مسجد جامع عباسی (مسجد شاه)

ساختمان مسجد جامع عباسی، درضلع جنوبی میدان تاریخی اصفهان در سال 1020 هجری قمری به فرمان شاه عباس اول در بیست و چهارمین سال سلطنت وی شروع شد. كتیبه سردر مسجد به خط ثلث ” علیرضا عباسی“ در سال 1025 نگاشته شده و حاكی از آن است كه شاه عباس این مسجد جامع را از مال خالص خود بنا كرده وثواب آن را به روح جد اعظم خود ” شاه طهماسب “‌ اهدا نموده است، در ذیل این كتیبه، كتیبه دیگری است كه از استاد علی اكبر اصفهانی ( مهندسی معمار مسجد ) تجلیل شده است.

مسجد شیخ لطف الله

این مسجد بی نظیر شاهكار دیگری از هنر معماری و كاشی كاری قرن یازدهم هجری قمری است كه به فرمان شاه عباس اول در مدت 18 سال ساخته شده است . ساخت سردر معرق آن در سال 1011 هـ . ق اتمام یافت و ساختمان تزئینات آن در سال 1028 هجری قمری به اتمام رسیده است. كتیبه سردر آن به خط ثلث علیرضا عباسی و به تاریخ سال 1012 هجری قمری است معمار و بنای مسجد ” استاد محمدرضا اصفهانی “ است كه نام او در داخل محراب زیبای مسجد در لوحه كوچكی ذكر شده است . باستان شناسان خارجی در مورد عظمت معماری این مسجد گفته اند : ” به سختی می توان این بنا را محصول دست بشر دانست. “ شیخ لطف الله از علمای بزرگ شیعه واز مردم ” میس “‌ از قراء ” جبل عامل “‌ در لبنان امروزی بود كه به دعوت شاه عباس اول در اصفهان اقامت گزید. این مسجد به منظور تجلیل از او احداث گردید.

مسجد و مناره برسیان

این مسجد در 42 كیلومتری شرق اصفهان واقع شده و یك اثر خالص سلجوقی است. مناره آن را در سال 491 و محراب آن را در سال 498 هجری قمری ساخته شده است. تزئینات آجری داخل مسجد شبیه به گنبد تاج الملك در مسجد جمعه اصفهان است و به احتمال قوی معمار هردو بنا یكی بوده است.

مسجد گار

این مسجد كه از دوره سلاجقه است در دهكده ” گار “ كه امروزه آن را ” جار “ تلفظ می كنند و در جنوب بستر زاینده رود واقع شده است قرار دارد. از این مسجد جز ویرانه هایی باقی نمانده است ولی مناره آن وضع خوبی دارد و به موجب كتیبه كوفی موجود در آن، در سال 515 هـ .ق به وسیله شخصی به نام ” سید الرْوسا ء ابوالقاسم“ بنا شده است.

مسجد سرخی

این مسجد كوچك كه نماز خانه آن در سالهای اخیر بازسازی شده است در سال 1014 هـ .ق توسط خلف نامی كه سفره چی شاه عباس اول بود بنا گردیده است. در گذشته این مسجد را مسجد سفره چی می نامیدند. ولی كلمه سفره چی در طول زمان به سرخی تبدیل شده است. سردر این مسجد حاوی كتیبه ای است به خط ثلث كه با كاشی معرق سفید به زمینه ای به رنگ آبی نوشته شده است.

مسجد لبنان

این مسجد در حاشیه غربی اصفهان و در محله لبنان از محلات قدیمی شهر اصفهان واقع شده است. از آثار تاریخی آن جز چند قطعه گچبری از قرن هشتم و چند قطعه كاشی كاری از دوره شاه سلیمان به خط ( امامی ) و لوح سنگی سردر، چیز دیگری باقی نمانده است. منبر قدیمی این مسجد از نمونه های جالب توجه عهد صفویه است. گنبد و مناره كاشی كاری شده این مسجد از الحاقات نیم قرن اخیر است.

مسجد ركن الملك

این مسجد به وسیله ( میر سلیمان خان شیرازی ) ملقب به ” ركن الملك “ در ابتدای تخت فولاد اصفهان بنا شده و یكی از بناهای مشهور دوره قاجاریه است. سردر، گنبد و داخل آن با تزئینات كاشی كاری آراسته شده و آرامگاه ”ركن الملك “ در یكی از اتاق های سرسرای ورودی صحن آن قرار دارد. كتیبه های این مسجد و مدرسه كوچك متصل به آن كه تاریخ سال های 1319 تا 1325 هجری قمری را دارد، دارای اشعار فارسی است كه در اطراف صحن مسجد با كاشی كاری زیبا بسته اند.

مسجد اریزان

مسجد اریزان كه سال ها به دست فراموشی سپرده شده بود، بسیار زیباتر از دوبنای مساجد كاخ و دشتی است و داخل آن با تزئینات گچ بری نیز آراسته شده است. طی سال های اخیر، تعمیراتی در این مسجد به عمل آمده است.

مسجد قطبیه

این مسجد، در دوره ”شاه طهماسب اول“‌ به وسیله ” قطب الدین علی باب الدشتی “‌ بنا شده است. سردر زیبای این مسجد را برای محافظت به باغ چهل ستون انتقال داده اند. در كتیبه آن، سال 950 هـ .ق ثبت شده است.

مسجد سین

این مسجد در 24 كیلومتری شمال اصفهان واقع شده و از آثار دوره سلاجقه است. به موجب یك كتیبه خط كوفی موجود، مسجد را ”ابوغالب یحیی“ در سال 529 هجری قمری بنا كرده است. مناره مسجد ”سین“ در سال 529 هـ. ق. بنا گردیده است. مناره مسجد ” سین “ در سال 526 هـ .ق به وسیله ” ابو اسماعیل محمد “ بنا شده است.

مسجد اشترجان ( اشترگان )

این مسجد در دهكده ” اشترگان “ لنجان كه امروزه اشترجان تلفظ می شود و تا شهر اصفهان 38 كیلومتر فاصله دارد واقع شده است. سردر مسجد آن 13 متر ارتفاع دارد و با كاشی های سبك اوایل قرن هشتم هجری قمری و تزئینات گچبری به شیوه همان دوره، آراسته شده است. مناره های این مسجد مانند منارجنبان متحرك است. تاریخ ساختمان سال 715 هـ .ق و بانی آن ” فخرالدین محمدبن محمد اشترجانی “ است.

مسجد جارچی

این مسجد در بازار بزرگ اصفهان واقع شده است و داخل آن تزئینات كاشی كاری معرق دارد . كتیبهْ سردر آن نام (شاه عباس اول ) و ( ملك سلطان جارچی باشی ) را كه بانی ساختمان مسجد بود دربردارد وسال 1019 هـ .ق در آن ذكر شده است. جارچی باشی كسی بود كه فرمان های شاهان صفوی را در میدان های شهر به اطلاع مردم می رساند.

مسجد ایلچی

این مسجد در محله ( احمدآباد ) اصفهان واقع شده است این بنا در دوره سلطنت شاه سلیمان صفوی بنا گردیده است و سردر و قسمت هایی از داخل آن كاشی كاری شده است.

امامزاده اسماعیل

در حاشیه شرقی خیابان هاتف كه قدیمیترین قسمت شهر اصفهان است، مجموعه جالب توجهی وجود دارد مشتمل بریك مسجد بسیار قدیمی به نام شعیا و مقبره امام زاده اسماعیل كه رواق و سردر صحن و گنبد زیبا و آجری بزرگ آن كه از نوع گنبدهای چهارسوی اصفهان است، جلب توجه می كند. این مجموعه نفیس نمونه ای از معماری و تزئینات عهد سلجوقی و صفوی است.

امامزاده جعفر

بقعه ” جعفریه “ كه از بناهای قرن هشتم، با تاریخ 725 هجری قمری است در حاشیه خیابان هاتف روبه روی امام زاده اسماعیل قرار گرفته است. این بنا همانند یك برج آجری است كه نمای خارجی گنبد و اطراف آن با كاشی كاری و كتیبه های زیبایی تزئین یافته است.

امامزاده ابراهیم

بنای امام زاده ابراهیم در24 كیلومتری شرق اصفهان در روستای زمان آباد برخوار واقع شده است. این امام زاده صحنی وسیع با اتاق هایی در اطراف دارد. این امام زاده به حضرت موسی بن جعفر (ع) منسوب است.

بقعه هارون ولایت

بقعه هارون ولایت در دوره شاه اسماعیل اول صفوی و درسال 918 هـ ق به دستور یكی از امرای مشهور او به نام ”دورمیش خان “ و با نظارت وزیر او ” میرزا شاه حسین اصفهانی “ بنا شده است. نام ” دورمیش خان “ سردار مشهور شاه اسماعیل و ” حسین “ كه اشاره ای به نام میرزا شاه حسین وزیر است. ” هارون ولایت “ از دوره صفویه به بعد همواره از زیارتگاه های مورد علاقه مردم اصفهان مخصوصاُ مردم روستاها بوده است. صاحب مدفن را از اولاد حضرت امام علی النقی (ع) ذكر كرده اند.

بقعه ستی فاطمه

یكی از اماكن مقدس اصفهان به نام ستی فاطمه، در مجاورت بقعه شاه زادگان قرار دارد. بقعه ستی فاطمه، مقبره و ضریح دارد ومعروف است كه شخص مدفون در این آرامگاه، فاطمه صغری بنت حضرت امام موسی بن جعفر (ع) است. ساختمان صحن و بقعه آن از دوره صفویه به یادگار مانده است.

بقعه شاه سید علی اكبر

این بقعه كه در 18 كیلومتری شمال شرقی شهرضا واقع شده، از آثار دوره صفویه است و كتیبه زیبای كاشی كاری شده ای دارد. ضریح آن در گوشه ای از بقعه، متصل به دیوار جنوبی آن، نصب شده و تزئینات آن منبت كاری ساده و با مشبك های برنجی است كه در سال 1251 هجری قمری ساخته شده است.

بقعه شاه رضا

زیارتگاه شاه رضا در مسیر اصفهان به شیراز، در 84 كیلومتری جنوب اصفهان واقع شده است. تزئینات كاشی كاری گنبد آن ابتدا در زمان صفویه صورت گرفته است سپس در قرن سیزدهم هجری قمری تعمیر و تجدید بنا شده است و داخل آن نیز با تزئینات آینه كاری آراسته شده است. این امام زاده، زیارتگاه عمومی مردم ” شهرضا “ و دهات اطراف آن است.

كلیسای بیت اللحم

این كلیسا در میدان جلفا، به فاصله كمی از كلیسای مریم قرار دارد. ساختمان آن را یكی از ارامنه نیكوكار آن دوره به نام ” خواجه پطرس ولی جانیان “‌ احداث كرده است. تصویر او در دیوار كلیسا جای داده شده است.

كلیسای وانك

این كلیسا بزرگ ترین و زیباترین كلیسای جلفای اصفهان است كه از نظر تزئینات و نقاشی های فضای داخلی بسیار جالب توجه است. تاق كلیسای وانك كه در زبان ارمنی كلیسای اعظم معنی می دهد از نظر طلاكاری سقف و سطح داخلی گنبد و نقاشی های تاریخی یكی از زیباترین كلیساهای جلفای اصفهان است و درنوع خود بی نظیر است. این كلیسا به نامهای ” سن سو“ و ” دوآمناپركیج “‌ نیز معروف شده است. كتیبه تاریخی ناقوس، نامهای شاه سلطان حسین و خلیفه بزرگ و بانی ساختمان را در بردارد. این كتیبه به زبان و خط ارمنی است و درسال 1702 میلادی در آنجا نصب شده است.

در هر حال نام اصفهان در ابتدا انزان بوده وسپس به گابیان یا گی تبدیل شده است در دوران عیلامیان شعبه ای از مادها به سوی اصفهان رهسپار شدند وبا توجه به این که اصفهان تحت تسلط عیلامیان قرار داشت از پیشرفت آنها جلوگیری به عمل آمد.

در این دوران جاده تجارتی که خلیج فارس را به ناحیه اصفهان مربوط می ساخت به این شهر اهمیت خاصی می بخشید یاقوت حموی اصفهان را سواران نامیده که مشتق از واژه های اسپهان وسپاه است احتمالا وجه تسمیه این شهر به دلیل وجود پادگان نظامی در آن بوده است

این آبشار در 65 كیلومتری غرب اصفهان و در نزدیكی روستای جو میهن قرار دارد.

آبشار كرد علیا

این آبشار كه در 90 كیلومتری غرب اصفهان و در ارتفاعات دالانكوه قرار دارد، از آب شدن برف های دالانكوه به وجود آمده است و در بهار منظره بسیار زیبایی ایجاد می كند.

چشمه آب معدنی ورتون

در 43 كیلومتری جاده اصفهان به یزد جاده ای فرعی وجود دارد كه پس از طی 18 كیلومتر به ناحیه ورتون می رسد. بعد از ورتون در فاصله 12 كیلومتری، چشمه های معدنی ورتون قرار گرفته اند. در این منطقه حمام هایی به سبك دوره صفویه است كه اكثراُ مخروبه اند و برخی از آنها كه سالم است مورد استفاده مردم قرار می گیرد. آب گرم ورتون از دسته آب های كلروره بی كربناته و سولفاته گرم است. خواص درمانی استحمام در این آب عبارت است از: تسكین دهندگی دردهای عصبی و رماتیسمی. این آب در صورت نوشیدن باعث ازدیاد ترشح معده می گردد. به سبب وجود سولفات سدیم در تركیب آن، این آب خاصیت ملین دارد و سرانجام وجود آهن در تركیب آن، در درمان كم خونی موْثر است

 منبع- پرتال اصفهان

در هر حال نام اصفهان در ابتدا انزان بوده وسپس به گابیان یا گی تبدیل شده است در دوران عیلامیان شعبه ای از مادها به سوی اصفهان رهسپار شدند وبا توجه به این که اصفهان تحت تسلط عیلامیان قرار داشت از پیشرفت آنها جلوگیری به عمل آمد.

در این دوران جاده تجارتی که خلیج فارس را به ناحیه اصفهان مربوط می ساخت به این شهر اهمیت خاصی می بخشید یاقوت حموی اصفهان را سواران نامیده که مشتق از واژه های اسپهان وسپاه است احتمالا وجه تسمیه این شهر به دلیل وجود پادگان نظامی در آن بوده است

در هر حال نام اصفهان در ابتدا انزان بوده وسپس به گابیان یا گی تبدیل شده است در دوران عیلامیان شعبه ای از مادها به سوی اصفهان رهسپار شدند وبا توجه به این که اصفهان تحت تسلط عیلامیان قرار داشت از پیشرفت آنها جلوگیری به عمل آمد.

در این دوران جاده تجارتی که خلیج فارس را به ناحیه اصفهان مربوط می ساخت به این شهر اهمیت خاصی می بخشید یاقوت حموی اصفهان را سواران نامیده که مشتق از واژه های اسپهان وسپاه است احتمالا وجه تسمیه این شهر به دلیل وجود پادگان نظامی در آن بوده است

آرامگاه پیر بكران

در 30 كیلومتری جنوب غربی اصفهان در روستای پیربكران، یك اثر مذهبی، تاریخی وهنری وجود دارد كه از نمونه های عالی آثار قرن هشتم ایران به شمار می رود. بنای مزبور شامل 3 قسمت است. اول رواق بقعه، دوم صحن بقعه، سوم آرامگاه پیربكران كه در ضلع شمالی بقعه و متصل به اتاقی محفوظ كه ظاهرا محل تدریس و ریاضت محمد بكران بوده است. كتیبه ای در آرامگاه وجود دارد كه شامل سوره (فاتحه) و آیاتی از سوره (سین) است و در ذیل آن ها، كتیبه تاریخی سنگ آرامگاه به تاریخ سال 703 هـ .ق وجود دارد.

آرامگاه بابا ركن الدین

درضلع جنوبی زاینده رود و مجاور جاده قدیم شیراز، در قبرستان قدیمی اصفهان ـ تخت پولاد ـ آرامگاه یكی از عرفای مشهور قرن هشتم هجری به نام باباركن الدین مسعود بن عبدالله بیضاوی واقع شده است كه در تاریخ یكشنبه 26 ربیع الاول سال 769 هـ . ق وفات یافته و در این مكان دفن شده است

پل آب رسانی تنگ دالون

پل ایزدخواست

پل پاسارگاد

پل خان مرودشت

پل دارای پنج دهانه است و پایه های آن استحكام زیادی دارد. قسمتی از پل كه در دوره های بعد مرمت شده كاملاً متمایز است.

پل دارابگرد

پل رودخانه خشك شیراز

پل شهر قدیمی استخر

این پل در مسیری كه به طرف سیوند، پاسارگاد و نقش رستم می رفت و بر سر راه قدیم شاهی شوش به پاسارگاد، قرار داشت. پل حدود56 متر طول و پنج  پایه داشت. پایه جانب حصار شهر20/8 متر طول و شش متر پهنا دارد. پایه های دیگر به فاصله 40/8 متر از یكدیگر قرار گرفته، 20/8 متر طول و 60/4 متر پهنا دارند. در این محل بقایای دو سد شناسایی شده كه احتمالاً برای تأمین آب مصرفی شهر استخر كاربرد داشت.

پل كوار

پایه های پل هر كدام جداگانه بر روی صخره های طبیعی بستر رودخانه قرار گرفته و به همین جهت، نقشه پل متناسب با موقعیت این صخره ها در بستر رودخانه شكل گرفته است. چنین ساختار و شالوده ای، سبب استحكام و ماندگاری زیاد پل كوار شده است. در قسمت انتهای جنوبی پل و میانه ی پایه ، متكی به صخره كناره رودخانه و نیز روی اولین پایه انتهای  شمالی پل اتاقی قرار دارد كه دسترسی به آنها در مواقع كم آبی از روی صخره بستر رودخانه و توسط چند پله صورت می گیرد. این اتاق ها جهت اطراق و استراحت مسافران یا اقامت محافظان پل مورد استفاده بود.

پل قاضیان ( خرم بید)

پل مشیر

پل مهر نرسه

پل نو

جاذبه هاي گردشگري استان مازندران

از هر جاده اي كه به مازندران سفر كنيد در آغاز ورود به اين استان سرسبزي و شادابي و حركت روان آب‌هاي زلال چشمه سارها و آبشارها همراه با نقاط كوهستاني كم نظير و تماشايي به چشم اندازي شما مي پردازند.

