگاشته شده است. واقف املاک ، شخصی به نام امیر محمد شیخ تیموری ـ ولد شیخ حسن تیموری ـ از اعقاب میر درویش حسن زیارتی ، متولی و خادم حضرت امام زاده حمزه رضا (ع) ذکر شده که بیش از 20 نفر از بزرگان و معتمدان محلی وقت ، این وقف نامه با ارزش را امضاء و مهر کرده*اند . البته این احتمال وجوددارد که جنازه میردرویش حسن ـ جد بزرگ شیخ تیمور ـ را داخل مقبره تیموری دفن کرده باشند.


آرامگاه شیخ شاه علی اسفراینی - اسفراین این مقبره که متعلق به عارف بزرگ، شیخ شاه علی اسفراینی از اقطاب سلسله ذهبیه است ، در باغ شخصی آن بزرگوار در محله قلعه نو خواجه*ها قرار دارد



این بقعه در زمینی به مساحت 500 متر مربع احداث شده است. در حال حاضر ، ستون گلی روی مقبره آن فرو ریخته است. این عارف معروف، داماد و شاگرد شیخ رشیدالدین محمد بیدوازی است.

بقعه شیخ محمد رشیدالدین - اسفراین این بقعه در 32 کیلومتری شمال شرقی شهرستان اسفراین و در حاشیه روستای بیدواز قرار گرفته است



در قسمتی از کتیبه گچ بری بقعه که در ضلع شرقی باقی مانده است ، شیخ محمد رشیدالدین نواده « شیخ همام و نبیره شیخ احمد غزالی» معرفی شده است . شیخ احمد غزالی ، برادر امام محمد غزالی و از فیلسوفان و اندیشمندان بزرگ اسلامی در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری قمری است . صندوق چوبی این بقعه یکی از باارزش*ترین صندوق*های باقی مانده از اواخر قرن نهم هجری قمری است

بقعه شیخ رشیدالدین محمد - شیروان این بفعه در 34 کیلومتری جنوب باختری شهرستان شیروان و در حاشیه روستای بیدواز واقع است . بنای شیخ محمد رشیدالدین دارای طرحی هشت ضلعی است که گنبدی بر روی آن استوار شده است.



اندازه اضلاع بیرونی بنا 5/3 متر است و اضلاع داخلی به صورت جرزهای عمودی بالا رفته*اند و به دو ردیف کتیبه گچ بری تفیس ختم می*شوند. این بنا در اصل ، دارای سه در ورودی در جبهه*های شمالی، خاوری و باختری بوده*که دو*تای اول را مسدود کرده*اند و از ورودی باختری استفاده می*شود. از مجموع سه جفت درب چوبی این امام زاده، در حال حاضر دو جفت در بسیار نفیس و عالی در درون بقعه نگه*داری می*شود که در بدنه آن ها نقوش اسلیمی و ختایی به طرز زیبایی کنده کاری شده است. درب اصلی بقعه به موزه آستان قدس رضوی منتقل شده است. صندوق چوبی این بقعه به ابعاد 12/1 × 62/1 متر *یکی از با ارزش*ترین صندوق*های باقی مانده از اواخر قرن نهم هجری است. بنای شیخ رشیدالدین محمد کلا از قلوه سنگ و ملاط گچ و آهک بنا شده و احتمالاً از آثار قرن هشتم و نهم هجری است. در دوره صفوری، قسمت*های بالای گنبد تعمیر و به وسیله کلاف چوبی مستحکم شده است


بازمانده*های شهر بلقیس - اسفراین شهر بلقیس که در حقیقت خرابه*های شهر قدیمی اسفراین است ، در 3 کیلومتری شهر فعلی و سمت راست جاده سبزوار ـ اسفراین واقع شده است.



در جریان حفاری*هایی که در این شهر خرابه صورت گرفته،**سفال*هایی به دست آمده است که به دوران صفویان تعلق دارند. لیکن با توجه به این که شهر قدیم اسفراین پیش از اسلام نیز وجود داشته و حتی پس از اسلام هم شهری آباد بوده است، به نظر می*رسد که شهر بلقیس بسیار پیش*تر از دوران صفویه ساخته شده باشد. کشف آثار به دست آمده که مربوط به دوره صفویه است ، نمی*تواند دلیلی بر ساخت این شهر در دوران صفوی باشد. به احتمال زیاد ، در این دوره شهر مجدداً بازسازی شده و تا زمان نادرشاه به حیات خود ادامه داده است .


تپه ارگ - شیروان در بخش باختری شهر پیشین شیروان و در جنوب باختری شهر کنونی شیروان قرار دارد



از هزاره 5 و 4 پ.م. تخمین زده شده است و در شیروان به تپه نادری سرشناس است.

تپه سارمران - اسفراین این تپه در 500 متری جنوب روستای سارمران در غرب اسفراین واقع شده است .



آثار سفالی پراکنده بر روی این تپه ، مبین دوره*های تاریخی اوایل اسلام است و سفال*های مطالعه شده به دست آمده از آن، اکثراً بدون لعاب و بعضاً از نوع لعابدار ساده اوایل دوره اسلامی است.

آیینه - بجنورد یکی دیگر از دیدنی های بجنورد را تالار آیینه این شهر تشکیل می دهد.



این تالار محل ستاد فرماندهی یار محمد خان بوده است و امروزه از دیدنی های منطقه به شمار می آید.


حمام قدیمی - جاجرم بنای حمام قدیمی در جاجرم واقع شده و قدمت آن به اواخر دوره تیموری برمی*گردد


این حمام تا چند دهه پیش نیز مورد استفاده بوده است. این حمام از سنگ و ساروج ساخته شده و دارای فضاهای مختلف هشت ضلعی برای رخت*کن، گرمخانه و خزینه، با پوشش*های گنبدی است.


زادگاه نوشیروان (فقت دژ) - اسفراین در شمال خاوری*اسفراین، روستای نوشیروان زادگاه سلطان انوشیروان واقع شده است.



در قسمت خاوری آن حصاری محکم که به نام «فقت دژ» معروف است، وجود دارد . بنای این محل را به قباد فیروز نسبت می*دهند. آثار خرابه*های آن در حال حاضر، بر روی تپه*ای که بین قریه نوشیروان و دنج قرار دارد ، به چشم می*خورد و بین اهالی آن منطقه به نام «علیقیچ نوشیروان» معروف است. آثار مکشوفه ناشی از حفاری*های انجام شده در این ناحیه به دوران*های قرون اولیه اسلامی و مغول تعلق دارند. از آن جمله می*توان به مجسمه بودا که جنس آن از مفرغ است و هم چنین به کاسه عودسوزی که با اشکال هندسی و خط کوفی تزیین شده ، اشاره نمود.



سد مهار - اسفراین این سد در سه کیلومتری جنوب خاوری*دهکده کلاته سنجر، در جنوب شهرستان اسفراین، بر روی رودخانه کال شور ـ که امروزه خشک شده است ـ احداث شده و اکنون تنها بقایای بخش میانی آن بر جای مانده و ظاهراً از آثار دوره ایلخانی ـ تیموری است


بند مهار سه دوره تاریخی ساسانی ، سلجوقی و مغول را در بردارد.

در مأخذ و منابع، از این بند ذکری به میان نیامده ؛ اما در تعدادی از اسناد و قباله*های محلی دوره تیموری و روایات افواهی بومی ، نام بانی آن را خواجه نجم الدین انصاری ذکر کرده*اند. این شخص همانی است که مقبره*اش در دهکده زیر آباد جوین است.دیواره سد به صورت مستقیم و در جهت شرقی ـ غربی بنا شده و در ساخت آن از سنگ*های قلوه*ای رودخانه، آجر و ملات آهک استفاده شده است. به نظر می**رسد که قدمت بخش سنگی سد بیش از قسمت آجری آن باشد و ظاهراً از آجر بعدها برای مرمت قسمت*های آسیب دیده استفاده شده است . در این تعمیرات، ردیف*های آجر که به صورت عمودی چیده شده*اند ، در میان بخش*های سنگی به کار رفته*اند . در حال حاضر ، دو ردیف از این آجرها دیده می*شود.نکته*ای که این سد را از دیگر سدهای قدیمی منطقه خراسان متمایز می*سازد ، احداث آن در میان دشت و بین تپه*های نسبتاً کم ارتفاع است ؛ در حالی که دیگر سدها در میان دره*های کم عرض و در میان کوه*ها احداث شده*اند. سد مهار اسفراین، به عنوان مخزنی برای ذخیره آب*های روان فصلی که از ارتفاعات سرازیر می*شده، کاربرد داشته است. در کنار سد، آثار ساختمان خرابه*ای از آجر مشهود است که احتمال دارد محل زندگی کسانی بوده که مسؤولیت نگهبانی و تقسیم آب بند را بر عهده داشته*اند. هم*چنین در قسمت شمالی و جنوبی سد، آثار نهرهایی قدیمی که وظیفه انتقال آب سد را بر عهده داشته*اند ،* دیده می*شود.
 تاریخی جرمگان بیرجند - بجنورد در جنوب شهر بجنورد آثار بسیاری از یک شهر تاریخی*نمایان است


این شهر به نام جرمگان یا جرمقان،* سرشناس بوده و یکی از شهرهای آباد و بزرگ خراسان به شمار می*رفته و به دست سپاهیان مغول به کلی ویران شده است.




غار کافر قلعه - شیروان این غار همان گونه که از اسمش پیداست ، غاری مسکونی است و در زمان*های گذشته از آن به عنوان پناه*گاه استفاده می*شده است


چون در اطراف آن آثاری از سنگ چین و دیوارهای سنگی به چشم می*خورد و در راستای این غار در پای کوه (جنوب غار) گورستان قدیمی کوچکی قرار دارد که مسکونی بودن آن را به اثبات می*رساند. غار کافر قلعه در ارتفاع 50 متری سطح دره در 5 کیلومتری جنوب باختری روستای گلیان در قسمت راست دره وسیعی که راه برزلی از آن می*گذرد واقع است و دهانه غار عمومی به سمت زمین و به صورت شکافی سنگی است که پس از 3 متر به کف غار و به منطقه تقریباً وسیعی به ابعاد 6 × 8 متر با ارتفاع 5/1 متر که انسان ناچار است خمیده راه برود. سابق بر این در قسمت مسدود شده چاهی به عمق 4 متر وجود داشته که به سمت خاور منتهی می*شد و دارای سالن*ها وفضاهای وسیعی بود و حتی اجناس عتیقه و کتاب*های خطی نیز از این غار به دست آمده است. نکته جالب توجه این که در مدت بازدید از این غار یک جمجمه انسان و یک تکه سنگ سیاه تراشیده شده به دست آمد. غار مذکور در صورت درست بودن روایت روستاییان غار جالبی خواهد بود ولی در غیر این صورت دیدنی و جالب نیست. در گلیان غار دیگری نیز وجود دارد که به علت وصل شدن فاضل آب منازل به غار غیر قابل بازدید است.روستای استخری (اسطرخی) شیروان هم دارای غاری کوچک اما دیدنی می*باشد که در کنار آبشار بلند روستا
کاروانسراي ديرگچين
اين کاروانسرادر جنوب ورامين قرار دارد و دژ و کاروانسرايي بسيار استوار است که به نام هاي دژ کردشير، دير الجص ، قصرالجص و دير گچين در منابع مختلف از آن ياد شده است. مطالعات مقدماتي صورت گرفته توسط محققين ، قدمت اين بنا را به دوره ساساني نسبت مي دهد ، ولي به احتمال زياد اين اثر از سابقه طولاني تري برخوردار است. ديرگچين ، در دوره صفويه به صورت اساسي تجديد بنا شد و آنچه امروز برجاست، بنايي صفوي را نمايان مي سازد.