مازندران از نظر جغرافيايي داراي دو قسمت كوهستاني و جلگه اي است. مركز استان مازندران شهر ساري مي باشد. و از شهرهاي مهم اين استان آمل، بابل، ساري، نوشهر، كلاردشت، بهشهر، قائم شهر، نور، چالوس، تنكابن و سوادكوه مي باشد.

صنايع دستي استان شامل قاليبافي ابريشم بافي ـ نمد بافي ـ گليم ـ جاجيم بافي ـ چادر شب بافي و حصيربافي و سفال سازي است.

انواع مركبات، انواع مربا، انواع ترشي، انواع صيفي جات، برنج، انواع كلوچه، انواع كمپوت ماهي و خاويار از جمله سوغات مشهور استان مازندران است.

جاده چالوس

در جاده چالوس و نوشهر تأسيسات سياحتي نمك آبرود، پارك زيبا و ذخيره گاه شمشاد در سي سنگان كه گلهاي معطرش در نسختين روزهاي نوروزي مشام انسان را با عطر خوش و دلنشين خود معطر مي كند.

كاخ رامسر

در رامسر كاخ تاريخي رامسر و آبگرم رامسر و در كلاردشت درياچه رويايي ولشت ـ در جاده نور چشمه آب سرد گشيل و پارك جنگلي نور و ...

درياچه ولشت

عباس آباد و بالاخره پناهگاه حيات وحش دشت ناز كه مامن آهوي زرد ايرن است و تالاب ديدني ميانكاله همراه با طبيعت بسيار زيبايش همه و همه مي تواند روزهاي خوش نوروز شما را شيرين و فرحبخش سازد و ساحل زيباي خزر با آرامش كم نظير كه توفانهاي گاه به گاهش آنرا رويايي و تماشايي تر مي كند همه روزها را برايتان نوروز خواهد ساخت.

در محور فيروز كوه بعد از سرازير شدن از گردنه كدوك خط راه آهن كه بشكلي مارپيچ و زيبا در سه مسير در دامنه‌هاي شمالي رشته كوههاي البرز كشيده شده كه به سه خط طلا موسوم است همراه با پل زيبا و تاريخي ورسك، جنگل‌هاي انبوه سوادكوه در جاده اي كه در كنار رودخانه تالار كشيده در مقابل شما قرار دارد. اگر از محور لاريجان ـ آمل و مسير آب اسك ـ پارك جنگلي هراز و سد لار كه درياچه‌اي زيبا در پشت خود ايجاد كرده حركت كنيد شما را به وجد و شادماني در مي آورد.

1-دره سه هزار ، تنکابن
2-دریای خزر ، مازندران
3-دریاچه استخر پشت ، نکا
4-دریاچه ولشت ، چالوس

 گرم لاریجان
به علت شرايط خاص از لحاظ زمين‌شناسي در دامنه‌هاي البرز به ويژه اطراف قله دماوند، آبهاي معدني با خواص مختلف درماني وجود دارد كه مهمترين آنها در روستاي آبگرم مجموعه‌اي جذاب را پديد آورده است. روستاي ييلاق و خوش‌ آب‌و‌هواي آب‌گرم در دامنه قله دماوند قرار دارد. جاده دسترسي به آن پس از طي 70 كيلومتر در مسير توريستي هراز كه شهر آمل را به تهران متصل مي‌كند در محل گزنك توريستي هراز كه شهر آمل را به تهارن متصل مي‌كند در محل گزنك بخش لاريجان از راه اصلي جدا شده و به سمت غرب در مسير كوهستاني و آسفالته ادامه يافته و پس از عبور از روستاي ييلاقي گزانه به آبگرم مي‌رسد. آبهاي گرم معدني اين روستا با حرارتي در حدود 62 درجه سرشار از مواد گوگردي بوده و به همين دليل براي درمان انواع بيماريهاي پوستي، دردهاي استخوان، مفاصل و روماتيسم مفيد مي‌باشد.

خواص درماني آبگرمها:
شناخت خواص درماني آبهاي گرم و معدني و بهره‌گيري از آنها پيشينه‌اي بسيار كهن دارد، به طوري كه زمان آغاز اين امر به درستي روشن نيست. چنين مي‌نمايد كه ساكنان مناطق پيرامون چشمه‌هاي آبگرم در نتيجة آزمونهاي مكرر به خواص اين آبها پي برده‌اند، اما ظاهراً نخستين پزشكي كه دربارة فوايد و خواص برخي آبهاي معدني رساله نوشته و استفاده از آنها را براي درمان بيماريها تجويز كرده، انتيلوس طبيب يوناني سده 2 م بوده است.
در نوشته‌هاي جغرافيايي و تاريخي قديم به برخي چشمه‌هاي مشهور آبگرم در سرزمينهاي اسلامي و خواص درماني آنها اشاره شده است. ابن فقيه از برخي آبگرمهاي همدان مانند اروند،، لوندان، دارفين، دارنبهان، آب‌آست، عبدالله آباد، آب بزين و آب سامير نام مي‌برد و از اثر درماني آنها بر روي نقرس و بادهاي مزمن سخن مي‌گويد . ابودلف (سدة 4ق/10م) از چشمة آب گرم زراوند نام برده و آن را التيام بخش دملها و زخمهاي بدن و شكستگي استخوان خوانده است. از اين آبگرم شوره‌اي به دست مي‌آمده كه نوعي تَنكار طبيعي بوده و در ذوب و پيوند طلا و نقره و مس و برنج به كار مي‌آمده است . زكرياي قزويني (آثار البلاد، 391) آب اين چشمه را درمان‌بخش جذام و حمدالله مستوفي آن را التيام‌بخش دمل و قرحه خوانده است. در تاريخ قم از يك چشمة آبگرم كهن در جايگاهي به نام سَلم‌‌وَر در روستاي خورهاباد فراهان سخن رفته كه آب آن برطرف كننده برخي بيماريهاي پوستي بوده است.

مقدسي از دو چشمه آبگرم مشهور، يكي به نام «حَمّه»براي درمان بيماريهاي جرب، دمل و برخي دردها، و آب چشمه يونس براي درمان پيسي سودمند شمرده مي‌شده است . طوسي در عجائب المخلوقات از چند چشمة آبگرم به نامهاي «عين المقدسه» در اسكندريه، «عين المَرضي» در جنوب غزنين و «عين الحمّه» بين خرقان و قزوين و اثر آنها در درمان پيسي و جذام و اورام سخن مي‌گويد . همچنين در 3 فرسنگي جنوب شرقي دامغان چشمه‌هايي به نام گرماب وجود داشته و درمان‌بخش جرب و قولنج شمرده مي‌شده است همين منبع از چشمة آبگرمي در فراوز ( ظاهراً فراوه، از آباديهاي خراسان قديم) خبر مي‌دهد كه شست‌ و شو در آن، تب‌نو را درمان مي‌كرده است

جاذبه هاي گردشگري استان مازندران - مخصوصا سوادكوه

ریشه های قومی :

در طول تاریخ همواره به لحاظ امنیت برخورداری از شرائط ویژه طبیعی، مأمن و پناهگاه بسیاری از مبارزان و ستم دیگان بوده و از این میان برخی از این گروه ها این منطقه را بطور دائم برای زندگی انتخاب نمودند. در مقاطعی از تاریخ افراد شاخص و بر جسته این طوایف در حركتهای سیاسی، اقتصادی، نظامی و اجتماعی طبرستان نقش مؤثر داشته اند و در دوران مختلف بر مصدر امارت بوده اند. مشهورترین طوایف نا حیه سوداكوه عبارتند از:

باوندیان : كه چند تن از سران این طایفه در سده های قبل از چهره های مشهور سیاسی منطقه بشمار می رفتند. طاهریان : كه برخی از جامعه شناسان این طایفه را بهمراه باوندیان از نسل سامانیان می دانند. قارن وندان : كه وندار هرمز، قارن و مازیار از مشهور ترین افراد این طایفه به شمار می روند. ـ طایفه قدمی: مردم رائو و آرانی ها كه از بومیان اصیل مازندران می باشند. طایفه سرخ : آبادیهای گرا، بایع، خانقاهی، تادی، خواجه، سرخی، لفورك، درزی، كسلیان، پهلوان، گرزین، كاس، گل، اوجی، قراتونی، فخری، روز افزونیه، دیوان، رئیس و دادو، نیز در سواد كوه زندگی می كنند.

جاذبه های اقامتی و ارتباطی :

پل ورسك : این پل از شاهكارهای معماری دنیا به شمار می رود و در جانب شرقی ارتفاعات مشرف به آبادی ورسك ساخته شده و راه آهن سراسری تهران به شمال كشور را بهم متصل می كند. پل ورسك در اوایل قرن چهاردهم هجری شمسی ساخته شد و در زمان جنگ جهانی دوم در 55 سال قبل به پل پیروزی معروف گشت. این بنا علاوه بر اهمیت استراتژیك در صنعت حمل و نقل كشور، از جاذبه های سیاحتی مهم مازندران نیز بشمار می رود. در ساختمان بیشتر از فلز استفاده شده است.

پلهای دیگر راه آهن سوادكوه با سنگ و ملاط سیمان ساخته شده اند كه هریك دارای زیبائیهای حیرت انگیزی هستند، از جمله مهمترین آنها می توان به پلهای زیر اشاره كرد:

پل راه آهن شورآب پل راه آهن اوریم پل راه آهن شیرگاه

علاوه بر پل ها، باید تونل های راه آهن را بویژه در ناحیه ورسك، در اعداد جاذبه های ارتباطی مازندران برشمرد. یكی از این تونل ها در منطقه گدوك با 2700 متر طول از جاذبه های مهم ارتباطی منطقه به شمار می رود.

راه آهن : 90 كیلومتر از كل مسیر راه آهن سراسری از شهرستان سوادكوه عبور می كند. وجود جنگلهای زیبای دامنه البرز در شمال این منطقه بهمراه مناظر طبیعی فراوان، این مسیر ارتباطی را به یكی از جاذبه های گردشگران این شهرستان بدل نموده است.

جاده شوسه سوادكوه: این جاده یكی از محورهای سه گانه ارتباطی استان مازندران به نواحی مركزی ایران می باشد كه علاوه بر ایفای نقش بسیار مهم درصنعت حمل و نقل كشور، بدلیل وجود مناظر طبیعی بیشمار اعم از جنگل، رودخانه، كوهستان، شالیزار، مزارع زیبا در مسیر، آبادیهای مختلف، زیارتگاه و یكی از زیباترین جاده های ایران به شمار می رود. عبور رودخانه تلار و نیز راه آهن سراسری با پلها و تونل های زیبا و تاریخی در موازات آن، بر زیبائیهای این جاده افزوده است.

جاده آلاشت : این جاده زیبا از دوراهی آزادمهر در 5 كیلومتری جنوب شهر زیرآب از جاده سراسری سوادكوه جدا شده و پس از عبور از مناطق بسیار زیبا، با چشم اندازهای جنگلی در ارتفاعات مشرف بر دره زیرآب، تونلهای معادن ذغال سنگ البرز مركزی رودخانه، پیچ و خم های فراوان و روستاهای پر جمعیت لله بند، موج خیل، كارمزد و لیند به شهر ییلاقی آلاشت منتهی می گردد. جاده آلاشت از جاذبه های شهرستان سوادكوه بشمار می رود و در فصل تابستان گردشگران بسیاری را بخود جذب می كند. این جاده از ابتدا تا انتها، 35 كیلومتر طول دارد.

جاده خطیر كوه : از خط القعر رودخانه خطیر كوه و در موازات آن می گذرد و به استان سمنان راه پیدا می كند. علاوه بر برخورداری از مناظر بكر طبیعی به لحاظ ارتباط یافتن با قلعه تاریخی لنگ لو از جاذب های گردشگری شهرستان سوادكوه به شمار می آید.

جاده لفور:این جاده از شهر شیرگاه آغاز می شود و علاوه بر ارتباط 18 روستای دهستان لفور به شرق شهرستان بابل نیز راه می یابد. وجود مناظر بكر طبیعی و جنگلی بهمراه سد البرز این منطقه را به مكان ویژه ای تبدیل نموده است .

جاده پل سفید ـ محمود آباد : این جاده پس از عبور از روستاهای ناحیه خانقاپی و مناطق جنگلی به بخش دو دانگه شهرستان ساری راه می یابد و در فصل تابستان از اطراق گاههای معروف مسافرین به حساب می آید. علاوه بر آن به لحاظ حمل فرآورده های جنگلی، صنایع تبدیلی شركت چوب فریم و معدن فلورین، دارای اهمیت تجاری و صنعتی نیز می باشد.

جاده كسلیان : این جاده به طول 30 كیلومتر از زیرآب آغاز و به روستای لاجیم منتهی می شود. و به دلیل عبور از میان اراضی و جنگلی دارای گردشگاههای و چشم اندازهای طبیعی بسیا زیبائی است. در فصول بهار و تابستان گردشگران بسیاری این منطقه زیبا را جهت گذران اوقات فراغت انتخاب می كنند

جاذبه های فرهنگی :

موسیقی
اصیل وسنتی در سوادكوه نیز مانند دیگر نقاط مازندران در گذشته از رونق فراوانی برخوردار بوده و اكنون نیز بندرت در گوشه و كنار این سرزمین پهناور مورد استفاده قرار گرفته و علاقمندان بیشماری را بخود جذب می كند. ساز سنتی و اصلی در موسیقی این ناحیه نوع خاصی از نی بنام لله وا می باشد و هر ملودی آن مضراب ویژه ای دارد. این ساز از دیر باز تا زمان حاضر بیشتر توسط چوپانان نواخته می شود قطعاتی مانند كیجا كرچال، مش حال، دنباله مش حال،عامی دتر جان، كمر سری و كوك داری با لله وا نواخته می شود. هر یك از این ملودی ها از احساسات پاك و شگرف بومیان بیقرار در دل طبیعت زیبای منطقه حكایت دارد. برای مثال ملودی مش حال هنگامی نواخته می شود كه چوپان گوسفندان را در هوای برفی، به چرا می برد و بر ا ثر صدا و آوای برخاسته از لله وا، گوسفندان برف را با پا كنار زده و علفها را پیدا می كنند و به چرا می پردازند. هنگام بازگشت گله نیز ملودی دنباله مش حال نواخته می شود.

امیری خوانی نیز در سوادكوه رایج بوده و طرفداران زیادی دارد. هنگامی كه آواز خوانی شعر امیر پازواری شاعر سرگشته و عاشق دوران صفویه را در مایه امیری می خواند طنین آواز و مفاهیم شعرش، همگان را به مهمانی دشت های گسترده، مراتع سرسبز و كوههای سر به فلك كشیده می برد. حتی صدای نی چوپانان در شبان گاهان نیز جان مایه ای از شعر امیر دارد كه خود از طبیعت بی نظیر مازندران الهام گرفته و هنگام غم و اندوه نیز شعر امیر و صدای خواننده امیری خوان داروی زخم دل های بومیان است. در سوادكوه هم مانند دیگر نقاط مازندران، چوپانان و هنرمندان شعرهای زیبای امیر پازواری را به گونه ای اصیل و شیدا می خوانند. امیر پازواری از اهالی ناحیه پازوار در حاشیه شمالی شهر بابل بود.

در شادیها هم بهمراه سبك های یاد شده، خواندن به سبك شواش (شادباش) كله ونگ (آواز باشعر) و كتولی محلی می باشد.

جنگلهای سواد کوه :

بخش وسیعی از شهرستان سوادكوه دارای جنگلی متراكم و متنوع با درختهائی نظیر راش، افرا، توسكا، ملج و نوع كمیاب درخت سردار یا سرخدار می باشد.

جنگلهای بكر در مناطقی كه میان بومیان و اهالی پرتاس خوانده می شوند دارای مسیبرهای دشوار بوده ولی به لحاظ قرار گرفتن در ارتفاعی خاص، همواره در پوششی از مه قرار داشته و مناظر بدیعی را پدید می آورند. در میان این نوع از جنگلها نیز دره های زیبا، بهمراه نهرها، آبشارها و چشمه سارهای متعدد، خودنمائی می كند.

وجود درخت ها و درختچه های منحصر بفردی مانند سف، تل، تلكا، زرشك، الاش و لازه بهمراه گیاهان میوه دار وحشی مثل ازگل، ولیك، زال زالك، گالش انگور، سولس و ته دونه، بر جذابیت نواحی جنگلی سوادكوه افزوده است.

برخی از نقاط جنگلی این شهرستان كه برای برنامه ریزی در بخش گردشگری مناسب است عبارتند از:

ناحیه جنگلی لفور
این جنگلها در مركز دهستان لفور و شارقلت و در مسیر و محدوده اطراف سد دارای زمینه بسیار مساعد برای اجرای طرحهای توریستی هستند. اكنون نیز علیرغم عدم برخورداری از امكانات مناسب اقامتی و پذیرائی، با وجود روستاهای زیبای بورخانی، گشنیان، نفت چال، چاكسر، اسبو كلا، گالش كلا، میرار كلا، غوزك رودبار، اماكلا، كالی كلا، مرزی دره و عالم كلا و به همراه چشمه سارها، رودها، انهار و مناظر بی نظیر طبیعی دیگر، از بدیع ترین چشم اندازها برخوردار است و در تعطیلات سالانه گردشگران بیشماری را بخود جذب می نماید.

جنگل اسلام آباد
این منطقه نیز در 6 كیلومتری شرق شهر شیرگاه و در مجاورت سد سنبل رود قرار گرفته و سمت از جنوب غربی سد مذكور آغاز و در جنوب روستای كلیج خیل و در شرجی كلا به منطقه زیولا و جنگل كتو دره ختم می گردد. این ناحیه علاوه بر پوشش مناسب گیاهی و دارا بودن مناظر طبیعی متعدد، دارای فضای مناسبی برای ایجاد امكانات جذب گردشگر برای گذران اوقات فراغت می باشد.

جنگل اندر كلی
در 5 كیلومتری شرق شهر شیرگاه واقع شده و با برخورداری از اراضی مسطح و یكنواخت در مجاورت رودخانه تا حاشیه شرقی شهر شیرگاه و در امتداد جاده شیرگاه به قائم شهر، در حوالی روستاهای چای باغ، تپه سر، چالی و شورخیل برای احداث پارك جنگلی بسیار مناسب است.

جنگل كاشی آباد (جمشید آباد)
این محوطه در انتهای روستای جمشید آباد، 1 كیلومتری غرب جاده زیرآب به شیرگاه و 6 كیلومتری شمال غرب شهر زیرآب واقع شده و برخورداری از یك دره زیبای جنگلی، قرار گرفتن در مجاورت یك آبادی، عبور جاده و راه آهن سراسری از كنار آن، جریان رودخانه بزرگ تلار در وسط این منطقه از ویژگیهای شاخص و بارز آن به شمار می رود عوامل مذكور باعث گردیده كه جنگل كاشی آباد بدون دارا بودن حداقل امكانات تفرجگاهی مانند آب و سرویس های بهداشتی، اكنون نیز مورد استفاده دهها هزار گردشگر و دوستداران طبیعت برای گذران اوقات فراغت بویژه در فصل تابستان از این مكان زیبا، قرار می گیرد.

جنگل گروسر
این ناحیه در 18 كیلومتری شمال غرب شهر شیرگاه و در كنار جاده لفور به شیرگاه واقع شده و نام آن نیز به مناسبت وجود یك چشمه آب معدنی گوگردی، گروسر می باشد. این چشمه بهمراه دهها چشمه آب شیرین، آبشارهای كوچك و بزرگ، رودخانه و كوهستان شرائط محیط بسیار جذاب و زیبا را فرا هم آورده كه در حال حاضر نیز هزاران گردشگر بومی و غیر بومی برای گذران تعطیلات از این مكان بهره برداری نمائید. رودخانه معروف بابل رود نیز از كنار آن عبور می كند. بخش كوچكی از این جنگلها در محدوده شرقی دهستان بابل كنار شهرستان بابل قرار گرفته است.

جنگل میان كلا آبشار
در حد فاصل بین دو شهر زیرآب و شیرگاه قرار دارد و عبور جاده شوسه تهران، شمال، راه آهن سراسری و رودخانه تلار با ارتفاعات پوشیده از انبوه گیاهان متنوع از ویژگیهای این مكان است.

جنگلهای شرق جاده شیرگاه به قائم شهر
در منتهی الیه شمالی شهرستان سوادكوه و در میان روستاهای چای باغ، بشل، برنجستانك و پل شاهپور قرار دارد. وجود راههای دسترسی مناسب، رودخانه و سد انحرافی بر جذابیت های آن افزوده و محیط مساعدی را برای جذب گردشگر فراهم ساخته است.

جنگل خی پوست (خي بوس)
در 27 كیلومتری شرق شهر زیرآب قرار داشته و در محدوده ای باطول 13 كیلومتر بخاطر وجود گونه های خاصی از درختان شمشاد، بسیار زیبا و مشهور می باشد.

جنگل كسلیان
در 30 كیلومتری شمال شرق شهر زیرآب و در دهستان كسلیان واقع گردیده و از كل مسیر دسترسی آن، 14 كیلومتر جاده آسفالته و 16 كیلومتر دیگر شنی می باشد. این منطقه زیبا با دارا بودن دره های زیبای جنگلی و رودهای متعدد دارای چشم اندازهای بی نظیر و دیدنی است. برج تاریخی و معروف لاجیم در منتهی الیه این جنگل قرار دارد.

جنگل دهستان شرق و غرب شیرگاه
در مورد وجه تسمیه شهر شیرگاه، عده ای از محققین بر این عقیده اند كه در روزگاران گذشته در این ناحیه مبارزه ای بین یك شیر و یك گاو در گرفت و بعلت كشته شده شیر در این مبارزه این منطقه را شیرگاه نامیدند. نامهای دیگر این منطقه خارخون و بعد از احداث جاده سراسری، خطه بوده است.

واژه شیر در زبان پهلوی گاهی به معنی شهریار بكار رفته و در برخی از متون نیز به عنوان پسوند مكان مورد استفاده قرار گرفته و بهمین دلیل می توان گفت كه شیرگاه در سده های باستانی محل استقرار شهر یاران بوده است. در زبان بومیان قدیم نیز واژه شر بجای واژه سفید استفاده می شد و شیردار یا شردار نام درختی از تیره افرا بوده و شاید به دلیل فراوانی این نوع درخت در جنگلهای اطراف این ناحیه، را شیردارگاه می خواندند كه به مرور زمان به شیرگاه بدل گردیده است. در بسیاری از نقاط مازندران مانند توسكا چال، انار جاری و كنس خابن، این نوع نامگذاری رایج بوده است.

جنگلهای این نواحی در 4 كیلومتری شهر شیرگاه و در مجاورت روستاهای كلیج خیل، آهنگر كلا، كتی لته، فرامرز كلا، بورخیل و ایواك و مانند دیگر نواحی جنگلها دارای زیبائیهای طبیعی بكر و زمینه مساعد برای اجرای طرحهای مختلف و متنو ع توریستی است.

جنگل جوارم
محوطه پهناور جوارم در مسیر اصلی تهران به شمال كشور، در مقابل روستای جوارم و 8 كیلومتری شمال شهر زیرآب واقع شده و در میان جاذبه های طبیعی شهرستان سوادكوه، از آماده ترین اماكن برای احداث پارك جنگلی و اجرای طرحهای گوناگون از جمله احداث استراحتگاه برای زائرین حرم امام هشتم شیعیان به شمار می رود.

30 الی 40 هكتار از آن توسط سازمان جنگلها و مراتع كشور جهت اجرای طرحهای مذكور واگذار گردیده و پروژه آن نیز در موافقت نامه طرح ملی آماده سازی، و بهسازی قطب های سیاحتی ایران منظور شده است. در حال حاضر جنگل جوارم از آب آشامیدنی برخوردار بوده كه این امر بهمراه فضای بسیار زیبای آن با دهها جاذبه طبیعی و جاده و راه آهن سراسری، عوامل بتیوته هزاران گردشگر را در طول سال فراهم آورده است.

نقاط زیبا و جنگلهای دیگر شهرستان سوادكوه عبارتند از:

جنگل كارمزد و كارسنگ در 30 كیلومتری جنوب شرقی پل سفید كه علاوه بر جنگلهای طبیعی، رودخانه دره های سرسبز، دارای جنگل مصنوعی بسیار زیبائی است.

جنگل سرخ كلا در 5 كیلومتری شرق زیرآب و جاده اصلی تهران به شمال با جنگل طبیعی و مصنوعی.

جنگل پرو در 15 كیلومتری غرب شهر پل سفید در مجاورت روستاهای سیمت و طالع در دهستان راستوپی و روستاهای ثیلم، پالند و اوات در دهستان ولوپی با درختان كهنسال.

جنگل چم چم در 5 كیلومتری شمال شهر پل سفید كه دارای امتیازاتی مانند عبور جاده اصلی از كنار آن بهمراه رودخانه و آبشار می باشد.

جنگل خانقاپی در 25 كیلومتری شهر پل سفید و در منتهی الیه نواحی جنگلی كه كوه سرخل به آن مشرف بوده و در جهت شرق و شمال شرق به جنگلهای كله و اساس مرتبط است.

جنگل پل پا در 20 كیلومتری شهر پل سفیدكه مراتع سرسبز در ارتفاعات و بوته زارهای دامنه شرقی آن بهمراه جنگل بلوط، ون و راش بر زیبائی آنها افزوده آن را به سه قسمت مجزا تقسیم نموده است. این محوطه از شمال و جنوب به روستاهای كمر پشت و شورك چال محدود می گردد.

جنگل كنیج كلا در 5 كیلومتری جنوب شهر زیرآب قرار گرفته و روستای كنیج در جهت غرب، شمال و جنوب بوسیله این جنگلهای زیبا با درختان بلندو كهنسال محصور گردیده است. روستاهای كلاریجان، كردآباد و كری كلا در مجاورت این منطقه واقع شده اند.

جنگل سرخ آباد در محلی بنام باغ سرخ آباد، در 20 كیلومتری جنوب شهر پل سفید و در دامنه های ارتفاعات ارفع كوه واقع شده و روستاهای وسیه سر، سنگ سرك و مالی دره در اطراف آن قرار دارند. این مكان علاوه برای چشم اندازهای بدیع جنگلی، دارای مراتع سرسبز و آب و هوای بسیار مطبوع در فصل تابستان می باشد.

جنگل ورسك به طرف عباس آباد در 25 كیلومتری جنوب شهر پل سفید با پوشش گیاهی راش، بلوط و مراتع زیبا و آب گوارای چشمه گت او كه از ویژگیهای این مكان می باشد.

جنگل ورسك به طرف روستای مار بمرد گرجی خیل در 25 كیلومتری جنوب شهر پل سفید كه علاوه بر زیبائی های جنگلی، بدلیل آب و هوا و عبور رودخانه از میان آن، همواره محل اتراق مسافران و گردشگران می باشد.

پارك جنگلی آزاد مهر در 7 كیلومتری شمال شهر زیرآب

  آبگرم لاویج

لاویج یکی از دهستانهای شهر چمستان نور در استان مازندران می باشد که در پای سلسله جبال البرز قرار دارد و دارای موقعیت پای کوهی است.در عرض جغرافیایی ۳۶درجه و ۲۵دقیقه شمالی وطول جغرافیایی ۵۲درجه و ۴دقیقه شرقی در ارتفاع ۷۳۹متری از سطح دریا قراردارد.(۱)
این دهستان متشکل از ۹ روستا میباشدکه عبارتند از رئیس کلا (مرکز دهستان)-دیزینکلا-بهبنک-کرچی- کیاکلا-ملاکلا-خطیب کلا-ملا محله-سادات محله .
همه روستا ها در پای کوهها مستقر میباشند و دور تا دور دهستان لاویج را حصار بلندی از کوههای البرز فرا گرفته است که در بهار و تابستان پوشیده از در ختان انبوه و سرسبز می شود که مناظر بدیع و دل انگیزی خلق می کند.این منطقه از آب و هوای بسیار مطبوع و خنکی در بهار و تابستان برخوردار می باشد که به همراه طبیعت و سرسبزی بی نظیر مسافران و توریستهای زیادی را در خود جذب می کند.
به طوری که می توان سوغات لاویج را هوای پاک و سالم و یک شب خوابیدن در دامن طبیعت آن در بهار و تابستان نام برد که خاطره آن سالها در ذهن مسافران خواهد ماند
وجود آب گرم در این مکان و طبیعت بی نظیر آن علاقه مسافران را به ماندن در این مکان جلب می کند و این خود نقش اقامتگاهها و رستوران ها را در این مکان بیش از پیش مهم جلوه می دهد.
در حال حاضر دارای ۳ مسافر خانه در کنار آبگرم ۲ سوئیت و صدها خانه و ویلاهای اجاره ای می باشدکه با توجه به خیل عظیم مسافر در بهار و تابستان ظرفیت پذیرایی از همه مهمانان را ندارد و جا دارد تا در این زمینه بیشتر توجه گردد.
این ناحیه کوچک به وسعت لاویج دارای نواحی اکوتوریستی بی نظیری می باشد .از نواحی تفریحی وتوریستی آن می توان از: ۱.پارک جنگلی کشپل ۲.آبشار حرام او ۳.جاده های جنگلی ۴.آبگرم معدنی لاویج ۵.سوردار ۶.جنگل اسیونگ ۷.مراتع و چمنزارهای نومه ۸. چشمه ها و رودخانه های پر آب و خروشان ۹.ییلاق زیبای ایزوا ۱۰.منطقه ییلاقی میر خمند و کوههای پوشیده از انبوه درختان و جنگلهای وسیع و بکر را نام برد. در ضمن این منطقه ۳۰ کیلومتر با نوار ساحلی خزر ( با ماشین نیم ساعت تا دریا) فاصله دارد

محافظت در برابر عناصر خشن و نامساعد محیط پیرامونی
گرما و سرمای شدید، برف و باران، محافظت در برابر جانوران وحشی و حشرات، همه مواردی هستند که ساختن خانه و داشتن سرپناه را الزامی میسازد.
تصویر روبه رو نمای یکی از خانه های قدیمی منطقه لاویج را نشان می دهد.این خانه ها با هنرمندی و معماری خاصی بنا شده اند ودر ساخت آن کلیه شرایطی را که در بالا بر شمردیم رعایت شده است.
این خانه ها به صورت ساختمانی ساده و یکنواخت و مصالح ابتدایی قابل دسترسی در محیط پیرامونی، ساخته
می شود. قطر دیواره این خانه ها نزدیک به یک متر می باشد
و مثل یک عایق عمل می کند. به طوری که در تابستان مانع
ورود گرمای شدید خورشید به داخل خانه و سرد وخنک شدن آن می شود.و در زمستان از هدر رفتن انرژی گرمایی به بیرون از ساختمان جلوگیری می کند. ابزار ها، مصالح و مواد به کار رفته در این خانه ها از سنگ، چوب و گِل می باشد.در گذشته بسیاری از مصالح خانه های روستایی از مواد طبیعی پیرامون تامین می شد. اما امروزه در کنار به کار گیری مواد و مصالح جدید، الگو برداری و تقلید از بناها و معماری شهری و کاربرد مصالح متنوع غیر بومی دربسیاری از سکونتگاهای رواج یافته است.
در تصویر نمای یکی از ساختمان های جدید منطقه را مشاهده می کنید که با سبک و معماری جدید ساخته شده و مصالح به کار رفته در آن کلاً غیر بومی می باشد.
این تغییر و تحول در کالبد سگونتگاهای روستا هم موجب شکل گیری بافت تازه ای شده است.این تصویری که مشاهده می کنید از محله های قدیمی لاویج است. خانه ها در نزدیکی همدیگر قرار دارند و هیچ حصار و مانعی آنها از هم جدا نمی کند.و نشان دهنده پیوند های خویشاوندی و روابط عاطفی در دوره های گذشته می باشد.
ولی امروزه و در محله های جدید هر خانه با محدوده خاصی مشخص شده و حصار و دروازه ها، آنها را از هم جدا می کند.
بر این اساس، الگوی خانه ها تجلی گاه شیوه های زیستی و در نهایت، نیروهاو عوامل موثر محیطی، اجتماعی و اقتصادی در شکل بخشی به آنها است.
بدین ترتیب از طریق بررسی ویژگی های خانه های روستایی می توان به روابط اقتصادی و همچنین به ارزش های فرهنگی و آداب و سنن زمان بر پایی آن ها و نیز شناسایی مراحل بعدی رشد و گسترش آن ها که معمولاً در روند دگر گونی های زمان قابل پیگیری هستند ، راه یافت. و نقش انسان را در تغییر چشم اندازهای جغرافیایی به خوبی مشاهده کرد.
معرفی آبشار حرام او

استان مازندران به دلیل شیبهای تند رشته کوههای البرز که سرچشمه رودهای فراوانی است، آبشارهای کوچک و بزرگی دارد که از نواحی مختلف آن سرازیر می شود و عمدتاً در نواحی مرکزی این رشته کوهها قرار دارد. برخی از آنها بلند و پر آب و برخی دیگر کوتاه و کم آب اند. هر کدام از این آبشارهای کوچک و بزرگ به عنوان یک عنصر متمایز طبیعی- توریستی به شمار می آیند ودارای قابلیتهای فوق العاده بهره برداری برای جذب جهانگردان ایرانی و خارجی است.
آبشار حرام او با مقدار فراوان آب که از دل زمین به بیرون می ریزد در مسیر جاده چمستان به لاویج قرار دارد و دارای آب خنک و گوارایی است و همیشه پذیرای جهانگردان زیادی در مسیر جاده می باشد و دارای عناصر فضایی کوه و جنگل می باشد.
آین آبشار دارای امکانات پذیرایی و تفرجگاهی بسیار زیبایی برای مهمانان عزیز می باشد.
در مورد وجه تسمبه آن(به طور شفاهی ) چنین نقل می شود که این آب به حرم او معروف است چون این آب از ارتفاعات سوردار و از پایین دست حرم امام زاده ای که درآنجا دفن است به پایین سرازیر می شود و (او)
در زبان طبری به معنی آب می باشد و با ترکیب ابن دو معنی آبی که از حرم می آید رامی دهد. این لفظ به مرور زمان به حرام او تغییر یافته است

--------------------------------------------------------------------------------

به لاویج سفر کنید و در جنگل های آن گم شوید.

یکی از جلوه های جذاب طبیعت لاویج، جنگل های انبوه و متراکم آن تا ارتفاع ۲۵۰۰متری از سطح دریا و به خصوص درختان راش آن که یادگاری از دوره های گذشته جنگل های هیرکانی در میلیونها سال قبل است می باشد.
مسافران از این موهبت الهی کمتر استفاده کرده و به جنگل های حاشیه جاده ها،بیشه زارها و آبگرم معدنی لاویج اکتفا می کنند و این چشم انداز بی نظیر طبیعی را که از با شکوه ترین صحنه های طبیعت لاویج را به نمایش گذاشته بهره چندانی نمی برند. واین درحالی است که خاطره سفر از این جنگل ها هرگز فراموش نخواهد شد،و مسافرت از طریق این جنگل های طولانی برای هر نوع توریست تجربه ای جالب و به یاد ماندنی دارد.در اینجا برای یک لحظه زمان در مقابل چشمانت متوقف می شود،چشم ها خیره می ماند و پاها از حرکت باز می ایستد و فقط به یک چیز می نگری و آن قدرت آن نقاش چیره دستی ، که اینگونه چشم انداز

زیبایی را بر بوم این کره خاکی به تصویر کشیده است. اینجا مرز ماندن و رفتن است و پرواز کردن بر اوج آسمان،یا گم شدن درپهنه سرسبز درختان.
جنگل های لاویج از تنوع زیاد گونه های گیاهی و دختان گوناگون برخوردار است ودر هر ناحیه آن چشمه سارانی از دل زمین به بیرون می جوشد ودر هر فصلی از سال از میوه ها ی وحشی و جنگلی خاصی برخوردار است. بهار با شکوفه های سفید،تابستان یکسره سبز و پاییز هزار رنگ آن از جاذبه های جالب و طبیعی آن به شمار می رود.
و جالب ترین و دیدنی ترین چشم انداز آن در دل جنگل هاست، جایی که جز صدای طبیعت چیزی به گوش نمی رسد،صدای پای حیوانات،فریاد های پرندگان،ناله و شیون باد،و سکوت و تنهایی غم انگیز جنگل،خروش رودخانه ها که موسیقی دل نشینی را به صدا در می آورد و به انسان آرامش خاصی می دهد.باید به داخل جنگل لاویج رفت تا این منظره ها را از نزدیک دید.به قول شاعر"شنیدن کی بود مانند دیدن" پس به لاویج سفر کنید تا در جنگل های آن گم شوید.
معرفی سوغاتی های لاویج

هر ناحیه یا مکانی دارای آب و هوا و همچنین محیط جغرافیایی ویژه ای میباشد که فرهنگ مردمان آن ناحیه در طول قرن ها در تقابل و ارتباط باآن شکل میگیرد و به صورت آداب و رسوم،اعتقادات و باورها جلوه میکند.وحتی در نوع خوراک و پوشاک و مسکن انسان نیز بدون تاثیر نیست.لاویج هم از این قاعده مستثنی نیست،رویش گیاهان و شکوفه های درختان در فصل بهار و تابستان همراه با عطر گلهای وحشی و گیاهان معطر وخوشبو و چمنزارهای انبوه از گلهای بهاری این منطقه را برای پرورش زنبور عسل و زنبورداری مساعد ساخته به طوری که عسل لاویج با عطر و طعم طبیعی از سوغات اصلی لاویج می باشد.