اين دير بر سر يکي از راه هاي اصلي ري به قم ، تا اواسط دوره قاجار مورد استفاده بود. دور تا دور حياط مرکزي 40 اتاق براي مسافران وجود داشت. در اين کاروانسرا آسياب ، مسجد و ساختمان هشت ضلعي براي اقامت خواص در چهار گوش بنا موجود بود.


کاروانسراي رباط کريم
کاروانسراي فتحعلي شاهي رباط کريمدر مسير جاده تهران – ساوهقرار گرفته و به سبک دو ايواني است. ورودي کاروانسرا از ايوان غربي است. ايوان شرقي به عنوان شاه نشين کاربرد داشت. اين کاروانسرا داراي يک حياط مرکزي با اتاق هايي ايوان دار است که دور تا دور اين حياط احداث شده اند. در پشت اتاق ها سالن هاي طولاني به عنوان بارانداز تعبيه شده که دسترسي به آنها از طريق ورودي هايي که چهار کنج حياط قرار دارد، ميّسر است. مصالح به کار رفته در اين بنا سنگ ، آجر ، ملات گل و گچ است و تنها تزئينات کاروانسرا آجرکاري است.

کاروانسراي رباط کريم داراي دو کتيبه است که روي يکي از آنها تاريخ 1240 هـ . ق و نام باني «آقا کمال» حک شده است.

کاروانسراي شاه عباسي کرج
کاروانسراي شاه عباسي کرجدر شاهراه ارتباطي شرق به غرب ايران در دوران باستان ، يعني خراسان به قزوين قرار دارد. اين بنا متعلق به دوران صفوي است و به سبک چهار ايواني ساخته شده ؛ مساحت کل بنا 3000 متر مربع و مساحت حياط مرکزي 900 متر مربع است. ورودي کاروانسرا از ايوان شمالي است. دور تا دور حياط مرکزي آن 21 حجره ايواندار براي استراحت مسافرين تعبيه گرديده؛ همچنين 5 بارانداز براي نگهداري کالا و استقرار همراهان و نگهبانان کاروان ها طراحي شده است.

کاروانسراي شاه عباسي در طول حيات خود کاربري هاي متنوعي داشت؛ ابتدا به عنوان پناهگاه براي استراحت کاروانيان و حيوانات آنها به کار مي رفت و در اوايل دوره قاجار به عنوان اردوگاه نظامي استفاده مي شد. در اواخر دوره قاجار هم با تغييرات و تعميراتي که در بنا به وجود آمد به عنوان اولين مدرسه برزگران ايران مورد بهره برداري قرار گرفت. در دوران پهلوي با انتقال مدرسه برزگران به محل دانشکده کشاورزي فعلي ، بنا به عنوان انبار غله اداره کشاورزي کرج مورد استفاده قرار گرفت.

با تأسيس اداره ميراث فرهنگي کرج و استقرار آن در محل کاروانسرا ، عمليات حفاظت و مرمت بنا آغاز شد و انبار غله به جاي ديگري انتقال يافت.

کاروانسراي عين الرشيد
اين کاروانسرادر 152 کيلومتري جنوب شرقي تهران ، در محدوده پارک ملي کوير مرکزي ايران ، بر سر راه کاروان روي اصفهان به فرح آباد ساري قرار دارد.

کاروانسراي عين الرشيد داراي نقشه مربع شکل به صورت چهار ايواني ، شامل يک حياط مرکزي با چهار ايوان و اتاق هايي در اطراف آنها است. در چهارگوشه ي بنا چهار برج مدور و حد فاصل برج ها در جهات شمالي ، جنوبي و غربي داراي يک نيم برج است. کاروانسرا داراي دو ورودي در جهات شرقي و غربي است. ورودي اصلي بنا در شرق قرار دارد و داراي سردري رفيع با تزيينات آجري و کاشي است.

در داخل بنا 22 حجره در چهار گوشه حياط مرکزي مشاهده مي شود. مصالح کاروانسرا آجر ، سنگ و گچ ، و نماي داخلي و خارجي آن از آجر و سکوسازي اطراف ، از قلوه سنگ هاي آذرين است.

تزيينات بنا شامل آجرکاري ، کاشيکاري و تلفيقي از آجر و کاشي است که سر در ورودي را نيز تزيين نموده است. بقاياي يک آب انبار در مجاورت بنا به چشم مي خورد.

کاروانسراي قصر بهرام
اين کاروانسرادر فاصله 3 کيلومتري شمال شرقي کاروانسراي عين الرشيد و در 154 کيلومتري تهران قرار دارد. بناي کاروانسرا از دوران صفوي به جاي مانده و به نام عباس آباد نيز شهرت دارد.

نقشه اين کاروانسرا به صورت چهار ايواني است و اتاق ها در اطراف حياط مرکزي و اصطبل ها در پشت آن قرار دارند . در چهار گوشه بنا نيز چهار برج بزرگ و در حد فاصل آنها دو نيم برج با پلان 16 وجهي به چشم مي خورد . ورودي هاي کاروانسرا در دو سمت شمالي و جنوبي با سردري بزرگ است.

حياط مرکزي به صورت هشت ضلعي با 24 اتاق در اطراف است. اتاق بزرگ معروف به شاه نشين ، برخلاف ديگر قسمت ها در دو طبقه بنا گرديده است. در مرکز حياط حوض آبي قرار دارد که امتداد آن از طريق آبراهه ي سنگي به سمت جنوب تا 5/7 کيلومتري بنا به چشمه اي به نام «چشمه سياه» کشيده شده است.

کاروانسراي ينگه امام
در روستاي ينگه امام به فاصله 100 متري جاده کرج – قزوين، کاروانسراي شاه عباسي ينگه امام قرار دارد. طرح کلي کاروانسرا مستطيل شکل است. از چهار ضلع کاروانسرا تنها ضلع شرقي وضعيت اصلي خود را حفظ کرده و مي توان گفت نماي اصلي کاروانسرا در اين سو قرار داشت.

داخل کاروانسرا حياط وسيعي وجود دارد که با صُفـّه ( ايوان ) هايي در چهار گوشه بنا ، به هشت ضلعي تبديل شده و چنان مي نمايد که در بناي آن از طرح مساجد يا مدارس چهار ايواني پيروي شده باشد .

از داخل کاروانسرا ، نماي جنوبي ، سر در ورودي را که طاق قسمت جلوي آن فرو ريخته ، نشان مي دهد . در هر سوي سر در ، سه صفه يا ايوان و فضاهايي در پشت آنها قرار دارد.

نکته ي جالب ، به کار بردن آجرهاي تراش دار در نبش اغلب جرزها است که به صورت هلال در آمده و جرزها جلوه اي جالب تر يافته اند.
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:21  توسط اطلس ایران وجهان  | 

قلعه قیصر - اسفراین این قلعه در نزدیکی اسفراین و در روستای بید واقع شده است



در سال*های قبل، آثار استودان*هایی در این دهکده وجود داشت که اهالی آن ها را به زرتشتی*ها نسبت می*دادند. گفته می*شود که قدمت این قلعه به پیش از اسلام مربوط می*شود.



قلعه کهنه - اسفراین این قلعه در حاشیه روستای حسن آباد در شمال شرقی اسفراین بر روی یک پشته طبیعی بنا شده است و طول آن 140 متر و عرض آن 70 متر است.



قسمتی از حصار سنگی و چینه*ای قلعه هنوز هم پا برجاست و بلندی آن به 4 متر می*رسد. واحدهای درون حصار فروریخته*اند. لیکن بلندی برخی از دیوارهای آن در بخش*های سالم به یک متر می*رسد. مجموعه قلعه یادگاری از ادوار اولیه اسلامی در این منطقه است



قلعه صعولک - اسفراین در دامنه*های ارتفاعات آلاداغ که در باختر اسفراین واقع شده است



بر فراز قله*ای خرابه*ای چهار گوش و آسیابی از سنگ قرار دارد که به نام قلعه صعولک نامیده می*شود. موقعیت و ساختمان این قلعه جالب توجه است .

نارین قلعه - بجنورد بر روی تپه کهنه کند قرار دارد و از بناهای زیبا و دیدنی است



سبک معماری ساختمان نارین قلعه نشان می*دهد که بنای آن باستانی و شاید از آثاری است که از شهر «بیژن گرد» بر جای مانده است

آیینه خانه مفخم بیرجند - بجنورد این خانه به سردار مفخم یکی از سرداران اواخر دوره قاجاریه تعلق داشته است.



آیینه کاری و کاشی کاری*های درون بنا از زیبایی خاصی برخوردارند و شیوه معماری همان دوران را به ذهن متبادر می*سازند. این بنا در شهر

آرامگاه باباتوکل - بجنورد آرامگاه بابا توکل؛ مدفن یکی از شاعران قرن چهارم هجری است و در شمال خاوری شهرستان بجنورد قرار گرفته است


آرامگاه تیموری - شیروان
این بنای تاریخی در 6 کیلومتری شیروان و در قسمت شمال خاوری مقبره امام زاده حمزه رضا (ع) واقع شده است.


بنای مقبره، مربوط به دوران تیموریان و حدود سال 785 هـ.ق. است. ساختمان مقبره خشتی و نمای خارجی آن هشت ضلعی است. قسمت داخلی بنای مذکور ، چهار گوشه است. این مقبره گنبدی دارد که ارتفاع آن از قسمت فوقانی بنا ، 5/2 متر است . مقبره تیموری، *متعلق به یکی از سرداران معروف امیر تیمور گورکانی است و دارای سنگ قبر سیاه رنگی بوده که دزدیده شده است . بر دو روی سنگ، خطوطی حک شده بوده که به علت ساییدگی دقیقاً خوانده نمی*شده؛ اما کلمه «عید خواجه» تا اندازه*ای واضح*تر از بقیه خطوط بوده است . (در کتب تاریخی ، از عید خواجه به عنوان یکی از سرداران تیمور نام برده شده است )مقبره تیموری شیروان، در زیر ، دارای نقب*هایی به طرفین است. عده*ای از آگاهان معتقدند که یکی از این نقب*ها تا روستای قلعه زو ، در 20 کیلومتری بنای مقبره ، امتداد داشته است که آثار آن دقیقاً*مشخص نمی*شود ؛ ولی تا فاصله 200 متری ادامه دارد . عده دیگری از محققان اعتقاد دارند که این بنا ، احتمالاً از دوره شاهرخ میرزا ـ فرزند تیمور ـ بر جای مانده است . ضمناً قسمت داخلی بنا ، گچ بری و بالای سردرها ، دور تا دور ، به رنگ فیروزه*ای ، گچ بری و کتیبه* نویسی شده است که آثار آن به خوبی مشاهده می*شود. البته بعضی از معمرین ، مقبره مذکور را به شیخ تیمور نسبت می*دهند که نمی*تواند مورد قبول باشد ؛ زیرا طبق وقف نامه موجود امام زاده حمزه رضا (ع) به تاریخ « شهر ذیقعده الحرام سنه 1045 هـ.ق.» که با خط بسیار زیبایی نگاشته شده است. واقف املاک ، شخصی به نام امیر محمد شیخ تیموری ـ ولد شیخ حسن تیموری ـ از اعقاب میر درویش حسن زیارتی ، متولی و خادم حضرت امام زاده حمزه رضا (ع) ذکر شده که بیش از 20 نفر از بزرگان و معتمدان محلی وقت ، این وقف نامه با ارزش را امضاء و مهر کرده*اند . البته این احتمال وجوددارد که جنازه میردرویش حسن ـ جد بزرگ شیخ تیمور ـ را داخل مقبره تیموری دفن کرده باشند.


آرامگاه شیخ شاه علی اسفراینی - اسفراین این مقبره که متعلق به عارف بزرگ، شیخ شاه علی اسفراینی از اقطاب سلسله ذهبیه است ، در باغ شخصی آن بزرگوار در محله قلعه نو خواجه*ها قرار دارد



این بقعه در زمینی به مساحت 500 متر مربع احداث شده است. در حال حاضر ، ستون گلی روی مقبره آن فرو ریخته است. این عارف معروف، داماد و شاگرد شیخ رشیدالدین محمد بیدوازی است.

بقعه شیخ محمد رشیدالدین - اسفراین این بقعه در 32 کیلومتری شمال شرقی شهرستان اسفراین و در حاشیه روستای بیدواز قرار گرفته است



در قسمتی از کتیبه گچ بری بقعه که در ضلع شرقی باقی مانده است ، شیخ محمد رشیدالدین نواده « شیخ همام و نبیره شیخ احمد غزالی» معرفی شده است . شیخ احمد غزالی ، برادر امام محمد غزالی و از فیلسوفان و اندیشمندان بزرگ اسلامی در اواخر قرن پنجم و اوایل قرن ششم هجری قمری است . صندوق چوبی این بقعه یکی از باارزش*ترین صندوق*های باقی مانده از اواخر قرن نهم هجری قمری است

بقعه شیخ رشیدالدین محمد - شیروان این بفعه در 34 کیلومتری جنوب باختری شهرستان شیروان و در حاشیه روستای بیدواز واقع است . بنای شیخ محمد رشیدالدین دارای طرحی هشت ضلعی است که گنبدی بر روی آن استوار شده است.



اندازه اضلاع بیرونی بنا 5/3 متر است و اضلاع داخلی به صورت جرزهای عمودی بالا رفته*اند و به دو ردیف کتیبه گچ بری تفیس ختم می*شوند. این بنا در اصل ، دارای سه در ورودی در جبهه*های شمالی، خاوری و باختری بوده*که دو*تای اول را مسدود کرده*اند و از ورودی باختری استفاده می*شود. از مجموع سه جفت درب چوبی این امام زاده، در حال حاضر دو جفت در بسیار نفیس و عالی در درون بقعه نگه*داری می*شود که در بدنه آن ها نقوش اسلیمی و ختایی به طرز زیبایی کنده کاری شده است. درب اصلی بقعه به موزه آستان قدس رضوی منتقل شده است. صندوق چوبی این بقعه به ابعاد 12/1 × 62/1 متر *یکی از با ارزش*ترین صندوق*های باقی مانده از اواخر قرن نهم هجری است. بنای شیخ رشیدالدین محمد کلا از قلوه سنگ و ملاط گچ و آهک بنا شده و احتمالاً از آثار قرن هشتم و نهم هجری است. در دوره صفوری، قسمت*های بالای گنبد تعمیر و به وسیله کلاف چوبی مستحکم شده است


بازمانده*های شهر بلقیس - اسفراین شهر بلقیس که در حقیقت خرابه*های شهر قدیمی اسفراین است ، در 3 کیلومتری شهر فعلی و سمت راست جاده سبزوار ـ اسفراین واقع شده است.



در جریان حفاری*هایی که در این شهر خرابه صورت گرفته،**سفال*هایی به دست آمده است که به دوران صفویان تعلق دارند. لیکن با توجه به این که شهر قدیم اسفراین پیش از اسلام نیز وجود داشته و حتی پس از اسلام هم شهری آباد بوده است، به نظر می*رسد که شهر بلقیس بسیار پیش*تر از دوران صفویه ساخته شده باشد. کشف آثار به دست آمده که مربوط به دوره صفویه است ، نمی*تواند دلیلی بر ساخت این شهر در دوران صفوی باشد. به احتمال زیاد ، در این دوره شهر مجدداً بازسازی شده و تا زمان نادرشاه به حیات خود ادامه داده است .


تپه ارگ - شیروان در بخش باختری شهر پیشین شیروان و در جنوب باختری شهر کنونی شیروان قرار دارد



از هزاره 5 و 4 پ.م. تخمین زده شده است و در شیروان به تپه نادری سرشناس است.

تپه سارمران - اسفراین این تپه در 500 متری جنوب روستای سارمران در غرب اسفراین واقع شده است .



آثار سفالی پراکنده بر روی این تپه ، مبین دوره*های تاریخی اوایل اسلام است و سفال*های مطالعه شده به دست آمده از آن، اکثراً بدون لعاب و بعضاً از نوع لعابدار ساده اوایل دوره اسلامی است.

آیینه - بجنورد یکی دیگر از دیدنی های بجنورد را تالار آیینه این شهر تشکیل می دهد.



این تالار محل ستاد فرماندهی یار محمد خان بوده است و امروزه از دیدنی های منطقه به شمار می آید.


حمام قدیمی - جاجرم بنای حمام قدیمی در جاجرم واقع شده و قدمت آن به اواخر دوره تیموری برمی*گردد


این حمام تا چند دهه پیش نیز مورد استفاده بوده است. این حمام از سنگ و ساروج ساخته شده و دارای فضاهای مختلف هشت ضلعی برای رخت*کن، گرمخانه و خزینه، با پوشش*های گنبدی است.


زادگاه نوشیروان (فقت دژ) - اسفراین در شمال خاوری*اسفراین، روستای نوشیروان زادگاه سلطان انوشیروان واقع شده است.



در قسمت خاوری آن حصاری محکم که به نام «فقت دژ» معروف است، وجود دارد . بنای این محل را به قباد فیروز نسبت می*دهند. آثار خرابه*های آن در حال حاضر، بر روی تپه*ای که بین قریه نوشیروان و دنج قرار دارد ، به چشم می*خورد و بین اهالی آن منطقه به نام «علیقیچ نوشیروان» معروف است. آثار مکشوفه ناشی از حفاری*های انجام شده در این ناحیه به دوران*های قرون اولیه اسلامی و مغول تعلق دارند. از آن جمله می*توان به مجسمه بودا که جنس آن از مفرغ است و هم چنین به کاسه عودسوزی که با اشکال هندسی و خط کوفی تزیین شده ، اشاره نمود.



سد مهار - اسفراین این سد در سه کیلومتری جنوب خاوری*دهکده کلاته سنجر، در جنوب شهرستان اسفراین، بر روی رودخانه کال شور ـ که امروزه خشک شده است ـ احداث شده و اکنون تنها بقایای بخش میانی آن بر جای مانده و ظاهراً از آثار دوره ایلخانی ـ تیموری است


بند مهار سه دوره تاریخی ساسانی ، سلجوقی و مغول را در بردارد.

در مأخذ و منابع، از این بند ذکری به میان نیامده ؛ اما در تعدادی از اسناد و قباله*های محلی دوره تیموری و روایات افواهی بومی ، نام بانی آن را خواجه نجم الدین انصاری ذکر کرده*اند. این شخص همانی است که مقبره*اش در دهکده زیر آباد جوین است.دیواره سد به صورت مستقیم و در جهت شرقی ـ غربی بنا شده و در ساخت آن از سنگ*های قلوه*ای رودخانه، آجر و ملات آهک استفاده شده است. به نظر می**رسد که قدمت بخش سنگی سد بیش از قسمت آجری آن باشد و ظاهراً از آجر بعدها برای مرمت قسمت*های آسیب دیده استفاده شده است . در این تعمیرات، ردیف*های آجر که به صورت عمودی چیده شده*اند ، در میان بخش*های سنگی به کار رفته*اند . در حال حاضر ، دو ردیف از این آجرها دیده می*شود.نکته*ای که این سد را از دیگر سدهای قدیمی منطقه خراسان متمایز می*سازد ، احداث آن در میان دشت و بین تپه*های نسبتاً کم ارتفاع است ؛ در حالی که دیگر سدها در میان دره*های کم عرض و در میان کوه*ها احداث شده*اند. سد مهار اسفراین، به عنوان مخزنی برای ذخیره آب*های روان فصلی که از ارتفاعات سرازیر می*شده، کاربرد داشته است. در کنار سد، آثار ساختمان خرابه*ای از آجر مشهود است که احتمال دارد محل زندگی کسانی بوده که مسؤولیت نگهبانی و تقسیم آب بند را بر عهده داشته*اند. هم*چنین در قسمت شمالی و جنوبی سد، آثار نهرهایی قدیمی که وظیفه انتقال آب سد را بر عهده داشته*اند ،* دیده می*شود.
 تاریخی جرمگان بیرجند - بجنورد در جنوب شهر بجنورد آثار بسیاری از یک شهر تاریخی*نمایان است


این شهر به نام جرمگان یا جرمقان،* سرشناس بوده و یکی از شهرهای آباد و بزرگ خراسان به شمار می*رفته و به دست سپاهیان مغول به کلی ویران شده است.