از دیگر سوغاتی های لاویج با توجه به محصور بودن منطقه به وسیله جنگل و درختان انبوه صنایع دستی چوبی است. که در گذشته ها ی نه چندان دور از ابزارهای مهم زندگی مردمان منطقه به شمار می رفت. ولی امروزه بیشتر جنبه زینتی گرفته است. به طوری که این صنایع دستی زینت بخش مغازه ها و فروشگاههای صنایع دستی منطقه و شهرهای مجاور را تشکیل می دهد.
از آنجایی که این منطقه از پوشش گیاهی کافی و آب فراوان برخوردار است دامداری نیز به عنوان شغل ها ی جنبی مردمان لاویج میباشد. وماست،شیر،پنیر،دوغ و کره محلی لاویج هم از شهرت و اعتبار خاصی در میان مسافران و توریستها برخوردار است.
از همه اینها که بگذریم آب و هوای خنک و مطبوع آن در فصل بهار و تابستان که پوشش انبوه گیاهان و درختان در تعدیل آن نقش دارند بهترین و به یاد ماندنی ترین سوغات لاویج را به وجود آورده است.شاهد این مدعا توریست ها و مسافرانی هستند که بعد از دیدن مناظر طبیعی آن اقدام به خرید زمین،وساخت ویلا و شهرکهای زیادی در منطقه کرده اند تادر ایام تعطیلات و تابستان در پناه طبیعت زیبا و آب و هوای پاک و سالم آن چند روزی را به دور از هیاهوی زندگی شهری به سر برند.
آبگرم لاویج

همانطور که می دانید در دامنه های مرکزی رشته کوههای البرز و قله های اتشفشانی خاموش دماوند که مرحله گوگرد زدایی را طی می کند شمار زیادی چشمه های ابگرم وجود دارد که در کانونهای مختلف ان می جوشد.چشمه های مذکور که حاصل برهمکنشهای درون رشته کوههای مرکزی البرز است.دارای ترکیبات و خواصی است که در رفع برخی از بیمارییهای مفصلی استخوانی و پوستی نقش مو ثر درمانی داشته و مورد استفاده قرار می گیرد.
ابگرم لاویج نیز در دامنه های کوههای قسمت شرقی لاویج از دل زمین به بیرون می جوشد. این اب گرم دارای املاح معدنی وگوگرد های فراوانی میباشد که برای امراض پوستی ودردهای مفاصل کمردرد پادرد و مهمتر از همه برای تمدد اعصاب بسیار
مفید میباشد.شاهد این گفتار خیل عظیم مردم ومسافر از اقصاء نقاط کشور می باشدکه به این منطقه هجوم می اورند.از اب گرمهای معروف ان ابگرم لاویج "بیبنو"شفا و فیل سنگی را نام برد که هر کدام از انها دارای خواص مخصوص به خود می باشد.ابگرمها دارای امکانات قابل قبول و بهداشتی مثل دوش"استخر و وان میباشد

 منبع- میراث فرهنگی استان مازندران

ذخایر جنگلی شهرستان نور بسیار وسیع و غنی است که اغلب از درختان ساحلی تا درختان سخت چوب و با ارزش تشکیل شده است. درگذشته های نه چندان دور سرتاسر نوار ساحلی پر از جنگلهای انبوهی بوده که حتی روستاهای ساحلی را نیز فرا گرفته بودند.
امروزه تمام نوار ساحلی، جلگه ها، تپه های مشرف به جلگه ها و حتی اراضی درون جنگل ها، از درختان انبوه و بلند خود خالی شده و به عنوان اراضی مزروعی آبی و دیمی مورد استفاده قرار می گیرد. درآغاز بهره برداری صنعتی از جنگل های نور، جاده های جنگلی زیادی احداث شده که امکان دسترسی به نواحی مختلف جنگل را میسر می سازد. علاوه بر جاده های شهرهای جنگلی، جاده های روستایی فراوانی نیز به طور مستقل یا پیوسته احداث گردیده اند که عمده آنها شوسه و برخی از آنها آسفالت می باشد. این جاده ها دسترسی به فضاهای جنگلی را تسهیل می کنند.
جنگلهای نور دارای چشم انداز مرتفع و دره ای با جنگلهای انبوه و متراکم که از تپه های بلند مشرف به جلگه تا دامنه های بلند دماوند گسترش یافته است. صخره های بلند، دره های عمیق، رودخانه های متعدد، چشمه سارهای بزرگ، آبشارهای بلند، پوشش گیاهی رنگارنگ، حیات وحش متنوع، آبهای گرم، ییلاقات کم نظیر، فضاهای ویژه روستایی و مناظر بدیع و دلپذیر از ویژگی های این مجموعه جنگلی است که قابلیتهای توریستی شگرفی را به نمایش گذاشته است. نبود دسترسیهای مناسب، بهره برداری توریستی از این جنگلها را محدود ساخته است.
بدون تردید، ارزشهای تفریحی و توریستی جنگلها امر روشنی است که نیاز به برهان ندارد. ولی جنگلهای نور با وجود امکانات شگرف و کم نظیر، از نظر بهره برداریهای توریستی و تفریحی بسیار ضعیف و منحصر به پارکهای جنگلی حواشی سواحل و جاده ها است. نبود تجهیزات، خدمات و مدیریت، مهمترین عوامل عدم بهره برداری های تفریحی و توریستی از جنگل هاست. جنگلهای نور در فصلی از سال چهره می آرایند و رنگی دگر می یابند، دارای بهاری سر سبز و با طراوت هستند که عطر گلهای وحشی آن سراسر مناطق جنگلی را فرا می گیرد. تابستانی خنک و متبوع را به ارمغان می آورند که سایه های گسترده و غیرقابل نفوذ آنها موجب تمدد اعصاب و آرامش درونی انسان می گردد. پاییز رنگارنگ آنها نیز ، تابلویی بدیع و مجسمی را به نمایش می گذارد. و در نهایت زمستان پوشیده از برف آن، خاصه در ارتفاعات، خالی از لطف نبوده و دارای زیبایی خاصی است

 منبع- میراث فرهنگی استان مازندران

برج لاجيم
در جنوب شرقي زيراب در شرق جاده سوادكوه به قائمشهر در منطقه‌اي جنگلي و در كنار روستاي لاجيم قرار دارد. اين اثر معماري ارزشمند متعلق به قرن پنجم هجري است.

اين برج كه در روستاي لاجيم منطقه سوادكوه واقع شده، سهواً به مقبره امامزاده عبدالله معروف است. ساختمان آن به شيوه مدور با گنبدي مخروطي شكل و در نهايت ظرافت و سادگي ساخته شده است. درقسمت فوقاني، دو كتيبه آجري به خط پهلوي ساساني و كوفي نصب شده كه برابر مفاد كتيبه كوفي (مورخ 413 هـ .ق) اين بنا مدفن "كيا اسماعيل ابوالفوارس شهريار بن عباس" است. بناي مزبور در فهرست آثار ملي ايران به ثبت رسيده است.

آندره گدار باستان‌شناس فرانسوي كه در سال 1933 ميلادي به بازديد برج لاجيم آمده مي‌نويسد: در داخل اين حصار چند تل است كه نشان مي‌دهد اين قلعه در واقع شهر مستحكمي است اين محل كه در قلب جنگل انبوه و دور هنگامه شهرها واقع شده است. مسلماً قرارگاه مهم يكي از سركشان يا پناهگاه استوار يكي از پادشاهان مخلوع بوده است كه به اميد بازگشت وقت مساعد در آنجا بدور از آسيب خصم در امان مي‌داشته است. شخصيت مدفون در برج (كيا ابوالخوارس شهريار) از خاندان باونديان بوده كه در فاصله سقوط سلسله باونديان اول و به قدرت رسيدن مجدد خاندان آل باوند پس از اشغال ناحيه آمل به دست قابوس وشمگير به منطقه كوهستاني لاجيم پناه برده است.

پل ورسك
اين پل در زمان رضاشاه، بر روي دره ورسك منطقه سوادكوه ساخته شد و در زمان جنگ جهاني به پل پيروزي معروف شد. پل ورسك با دهانه اي به طول 66 متر و ارتفاع 110 متر يكي از بزرگترين شاهكارهاي مهندسي طول خط آهن شمال است.

قلعه كنگلو
اين قلعه به فاصله تقريبي 20 كيلومتري در جنوب شرقي دوآب (منطقه‌ سوادكوه) درنزديكي روستاي كنگلو بر بالاي صخره اي قرار دارد كه قسمت اعظم آن با گذشت زمان وعوامل مخرب جوي از بين رفته است. نماي خارجي قلعه را يك باروي عظيم سنگي تشكيل مي دهد كه درقسمت مياني و طرفين آن، برج هاي ديده باني تشكيل شده است. فضاي داخلي اين قلعه با توجه به بقاياي آن، مدور و در دو طبقه ساخته شده بود كه قسمت عمده آن از بين رفته و در حال ويراني است.

محله قديم آلاشت
محله قديمي آلاشت، زادگاه رضاشاه سرسلسله دودمان پهلوي در 18 كيلومتري زيرآب (منطقه سوادكوه) قرار دارد. آلاشت در منطقه اي كوهستاني وجنگلي واقع شده و خانه هاي آن اغلب از خشت خام ساخته شده و بام آنها نيز با تخته پوش پوشانده شده است. كوچه هاي اين محله، باريك، سنگي و شيب تندي دارند. آلاشتي ها هر محله از دهشان را به نامي مي شناسند. زادگاه پهلوي اول در محله پهلوان خليل قرار دارد كه ساختمان آن در اصل دو اشكوبه بوده است. اشكوب فوقاني آن در اثر زلزله فرو ريخته بود كه دردوران پهلوي دوم به وسيله سازمان سابق ميراث فرهنگي به همان سبك اوليه تجديد بنا شده است. اين خانه امروزه به عنوان كتابخانه عمومي شهر آلاشت مورد استفاده مردم و جوانان قرار مي گيرد.

درياچه شورمست
تنها درياچه طبيعي شهرستان سوادكوه كه وسعت آن 15 هزار متر مربع و عمق آن 5 متر است. اين درياچه در 5/5 كيلومتري شهر پل سفيد واقع شده است. درختان كهن‌سال و بلند قامت توسكا در اطراف آن منظره رويايي را به وجود آورده است.

سه خط طلا
راه‌آهن معروف به سه خط طلا در سه كيلومتري بعد از آبادي ورسك به سمت گدوك در ارتفاعات شرق جاده خطوط راه‌آهن و با پلها و تونلهاي زيبا در سه خط به موازات هم مشاهده مي‌شود. اين خطوط براي كم كردن شيب و افزايش ضريب قدرت لوكوموتيوها به اين شكل بنا شده است.

غار اسپهبد خورشيد
اين غار در حد فاصل راه‌آهن پل سفيد و سرخ‌آباد در ناحيه دوآب وجود دارد. وجه تسميه دوآب اين است كه در اين منطقه دو رودخانه سولا و عباس‌آباد به هم پيوند مي‌خورد. غار بصورت تالار ساده و تقريباً 15 متر است. جالب‌ترين بخش غار بناهاي قسمت چپ راهرو است. كه نسبتاً سالم مانده است. و با دقت در آنها ميتوان به وضع معماري اين دژ ديمي پي برد. در كنار دهانه راهرو پلكاني است كه پس از خاكبرداري آن به يكي از شاهكارهاي ساختماني غار بر مي‌خوريم.

اين راهرو به عرض 15/1 و داراي هفت پلكان به ارتفاع 17 سانتيمتر است و پله ششم پاگرد است و از آنجا به گردش به چپ داخل بناهاي فوقاني مي‌شدند.

موزه ها و مراكز فرهنگی استان قزوین

موزه چهلستون

اشیای این موزه به چند گروه تقسیم می شوند. برخی از این اشیاء كه بیشتر ظروف سفالی و اشیای مفرغی است، به هزاره های سوم و اول پیش از میلاد تعلق دارند. سایر اشیای این موزه مربوط به دوران اسلامی از قرون اولیه تا عهد معاصر است.

موزه سنگ

موزه شهدا

موزه های در دست احداث

این موزه در محل گرمابه قجر كه از بناهای بسیار زیبای دوره های صفویه و قاجار است، افتتاح خواهد شد و هدف آن معرفی فرهنگ عامه مردم منطقه قزوین در زمینه های پوشاك ، مشاغل و ادوات زندگی روزمره است .

موزه حسینیه امینی ها

موزه خوشنویسی

كتابخانه علامه رفیعی

كتابخانه عارف قزوینی

كتابخانه امام خمینی ( ره)

مجتمع فرهنگی هنری ارشاد

فرهنگسرای شهید رجایی

این فرهنگسرا در مساحتی بالغ بر ده هزار متر مربع در سال 1379 در جنوب شهرستان قزوین احداث شد . مهم ترین فعالیت های این مجتمع عبارت اند از: آموزش علوم قرآنی ، هنرهای سنتی، رایانه ، زبان های خارجی ، هنرهای تجسمی ، تئاتر و همچنین تشكیل كلاس های فوق برنامه جهت اوقات فراغت .

کتاب میراث فرهنگی استان قزوین

تهیه و تنظیم: زهره پری نوش - سایت تبیان

موزه ها

موزه مردم شناسي (رختشویخانه زنجان) موزه تاريخ طبيعي موزه مردان نمكي (عمارت ذوالفقاري) موزه آثار شهدا گنبد سلطانيه موزه نسخ خطي زنجان (آرامگاه ميرزا مهدي) موزه تعزيه حمام (حسينيه اعظم زنجان) موزه باستان شناسي بقعه پير احمد زهرنوش موزه صنايع دستي در عمارت دارايي

باکلیک برروی هرگزینه اطلاعات لازم رامی یابید

 منبع- میراث فرهنگی استان زنجان

کاخ باغچه جوق
این مجموعه با شکوه با زیر بنای دو هزار متر مربع در داخل باغ بزرگی به وسعت یازده هزار متر مربع که دارای انواع درختان میوه، گل ها، درختان زینتی و چشمه آب جاری است، در روستای باغچه جوق شهر ماکو قرار دارد. این ساختمان مجلل و تاریخ توسط "اقبال السلطنه ماکویی" از حکام مقتدر اواخر دوره قاجاریه و یکی از سرداران مظفرالدین شاه قاجار احداث شد و دارای واحدهای ساختمانی به شرح ذیل است:
- هشتی نسبتاً کوچک ورودی با سقف رسمی بندی و نقاشی شده و نیز حصار درونی و قسمتی از فضای محوطه سازی و تراس بندی شده باغچه، با حوض آب و نرده های چدنی محصور کننده ای بخش.
- ساختمان مرکزی و اصلی قصر در دو طبقه با دو پیش آمدگی قرینه، سقف شیروانی و گچ بری به شکل نرده های خراطی شده در اطراف بام.
مهم ترین قسمت کاخ، تالار مرتفع و کشیده و آیینه کاری و گچ بری شده حوضخانه است. تمام واحدهای معماری بر محور این تالار احداث شده اند و از نظر مصالح، سیستم آرایش و نوع در و پنجره دارای شیوه خاصی است. علاوه بر ویژگی های معماری ایرانی تأثیر و نفوذ شیوه معماری فرنگی به ویژگی هنر معماری روسیه اواخر قرن نوزدهم م در آن مشهود است.

مجموعه جهانی تخت سلیمان

صفحه: 1/4

مجموعه آثار تاريخي تخت سليمان در 42 کيلومتري شمال شرقي شهرستان تکاب در استان آذربايجان غربي واقع گرديده است . مجموعه آثار و درياچه هميشه جوشان آن بر روي يک صفه سنگي طبيعي قرار دارد که از رسوبات آب درياچه بوجود آمده و حدود 20 متر از زمينهاي اطراف ارتفاع دارد .

مجموعه آثار باستاني تخت تسليمان با 12 هکتار مساحت يکي از محوطه هاي تاريخي مهم کشور ايران محسوب مي گردد . در اين منطقه نشانه ها و بقاياي استقرار از هزاره اول ق.م تا قرن 11 هجري قمري ملاحظه مي شود .

اما اوج شکوه و آباداني تخت سليمان مربوط به دوره ساساني مي باشد که ساختمان آتشکده آذرگشنسب در آنجا احداث و به عنوان مهمترين معبد مورد احترام ايرانيان زرتشتي در زمان ساسانيان نقش بسيار تعيين کننده اي در حيات سياسي ـ اجتماعي حکومت مذکور ايفا مي نمود و آتش جاويدان آن به مدت هفت قرن نماد اقتدار آئين زرتشت محسوب مي شد .

آتشکده ساساني آذرگشنسب که محل آن از زمان حکومت ايلخاني به بعد به (تخت سليمان) موسوم مي گردد . وسيعترين تاسيسات مذهبي و اجتماعي دوره ساساني است که تاکنون شناسايي و از زير خاک بيرون آورده شده است . بقاياي آثار معماري اين مجموعه متعلق به يکي از بزرگترين نمادهاي مذهبي ، سياسي و فرهنگي اواخر دوره ساساني در قرن 6 ميلادي به شمار مي آيد . در وصف اهميت اين مجموعه بايستي يادآوري نمود ، همان نقشي که تخت جمشيد در حکومت هخامنشي داشته ، تخت سليمان نيز براي ساسانيان از هر جهت به مثابه تخت جمشيد محسوب مي شده است .

1 2 3 4 بعدي

موزه ها و مراكز فرهنگی استان كردستان

موزه سنندج

عمارت بیرونی شامل یك حیاط بزرگ و ساختمان دو طبقه با تالار تشریفات مزمن و همچنین زیر زمین و حوض خانه زیبا و انبار است كه قبلا در تملك " عبدالحمید خان سنندج " ( سالار سعید) بود. این بنا در سال 1354 شمسی به موزه تبدیل شد. موزه سنندج از دو بخش مجزا تشكیل شده است:

بخش تاریخ و باستان شناسی

سایر آثاری كه در این بخش به نمایش درآمده است، در برگیرنده آثاری از دوره های اشكانی و ساسانی و هزاره اول قبل از میلاد است. این اشیا از سفالینه و آبگینه و همچنین سكه های مختلف دوران تاریخی تشكیل شده است.

طبقه دوم كه شامل اتاق های بزرگ و ایوان مزین عمارت است، به آثار دوره های مختلف اسلامی از اوایل اسلام تا دوره قاجاریه اختصاص یافته است. زیباترین آثار این بخش سفالینه های مختلف از قرون 6 و 7 اسلامی است كه از نقاط مختلف ایران مثل كردستان، ری و نیشابور و... كشف شده اند.

در این بخش علاوه بر سفالینه ها، آثار دیگری مانند اشیای مفرغی ، مس و نقره و همچنین سكه ها و مُهرهای دوره اسلامی در معرض دید قرار دارد.

بخش مردم شناسی

در بخش مردم شناسی كلیه اشیا، ابزار و وسایلی كه از دیر باز مورد استفاده مردم منطقه بوده، به نمایش در آمده و از این طریق می توان با بسیاری از اشیا و با زندگی فرهنگی مردم مواجه شد.

موزه تاریخ طبیعی

این موزه در خیابان فلسطین سنندج واقع شده و وابسته به سازمان آموزش و پرورش استان كردستان است. موزه در برگیرنده پیكره جانوران گوناگون منطقه كردستان است كه به صورت علمی تاكسیدرمی ( خشك ) شده و در ویترین های مخصوص به نمایش در آمده اند.

منبع: کتاب میراث فرهنگی استان کردستان

خانه معين الكتاب
	خانه خواجه باروخ
	خانه خديوي
	خانه صمدي
	منزل رنده كش
	منزل فيض مهدوي
	ميدان قديمي گندمي

منبع-  میراث فرهنگی استان کرمانشاه

باکلیک برروی هریک از گزینه ها اطلاعات لازم بدست میایید

باکلیک برروی هریک از گزینه ها اطلاعات لازم بدست میایید

 منبع- میراث فرهنگی کرمانشاه

بازار ساوه

مجموعه بازار ساوه شامل مسجد سرخ (میدان) ، موزه چهار سوق، مسجد چهارده معصوم، آب انبار، تکیه، آرامگاه امامزاده یحیی و امامزاده سید ابو رضا می باشد. این بازار که هم اکنون بوسیله میدان انقلاب به دو بخش شمالی و جنوبی تقسیم شده، بخش جنوبی آن شامل مسجد میدان، بنای چهار سوق و مجموعه حجره های اطراف مسجد می باشد و بخش شمالی، بازار سرپوشیده ساوه را در بر می گیرد که از یک راسته بازار اصلی با 12 گذر یا راسته فرعی تشکیل شده است. معماری بازار ساوه به شیوه طاق آجری است و در بنای آن چوب، گچ و آهک به کار رفته است. تعدادی از حجره ها دارای انباری و کارگاه تولیدی بوده و انباری و پستو آنها دارای سقفی گنبدی شکل می باشد که با آجر طاق زده شده است. مجموعه تاریخی بازار ساوه در تاریخ 15/9/1378 به شماره 2526 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

در فاصله حدود 14 کیلومتری شمال شرق اراک و در حاشیه سمت راست جاده اراک به فرمهین، برج و گنبدی آجری بسیار زیبایی وجود دارد که به بقعه پیر مراد معروف می باشد. این بنا که در دوره سلجوقیان ساخته شده از یک پایه 12 ضلعی به ارتفاع حدود 14 متر و گنبدی آجری به ارتفاع حدود 5 متر که بر روی آن قرار گرفته، تشکیل شده است.

از داخل بنا راه پله ای به پشت بام وجود دارد که برای موارد خاص استفاده شده است. تمامی این بنا از آجر چهار گوش ، گچ و ساروج ساخته شده است.

در مرکز بقعه و در زیر گنبد دوپوش، دو عدد سنگ قبر کوچک و بزرگ با اشکال ویژه و خط کوفی بر روی مقبره مربع شکل نصب گردیده است.

ارتفاع مقربه از کف بقعه حدود یک متر می باشد.

نقل کرده اند شاپور ساسانی برای نبرد با دشمن از این منطقه می گذشته است که با پیرمردی برخورد می کند، شاپور از پیرمرد سؤال می کند که آیا در این نبردی که می رویم پیروز می شویم یا خیر؟ پیرمرد جواب می دهد که تو در این جنگ پیروز می شود. اتفاقاً چنان هم شد و شاپور پیروز شد و بعد از برگشت نزد پیرمرد رفت ولی او مرده بود. لذا دستور داد تا بقعه ای مرتفع به یاد و گرامیداشت پیرمراد در این مکان بسازند. این بقعه در تاریخ 1/11/1356 به شماره 1568 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

در کنار بقعه پیرمراد یک تپه تاریخی هم وجود دارد که هنوز کاوشی در آن صورت نگرفته است.

 مجموعه زیارتی هفتاد و دو تن ساروق

روستای ساروق فراهان یکی از مناطق مهم تاریخی و مذهبی کشور است که توانسته مجموعه ای از آثار، ابنیه، تپه های باستانی و بقاع متبرکه را در خود جای دهد. نام روستا که برگرفته از تعداد شهدای مدفن شده در قرون اولیه اسلامی در این مکان می باشد، مورد توجه و احترام ویژه مردم ایران، بویژه ساکنان منطقه فراهان اراک است. طبق اسناد و مدارک موجود در مجموعه زیارتی ساروق امامزاده طاهر(ع) و شاهزاده علی(ع) و همچنین چهار تن از فرزندان و نوادگان امام سجاد(ع) به نامهای حضرت علی الصالح، عبیدالله، محمدبن علی و نصرت خاتون و 66 نفر از نوادگان امامان معصوم، مریدان و شهدای اسلام، دفن می باشند. بنای بقعه امامزاده طاهر و امامزاده علی(ع) در مقابل دروازه ورودی قرار دارد. این بنا از خشت و گل ساخته شده و دارای دو گنبد بزرگ و کوچک به ارتفاع حدود 8 و 6 متر می باشد. بنای ساختمان متعلق به قرن ششم هجری است. ضریح امامزادگان معصوم در زیر دو گنبد قرار گرفته که حدود یک متر از کف زمین و صحن اطراف گودتر است. در داخل روضه چهار ضریح(صندوق) نصب شده که ضریح مقابل در ورودی از نقره با آب طلا، ضریح شمال غربی از آلومینیوم، ضریح جنوبی از چوب و ضریح جنوب شرقی از آلومینیوم می باشد. سقف گنبد از پوشش گچ بوده و با خط کوفی و اشکال بسیار زیبای هندسی تزئین شده است. ضریح چوبی با مهارت ویژه ای به صورت گره های مشبک معرق کاری شده، اثر هنرمندانه منحصر به فردی است که قدمت آن به دوره سلجوقیان می رسد. در جنب امامزاده یک آب انبار قدیمی وجود دارد که برای مصارف روستا مورد استفاده قرار می گرفته است. همچنین در جنب آب انبار بقعه دیگری است که به چهل دختران معروف می باشد. نقل کرده اند که چهل نفر از دختران ساروق جهت در امان ماندن از شر دشمنان در این محل غیب شده اند.

در بخش شمالی صحن امامزادگان، بقعه نسبتاً بزرگی قرار دارد که دارای دو گنبد آجری به ارتفاع حدود 10 متر می باشد. در داخل این بنا مقبره های متعددی وجود دارد که با صندوق چوبی و انواع کاشی و سنگ مرمر پوشش داده شده است. محراب این مجموعه و همچنین کتیبه موجود در آن بسیار قدیمی می باشد. سقف و دیوارهای روضه با اشکال هندسی بسیار زیبایی همراه با آیات قرآنی به خط ثلث تزئین گردیده است. گویند در این محل معجزه ای رخ داده و پیرمرد روستایی که بدون سواد بوده به یکباره حافظ کل قرآن می شود.

در حیاط و صحن امامزادگان 72 تن امکانات مناسبی برای استراحت و اقامت کوتاه مدت زائران فراهم شده است. در ضلع جنوبی صحن، قبرستان مردم ساروق می باشد.

 بقعه شاه غریب انجدان

این بقعه که به شاه خلیل الله هم معروف است در شمال روستای انجدان اراک در قرن هشتم هجری قمری ساخته شده است. شاه غریب از پیشوایان و رهبران فرقه اسماعیلیه بوده که از منطقه الموت قزوین به این منطقه مهاجرت نموده است. ارتفاعات شمال روستای انجدان از جملع مناطق کوهستانی بوده است که در هنگام حمله هلاکو خان مغول به فرقه اسماعیلیه و تصرف قلعه ی الموت در قزوین تعدادی از پیروان و رهبران این فرقه برای نجات جان خود به ارتفاعات انجدان پناه آورده و در آنجا به تبلیغ برای مذهب خود پرداخته اند . بقعه شاه غریب در دامنه کوه و در داخل باغهای روستایی انجدان به صورت هشت ضلعی ساخته شده است. در هر ضلع بنا، یک طاق آجری تعبیه شده و دارای چهار در ورودی در چهار جهت می باشد. ارتفاع بقعه حدود 5 متر و ارتفاع گنبد و ساق آن حدود 6 متر است. گنبد ساده و همچنین داخل بنا با گچ پوشیده شده است. این بنا دارای در و ضریح چوبی مربوط به قرن دهم هجری قمری بوده که متاسفانه از بین رفته اند. بقعه در تاریخ 19/7/1378 به شماره 2453 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

 بقعه شاه قلندر

در فاصله حدود 200 متری شمال غرب بقعه شاه غریب آرامگاه شاه قلندر در شمال روستای انجدان قرار دارد. شاه قلندر از همرزمان شاه غریب و او هم از رهبران فرفه اسماعیلیه الموت قزوبن بوده که به این منظقه پناه آورده است. بقعه او تماماً از آجر به صورت هشت ضلعی در اوایل قرن هفتم احداث شده و ساق گنبد آن دارای 16 ضلع می باشد. ارتفاع بنا حدود 5 متر و ارتفاع گنبد حدود 7 متر است. تا چند سال قبل در و ضریح بقعه شاه قلندر که متعلق به دوره صفویه بوده ، در محل وجود داشته که هم اکنون از بین رفته است. در کنار بنا به فاصله حدود 50 متری سرچشمه و سراب معروف انجدان قرا دارد که دارای آب بسیار زیاد و زلالی است که مورد استفاده شرب و کشاورزی اهالی انجدان قرار می گیرد. آب این سرچشمه به طرز ماهرانه ای توسط حوضچه ها و کانال های سنگی به طور مساوی برای محله های مختلف روستا تقسیم می شود.

این بقعه در تاریخ 19/7/1378 به شماره 2452 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

 بقعه آقا نورالدین اراکی

در دروازه تهران شهر اراک و در فاصله حدود 50 متری ضلع غربی ، بقعه آقا نورالدین در میان قبرستان قدیمی شهر اراک واقع شده است. آقا نورالدین از مشاهیر و پیشوایان دینی شیعه در اراک بوده است که در دوره قاجاریه زندگی می کرده است. ساختمان بنا در ضلع شمالی قبرستان قرار گرفته و بوسیله دیوار ها و حصارهای آجری از بخش جنوبی قبرستان جدا شده است. این بنا به صورت چند ضلعی متوازن ساخته شده و از یک ایوان ورودی ، روضه و نمازخانه تشکیل شده است. بر روی روضه گنبدی دو پوش به ارتفاع حدود 15 متر ساخته شده است که قوس و کمربند آن به صورت کامل با کاشی های معرق لاجوردی و طلایی پوشش داده شده است. بر روی مقبره آقانورالدین ضریح نقره ای قلمکار بسیار زیبایی نصب گردیده است. دیوارها و سقف روضه به طرز باشکوهی آینه کاری شده است. در حیاط و صحن سنگ قبرهای بسیار قدیمی دیده می شود همچنین در ضلع شمالی حیاط آرامگاههای اختصاصی وجود دارد که با ستون های سنگی و آجری و نقوش اسلیمی و گلبوته های مینیاتوری از جنس آجر احداث و تزئین شده اند.

آرامگاه خاندان مرحوم خوانساری در این بخش قرار دارد.

 کلیسای مسروپ مقدس

از مهمترین کلیساهای استان مرکزی می توان به مسروپ مقدس در مرکز شهر اراک اشاره نمود. این کلیسا در سال 1914 با همیاری ارامنه مقیم اراک و شهرهای مهاجران، شازند و لیلیان احداث شده است.

مجموعه بناهای ساخته شده در محوطه حیاط کلیسا شامل ، مدرسه ویژه ارامنه، تالار اجتماعات، منزل کشیش، منزل سرایدار و کلیسا می باشد.

ساختمان اصلی کلیسا به صورت مستطیل شکل ساخته شده و از سه بخش مردم نشین، محراب و دو اتاق جانبی در مجاورت محراب تشکیل شده است. محراب در داخل طاق ساده و بزرگی ایجاد شده که این بخش ایوان مانند حدود یک متر از کف کلیسا بلندتر است. برای استحکام بنای کلیسا در داخل دیوارها و ستونها، تیرهای چوبی تعبیه شده است. نمای بیرونی کلیسا با آجر سفال تزئین گردیده است.

چهار ستون 8 ضلعی و دیوارهای جانبی سقف کلیسا را نگهداشته است. این کلیسا در تاریخ 25/12/1379 به شماره 3533 به ثبت رسیده است.

 مرقد امام محمد عابد

این امام زاده یکی از بناهای مذهبی ومهم منطقه است که در 12کیلو متری شمال شهر اراک ودر مجاورت روستای مشهد میقان واقع شده است. این بقعه ،مد فن ((امام زاده محمد عابد))فرزند امام موسی کاظم(ع) از بناهای دوره صفویه است که گنبد رفیع این بقعه با طاق رومی و تماماً از آجر بوده ودر دوره قاجاریه مرمت گردیده است. در چهار طرف صحن آن، حجره هایی ساخته شده که مخصوص بیتوته زائران است.

 مسجد و مدرسه علمیه سپهداری اراک

در بافت قدیمی شهر اراک و جنب بازار بزرگ این شهر، مجموعه مسجد و مدرسه بسیار زیبایی قرار دارد که در زمان حکومت فتحعلی شاه قاجار و توسط مرحوم یوسف خان گرجی ساخته شده است. این مسجد که از ابتدا به صورت حوزه علمیه اراک درآمده است، مرکز مهمی برای تحصیل و تدریس مشاهیر و علمای استان مرکزی بوده است. سبک و نوع معماری بکار رفته در ساخت گنبد، ایوان، حجره های اطراف و کاشیکاری ها، اقتباسی از معماری دوره صفویه می باشد. این مجموعه به صورت نگینی در مرکز شهر اراک می درخشد . ایوان ورودی و گنبد آجری و کلاه خودی زیبای آن از هر نقطه قابل رویت می باشد. ایوان ورودی حدود 12 متر و گنبد مسجد حدود 18 متر ارتفاع دارد. امام خمینی(ره) در این مدرسه تدریس می نموده و و در حجره جنب ایوان ضلع شرقی اقامت داشته است. همچنین علمای بزرگواری همانند مرحوم آیت الله محمدرضا گلپایگانی و آیت الله اراکی در این مدرسه تدریس می نموده اند.

 منبع- میراث فرهنگی مرکزی

بازارها چه در دوره اسلامی و چه قبل از اسلام در ایران بخش اساسی و بافت مرکزی و اصلی شهر را تشکیل می داده اند. بازارها علاوه بر اینکه محل خرید و فروش کالاهای مورد نیاز عموم مردم بوده اند، در حقیقت کارگاه های تولیدی کشور هم بشمار می رفته اند. مسجد، بار انداز، کاروانسرا، آب انبار، سقاخانه و حمام از جمله اماکنی بوده اند که در مجموعه بازار شکل می گرفته و عموماً این اماکن بر اساس درآمد موقوفات و اجاره حجره ها و مغازه های وقفی مساجد اداره می شده اند. بازارها از ابتدای وجودی در ایران همیشه مرکز تصمیم گیری های مهم سیاسی و اقتصادی و همچنین مرکز امداد و کمک به درماندگان بوده، ضمن اینکه بهترین هنر معماری بر اساس مصال موجود در محل و نوع آب و هوای حاکم بر منطقه در ساخت بازارها بکار گرفته می شده است.

 آب انبارها

اهمیت حیاتی آب انبارها زمانی مشخص می شود که بدانیم زندگی مردم در استان های مرکزی، شرقی و جنوبی ایران که دچار کم آبی و بارندگی اندک در فصول خاص سال بوده اند، بسته به وجود این مخازن آب برای شرب انسان، حیوان و حتی آبیاری گیاهان و درختان بوده است. جدا از تقدس، ارزش اخلاقی و دینی که ساخت آب انبارها برای متولیان آنها داشته، وجود یک یا چند آب انبار در هر منطقه شهری و روستایی نشان از پیشرفت، آبادانی، تمدن و سطح توسعه فرهنگ و غنای اقتصادی آن منطقه نسبت به سایر نقاط دیگر داشته است. همیاری و همکاری مردم برای ساخت آب انبار و نگهداری از آن، احداث آب انبار و وقف آن برای استفاده عموم از سوی افراد خیر و متمول، از جمله ارزش های اخلاقی حسنه و نیکو در ایران اسلامی تا چند دهه گذشته به شمار می رفته است. جالب توجه است که احداث آب انبارها تا حدود اوایل دهه 1330 هجری شمسی ادامه داشته و در سراسر نقاط کشورمورد استفاده قرار می گرفته است. البته هنوز هم در بعضی از مناطق خشک کشور از آب انبار برای ذخیره و بهره برداری استفاده می شود.