غار کافر قلعه - شیروان این غار همان گونه که از اسمش پیداست ، غاری مسکونی است و در زمان*های گذشته از آن به عنوان پناه*گاه استفاده می*شده است


چون در اطراف آن آثاری از سنگ چین و دیوارهای سنگی به چشم می*خورد و در راستای این غار در پای کوه (جنوب غار) گورستان قدیمی کوچکی قرار دارد که مسکونی بودن آن را به اثبات می*رساند. غار کافر قلعه در ارتفاع 50 متری سطح دره در 5 کیلومتری جنوب باختری روستای گلیان در قسمت راست دره وسیعی که راه برزلی از آن می*گذرد واقع است و دهانه غار عمومی به سمت زمین و به صورت شکافی سنگی است که پس از 3 متر به کف غار و به منطقه تقریباً وسیعی به ابعاد 6 × 8 متر با ارتفاع 5/1 متر که انسان ناچار است خمیده راه برود. سابق بر این در قسمت مسدود شده چاهی به عمق 4 متر وجود داشته که به سمت خاور منتهی می*شد و دارای سالن*ها وفضاهای وسیعی بود و حتی اجناس عتیقه و کتاب*های خطی نیز از این غار به دست آمده است. نکته جالب توجه این که در مدت بازدید از این غار یک جمجمه انسان و یک تکه سنگ سیاه تراشیده شده به دست آمد. غار مذکور در صورت درست بودن روایت روستاییان غار جالبی خواهد بود ولی در غیر این صورت دیدنی و جالب نیست. در گلیان غار دیگری نیز وجود دارد که به علت وصل شدن فاضل آب منازل به غار غیر قابل بازدید است.روستای استخری (اسطرخی) شیروان هم دارای غاری کوچک اما دیدنی می*باشد که در کنار آبشار بلند روستا
کاروانسراي ديرگچين
اين کاروانسرادر جنوب ورامين قرار دارد و دژ و کاروانسرايي بسيار استوار است که به نام هاي دژ کردشير، دير الجص ، قصرالجص و دير گچين در منابع مختلف از آن ياد شده است. مطالعات مقدماتي صورت گرفته توسط محققين ، قدمت اين بنا را به دوره ساساني نسبت مي دهد ، ولي به احتمال زياد اين اثر از سابقه طولاني تري برخوردار است. ديرگچين ، در دوره صفويه به صورت اساسي تجديد بنا شد و آنچه امروز برجاست، بنايي صفوي را نمايان مي سازد.

اين دير بر سر يکي از راه هاي اصلي ري به قم ، تا اواسط دوره قاجار مورد استفاده بود. دور تا دور حياط مرکزي 40 اتاق براي مسافران وجود داشت. در اين کاروانسرا آسياب ، مسجد و ساختمان هشت ضلعي براي اقامت خواص در چهار گوش بنا موجود بود.


کاروانسراي رباط کريم
کاروانسراي فتحعلي شاهي رباط کريمدر مسير جاده تهران – ساوهقرار گرفته و به سبک دو ايواني است. ورودي کاروانسرا از ايوان غربي است. ايوان شرقي به عنوان شاه نشين کاربرد داشت. اين کاروانسرا داراي يک حياط مرکزي با اتاق هايي ايوان دار است که دور تا دور اين حياط احداث شده اند. در پشت اتاق ها سالن هاي طولاني به عنوان بارانداز تعبيه شده که دسترسي به آنها از طريق ورودي هايي که چهار کنج حياط قرار دارد، ميّسر است. مصالح به کار رفته در اين بنا سنگ ، آجر ، ملات گل و گچ است و تنها تزئينات کاروانسرا آجرکاري است.

کاروانسراي رباط کريم داراي دو کتيبه است که روي يکي از آنها تاريخ 1240 هـ . ق و نام باني «آقا کمال» حک شده است.

کاروانسراي شاه عباسي کرج
کاروانسراي شاه عباسي کرجدر شاهراه ارتباطي شرق به غرب ايران در دوران باستان ، يعني خراسان به قزوين قرار دارد. اين بنا متعلق به دوران صفوي است و به سبک چهار ايواني ساخته شده ؛ مساحت کل بنا 3000 متر مربع و مساحت حياط مرکزي 900 متر مربع است. ورودي کاروانسرا از ايوان شمالي است. دور تا دور حياط مرکزي آن 21 حجره ايواندار براي استراحت مسافرين تعبيه گرديده؛ همچنين 5 بارانداز براي نگهداري کالا و استقرار همراهان و نگهبانان کاروان ها طراحي شده است.

کاروانسراي شاه عباسي در طول حيات خود کاربري هاي متنوعي داشت؛ ابتدا به عنوان پناهگاه براي استراحت کاروانيان و حيوانات آنها به کار مي رفت و در اوايل دوره قاجار به عنوان اردوگاه نظامي استفاده مي شد. در اواخر دوره قاجار هم با تغييرات و تعميراتي که در بنا به وجود آمد به عنوان اولين مدرسه برزگران ايران مورد بهره برداري قرار گرفت. در دوران پهلوي با انتقال مدرسه برزگران به محل دانشکده کشاورزي فعلي ، بنا به عنوان انبار غله اداره کشاورزي کرج مورد استفاده قرار گرفت.

با تأسيس اداره ميراث فرهنگي کرج و استقرار آن در محل کاروانسرا ، عمليات حفاظت و مرمت بنا آغاز شد و انبار غله به جاي ديگري انتقال يافت.

کاروانسراي عين الرشيد
اين کاروانسرادر 152 کيلومتري جنوب شرقي تهران ، در محدوده پارک ملي کوير مرکزي ايران ، بر سر راه کاروان روي اصفهان به فرح آباد ساري قرار دارد.

کاروانسراي عين الرشيد داراي نقشه مربع شکل به صورت چهار ايواني ، شامل يک حياط مرکزي با چهار ايوان و اتاق هايي در اطراف آنها است. در چهارگوشه ي بنا چهار برج مدور و حد فاصل برج ها در جهات شمالي ، جنوبي و غربي داراي يک نيم برج است. کاروانسرا داراي دو ورودي در جهات شرقي و غربي است. ورودي اصلي بنا در شرق قرار دارد و داراي سردري رفيع با تزيينات آجري و کاشي است.

در داخل بنا 22 حجره در چهار گوشه حياط مرکزي مشاهده مي شود. مصالح کاروانسرا آجر ، سنگ و گچ ، و نماي داخلي و خارجي آن از آجر و سکوسازي اطراف ، از قلوه سنگ هاي آذرين است.

تزيينات بنا شامل آجرکاري ، کاشيکاري و تلفيقي از آجر و کاشي است که سر در ورودي را نيز تزيين نموده است. بقاياي يک آب انبار در مجاورت بنا به چشم مي خورد.

کاروانسراي قصر بهرام
اين کاروانسرادر فاصله 3 کيلومتري شمال شرقي کاروانسراي عين الرشيد و در 154 کيلومتري تهران قرار دارد. بناي کاروانسرا از دوران صفوي به جاي مانده و به نام عباس آباد نيز شهرت دارد.

نقشه اين کاروانسرا به صورت چهار ايواني است و اتاق ها در اطراف حياط مرکزي و اصطبل ها در پشت آن قرار دارند . در چهار گوشه بنا نيز چهار برج بزرگ و در حد فاصل آنها دو نيم برج با پلان 16 وجهي به چشم مي خورد . ورودي هاي کاروانسرا در دو سمت شمالي و جنوبي با سردري بزرگ است.

حياط مرکزي به صورت هشت ضلعي با 24 اتاق در اطراف است. اتاق بزرگ معروف به شاه نشين ، برخلاف ديگر قسمت ها در دو طبقه بنا گرديده است. در مرکز حياط حوض آبي قرار دارد که امتداد آن از طريق آبراهه ي سنگي به سمت جنوب تا 5/7 کيلومتري بنا به چشمه اي به نام «چشمه سياه» کشيده شده است.

کاروانسراي ينگه امام
در روستاي ينگه امام به فاصله 100 متري جاده کرج – قزوين، کاروانسراي شاه عباسي ينگه امام قرار دارد. طرح کلي کاروانسرا مستطيل شکل است. از چهار ضلع کاروانسرا تنها ضلع شرقي وضعيت اصلي خود را حفظ کرده و مي توان گفت نماي اصلي کاروانسرا در اين سو قرار داشت.

داخل کاروانسرا حياط وسيعي وجود دارد که با صُفـّه ( ايوان ) هايي در چهار گوشه بنا ، به هشت ضلعي تبديل شده و چنان مي نمايد که در بناي آن از طرح مساجد يا مدارس چهار ايواني پيروي شده باشد .

از داخل کاروانسرا ، نماي جنوبي ، سر در ورودي را که طاق قسمت جلوي آن فرو ريخته ، نشان مي دهد . در هر سوي سر در ، سه صفه يا ايوان و فضاهايي در پشت آنها قرار دارد.

نکته ي جالب ، به کار بردن آجرهاي تراش دار در نبش اغلب جرزها است که به صورت هلال در آمده و جرزها جلوه اي جالب تر يافته اند.
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 18:21  توسط اطلس ایران وجهان  | 

مساجد تاریخی
مسجد تاريخانه دامغان : مسجد تاريخانه در دامغان واقع شده است و يكي از با عظمت ترين مسجد هاي اين منطقه به شمار مي رود . اين بنا به دليل سبك خاص معماري آن كه تلفيق سبك اسلامي - ساساني است ، از اهميت زيادي برخوردار بوده و آن را متعلق به سال هاي قبل از 200 هجري قمري مي دانند . احتمالاً تاريخانه در زمان تسلط اعراب بر ايران ، آتشكده يا معبدي مذهبي بوده كه بعدها به مسجد تبديل شده است . بناي مسجد تاريخانه كهن ترين و قديمي ترين بناي اسلامي است كه تا كنون در اين منطقه پا برجا بوده است .
مسجد امام : مسجد امام در مركز شهر سمنان واقع شده و يكي از مهمترين بناهاي تاريخي و قابل اهميت سمنان است كه معماري آن ار هر حيث شايان تحسين و تمجيد مي باشد . در ايوان غربي مسجد تاريخ ختم بنا كه سال 1342 هجري قمري مي باشد ، ذكر شده است . اين مسجد داراي گچبريها و كاشيكاريهاي بسيار زيبايي است . اين بنا تحت شماره 394 جزو آثار ملي به ثبت رسيده است .
مسجد جامع سمنان : مسجد جامع سمنان را مي توان در زمره كهن ترين و قديمي ترين آثار اسلامي شهر سمنان به شمار آورد كه با توجه به گمانه زنيها و حفاريهاي اخير در قرن اول هجري به روي خرابه هاي آتشكده بنا گرديده است ، ولي در طول زمان تعميرات و تغييراتي در آن بوجود آمده است و در حال حاضر در بناي كنوني مسجد آثاري از دوره مغول و تيموري ديده مي شود .
منار سلجوقي : اين منار كه در شمار زيباترين منارهاي تاريخي دوره سلجوقي است در گوشه شمال شرقي مسجد جامع سمنان و در كنار شبستان شرقي واقع شده و به منار مسجد جامع نيز معروف است . به روايت كتاب (مرآت البلدان) اين منار در زمان وزارت خواجه ابوسعيد سمناني و خواجه نظام الدين در عهد سلطنت سلطان سنجر ساخته شده است ولي طبق مفاد مقاله سمنان در دايره المعارف و همچنين افادات استاد مجتبي مينويي و طبق كتيبه اي كه اطراف منار وجود دارد و به خط كوفي است ، منار سمنان را اسيراجل بختيار حاكم معروف ايالت قومس در دوره غزنويان و ممدوح منوچهري دامغاني شاعر بزرگ قرن پنجم در بين سالهاي 417تا466 هجري بنا كرده است .
مسجد جامع زاوغان : مسجد جامع زاوغان در شمال محله زاوغان سمنان و پايين تر از چاه آب و در ميان باغهاي سرسبز واقع شده است ، اين مسجد كه از بناهاي قرن دوم هجري و مربوط به تسلط علويان در اين سرزمين مي باشد ، بوسيله سيد ضياءالدين محمد فرزند بزرگ و جانشين سيد زين الدين علي صالح عبيدالله بن حسين اصغربن امام زين العابدين(ع) بنا شده است . متاسفانه اين مسجد اكنون به صورت نيمه ويرانه است ناگفته نماند از آنچه از اين مسجد باقي مانده مي توان به قوس بلند ايوان اين بنا اشاره كرد كه داراي تزئينات آجري به صورت مربع هاي كوچك و بزرگ و تودرتو مي باشد .
مسجد جامع سرخه : اين مسجد در منطقه سرخه و در كنار تكيه مسجد جامع قرار دارد و از بناهاي قرن اول هجري است . مسجد جامع سرخه در طول زمان چندين مرتبه خراب و بعد تعمير و مرمت گشته و تغييراتي در آن نيز بوجود آمده و يكي از الحاقات اين مسجد شبستان بزرگ است كه به چهل ستون شهرت دارد .
منار و مسجد علاء : مسجد جامع علاء در نه كيلومتري جنوب شرقي سمنان و ميان كوچه هاي قديمي روستاي علاء واقع بود و يكي از مساجد قرن اول هجري به شمار مي رفته است . بر سردر اين مسجد كه در سال 70 هجري ساخته شده است كتيبه اي از جنس فيروزه وجود داشته كه بوسيله يكي از حكام سمنان شبانه كنده و ربوده شده است . مسجد مزبور در سالهاي اخير ويران گشته و مسجد ديگري در جنوب آن ساخته اند . منار علاء كه در كنار ويرانه هاي مسجد قديمي واقع شده ، بيش از ده متر بلندي دارد ولي ارتفاع آن در گذشته بيش از ارتفاع فعلي بوده كه متأسفانه ويران گرديده است . تايخ اوليه بناي منار را همزمان با بناي منار مسجد جمع سمنان مي دانند ، بدين ترتيب كه بين سالهاي 417 تا 466 هجري بوسيله ابوحرب بختيار حاكم قوس در زمان غزنويان ساخته شده است ، بطوريكه در بين مردم شايع است اين منار مانند منار جنبان اصفهان مي جنبد و لرزش ان محسوس است .....ادامه مطلب
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 17:48  توسط اطلس ایران وجهان  | 

حمام خوريا : بناي حمام خوريا كه در تكيه خوريا و در نزديكي مسجد جامع شهر دامغان واقع شده از آثار اواخر دوره‌ قاجاريه است . حمام خوريا از دو قسمت زنانه و مردانه تشكيل شده است . قسمت زنانه از يك ورودي ، سربينه هشت ضلعي ، گرم خانه و قرينه با پوشش‌هاي طاق و گنبد تشكيل شده و قسمت مردانه نيز داراي سربنيه‌اي مربع شكل با چهار غرفه در هر ضلع و حوضي در ميانه و گرم‌خانه ، با پوشش‌هاي طاق گنبد است . روشنايي داخل حمام از طريق روزنه‌هاي تعبيه شده در گنبدها فراهم مي‌شود .

ادامه مطلب
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 17:48  توسط اطلس ایران وجهان  | 

برج چهل دختران

در اواسط خیابان حکیم الهی و بر سر راه شهر به محلات ثلاث برج کهنه و قدیمی و نیمه مخروبه ای وجود دارد که بنام برج چهل دختر یا چهل دختران نامیده میشود . وجه تسمیه این برج چنین است که مردم معتقد برج مذکور را چهل دختر که دست از تعلقات دنیوی کشیده و تارک دنیا شده بودند با گل و خشت ساخته اند .قدر مسلم این است که تاریخ بنای برج با آتشکده به زمان قبل از اسلام بر میگردد. همانطور که از نام کوشمغان و زاوغان که در نزدیکی برج قرار دارد برمی آید و با توجه به مقام مغ که پیشوای زردشتیان بود می توان اطمینان داشت که برج مذکور زمانی آتشکده و یکی از اماکن متبرکه زردشتیان بوده است . این بنا به صورت برج هشت ضلعی است که هر ضلع آن در خارج 4.5 و در داخل 2.80 متر است , ارتفاع برج در بعضی قسمتها 10 متر و در قسمتهای نسبتا سالم دیگر به دوازده متر میرسد ضخامت دیوار تقریبا 50 تا 60 سانتیمتر است


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 17:38  توسط اطلس ایران وجهان  | 

معرفی اماکن باستانی استان گلستان

معرفی امکان باستانی استان گلستان

بر اساس طبقه بندی علم باستان شناسی محوطه باستانی به 3 دسته كلی (پیش از تاریخی، تاریخی و اسلامی) تقسیم بندی می گردند. به همین دلیل در اینجا آثار باستانی استان گلستان را به ترتیب معرفی می نمائیم:


ادامه مطلب
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 17:34  توسط اطلس ایران وجهان  | 

معرفي گردشگاه هاي طبيعي استان گلستان
پارك جنگلي نهارخوران
اين پارك قديمي ترين تفرجگاه هاي استان گلستان بوده كه در 4 كيلومتري جنوب شهر گرگان واقع شده است. داراي فضاي جنگلي در طرفين جاده براي تفرج است. و با داشتن آب و هواي مناسب و دامنه پر شيب جنگلي مورد استفاده تفرج كنندگان داخلي و خارجي قرار مي گيرد. اين پارك داراي مهمانسرا هاي عمومي به ويژه مهمانسراها و كمپ هاي اقامتي زيبا است.
پارك ملي گلستان
اين پارك در 150 كيلومتري شرق گرگان واقع شده است و مساحت آن 91895 هكتار است. پارك ملي گلستان نخستين پاركي است كه در ايران عنوان پارك ملي را به خود اختصاص داده است. اين پارك با داشتن اقليم هاي متفاوت و مناطق زيستي متنوع جنگلي، استپي و چشم اندازها و مناظر متبوع طبيعي از جمله جاذبه هاي گردشگري استان گلستان محسوب مي گردد. اهميت آن از نظر محققين و دانش پژوهان به لحاظ دست نخوردگي جوامع زيستي، گياهي و جانوري و اكوسيستم هاي طبيعي، به عنوان ميراث طبيعي و تنوع ژنتيكي بسيار زياد است.
پارك جنگلي النگ دره
اين پارك در جنوب غربي شهر گرگان به فاصله 3 كيلومتري شهر واقع شده است. پارك جنگلي النگ دره در دامنه جنگل هاي انبوه شمالي از پوشش درختان منحصراً جنگلي برخوردار بوده و رودخانه اي از وسط آن مي گذرد.
پارك جنگلي دلند
پارك جنگلي دلند در 11 كيلومتري غرب آزادشهر و در كنار جاده اصلي گرگان – مشهد واقع شده است. اين پارك پوشيده از درختان با ارزش جنگل هاي شمال مانند بلوط، آزاد، افرا و انجيلي است و از امكانات تفرجگاهي مانند آب آشاميدني، سرويس بهداشتي و كمپ چوبي برخوردار است.
پارك جنگلي كردكوي
اين پارك در 4 كيلومتري جنوب شهر كردكوي واقع شده و مساحت آن 54 هكتار است. از ويژگي هاي آن داشتن آب و هواي مناسب و نسبتاً خنك در تابستان و همچنين وجود رودخانه پلنگ پا مي باشد.
پارك جنگلي قرق
اين پارك در 23 كيلومتري شرق گرگان در كنار جاده اصلي ترانزيت واقع شده و مساحت آن 650 هكتار است. بخش اعظم پارك جنگلي قرق در محيط جلگه اي قرار گرفته و داراي امكانات تفرجي است. اين پارك محل نگهداري گوزن هاي بومي جنگل هاي شمال ايران است.
تالاب هاي آلاگل، آجي گل و آلما گل
اين تالاب ها در 60 كيلومتري شمال گرگان و در نواحي مرزي استان گلستان با كشور تركمنستان واقع شده است. مساحت آن به ترتيب 2500، 350 و 207 هكتار بوده كه به صورت نگيني در صحرا نمايان است. وجود پوشش درختچه هاي گزوني و چگن در حاشيه اين تالاب ها در يك منطقه صحرايي جلوه خاصي را به آن ها بخشيده است. در تمامي فصول به ويژه در فصل زمستان با حضور پرندگان مهاجر از انواع فلامينگوها، قوها، اردك ها، پرستوهاي دريايي، غزها باكلان و انواع ديگر پرندگان آبزي و كنار آبزي هياهوي خاصي به اين تالاب ها داده مي شود.
پارك جنگلي نهارخوران
اين پارك قديمي ترين تفرجگاه هاي استان گلستان بوده كه در 4 كيلومتري جنوب شهر گرگان واقع شده است. داراي فضاي جنگلي در طرفين جاده براي تفرج است. و با داشتن آب و هواي مناسب و دامنه پر شيب جنگلي مورد استفاده تفرج كنندگان داخلي و خارجي قرار مي گيرد. اين پارك داراي مهمانسرا هاي عمومي به ويژه مهمانسراها و كمپ هاي اقامتي زيبا است.
سواحل جنوب شرقي درياي خزر
وجود خليج گرگان با وسعت 68800 هكتار كه به طول 5/6 كيلومتر از دريا منفك گرديده از مهمترين محورهاي داراي قابليت توريستي است. سواحل جنوبي و شرقي درياي خزر برخلاف سواحل شمالي آن هيچگاه دوره يخبندان ندارد، لذا پيوسته شرايط جلب توريست داشته و آماده انجام همه گونه ورزش آب است. خليج گرگان به همراه شبه جزيره ميانكاله به عنوان پناهگاه حيات وحش به علت داشتن اهميت زيستي زياد يكي از ذخيره گاه هاي زيست كره در جهان به ثبت رسيده است. جزيره آشوراده نيز يكي از مكان هاي مهم جلب توريست در ساحل شرقي درياي خزر است. ضمناً اين جزيره يكي از مهمترين مراكز خاويار در شمال كشور مي باشد.
آبشار گلستان
يكي از آبشارهاي مهم پارك ملي گلستان است. اين آبشار در تفرجگاه آبشار پارك واقع شده است و داراي 5/19 متر ارتفاع است و از آبشارهاي صخره اي پر جاذبه اي كه محيط اطراف آن را پوشش درختان جنگلي پهن برگ خزري پوشيده است.
آبشار كبود وال
اين آبشار در 5 كيلومتري جنوب شهر علي آباد در محل تفرجگاه عمومي شهر واقع شده است. اين تفرجگاه با داشتن امكاناتي براي جلب توريست، از مهم تفرجي استان گلستان محسوب مي شود.
آبشارهاي شيرآباد
آبشارهاي شيرآباد در 6 كيلومتري جنوب شهر خان به بين در ميان جنگل هاي انبوه واقع شده اند. اين آبشارها 7 عدد و داراي ارتفاع متفاوت مي باشند. بلندترين آن ها با ارتفاع قريب به 20 متر در ميان پوشش سبز جنگل هاي پهن برگ قرار دارد و آب با درخشندگي خاصي به صورت پودر وارد استخر پاي آبشار مي گردد. در بالاي آخرين آبشار غار معروفي با جاذبه خاص وجود دارد.
آبشار لوه
اين آبشار در گاليكش در فاصله 14 كيلومتري غرب پارك ملي گلستان واقع شده كه محل آن در 5 كيلومتري جنوب روستايي به همين نام است. چند آبشار پي در پي در ميان جنگل هاي انبوه پهن برگ منظره بديعي ايجاد نموده است.
باران كوه
يكي از نقاط بسيار ديدني و جذاب واقع در جنگل شصت كلاته است كه در جنوب شرقي شهر گرگان واقع شده است.
گل راميان
يك استخر طبيعي بيضي شكل است كه طول آن 90 متر، عرض آن 80 متر و عمق آن بين 44 تا 80 متر مي باشد. گل راميان در 5 كيلومتري جنوب شهر راميان واقع شده است. آب آن كه از عمق مي جوشد به علت داشتن عمق زياد منظره زيبايي ايجاد نموده است. گل راميان كه در ميان جنگل هاي انبوه پهن برگ به ويژه گونه هاي با ارزش زربين واقع شده داراي چشم انداز زيبايي است.
چشمه آب گرم زيارت
در 12 كيلومتري جنوب شهر گرگان روستاي ييلاقي زيارت واقع شده است كه چشمه آب گرم آن يكي از جاذبه هاي گردشگري شهر گرگان است. بازسازي اخير آب گرم، آن را قابل بهره گيري عموم نموده است.
بازارهاي استان
بازارهاي استان شامل بازارهاي دائمي شهرها، بازارهاي هفتگي و بازار روز است. از مهمترين بازارهاي دائمي كه مركز خريد روزانه عموم مردم است بازار نعلبندان مي باشد. بازارهاي هفتگي از قديم الايام در شهرهاي آق قلا و بندرتركمن متداول بوده كه به تبعيت از آن امروزه بازارهاي روز در چند شهر ديگر استان داير گرديده است
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 17:32  توسط اطلس ایران وجهان  | 