ساختار فیزیکی آب انبارها بدین گونه بوده است که در مسیر جریان آبهای سطحی و رودخانه های فصلی مخزنی به عمق 10 تا 30 متر در نزدیکی محل زندگی حفر می نموده اند و سپس کف و دیواره آب انبار را با آجر، سنگ و ساروج با دقت با پی و دیواره های قطور ساختمان می کرده اند. دیوارها که به سطح زمین می رسید، بستگی به نوع محل، طاقی آجری با قوسی بیش از 120 درجه و تا ارتفاع حدود 3 متر بر روی آن می زده اند. در مناطق کویری برای سرد نگهداشتن دائمی آب، تعدادی بادگیر هم بر روی طاق آب انبار تعبیه می نمودند. سپس از جلو یا پیشخان آب انبار پله هایی برای استفاده آب به پایین ترین نقطه آب انبار ساخته و بر روس آن سقفی گنبدی می زده اند. تعداد این پله ها بین 10 تا 60 عدد متغیر است. در پایین ترین نقطه که پاشیر نامیده می شود، یک یا دو عدد شیر برای استفاده عموم نصب می شده است. در سر در ورودی به آب انبارها گاهی اوقات ایوان بسیار زیبایی ساخته می شده و با نقش نگارها و ابیاتی که نشان از اهمیت ، نگهداری و حفاظت از آب انبار، معرفی متوالی و سازنده آن، تزئین می گشته و یا کتیبه ای از سنگ یا کاشی معرق که تاریخ بنا و سازنده و معمار آن را نوشته بود، در سر در آب انبار نصب می شده است.

از مهمترین آب انبارهای استان مرکزی که هنوز ساختمان آن باقی مانده، می توان به آب انبار حاجی میرزا حسین عامل ساوه، آب انبار بلور تفرش، آب انبار حاج مهدی نراق، آب انبار مهدی آباد دلیجان، آب انبار شمس السلطنه بازار نراق، آب انبار امامزاده محمد فم تفرش، آب انبار امامزاده اسحق ساوه، آب انبار سید تقی حسینی ساوه، آب انبار عبدالغفار خان باغ شیخ ساوه، آب انبار مشهد اردهال دلیجان، آب انبار مسجد جامع ساوه، آب انبار کلب علی خان خلج ساوه، آب انبار ابراهیم آباد ساوه، آب انبار گرگان آشتیان و آب انبار حاج محمد ابراهیم اراک اشاره نمود.

 پلهای تاریخی

استان مرکزی به دلیل قرار گیری در مسیر جاده تاریخی ابریشم و همچنین موقعیت جغرافیایی و ارتباطی آن با استان های جنوبی و غربی ایران از گذشته های دور نقش بسیار مهمی در توسعه تبادلات کالا، تجارت و فرهنگها داشته است. بطوریکه اکثر پلهای قدیمی احداث شده بر روی رودخانه ها و گذرگاههای مهم استان در جهت تسهیل این تبادلات بوده است.

با رونق و شکل گیری شبکه جدید راههای بین شهری، این پلها و کاروانسراها به فراموشی سپرده شد و بر اثر بی توجهی و همچنین اثرات تخریبی فرسایش های جوی و در بعضی مواقع، استفاده نامطلوب و دخالت های انسانی از بین رفته اند. از مهمترین پلهای تاریخی موجود در استان که تا کنون از آنها آثار باقی مانده و یا مجدداً توسط سازمان میراث فرهنگی و گردشگری مرمت و بازسازی شده اند می توان به:

پل سرخده در جاده پل آباد به قز قلعه که در جنوب شهر ساوه، پل دودهک در نزدیکی کاروانسرای دودهک محلات که مربوط به دوره صفویه است. باقر آباد که در مسیر جاده قدیمی اصفهان به اراک و در جنب جاده آسفالته فعلی محلات که در اوایل ذوره پهلوی و در زمان اشغال ایران توسط روس ها ساخته شد. پل دو آب در منطقه ذوآب شازند که در اواخر دوره حکومت صفویه ایجاد شده است. بند و پل نیم ور در فاصله یازده کیلومتری غرب شهر نیمور محلات که بر روی رودخانه لعل وار در حدود پانزده قرن پیش ساخته شده است. پل عسگر آباد بر روی رودخانه ساوه که در دوره حکومت قاجاریه احداث شده است. پل هشت چشمه بر روی وردخانه قره چای ساوه در دوره صفویه ساخته شده است. پل یک چشمه سرخده در 15 کیلومتری جنوب شهر ساوه و در فاصله حدود 100 متری از پل هشت چشمه ساوه در قرون اولیه اسلامی احداث شده است. پل تاریخی میلاجرد در فاصله حدود 3 کیلومتری جنوب شرق شهر میلاجرد به سوی مهدی آباد در دوره صفویه ساخته شده است.

نوع معماری پلهای مذکور به صورت طاق های آجری با قوس 120 تا 180 درجه بوده و بسته به عرض رودخانه دارای چشمه های متعدد می باشد. ارتفاع پلها از کف رودخانه بین 2 تا 6 متر و عرض آنها بین 3 تا 7 متر متغیر می باشد. پی تمامی این پلها از عمق حدود 3 متری تا ارتفاع حدود 2 متر از کف رودخانه با سنگ و ملات آهک و ساروج ساخته شده است و از ارتفاع حدود 2 متری به بالا مصالح غالب آجر، گچ، آهک، ساروج و قلوه سنگ می باشد. در بستر رودخانه در جلوی پایه اغلب پلها، آب برهای مثلثی و تا نیم دایره ای به صورت موج شکن با انواع قلوه سنگ و ملات ساروج به ارتفاع حدود 5/1 متر برای حفاظت از پایه پلها ساخته شده است.

  تپه ها و محوطه های تاریخی

با توجه به سابقه سکونت و قدمت تمدن و شهرسازی بسیار کهن در استان مرکزی و حوادث و وقایع تاریخی متعدد در این منطقه بقایای آثار ، ابنیه و مجموعه های باستانی بسیاری به صورت تپه ها، قلعه ها و خرابه های تاریخی در سطح استان وجود دارد که عمدتاً بدون مطالعه، کاوش و حفاری های لازم به صورت گنجینه هایی پنهان در زیر خاک باقی مانده است. تعدادی از این تپه های تاریخی شناسایی شده و مورد حفاظت قرار می گیرد.

 کاروانسراها

کاروانسراها در ایران پیشینه ای به قدمت شکل گیری تبادل کالا در بین مناطق مختلف امپراتوری پارس و همچنین تجارت با سایر امپراتوری ها و کشورها دارد. توسعه تجارت در مسیرهای جاده ابریشم قبل از میلاد و شکل گیری تبادل کالا در مسیر جاده ادویه، نیاز به کاروانسراها ، باراندازها و مراکزی داشته است تا خدمات لازم اعم از اقامت ، پذیرایی، تهیه و تامین آذوقه و آب ، تهیه و تیمار حیوانات بارکش و تامین امنیت تجارت در مسیر را به عهده داشته باشد.

با قرارگیری استان مرکزی در مسیر جاده ابریشم ضرورت ایجاب نموده است تا تعدادی از کاروانسراهای مورد نظر در مسیرهای تجارت کالا به ویژه در دوره صفویه ساخته شود.

از کاروانسراهای استان مرکزی می توان به کاروانسرای دودهک،عبدالغفارخان ساوه، شاه عباسی مشهد میقان، کاروانسرای روستای ورده ساوه، کاروانسرای جون آباد محلات، کاروانسرای پاسنگان ساوه، کاروانسرای خشکه رود ساوه، کاروانسرای گردین ساوه، کاروانسرای خمسه آباد ساوه، کاروانسرای روستای مشک آباد و کاروانسرای روستای کاروانسرا در گلستان اراک اشاره نمود.

 یخچالها

یخچالها و یا یخدان ها مخازنی می باشند که در گذشته برای نگهداری و انباشته نمودن یخ در فصول سرد سال و استفاده از آن برای فصل گرم در اکثر مناطق گرمسیری، مرکزی، جنوبی و شرقی ایران احداث شده اند. این مخازن که در سطح زمین و در مسیر آبهای جاری و یا در نزدیکی رودخانه ها به صورت مخروطی بلند احداث شده اند. ساختار فیزیکی یخچالها بدین صورت بوده است که در زمین حفره ای مخروطی یا دایره ای شکل در مساحتی بین 50 تا 200 متر مربع و به عمق 10 تا 30 متر کنده می شده است.

از کف زمین با پی آجر، سنگ و آهک بنای مخروطی شکل مرتفع بین 10 تا 30 متر بر روی این حفره ساخته می شده تا از ورود و نفوذ نور خورشید و گرما به درون یخچال جلوگیری می کند تا یخهای داخل یخدان بتوانند تا زمان بیشتر برای مصرف دوام داشته باشند. از ابتدای فصل یخبندان هر شب به مقدار معینی آب در گودال ها و حوضچه های اطراف یخچال توسط یخچال دارها نگهداری می شده تا یخ ببندد. با شکستن یخها و حمل با چرخ و چارپایان آنها را برای فروش به مردم عرضه می نموده اند. با شروع زندگی مدرن شهری و بوجود آمدن یخچال های خانگی، این یخدان ها از رونق افتاد و دیگر توسط مردم مرمت و نگهداری نشد. فرسایش های آبی و بادی به مرور این بناهای زیبا را رو به تخریب نهاد که از آن جمله در استان مرکزی می توان به یخچال نیم ور اشاره نمود که در فاصله حدود یک کیلومتری از غرب شهر در میان مزارع کشاورزی قرار دارد. این یخچال حدود 12 متر از سطح زمین ارتفاع داشته و هم اکنون در حین تخریب کامل می باشد.

 منبع-میراث فرهنگی استان مرکزی

ویژگیهای طبیعی

موقعیت برای معرفی استان زیبای مرکزی به گردشگران داخلی و بین المللی ضروری است تا ابتدا آگاهی بیشتری از موقعیت جغرافیای سیاسی جمهوری اسلامی ایران در جهان بدست آورده و سپس همانند یک راهنمای خوب، علاقمندان به سفر و گردشگری رابه سرزمین لاله ها و شقایق های وحشی هدایت نمود.

کشور ایران با وسعتی حدود 1648000کیلومتر مربع در نیمکره شمالی و در جنوب غرب آسیا و در جنوب منطقه خاورمیانه قرار گرفته است. این سرزمین بخش بزرگی از فلات ایران را شامل می شود که بالغ بر 7744 کیلومتر مرز خشکی و دریایی با کشورهای ترکمنستان ، آذربایجان، ارمنستان، افغانستان، پاکستان، ترکیه، عراق و خلیج فارس و دریای عمان دارد.

جمهوری اسلامی ایران از مهمترین کشورهایی است که به طور کامل در مسیر تاریخی جاده ابریشم قرار گرفته و بیشترین جاذبه ها و آثار و اماکن تاریخی و باستانی آن دوران را تا کنون در خود به یادگار حفظ کرده است. این سرزمین زیبا و باستانی از نظر منابع گردشگری و غنای فرهنگی و طبیعی سرآمد کشورهای جهان است. استان مرکزی از جمله 30 استان کشور است که با مساحتی حدود 29530 کیلومتر مربع، تقریباً در مرکز ایران واقع شده است. از نظر موقعیتی نسبی این استان بر سر شاهراه، خط آهن تهران خرمشهر و در مسیر استانهای غربی، مرکزی و جنوبی ایران قرار گرفته است.

استان های تهران و قزوین از شمال، همدان از غرب، لرستان از جنوب، قم از شرق و اصفهان از جنوب و شرق با این استان همجوار می باشند. از نظر موقعیت ریاضی، استان مرکزی بین 33 درجه و 30 دقیقه تا 35 درجه و 35 دقیقه عرض شمالی و 48 درجه و 57 دقیقه تا 51 درجه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است.

ناهمواری ها

استان مرکزی شامل بخشی از چاله های داخلی است که همزمان با بالا آمدن ارتفاعات فلات ایران در دوران چهارم زمین شناسی (کواترنری) بوجود آمده است.

این استان در جوار کویر مرکزی و زاویه چین خورده رشته کوه البرز و زاگرس واقع شده است. ناهمواری های استان را قسمت هایی از کوههای مرکزی و پیشکوههای داخلی زاگرس تشکیل می دهد.

پست ترین نقطه در استان، دشت مسیله در جنوب ساوه با ارتفاع 950 متر و بلندترین نقطه آن قله شهباز با ارتفاع 3388 متر از سطح دریا در رشته کوههای راسوند قرار دارد.

مهمترین ارتفاعات شمال استان از کوههای زرند به سمت غرب تا کوههای اینچه قاره که بلندترین قله این قسمت است ، در بخش خرقان ساوه امتداد می یابد. بلندترین قله این ارتفاعات، در بخش زرندیه ساوه ، به نام کوه قلیچ است. در قسمت غرب استان دو رشته کوه در دو قسمت رود قره چای از جنوب به شمال امتداد می یابد. رشته غربی قره چای به ارتفاعات الوند در همدان می پیوندد و رشته شرقی آن به تدریج از ارتفاعش کاسته شده و به کوههای وفس متصل می شود. از ارتفاعات مهم قسمت شرقی، قله مودر در غرب شهر اراک را می توان نام برد.

جنوب استان را کوههای مرتفعی در بر میگیرد که مهمترین آنها در جنوب غربی رشته کوههای راسوند و سفید خانی است و بلندترین قله در کوههای راسوند قله شهباز است. امتداد این رشته کوهها به طرف جنوب شرقی ، به کوههای الوند لکان در غرب خمین می رسد. سپس این رشته کوهها به ارتفاعاتی در جنوب خمین متصل شده و با ارتفاعات تخت کوه یکی می شود و پس از قطع شدن به وسیله دره قم رود به ارتفاعات اردل، جاسب وکهک قم وصل می گردد. بلندترین قله بین دلیجان و کهک ، کوه غلیق است.

علاوه بر رشته کوههای ذکر شده در مرکز استان می توان به کوههای نسبتاً بلند دیگری از جمله هفتاد قله در اراک و کوه کوجه با ارتفاع 3140 متر در تفرش اشاره کرد.

آب و هوا

تنوع اقلیمی از ویژگی های بارز استان مرکزی است. این استان بدلیل واقع شدن در حاشیه کویر مرکزی ایران ، همجواری بخشی از آن با حوضه آبریز دریاچه نمک (حوض سلطان) و کویر میقان و همچنین قرارگیری در محل زاویه و تلاقی دو رشته کوه عظیم البرز و زاگرس دارای تنوع بسیار محسوس آب و هوایی است که این گوناگونی علاوه بر حاکم نمودن چند نوع آب و هوای متفاوت در استان، باعث افزایش جاذبه های اکوتوریستی و تنوع زندگی گیاهی و جانوری شده است.

اختلاف 2100 متری بین پست ترین و بلند ترین نقطه استان، جهت و جریان وزش بادهای غربی، مدیترانه ای و اقیانوس اطلس ، توده های هوای فشار زیاد اقیانوس هند و جریانهای سرد آسیای مرکزی از دیگر عواملی است که این تنوع اقلیمی را به حداکثر رسانیده است.

مهمترین نوع و مناطق آب و هوایی عبارتند از:

آب و هوای نیمه بیابانی:

محدوده های جغرافیایی مناطقی همانند ساوه و زرندیه و بخش عمده ای از اراضی که در بین کوهستان و و بیابان واقع شده از آب و هوای نیمه بیابانی برخوردار است. خاکهای این مناطق برای زراعت و باغداری مناسب بوده و استفاده از آب قنات و رودخانه، کشاورزی را میسر ساخته است. بیشتر جمعیت ساکن استان در این منطقه آب و هوایی استقرار یافته اند. آب و هوای نیمه بیابانی حدود 38 درصد از مساحت استان مرکزی را در برگرفته است.

آب و هوای معتدل کوهستانی:

حدود نیمی از سرزمین های استان که دارای ارتفاعی بیش از 1500 متر می باشند را آب و هوای معتدل کوهستانی فرا گرفته است. شهرستان های اراک، خمین، تفرش و محلات در این محدوده آب و هوایی قرار دارند. زمستان نسبتاً سرد و تابستان معتدل از ویژگی های این مناطق می باشد. زراعت به صورت دیم و باغداری با استفاده از آب قنات در این مناطق وجود دارد. بیشترین مراتع استان که مورد استفاده عشایر و چرای دامها قرار می گیرد در این ناحیه است.

آب و هوای سرد کوهستانی:

حدود 12 درصد از اراضی استان در ارتفاعات بیش از 1500 متر واقع شده اند. زمستان سرد و برفی با قله هائی که در اکثر روزهای سال از برف پوشیده است ببه همراه درجه حرارت کمتر از 15 درجه در فصل تابستان از مشخصه این منطقه است. رودخانه های دایمی از ارتفاعات این مناطق سرچشمه گرفته و مراتع مرغوب استان در این نواحی واقع شده اند. محدوده های جغرافیایی آستانه و شازند از این نوع اقلیم برخوردارند.

رطوبت:

به علت تنوع آب و هوایی، میزان رطوبت و بارندگی در مناطق مختلف استان متفاوت است:

در مناطق کوهستانی، ریزش های جوی اغلب به صورت برف و در مناطق کم ارتفاع بیشتر بارندگی به صورت باران ظاهر می شود. در مناطق کوهستانی، ریزش های جوی اغلب به صورت برف و در مناطق کم ارتفاع بیشتر بارندگی به صورت باران ظاهر می شود. متوسز بارش در استان کمتر از 450 میلیمتر در سال است که عمده آن تحت تاثیر جریانهای مدیترانه ای است که از غرب استان وارد شده و در اوایل بهار و در فصل پائیز و زمستان صورت می گیرد. ارتفاعات شازند در جنوب و غرب از پر باران ترین ناحیه و زرندیه و دشت ساوه از کم باران ترین مناطق استان است. متوسط روزهای یخبندان در منطقه ساوه 45 و در موچان 141 روز در سال است. در فصل تابستان میانگین فصلی دما در تمامی نقاط استان به استثنای ارتفاعات بالای 1500متر، بین 20 تا 30 درجه متغیر است.