معرفي اماكن باستاني استان گلستان
بر اساس طبقه بندي علم باستان شناسي محوطه باستاني به 3 دسته كلي (پيش از تاريخي، تاريخي و اسلامي) تقسيم بندي مي گردند. به همين دليل در اينجا آثار باستاني استان گلستان را به ترتيب معرفي مي نمائيم:
دوره پيش از تاريخ
غار كيارام
غار كيارام كه در محل به آن غار وسط دل دل مي گويند. و در ادبيات باستان شناسي به نام كيارام معروف است. در روستاي فرنگ بخش گاليكش قرار دارد. اين غار قديمي ترين غار مسكوني شناخته شده در استان گلستان است. بر اساس آثار به دست آمده از حفاري هاي باستان شناسي قدمت اين مكان به دوره پارينه سنگي ميانه (حدود صد هزار سال قبل از ميلاد = دوره موسترين) مي رسد و اين غار محل سكونت گروه هاي شكارچي و جمع آورندگان غذا بوده است كه توسط باستان شناس آمريكايي به نام مك بورني شناسايي و مورد كاوش قرار گرفت.
آق تپه
آق تپه در 15 كيلومتري شمال شرق گنبد كاووس و در350متري جنوب غربي روستاي بزاق آباد قرار دارد. كاوش باستان شناسي آن در سال 1379 به سرپرستي دكتر صادق ملك شهميرزادي انجام شد و سه دوره فرهنگي به نام هاي فلات عتيق، فلات قديم و عصر آهن و هخامنشي شناسايي شد. در واقع آق تپه كهن ترين روستاي پيش از تاريخ دشت گرگان تا به اكنون در مطالعات باستان شناسايي به حساب مي آيد كه قدمت آن به بيش از 7500 سال قبل مي رسد.
تورنگ تپه
تورنگ تپه در حدود 17 كيلومتري شمال شرقي شهر گرگان واقع شده است. آثار بدست آمده از كاوش هاي علمي در اين تپه خاكي از سكونت انسان تا 6000 سال پيش از ميلاد در منطقه بوده و علاوه بر آثار دوران پيش از تاريخ آثاري از دوران عصر برنز (مفرغ) عصر آهن دوره اشكانيان و ساسانيان و اسلامي از اين محل به دست آمده است. آنچه كه در تورنگ تپه از همه چشمگيرتر است وجود قلعه از دوره ساسانيان (قرن سوم تا پنجم ميلادي) است كه تاريخ احداث آن به دوره اشكانيان مي رسد و همچنين يك چهار طاقي كه مربوط به قرن هفتم ميلادي مي باشد.
دوره تاريخي
ياريم تپه
اين تپه به فاصله تقريبي 9 كيلومتري جنوب شهرستان گنبد كاووس واقع شده است. بر اساس نتايج به دست آمده از كاوش هاي باستان شناسي در اين تپه 33 لايه استقراري مشخص شد كه به تحتاني ترين لايه آن در بردارنده بقاياي دوره نو سنگي (دوره يك) و قدمت آن حداقل به هزاره پنجم قبل از ميلاد مي رسد. فوقاني ترين لايه استقراري در ياريم تپه با سفال هاي مشخصه دوره پارت همراه بودند كه مشابه سفال هاي تورنگ تپه است. استروناخ اين تپه را مورد كاوش قرار داد.
ديوار تاريخي گرگان
يك از بارزترين آثار معماري دشت گرگان وجود آثار ديواري از آجر و خشت است كه در مسافتي بالغ بر 200 كيلومتر از دشت گرگان از ارتفاعات زاو در شرق استان تا گميشان در كنار درياي خزر در غرب را در بر مي گيرد. نام هاي متعددي بر اين محل اطلاق شده است. از جمله سد انوشيروان، سد اسكندر، سد فيروز، قرل آلان (مار سرخ) يا غزل آلانگ. در طول اين ديوار 40 قلعه وجود دادكه با پلان مربع يا مستطيل احداث شده اند بر اساس شواهد و يافته هاي معماري كه در كاوش هاي اين اثر تاريخي بدست آمده است، اين بنا به دوره ساساني تعلق دارد.
شهر قديمي تميشه و ديوار آن
بقاياي شهر قديمي تميشه و ديوار آن در غرب روستاي سركلاته خراب شهر (شهرستان كردكوي) به صورت تپه هاي پست و ناهمواري هايي جلب توجه مي كند به استناد گزارش علمي برخي از باستان شناسان اين شهر پايتخت يك سلسله محلي متعلق به اسلام تا دوره سلجوقي بوده است. بخشي از عناصر حفاظتي شهر متعلق به دوره ساساني و در زمان سلطنت خسرو انوشيروان ساخته شده بود. ديوار اين شهر از دامنه كوه واقع در جنوب روستاي سركلاته خراب شهر شروع شده و تا محلي به نام پل خشتي در روستاي باغوكناره در ساحل درياي خزر ادامه دارد.
دوره اسلامي
بناهاي اين دوره با توجه به كاربري و عمكرد آن ها به دو دسته مذهبي و غير مذهبي تقسيم مي شوند و بر اساس اين طبقه بندي به معرفي نمونه هايي از آن مي پردازيم:
بناهاي مذهبي
مسجد جامع گرگان
اين مسجد در بازار سنتي و قديمي نعلبندان در زميني به مساحت 1600 متر مربع واقع شده است. بناي اصلي مسجد جامع متعلق به دوره سلجوقي است كه از اين دوره تنها مناره آجري آن باقي مانده است كه داراي كتيبه اي به خط كوفي مي باشد. در داخل مسجد بر ديوارهاي ايوان غربي آن سنگ نبشته هاي زيادي نصب شده است. منبر قديمي و تاريخي آن (كه تاريخ سال 859 و تاريخ 1018 ه.ق روي آن حك شده است) در ايوان غربي نگهداري مي شود. اين مسجد چندين بار مرمت شده است. از جمله در زمان شاه عباس اول (966، 1039 ه.ق) و دوم صفوي.
مدرسه عماديه
مدرسه عماديه در محله قديمي دربنو گرگان با فرم چهار ايواني واقع شده است. زمان احداث مدرسه بر اساس شواهد وقف نامه هاي موجود در زمان صفويان بوده و در دوره هاي بعد نيز مرمت و بازسازي شده است. اين بنا داراي نقشه چهار ايواني مي باشد و بر بالاي طبقه دوم ايوان غربي آن گلدسته چوبي احداث شده كه جايگاه موذن است.
مدرسه و مسجد كريم ايشان
اين بنا در شرق كلاله، در روستاي كريم ايشان و در مسير جاده كلاله به مراوه تپه واقع شده و از آثار متعلق به دوره قاجار است. اين بنا داراي يك حياط چهارگوش و 23 حجره است. و داراي 2 گلدسته كوچك بر سردر و چهار گلدسته در چهار گوشه ساختمان است. تاريخ ساختمان مدرسه و مسجد كريم ايشان، سال 1328ه.ق است.
برج (گنبد) قابوس
برج قابوس يكي از بي نظيرترين يادمان هاي برجسته معماري ايران در دوره اسلامي است كه در شمال شهر گنبد كاووس و در 3 كيلومتري بازمانده شهر قديم جرجان مركز حكومت آل زيار قرار دارد. اثر مذكور كه بر روي تپه اي به بلندي 15 متر قرار گرفته است به سال 397 ه.ق به عنوان يادمان شمس المعالي قابوس بن وشمگير ساخته شده است. ارتفاع اين برج 55 متر و با احتساب بلندي تپه در مجموع به 70 متر از سطح زمين ارتفاع دارد. به فاصله 3 متر از پائين و حدود 2 متر از پائين قاعده مخروط و بر روي بدنه آجري آن دو رديف كتيبه آجري به خط كوفي ساده نصب شده است كه باني و تاريخ احداث آن را معرفي مي نمايد.
مدرسه و مسجد كريم ايشان
اين بنا در شرق كلاله، در روستاي كريم ايشان و در مسير جاده كلاله به مراوه تپه واقع شده و از آثار متعلق به دوره قاجار است. اين بنا داراي يك حياط چهارگوش و 23 حجره است. و داراي 2 گلدسته كوچك بر سردر و چهار گلدسته در چهار گوشه ساختمان است. تاريخ ساختمان مدرسه و مسجد كريم ايشان، سال 1328ه.ق است.
برج رادكان
اين برج در 24 كيلومتري جنوب كردكوي و بر فراز تپه اي بنا شده كه از موقعيت خاص طبيعي برخوردار است. برج مذكور به ارتفاع 37 متر به دستور اسپهبد ابوجعفر از شاهزادگان طبرستان و از فرمانروايان آخر سلسله باوندي در زمان زياريان ساخته شده است. بر بالاي اين برج كتيبه اي به دو زبان پهلوي و كوفي ديده مي شود كه استفاده از خط پهلوي راحتي چهار قرن بعد از ورود مسلمانان به اين منطقه نشان مي دهد.
امامزاده اسحاق (نور)
اين امامزاده كه به شكل كثيرالاضلاع ساخته شده است، در محله سرچشمه گرگان قرار دارد. اين امامزاده داراي تزئينات آجري محراب گچبري و دو لنگه در قديمي و صندوق چوبي نفيس است كه تاريخ 867 ه.ق در روي آن حك شده است. اين بنا از بناهاي قرن نهم ه.ق است.
امامزاده روشن آباد
بناي امامزاده روشن آباد در حدود 15 كيلومتري بين راه گرگان و كردكوي در نزديكي روستاي سركلاته شموشك و دو رود محله و در وسط باغ مشجر و قبرستان واقع شده است. اين بقعه داراي رواق و حرم چهارگوش و گنبد ساقه دار و مدور است. صندوق روي مرقد داراي تاريخ 879 ه.ق بوده و در دو لنگه نفيس آن نيز به 869 ه.ق است.
امامزاده يحيي بن زيد
مقبره اين امامزاده در قسمت غربي شهر گنبد كاووس واقع شده است. اين بنا از معروفترين بناهاي متبركه استان گلستان و از فرزندان امام زين العابدين كه در زمان حكومت بني اميه قيام نموده و درسال 120 ه.ق به قتل رسيد. از بناهاي قديمي اين بقعه محراب ايلخاني آن عصر كه داراي تزئينات گچين با نقوش گياهي هندسي آياتي به خط كوفي است.
آرامگاه مختومقلي فراغي
آرامگاه مختومقلي فراغي شاعر و عارف نامي و يكي از مفاخر فرهنگي كشور در محلي به نام آق تقه يا آق تقاي (دشت سفيد) بين مراوه تپه و كرند و در 155 كيلومتري شمال شرق شهرستان گنبد كاووس قرار دارد. احداث آرامگاه مختومقلي فراغي متعق به عصر حاضر مي باشد كه سبك طرح نقشه آن آميزه اي از گل وحشي و آلاچيق تركمني است.
بناهاي غير مذهبي
بافت هاي روستايي
جغرافياي طبيعي استان گلستان بر معماري روستاها و شهرها تأثير مستقيم داشته به طوري كه جلوه هايي از معماري ارزشمند استان را مي توان در آن مشاهده نمود كه شاخص هاي هر منطقه جغرافيايي را مي توان به شرح ذيل مثال زدني است. منطقه كوهستاني: روستاي شاهكوه.
منطقه كوهپايه و جنگلي: روستاي زيارت.
منطقه دشت (جلگه اي): روستاي بناور، روستاي قارقي.
بافت قديم شهر گميشان
شهر گميشان در 55 كيلومتري شمال غرب شهر گرگان و در شهرستان تركمن واقع است. نام محلي اين شهر گميش دپه (تپه نقره اي) است. برخي آن را شهر آبسكون مي داند. گميشان دومين شهري در استان گلستان است كه بعد از شهر گرگان داراي بافت با ارزش فرهنگي است. ابنيه بافت گميشان داراي معماري سنتي دوره قاجار و پهلوي هستند. فرم شيرواني بنا، سكوسازي، بهره گيري وسيع از چوب از ويژگي هاي برجسته معماري شهر به حساب مي آيد. بافت قديم گميشان داراي چند محله است كه عبارتند از: محله خوزين ها، محله شير محمدي ها، محله شيرواني ها، محله مصطفائي ها و . . . اشاره نمود. سبك معماري شهر به صورت معماري روسي اجرا شده است.
پل آق قلا
اين پل بر روي گرگان رود احداث شده است. طول 76 متر و عرض معبر آن 30/4 است. ارتفاع پل تا سطح آب در حالت عادي 11 متر است. پايه هاي اين پل به دوره سلجوقي بر مي گردد و صفويان بر روي پايه هاي به جا مانده، پل جديد خود را احداث كردند.
شهر باستاني جرجان
خرابه شهر جرجان كه در سه كيلومتري جنوب غربي شهر گنبد كاووس قرار گرفته است يكي از بلاد معتبر در دوره هاي سامانيان، آل زيار و سلجوقيان بوده كه بر اثر حملات مغول ها در 617 ه.ق از بين رفته است. اين شهر بر روي ويرانه اي شهري از دوران پارتي و ساساني با وسعتي در حدود 1200 هكتار ساخته شده و از لحاظ معماري و شهرسازي بسيار پيشرفته بوده است.
محوطه و گورستان خالد نبي
گورستان خالد نبي در حدود 55 كيلومتري شمال شرقي شهرستان كلاله قرار دارد كه از مشرق كوه هاي بابا شملك و از شمال، جنوب و غرب به هزاره دره منتهي مي شود. حاشيه بناي خالد نبي گورستان عظيمي بر روي تپه ماهوره اطراف وجود دارد كه همگي داراي سنگ مزارهاي ايستاده هستند كه از نظر فرم و تزئينات با ديگر سنگ مزارهاي شناخته شده در منطقه متفاوت هستند. همچنين بقعه خالد ابن سنان در بالاترين سطح اين محوطه قرار دارد.
موزه گرگان
موزه گرگان در ارديبهشت ماه سال 1343 در كاخ سلطنتي واقع در پارك شهر فعلي افتتاح شد و تا سال 1358 داير بود لكن ساختمان فعلي موزه گرگان در خيابان شهداء و جنب امامزاده عبدالله شهر گرگان قرار دارد. اين موزه در سال 1355 به عنوان موزه سنگ قبر افتتاح شد و در بهمن 1367 به صورت موزه منطقه اي در آمد. موزه گرگان به سه بخش كه شامل بخش هاي باستان شناسي، مردم شناسي و بخش سنگ مزارهايي كه به دست آمده از گورستان هاي قديمي منطقه مي باشد، تقسيم مي گردد
+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 17:31  توسط اطلس ایران وجهان  | 

فهرست جاذبه هاي گردشگري
شهرستان مینودشت
آبشار لوه
قلعه بوقوتو
چشمه لال
زیارتگاه پیربخش
غار کیارام
پارک ملی گلستان
پارک و جنگل باقرآباد
پارک جنگلی چهل چای یا آق چشمه
موزه حیات وحش پارک ملی
موزه تاریخ طبیعی پارک ملی
 
شهرستان گنبد کاوس
بقعه دانشمند امامزاده یحیی بن زید
میل گنبد
بقعه دانشمند
امامزاده یحیی بن زید
خرابه های شهر جرجان
میدان سوار کاری اسبدوانی
سد گلستان
بازارچه مرزی اینچه برون
تالابهای آلماگل،آلاگل،آجی گل
یاریم تپه
 
شهرستان گرگان
موزه گرگان
مدرسه عمادیه
امامزاده نور
مسجد جامع گرگان
پارک جنگلی النگدره
جنگل رنگو
جنگل شصت کلا
باران کوه
آبشار دوقلوی زیارت
آبگرم زیارت
تورنگ تپه
پارک جنگلی ناهار خوران
پارک جنگلی قرق
روستای زیارت
ارتفاعات هزار پیچ
کارونسرای قزلق
روستای چهار باغ

شهرستان آق قلا
پل آق قلا
سد وشمگیر
تالاب اینچه
گل‌فشانهای‌قارنیارق، اینچه، نفتیجه
 
شهرستان علی آباد کتول
آبشار کبودوال
جنگل زرین گل
امامزاده الازمن
امامزاده ساور کلاته
امامزاده معصوم آباد
امامزاده‌های ماهیان،گنو،زیلان،آخران
روستای سیامرز کوه
روستای افراتخته
ذخیره گاه جنگلی افراتخته
ذخیره گاه جنگلی سورکش
روستای سیارودبار
آسیاب قدیمی

 
شهرستان بندرترکمن
جزیره آشوراده
تالاب گمیشان
اسکله بندرترکمن
پادگان روسها
قدمگاه بهاء الدین نقش بندی
شهرستان کردکوی
آبشار دو آب
امامزاده روشن آب
امامزاده چهار کوه
امامزاده هزار منزل
امامزاده النگ
میل رادکان
جاده و پلهای شاه عباسی
پارک جنگلی امام رضا (ع)
دهکده توریستی درازنو
دهکده توریستی جهان نما
غار گنج خانه
غار جهان نما
دهکده رادکان و کنداب
خرابه های شهر تاریخی تمیشه
 
شهرستان بندرگز
اسکله بندرگز
جنگل قل قلی
جنگل باغو
فانوس دریایی
چشمه قل قلی
جر کلباد
امامزاده حبیب الله

 
شهرستان کلاله
زیارتگاه خالدنبی
چشمه زاو
چشمه آق سو
مدرسه و مسجد کریم ایشان
زیارتگاه امام زاده عبدالله
آرامگاه مختوم قلی فراغی

 
 
شهرستان رامیان
چشمه نیلبرگ
چشمه سید کلاته
چشمه گل رامیان
ارتفاعات قله ماران
آبشار شیر آباد
غار شیر آباد
گل رامیان له
پارک جنگلی دلند

 
شهرستان آزادشهر
آق امام
پارک شهر

تاریخچه استان گلستان

گلستان نام جديد سرزمين تاريخي است كه در طول تاريخ و تا سده هفتم هجري به نام ايالت گرگان و از آن پس تا آغاز سده دهم به نام استرآباد و در نوشته هاي دوران اوليه اسلامي به نام (جرجان) و از اسفند 1316 گرگان ناميده شده‌است .