منابع آب:

حدود نیمی از آب مورد نیاز استان از طریق آبهای زیرزمینی شامل چاههای عمیق ، نیمه عمیق چشمه ها و قنات ها که بیش از 1/2 میلیارد متر مکعب است تامین می شود. چشمه های موجود در استان همانند چشمه عمارت، چشمه عباس آباد، چشمه پنجه علی ، چشمه اسکان، چشمه انجدان، چشمه محلات، چشمه سنگستان، چشمه بالقلو نقش مهمی در تامین آب مصرفی استان دارند. همچنین رودخانه های جاری در سطح استان مرکزی که آبدهی سالانه آنها حدود 2 میلیارد متر مکعب برآورد می شود از مهمترین منابع آب استان است. مهمترین رودخانه های استان عبارتند از: رودخانه قره چای، قم رود (انار بار)، رود قهره کهریز (کرهرود) و رود شهراب. رودخانه های دائمی و فصلی که از ارتفاعات استان و خارج از استان سرچشمه می گیرند عمدتاً به دو حوزه آبریز قم (دریاچه نمک) و کویر میقان می ریزند.

پوشش گیاهی

پوشش گیاهی غالب استان از نوع استپ بیابانی است وگیاهی همانند درمنه، ورک، کاسنی، گون ، شور یا قلیاب، ریواس و اسفناج وحشی در بیابانهای استان رشد می کنند.

مناطق کوهستانی که از بارندگی بیشتر بهره می جوید ، مراتع و چمنزارها غلبه دارند که مورد استفاده و چرای دامهای عشایر قرار می گیرد. کل مراتع استان حدود 9/1 میلیون هکتار تخمین زده می شود که 3/5 درصد آن بالغ بر یکصد هزار هکتار می باشد را مراتع خوب و غنی تشکیل می دهد.

گیاهان بوته ای که در استپ های استان وجود دارد تحت تاثیر دو عامل سرما و یخبندان در اواخر فصل پائیز و فصل زمستان و همچنین گرما و خشکی هوا در فصل تابستان دارای رشد محدودی می باشند.

پوشش گیاهی جنگلی در استان بیشتر از نوع دست کاشت در اطراف شهرها و تاسیسات شهری و معدنی بوده و حدود 2 هکتار جنگل طبیعی از نوع درختان بلوط در ارتفاعات سر سختی وجود دارد. حدود 200 هکتار جنگل در اطراف شهرهای اراک، ساوه ، خمین و آشتیان به صورت پارک جنگلی که از نوع درختان اقاقیا ، صنوبر و گز می باشد، توسط شهرداری ها و اداره  کل منابع طبیعی استان ایجاد شده است.

زندگی جانوری:

به طور کلی جانوران استان به دو دسته حیوانات اهلی و وحشی تقسیم می شوند، حیوانات اهلی که توسط مردم بویژه روستائیان پرورش و مورد استفاده قرار می گیرند عبارتند از گوسفند، بز، گاو، گاومیش، شتر، الاغ، قاطر و انواع طیور. نژاد گوسفند کله کوئی، زندی و مسیله در این استان پرورش می یابد.

حیوانات وحشی که عمدتاً در مناطق حفاظت شده استپی و ارتفاعات استان زندگی می کنند عبارتند از:

آهو، کل و بز، قوچ، میش، شغال، روباه، گرگ، خوک، خرگوش، تشی، خرس قهوه ای، پلنگ، گربه پالاس، کاراکال، سمور، لاک پشت، کبک، تیهو، کوکر، باقرقره و پرندگان مهاجر درنا، آنقوت، غاز و مرغابی چنگر .

حمام ها

1-  حمام قلعه پور اشرف:در ضلع غربی قلعه پور اشرف در روستای شیخ مکان در شهرستان دره شهر قرار دارد.دارای پلان مربع شکل است.و شامل اماکن تودرتو با سالن و دالانهای رخت کن،حوضچه های آب سرد و گرم،دستشویی و انبار سوخت می باشد.مصالح ساخت آن هم شامل قلوه سنگهای نتراشیده  و از گچ هم به عنوان ملات استفاده شده است و مربوط به دوران قاجاریه است.

2-  حمام قلعه کنجانچم:در پشت اتاقهای  ضلع جنوبی قلعه کنجانچم حمام ساخته شده  است،این بخش از بنا شامل سه اتاق،یک راهرو اختصاصی و خرینه می باشد که  از طریق کانال  و تنبوشه های سفالی  آب آن تامین می شده است.مصالح بکار رفته در ساخت این حمام سنگ و گچ می باشد.این حمام و قلعه مربوط به دوره والیان ایلام است.

 منبع- میراث فرهنگی ایلام

آرامگاه بابا سیف الدین:

آرامگاه بابا سیف الدین در شمال شرقی دره شهر ، در دامنة تپه ای موسوم به " چهار طاق " قرار دارد . در داخل مقبره ، دو قبر است که روی آن ها سنگ نبشته ای وجود ندارد .مصالح به كار رفته در مقبره از سنگ ، گچ و آجر است وروی بقعه رانیز با گچ سفید کاری کرده اند . در اطراف این آرامگاه درختان چند صد سالة تاریخی وجود دارد . 

زیارتگاه امامزاده علی صالح:

بقعة امام زاده صالح (ع) فرزند عبید الله الاعرج فرزند حسین فرزند امام چهارم  حضرت سجاد است . امام زاده علی صالح از معاصرین حضرت امام موسی کاظم (ع) بوده است که همزمان با طغیان خلفای عباسی به ایران هجرت نموده ودر زمان امام رضا (ع) در محل صالح آباد به شهادت رسیده است . در زمان هلاکو خان مغول ساختمانی کوچک بر روی مقبره آن احداث گردیده بود ولی این ساختمان در زمان قاجار به دستور والی ابوقداره تجدید بنا شده وپس از پیروزی انقلاب اسلامی به طور کلی تجدید بنا گردیده است .

وجود مزار شهدای جنگ تحمیلی استان به اهمیت زیارتی آن افزوده و شاخص ترین مکان زیارتی استان بشمار می آید.این بقعه در شهر صالح آبادواقع در شهرستان مهران قرار دارد.

بقعه امامزاده صالح :

بقعة امام زاده صالح در گورستان ماژین از توابع دره شهر واقع شده است . این بقعه ، بنایی چهار گوش است که در دو طبقه با گنبد هرمی شکل ساخته شده است . مرقد اصلی در طبقة زیرین بنا قرار دارد . این طبقه تماماً با آجر ساخته شده و با طاق جناغی پوشش یافته است . در طبقة دوم بنا صورت قبری با سنگ،گچ و پوشش سفالی ساخته شده است . این بنا که به قرن هشتم هجری قمری تعلق دارد ، به مرمت و با سازی کامل احتیاج دارد . گچ بری های داخل مقبره از جمله آثار ارزنده و بی نظیر دورة مربوطه می باشد .

 بقعه جابر:

درة خِر جابر، بین کوه های مله ریته و چال می قرار دارد. در انتهای دره و در دامنة کوه چال می ، مقبره دانیال شوش احداث شده است. در ورودی آن رو به شمال است و به کفش کن باز می شود. مقبره 15 متر طول و 9 متر عرض دارد. این بنا 8 ستون دارد و 9طاق شمالی- جنوبی و 9 طاق شرقی – غربی به ارتفاع دو متری روی آن ها زده شده اند.

درقسمت پایین آن کتیبه ای گچ بری شده وجود دارد که در اطراف آن کلمات مقدس و برسطح میانی آن چندگل نقش برجسته نوشته شده اند. در گوشة بالای کتیبه ، کلمات محمد (ص) و لااله الا الله بطور برجسته نوشته شده اند .  این بقعه از بقعه های زیارتگا هی مهم دره شهر می باشد.

امامزاده سیداکبر:

زیارتگاه امام زاده سیداکبر در10 کیلومتری دهلران قراردارد . مردم محل براین باورند که وی پسر حضرت امام موسی کاظم (ع) است که به همراه حضرت معصومه به منظور دیدار از حضرت امام رضا (ع) از عراق به ایرام آمده و در دهلران دراثر بیماری فوت کرده  و در این محل مدفون شده است .

می گویند سید صلاح الدین محمدکه در آبدانان مدفون است، برادر امام سید اکبر است .

 امامزاده سید ابراهیم:

درفاصلة 7 کیلومتری پهله زرین آباد و مسیر سیاحتی قلعه شیاخ امام زاده سید ابراهیم (ع) از نوادگان امام باقر (ع) قرار دارد که فاصلة آن تا مرکز استان 180 کیلومتر است. ساختمان این امام زاده به دوران سلجوقی مربوط است و بشکل مخروط و هندسی خاصی بنا گردیده است .

امامزاده سید محمد عابد ( پیرمحمد ):

در روستای گنبد دربخش ارکواز ملکشاهی و در 36 کیلومتری جاده ملکشاهی – مهران امام زاده سید محد عابد که درزبان محلی به پیر محمد معروف است ، واقع شده است .

این امام زاده فرزند بلافصل امام موسی کاظم (ع) و برادر امام رضا (ع) است و یکی از زیارتگاههای مهم مردم استان ایلام محسوب می شود. مردم اعتقاد خاصی به ایشان دارند.

امامزاده سید حسن :

امامزاده سید حسن (ع) در 3 کیلومتری جادة مهران – دهلران واقع شده است.ایشان فرزند بلافصل امام موسی کاظم (ع) است.

امامزاده سید فخرالدین:

طبق شجره نامه موجود این امامزاده (ع) از نوادگان امام هفتم شیعیان حضرت امام موسی کاظم(ع) است که در روستای زرآب بخش زرین آباد شهرستان دهلران در کنار جاده ایلام به میمه زرین آباد قرار دارد. بنای آن دارای گنبدی ساده است که بیشتر مصالح بکار رفته در آن از سنگ ساخته شده است. این بنا در نهایت سادگی ساخته شده و قدمت آن به درستی مشخص نمیباشد.

 امامزاده سیدناصرالدین:

امامزاده سیدناصرالدین از نوادگان امام هفتم شیعیان حضرت امام موسی کاظم(ع) است . بارگاه ایشان در کنار روستای علی آباد بخش زرین آباد دهلران قرار گرفته ودارای سبک معماری مربوط به دوره قاجار میباشد.

 امامزاده عبدالله:

امامزاده عبدالله در روستای هلشی از توابع شهرستان ایوان در دامنه جنوبی کوه رنو واقع شده است. این امامزاده بنا به روایات از نوادگان امام هشتم شیعیان امام جعفر صادق (ع) میباشد و هم اکنون  مرقد او یکی از زیارتگاههای مهم مردم منطقه است.

  امامزاده عباس:

این امامزاده در شهرستان شیروان چرداول بخش شیروان در روستای عباس آباد و در 45کیلو متری شهر ایلام قرار دارد.این امامزاده از نوادگان امام چهارم شیعیان حضرت امام زین العابدین است. بنای آن بر روی تپه ای تقریبا بلند و مشرف به آبادی عباس آباد و رود خانه بزرگ سراب کلان قرار داردو هم اکنون یکی از زیارتگاه های مردم منطقه محسوب میگردد.

امامزاده پیر محمد:

در 5 کیلومتری جنوب شهر آبدانان در حد فاصل بین دو روستای پشت قلعه و جابر بنایی گنبدوار مربوط به قرن هفتم و هشتم واقع شده که به نام امامزاده پیر محمد معروف است.

 در اطراف این امامزاده قبرهای قدیمی وجود دارد که قدمت بعضی از آنها به 170 سال میرسد.بر روی بعضی از سنگ قبرهای این منطقه تصاویری از سوار کار با نیزه و شمشیر حکاکی  شده است.مردم به این امامزاده اعتقاد خاصی دارند و یکی از زیارتگاهی مردم منطقه محسوب میشود.

امامزاده مهدی صالح:

بقعه مهدی صالح در بخش ماژین شهرستان دره شهر و در 145 کیلو متری جنوب خرم آباد قرار دارد و از شاهکارهای معماری قرن هشتم است.بر روی دیوارها آن آیاتی از قرآن کریم به طرز زیبا و هنر مندانه ای گچبری شده است.این بقعه از شاهکارهای معماری دوره اسلامی است.

بقعه ابراهیم قتال:

بقعه ابراهیم قتال در 38 کیلو متری جاده دهلران به مهران بعد از روستای بیشه دراز قرار دارد. این بقعه در سمت چپ جاده و نزدیک مرز ایران و تا جاده اصلی 10 کیلومتر فاصله دارد.ایشان از نوادگان محمد حنفی از فرزندان امام علی(ع) است و دارای شجره نامه به خط عربی میباشد.

 بقعه سید صلاح الدین محمد:

این امامزاده در جنوب شرقی شهر آبدانان در انتهای شهر و برروی تپه ای ساخته شده است. در اطراف آن قبرستان عمومی شهر واقع شده است. این بقعه هم اکنون  یکی از زیارتگاههای  شهر و منطقه میباشد.

بقعه حاجی حاضر:

بنای بقعه حاجی بختیار در 13  کیلومتری شمال غرب شهر ایوان و در قسمت شمالی روستایی به همین نام واقع شده است.این بقعه تنها زیارتگاه موجود در استان ایلام میباشد که ورودی آن در ضلع جنوبی قرار دارد.

بقعه حاجی بختیار:

بقعه حاجی بختیار در 27 کیلو متری شمال غربی شهر کوچک چوار از توابع شهرستان ایلام و در روستای حاجی بختیار قرار دارد. بنای فعلی حاجی بختیار در شال 1369 باز سازی شده است. این مکان مذهبی در حال حاضر یکی از مهمترین زیارتگاه های  منطقه بوده و مردم اعتقاد عجیبیبه آن دارند.

مشهد شهیدان جنگ 8 ساله ایران و عراق:

استان ایلام یکی از جنگزده ترین شهرهای ایران در طول جنگ نابرابر و تحمیلی 8 ساله عراق بر علیه ایران بود.

نقطه به نقطه این استان شهرها و حتی روستاهای استان 

شاهد وقایع تلخ و دفاع جانانه مردان وزنان از خاک عزیز مهین مان ایران بودند.

بعد از پایان جنگ به دلیل وجود شواهد وآثار متعدد باقی مانده از جنگ در طول مرز 420 کیلومتری مشترک استان با عراق، هر ساله دوستداران حفظ آثار جنگ در قالب کاروانهای راهیان نور به خصوص در فصل بهار راهی این مناطق میشوند.مناطق مورد بازدید کاروانهای راهیان نور شهرها و مناطق ایلام – مهران و دهلران میباشند.

آتشکده ها:

1-آتشکده سیاهگل ایوان: بنای آتشکده مربوط به دوره ساسانیان است که در 15 کیلومتری جنوب غربی روستای سرتنگ و در مسیر رودخانه خروشان کنگیر ایوان قرار دارد.این بنا یکی از سالم ترین آتشکده های دوران قبل از اسلام در استان می باشد.این بنا روی چهار پایه ساخته شده  و دارای گنبدی یک جداره می باشد.

2-آتشکده موشکان:آتشکده موشکان در فاصله 3 کیلومتری شهر سرابله قرا دارد که مربوط به دوران ساسانیان است.این آتشکده از ملات ساروج و سنگ ساخته شده است که در طول زمان بر اثر حوادث مختلف تخریب گردیده است که در سال 1382 زیرزمین آتشکده مذکور توسط اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان با طاق های قوسی شکل بازسازی گردیده است.

3-چهار طاقی:این اثر در شهرستان دره شهر بر روی تپه بنای یک آتشکده به صورت چهار طاقی باقی مانده است این بنا را در محل طاق می گویند.این بنا تماماً با قلوه سنگ و گچ ساخته شده است و مربوط به دوران ساسانی است.

 تالاب سیاب دریوش:

این تالاب در جنوب غربی بخش ملکشاهی واقع شده است . مساحت آن در حدود چهار (4) هکتار وارتفاع آن 2740 متر از سطح دریا های آزاد میباشد. حداقل درجه حرارت در این تالاب 14 درجه سانتی گراد ومتوسط بارندگی سالیانه آن بیش از 600 میلیمتر است.تالاب فوق الذکر دارای آب دایمی و شکل آن دایره ای میباشد. به دلیل قرار گیری در ناحیه کوهستانی  جزو منطقه سردسیری و ییلاقی استان محسوب میشود.

 تالاب زمزم:

تالاب زمزم در 74 کیلومتری شرق شهر ایلام واقع گردیده است. مساحت آن در حدود یک هکتار و ارتفاع آن ازسطح دریاهای آزاد 675 متر است. آب آن به صورت چشمه بوده و دارای آب دایمی است. پوشش گیاهی اطراف آن چشم انداز زیبایی را بوجود آورده و زیستگاه بسیار مناسبی برای حیات وحش فراهم نموده است.

 تالاب چکر:

درغرب شهرستان ایلام ودر منطقه بولی  و در ناحیه چکر تالاب زیبای چکر قرار دارد. مساحت آن در حدود 3 هکتار و ارتفاع آن 600 متر است. عمق آن در حدود 5/2 متر است . این تالاب در منطقه گرمسیری قرار دارد ولی آب آن دایمی است .عمق آن بستگی به میزان بارش در طول سال دارد. منبع آب آن نزولات جوی  و چند چشمه جوشان میباشد .متوسط دمای آن 24 درجه سانتی گراد است. نیزارهای اطراف آن به همراه طبیعت بکر زیبای اطاف آن واقعا دلنشین است.

چشمه ها:

از دیگر منابع طبيعی كردشكري استان ایلام چشمه ها  هستند که معمولاً در دامنه ارتفاعات جریان دارند . با توجه به شرایط طبیعی تعداد چشمه ها در مناطق کوهستانی زیادتر و در نواحی جلگه ای کمتر است . ولی از تعداد واقعی چشمه ها آماری در دست نیست .معمولاً از آب چشمه به عنوان آب زراعی استفاده می شود و چنانچه آب چشمه زیاد باشد ، چشمه به طور مستقیم به باغ ها ، و مزارع هدایت می شود بعضی از چشمه ها معمولاً به وسیلة آبراهه هایی که در مجموع رودهای کوچکی را تشکیل می دهند و در اصطلاح محلی به آنها " گلال " گفته می شود ، به منظور آبیاری کشتزارها به سوی روستاها هدایت می شوند .