پيشينه تاريخي اين سرزمين به 7 هزار سال پيش و در غار كيارام واقع در روستاي ((فرنگ)) بخش گاليكش به دوران پارينه سنگي بر مي گردد .

استان گلستان در دوران تمدن اسلامي دانشمنداني همچون عبدالقاهر جرجاني و سيد اسماعيل جرجاني و بزرگاني چون سيد محمد باقر داماد استرآبادي (ميرداماد) و مير فندرسكي و سراينده بزرگ پارسي فخر الدين اسعد گرگاني سراينده ديوان وزين ((ويس و رامين)) را در دامان خود پرورانده است .

زيبائي ها و جاذبه هاي بكر و منحصر به فرد طبيعي در كنار آثار تاريخي ، فرهنگي و باستاني استان ، گردشگران را كه به قصد گردشگري تاريخي و آشنايي با سايت هاي باستاني پيش از تاريخ و دوران تاريخي استان و لذت بردن از شگفتي هاي آفرينش خداوند به پهن دشت سبز گرگان يا جنگل ها و تفرجگاه هاي طبيعي استان وارد مي شوند خرسند خواهند ساخت.

 

ميل گنبد

موقعيت طبيعي و جغرافيايي :

استان گلستان با وسعتي حدود 20437 كيلومتر مربع و بيش از 5/1 ميليون نفر جمعيت داراي 11 شهرستان به نام هاي : گرگان-بندرگز– بندرتركمن – كردكوي– آق قلا – علـي آباد كتول – آزادشهر – راميان – گنبد كاوس– مينودشت – كلاله مي باشد .

شهرستان گرگان (مركز استان) از شمال به آق قلا ، از جنوب به استان سمنان ، از شرق به علي آباد كتول و از غرب به كردكوي ميل رادکان

 

جاذبه هاي فرهنگي وتاريخي وطبيعي

شهرستان مينودشت

1- آبشار لوه

2-قلعه بوقوتو

3-چشمه لال

4-آبشار گلستان

5-زيارتگاه پيربخش

6-غار كيارام

7-پارك ملي گلستان

8-پارك و جنگل باقرآباد

9-پارك جنگلي چهل چاي يا آق چشمه

10--موزه حيات وحش پارك ملي

11--موزه تاريخ طبيعي

12--پارك ملي

 

شهرستان گنبد كاوس

1-ميل گنبد

2-بقعه دانشمند

3-امامزاده يحيي بن زيد

4-خرابه هاي شهر جرجان

5-ميدان سوار كاري اسبدواني

6--سد گلستان

7-بازارچه مرزي اينچه برون

8-تالابهاي آلماگل،آلاگل،آجي گل

9-ياريم تپه

 

شهرستان بندرتركمن

1- جزيره آشوراده

2- تالاب گميشان

3- اسكله بندرتركمن

4- پادگان روسها

5- قدمگاه بهاء الدين نقش بندي

 

شهرستان بندرگز

1-اسكله بندرگز

2- جنگل قل قلي

3- جنگل باغو

4- فانوس دريايي

5- چشمه قل قلي

6- جر كلباد

7- امامزاده حبيب الله

 

 

شهرستان علي آباد كتول

1- آبشار كبودوال

2- جنگل زرين گل

3- امامزاده الازمن

4- امامزاده ساور كلاته

5- امامزاده معصوم آباد

6-امامزاده‌هاي ماهيان،گنو،زيلان،آخران

7- روستاي سيامرز كوه

8- روستاي افراتخته

9- ذخيره گاه جنگلي افراتخته

10-- ذخيره گاه جنگلي سوركش

11-- روستاي سيارودبار

12- آسياب قديمي

 

 

 شهرستان آق قلا

1- پل آق قلا

2- سد وشمگير

3- تالاب اينچه

4-گل‌فشانهاي‌قارنيارق، اينچه،نفتيجه

5- ديوار تاريخي گرگان

 

شهرستان كلاله

1-زيارتگاه خالدنبي

2-چشمه زاو

3-چشمه آق سو

4-مدرسه و مسجد كريم ايشان

5-زيارتگاه امام زاده عبدالله

6-آرامگاه مختوم قلي فراغي 

 

 

شهرستان راميان

1- چشمه نيلبرگ

2- چشمه سيد كلاته

3- چشمه گل راميان

4-ارتفاعات قله ماران

5-آبشار شير آباد

6--غار شير آباد

7--گل راميان

8-پارك جنگلي دلند

 

 

شهرستان گرگان

 

 

1-موزه گرگان

2- مدرسه عماديه

3- امامزاده نور

4- مسجد جامع گرگان

5- پارك جنگلي النگدره 

6- جنگل رنگو

7- جنگل شصت كلا

8- باران كوه

9- آبشار دوقلوي زيارت

10- آبگرم زيارت

11- تورنگ تپه

12- پارك جنگلي ناهار خوران

13- پارك جنگلي قرق

14- روستاي زيارت

15- ارتفاعات هزار پيچ

16- كارونسراي قزلق

17- روستاي چهار باغ

 

 

 

شهرستان كردكوي

1- آبشار دو آب

2- امامزاده روشن آب

3- امامزاده چهار كوه

4- امامزاده هزار منزل

5- امامزاده النگ

6- ميل رادكان

7- جاده و پلهاي شاه عباسي

8- پارك جنگلي امام رضا (ع)

+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 17:31  توسط اطلس ایران وجهان  | 

برج و باروي قديمي يزد

براساس کهن ترين اسناد در باره حصار يزد مي توان گفت که حصار گرد اين شهر، توسط "ابويعقوب اسحاق ديلمي"، "ابو مسعود بدر بهشتي"، "ابو جعفر (کيانرسو)" و "ابو يوسف"، چهار سرهنگ از اعضاي حکومت "امير عضدالدين علاء الدوله ابو جعفر کاکويه"، در سال 432هـ. ق ساخته شد.

همچنين در اين زمينه مي توان از چهار دروازه به نام هاي "دروازه قطريان (دروازه شاهي)"، "دروازه کوشک نو"، دروازه مهريجرد (مهريز)" و "دروازه کيا (حظيره)" در يزد ياد کرد.

با جاري شدن سيل عظيمي در سال 673 هـ. ق، قسمت هاي بسياري از شهر از جمله حصار آن خراب شد. هنگامي که "اتابک يوسف شاه بن طغيان (طغي شاه)" به سلطنت يزد رسيد (سال هاي 714 . 658 هـ. ق)، به مرمت حصر ويران شده پرداخت و آن را باز سازي کرد. "مبارزالدين" در سال 747 هـ. ق تعدادي از محلات خارج شهر را جزء محدوده شهر کرد و از دروازه "قطريان (دروازه شاهي)" تا دروازه "مادر امير" باروي نوکشيد و خندق حفر کرد. حصار جديد داراي هفت دروازه شد: مهريجرد، قطرين، ايلچي خانه، کوشک نو، مادر امير، سعادت و نو، او همچنين برج هاي متعدد ديگري ايجاد کرد و طبق مندرجات کتاب "تاريخ يزد"، در دوران حکومت او، مساحت شهر به بيش از دو برابر تصرفات "محمد بن مظفر" افزايش يافت.

امروزه از حصار يزد و برج هاي گسيخته و متصل به آن که در عهد "جامع جعفري" تعداد نود برج بود و هر برج، بيست مستحفظ داشت، قسمت هايي به شرح ذيل باقي مانده است:

1- قسمتي از ديوار و برج هاي محله "لب خندق".

2- قسمتي از برج ها و حصار مقابل مقبره "سيد گل سرخ،.

3- قسمتي از ديوار و برج دروازه "مهريز"، در ابتداي بازارهاي "خان"، "افشار" و "صدري".

4- ديوار و برج هاي دروازه "شاهي".

5- ديوار و برج هاي "شازده فاضل".

6- قسمتي از ديوار حصار و برج نزديک باغ "گندم".

7- ديوار برج هاي حدود "فهادان" و "مالمير".

8- ديوار و برج هاي واقع در خيابان "فرمانداري".

برج ارجنان

اين برج در روستاي "ارجنان"، در بيست کيلومتري جنوب غربي شهرستان اردکان واقع و از برج هاي دوره قاجاري است. ارتفاع اين برج هشت متر و ساختمان آن از ارتفاع سه متري شروع شده و داراي سه اتاقک است. اين برج در سمت شمال جاده و رو به روي رباط "ارجنان" قرار دارد. در گذشته که اين روستا در کنار جاده يزد- نايين قرار داشت، اين برج از رونق بسيار برخوردار بود و کاروانسراي مجاور آن محل استراحت رهگذران بود. ولي اکنون به علت دور افتادن روستا از جاده اصلي، کل روستا و محدثات آن به صورت مترو که در آمده است.

برج پاگنده

اين برج از مجموعه آبادي هاي روستاي "ميرزا حکيم"- از کلانتران شهريزد، معزول شده به سال 1046 هـ. ق- شهرستان اردکان است.

برج پاگنده با قطر تقريبي نه متر و نماي ساده آجري و کنگره هايي برلبه بام، در دو طبقه ساخته شده است. در طبقه اول، صفه اي با پوشش طاق و تويزه بنا شده است. هر چند پوسته بيروني برج تماماً از آجر است، ليکن در قسمت هاي داخلي از خشت و اندود کاهگل استفاده شده است.

برج خواجه نعمت

برج خواجه نعمت يا "ديوار خواجه نصير" مجاور بقاياي حصار قديمي روستاي عقدا از توابع شهرستان اردکان قرار دارد.

اين برج ساختماني سه طبقه از مصالح خشت و گل يا به کارگيري آجر فرش در بام، شرفي بام، پوشش چليپايي سقف غرفه هاي داخلي و کف است. هر سه طبقه بنا در فاصله هاي يک متري، داراي روزنه هاي ديده باني و تيرکش است. ورودي اصلي بنا در ضلع شرقي و در ارتفاع چهار متري زمين قرار دارد.

داخل برج، حياطي مربع شکل و غرفه هايي در اطراف آن دارد و پوشش سقف غرفه ها به صورت طاق و تويزه و بعضاً از اندود کاهگل پوشيده شده و با گچ سفيد کاري شده است. در کف طبقات در قسمت مشرف به حياط، در بعضي از قسمت ها اثراتي از شبکه آجي بر جاي مانده است.

+ نوشته شده در  2010/10/21ساعت 17:27  توسط اطلس ایران وجهان  | 

مطالب جدیدتر
مطالب قدیمی‌تر