مهمترين چشمه هاي استان با قابليت جذب حداقل جمعيت به قرار زير ميباشند:

چشمه آبگرم دهلران:

در فاصلة 3 کیلومتری شهر دهلران چشمة آب گرممی با خواص گوگردی قرار گرفته که از اهمیت ویژه ای برخوردار است . در چند سال گذشته هم با تجهیز آن و سرو سامان گرفتن این آبگرم در جذب گردش هر چند اندک اقداماتی مثبت انجام گرفته است .

دیگر چشمه های استان:

از دیگر چشمه های استان  ایلام میتوان به چشمه قیر دهلران اشاره کرد که به علت عبور از سنگ های حاوی مواد آلی آب آن آغشته به قیر است و چشمه همانطور که از اسمش برمی آید چشمه ای از قیر طبیعی است.

همچنین در حاشیه رودخانه چنگوله در شهرستان مهران چشمه آب گرم چنگوله ، در کناره راست رود کنجانچم نیز چشمه آبگرم کنجانچم،در ساحل سمت راست رود خانه تلخاب آبگرم تنگ حمام بولی با دمای تقریبی 40 درجه سانتیگراد قرار دارند

تپه های باستانی:

 تپه های کز آباد:

این تپه ها در دهستان هلیلان در شمال شرقی شهرستان شیروان و چرداول واقع شده است . کز آباد از دو تپة بزرگ و کوچک تشکیل شده است . در قسمت شرقی تپه بزرگ ، آثاری از کوزه شکسته های نقش دار که قدمت آن ها به بیش از سه هزار سال می رسد ، همچنین آثاری از سنگ های بزرگ تراشیده و نتراشیده بدست آمده اند .

قلعه ها:

1-  ققلعه سه کسان:در جنوب غربی دره شهر و بر روی ارتفاعات صخره ای  حد فاصل ارتفاعات کبیر کوه و دشت دره شهر در بالاترین منطقه قلعه ای بزرگ موجود می باشد که به نام سه کسان  یا سه کسون خوانده می شود.این قلعه یکی از بزرگترین و گسترده ترین قلعه های دوره ساسانی اسلامی در منطقه بوده که دسترسی به آن بسیار مشکل می باشد.مصالح ساخت آن قلوه سنگ و گچ می باشد.دیوارها جهت غیر قابل دسترس بودن بر روی صخره ها ساخته شده است این قلعه دارای آب انبار به صورت کنده کاری صخره ها بوده است.

2-  قلعه هزارانی:در امتداد جاده آبدانان-مورموری در ابتدای روستای هزارانی در بخش شمالی  جاده بقایایی قلعه ای بر روی یک تپه طبیعی دیده می شود.ارتفاع این تپه حدود 10 متر می باشد که آثار بجای مانده معماری آن به صورت یک قلعه بوده  که با مصالح سنگ و گچ ساخته شده است پلان بنا به شکل دالانهایی مستطیلی شکل و طویلی است که متاسفانه  کاملاً تخریب و به صورت مدفون و نیمه مدفون مشاهده می شوند و مربوط به دوران ساسانی می باشند.

3-  قلعه سام:محوطه باستانی قلعه سام در شهرستان شیروان چرداول،در نزدیکی روستا چم بور از توابع بخش هلیلان واقع شده است.این مجموعه از سه بخش مرتبط به هم در عین حال با فاصله و مستقل شکل گرفته است.این مجموعه از نظر دوره ای در یک دوره از تاریخ که احتمالاً حد فاصل اوخر دوره پارت ها و اوایل دوره ساسانی می باشد،ایجاد شده است.معماری این قلعه جنبه نظامی و دفاعی داشته است،زیرا قلعه در صعب العبور ترین  بلندی های کوه بنا شده است چون طرح و نقشه ای از پیش نداشته،طراح یا معمار برجها،اتاقها و ورودی ها را با توجه به موقعیت طبیعی صخره ها احداث کرده است.بطور کلی معماری قلعه به سبک معماری دوره ساسانیان  ساخته شده است.مصالح ساختمانی ای که برای ساخت آن مورد استفاده قرار گرفته است عبارتند از:سنگ،گچ،ساروج،ملات،گچ و در بعضی جاها نیز گل بکار رفته است.

4-  پشت قلعه آبدانان:در 5 کیلومتری جنوب شهرستان آبدانان و در میان روستا پشت قلعه،بر بلندی تپه ای منفرد  که رودخانه جاری آبدانان از پای آن می گذرد،آثار بنای قلعه ای به چشم می خورد.مصالح به کار رفته در قلعه قلوه سنگ،گچ و ساروج می باشد.قلعه مذکور دارای بخشهای متعددی از جمله باروی قلعه،برجکهای دیده بانی و نگهبانی،ورودی قلعه اماکن مسکونی و شاهنشین،تونل و پلکان متعلقه بوده است .با عنایت به شیوه معماری،ساختار،نحوه استفاده از مصالح،اجرای طاقها،مطالعه و بررسی سفالهای سطحی منطقه  و مقایسه بادگیر اماکن تاریخی حفاری شده،این اثر فرهنگی-تاریخی مربوط به دوران ساسانیان  است.بنای قلعه روستا پشت قلعه تحت حفاظت اداره کل میراث فرهنگی و گردشگری استان است که در سال 1380 به جهت اهمیت آن و انجام مطالعات باستانشناسی و حفاظت و مرمت آن در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.

5-  قلعه اسماعیل خان: قلعه و استحکامات معروف به اسماعیل خان بر فراز ارتفاعات انبار آب و مشرف به شهر ایلام ساخته شده است.محدوده ای که اثر بر روی آن ایجاد گردیده کاملاً کوهستانی است و از سه جهت صخرهای و صعب العبور است و فقط جبهه ی جنوب شرقی است که مسیر ارتباطی قلعه بوده است.مصالح بکار رفته در کل بنا سنگ  های کوهستانی با استفاده از ملات گچ می باشد.سنگ ها تقریباً  با تراش اندک جور شده و در ردیف های منظم اما بررسی شواهد سطح محوطه بنا قدمت بیشتری را نشان می دهد.

6-  قلعه چکر بولی چوار:این قلعه باستانی در روستای چکر واقع در کوهستان بولی از توابع بخش چوار شهرستان ایلام واقع شده است.این قلعه در نزدیکی مرز با کشور عراق ایجاد شده است و سبک معماری و مصالح آن با قلعه یزگرد  در استان کرمانشاه قابل مقایسه است.تعداد 11 اتاق در قسمت جنوبی قلعه  ایجاد شده است که بر حیاط مرکزی تسلط دارند.اتاقها دارای طاق قوس هستند.مصالح بکار رفته در این قلعه  سنگ و گچ می باشد و در داخل اتاقها نیز با گچ اندود شده است.سفالهای نخودی و قرمز رنگ با شاموت شن بصورت متراکم در محوطه پیرامونی قلعه دیده می شود که متعلق به دوره تاریخی است.

7-  قلعه تاریخی چوار(قلا):این قلعه در 12 کیلومتری غرب شهر چوار و 2 کیلومتری شهر ایلام  بر سر راه چوار به نواحی مرزی با کشور عراق واقع شده است.این قلعه یکی از بزرگترین قلاع منطقه  است که بر فراز تپه ای در مسیر چوار-مورت تجریان به سمت دهستان چکر بولی و ناحیه مرزی با کشور عراق ایجاد شده است.مواد اصلی بکار  رفته در بر پایی آثار بنای قلعه،قلوه سنگ ها و لاشه سنگ های محلی  و ملات گچ می باشد.این بنا جزء قلاع نظامی-مسکونی می باشد.آثار فرهنگی سطح تپه وسعت و گستردگی بقایایی معماری و نوع مصالح بکار رفته نشان می دهد که احتمالاً این بنا متعلق به اواخر دورن تاریخی و اوایل دوره اسلامی است.

8-  قلعه والی ایلام:یکی از بناهای مهم دوره قاجاریه در شهر ایلام قلعه والی است که توسط غلامرضا خان والی در سال 1326 قمری بر روی تپه ای به نام چغا میرگ ساخته شده است.این بنا دارای قسمتهای متعدد چون حرم سرا،قسمت شاهنشین،اتاق آیینه و زندان در زیر زمین می باشد.مساحت کل قلعه4687 متر مربع و زیر بنای قلعه 1464 متر مربع است.قلع دارای سه در ورودی در قسمت شرق-غرب و جنوب است که در اصلی در قسمت جنوبی است و دیگر درها خصوصی بوده است.مصالح بکار رفته در معماری قلعه شامل سنگ،آجر،گچ،کاشی و چوب می باشد.

9-  قلعه پور اشرف:در 6 کیلومتری ضلع جنوب شرقی شهرستان دره شهر در روستای شیخ مکان قرار گرفته است.مطابق سنگ نوشته نصب شده بر روی دیوار ورودی قلعه،در سال 1335ه.ق بدستور میر صید محمد خان پور اشرف در این منطقه از دره شهر ساخته شده است.بیشترین مصالح بکار رفته در اسکلت بنا،قلوه سنگ و در مواردی از آجر جهت ترئین از جمله سر در ورودی ها و برجستگی ها روی دیوار استفاده شده است. این قلعه کاربردنظامی-مسکونی داشته  و متعلق به دوران قاجار می باشد و در نوع خود بی نظیر می باشد.

10-قلعه زینل(زبیده):این اثر تاریخی در جنوب روستای الیاس آباد چمکلان از توابع شهرستان دره شهر واقه شده است.قلعه زینل همانند دیگر قلاع محدوده زاگرس بر روی تپه ای نسبتاً بلند ساخته شده است.قلعه فعلی یک بنای دوره اسلامی متاخر است که در دوره صفویه ساخته شده  و در دوره های بعد مورد استفاده حاکمان محلی قرار گرفته است.مصالح بکار رفته در ساخت این قلعه سنگ و گچ می باشد.

11-دژ شیخ مکان:این دژ در داخل تنگه شیخ مکان در هشت کیلومتری شرق دره شهر و در سمت غربی تنگه،آثاری از یک دژ جالب توجه در دل کوه به چشم می خورد که از لحاظ مصالح  و سبک معماری،نشانی از دوره ساسانی دارد.دژ چهار اتاق و تنها یک در ورودی در ضله شمالی دارد.مصالح اصلی دژ قلوه سنگ و گچ است که در انتهای دیواره دژ با اندودی از گچ پوشیده شده است.

12-قلعه میر غلام هاشمی(سیکان):قلعه میر غلام هاشمی یکی از بناهای دوره قاجاریه است که به استناد سنگ نوشته نصب شده بر دیواره ورودی بنا،در سال 1303 ه ق میر غلام هاشمی در روستای فرخ آباد احداث کرده است.بنای قلعه  به سبک دوره ساسانی و به شکل چهار ایوانی و با مصالحی از سنگ و ملات گچ  ساخته شده که در زمان خود کاربرد مسکونی داشته است.پلان بنا مربع شکل می باشد.این قلعه در دره سیکان به فاصله 8 کیلومتری شمال غرب شهر دره شهر ساخته شده است.

13-قلعه هزار در:این قلعه در شرق شهرستان دره شهر واقع گردیده است که قدمتش به دوره ساسانی می رسد.نمای اصلی این اثر،طاقهای هلالی شکل می باشد.با توجه به ساختار معماری،اثر احتمالاً قلعه یا پادگان نظامی بوده است.مصالح بکار رفته در ساخت این قلعه شامل سنگهای تراشیده و قلوه سنگ هایی است که از گچ پخته بعنوان ملات استفاده شده است.

14-قلعه ارمو:در روستای ارمو دره شهر بخشی از یک بنا در محل قبرستان باستانی ارمو باقی مانده است که به نظر می رسد آثار یک قلعه باستانی باشد.از دیگر قلعه های شهرستان دره شهر می توان به قلعه کلم،قلعه تیغن،قلعه ماژین اشاره کرد.

15-قلعه پنج برار مورموری(قلعه تاجمیر):پنج برار محدوده ای تاریخی است که در کوهپایه های جنوبی کوه کاه ماس،مشرف بر دشت مورموری واقع شده و قلعه پنج برار یکی از این آثار محسوب می گردد.مصالح ساخت قلعه  سنگهای نسبتاً بزرگ  که از سنگهای رودخانه ای و بومی منطقه است.قلعه متعلق به دوران اسلامی است.این قلعه شامل دژ پیرامونی و بناهای داخل محوطه دژ می باشد.

16-قلعه شیاخ(شهاق):این قلعه در روستای بردی از توابع بخش زرین آباد قرار دارد  و مربوط به دوران ساسانیان می باشد.قلعه بر روی محدوده ای نسبتاً بلند نسبت به زمینهای پیرامونی قرار گرفته است.مصالح بکار رفته در بنا سنگ  و گچ است.

17-قلعه میمه زرین آباد:این قلعه تاریخی در حاشیه شمالی شهر میمه و بر فراز تپه ماهورهای مشرف بر شهر و جاده اصلی ایلام-میمه ساخته شده است.قلعه شامل پله،زیرزمین،راهرو،برج دیده بانی و تعدادی اتاق است.مصالح بکار رفته در این بنا قلوه سنگ و گچ می باشد و نمای داخلی دیوارها با ساروج اندود شده است.

18-قلعه آسمان آباد دوله شیروان:این قلعه در فاصله 700 متری جنوب روستای علی آباد وسطی بر روی یکی از تپه ماهورهای کوهپایه ای مشرف بر رودخانه کارزان در حد فاصل بین روستای علی آباد وسطی و علی آباد سفلی قرار گرفته است.مصالح ساخت آن سنگهای لاشه و ملات گچ می باشد.

19-قلعه هره قلوس:این قلعه باستانی در مسیر جاده سرابله به روستای شباب و در نزدیکی روستای موشکان از توابع شهرستان شیروان چرداول واقع شده است.این قلعه  احتمالاً مربوط به دوره ساسانی  می باشد.

20-قلعه جوق ملکشاهی: این قلعه مشرف بر سرزمین نسبتاً هموار  و در 4 کیلومتری غرب ارکواز ملکشاهی بر فراز تپه ای بلند بنا شده است.نوع معماری و شواهد فرهنگی محدوده قلعه نشان می دهد که این قلعه مر بوط به دوران سلاجقه است.

21-قلعه کنجانچم:این قلعه در سال 1326 ه ق بنا به دستور غلامرضا خان ابوقداره آخرین والی ایلام ساخته شده  و دارای اتاقهای مرتبط به هم،حمام،برج نگهبانی و قسمت مسکونی و دیوانخانه  می باشد  و به عنوان قلعه زمستانی والی مورد استفاده  قرار می گرفته است.

22-قلعه جهانگیر آباد:قلعه جهانگیر آباد بنایی است متعلق به دوران پهلوی و والیان  پشتکوه که توسط خوانین منطقه (میرهای هاشمی)در جنوب شهر تاریخی دره شهر و حاشیه روستای جهانگیر آباد ساخته شده است.بنا دارای پلان مربع مستطیل است.مصالح بکار رفته  در این قلعه قلوه سنگهای رودخانه ای و ملات گچ می باشد.این بنا بطور کلی دارای 6 اتاق،2 ایوان و یک راهرو و دو زیرزمین می باشد.

از دیگر قلعه های استان ایلام:قلعه پبر دمی میمه-قلعه سیس مورموری-قلعه لرغه مورموری-قلعه و محوطه پشته زنجیره-قلعه و و دژ کوه خرمه چرداول-قلعه وازیل-قلعه و کاروانسرای قالوه گلان-قلعه کلک صالح آباد-قلعه کلم-قلعه و حمام تنگ نیاز

دراستان ایلام تعداد محدودی آبشار وجود دارد که هر کدام فضای طبیعی دلنشینی را ایجاد کرده اند. که با وجود محدودیت و سختی دسترسی به آنها جاذب جمعیت هستند:

آبشار چم آو:

این آبشار در فاصلة 18 کیلومتری مسیر ایلام به صالح و درحد فاصل روستای چم آو و منطقه عمومی ماربره در میان تخته سنگ ها جریان دارد آب این آبشار که از کوه های ایلام سرچشمه می گیرد ، پس از طی مسافتی کوتاه به رودخانه گدارخوش می ریزد.

آبشار آبتاف :

آبشار آبتاف در مسیر میمه به پهلة زرین آباد شهرستان دهلران واقع شده است . آبشار آبتاف در زمرة آبشارهای زیبای استان ایلام است که از پیرامون آن به عنوان تفرجگاه استفاده می شود .

آبشار سرطاف :

آبشار سرطاف در شهرستان ایلام واقع شده است و یکی از تفرجگاه های عمومی مردم ایلام می باشد .

آبشار گچان:

آبشار گچان در 15 کیلو متری شمال شهر ایلام و در میان تنگ که خود یکی از تفرجگاه های ایلام است قرار دارد. در این منطقه که کوه های زیبا و معظم مانشت و قلارنگ به همراه گچان گویی به هم رسیده اند منظره بسیار زیبایی را ایجاد کرده است.به گونه ای که در فصول بهار ، تابستان و پاییز و حتی زمستان بعلت دسترسی تقریبا راحت آن پذیرای خیل عظیم دوس

پارکهای طبیعی :

موقعیت کوهستانی ، تنوع آب و هوا ، بالا بودن مقدار نزولات جوی و دیگر خصوصیات طبیعی باعث شده که استان ایلام از جنگل طبیعی پوشیده شده باشد هر چند به مرور زمان از تراکم و وسعت اراضی جنگلی استان کاسته شده ، لکن در حال حاضر نیز باقی ماندة جنگل های استان نسبت به برخی از استان های کشور قابل توجه است و چشم اندازهای زیبایی از طبیعت استان را به نمایش می کذارد . در گذشتة نه چندان دور ، این استان دارای جنگل های وسیع و متراکم با درختان تنومند در مناطق  كوهستاني و بيشه شمالي استان مي توان مشاهده كرد كه عمدتاً از گونة بلوط هستند.نواحی جنگلی استان علاوه بر زیبائی های طبیعی ، دو نوع محصول سقز و کتیرا نیز دارد که درآمد قابل توجهی برای مردم بومی به بار می آورد. مساحت جنگل های استان را حدود 500 هزار هکتار تخمین می زنند .

انواع گونه های درختی آن عبارتند از : پسته کوهی ، کیکم ، زالزالک ، بادام کوهی ، زبان گنجشک ، شِن ، انجیرکوهی ، ارغوان ، گیلاس وحشی ، مورد ، کُنار و ارژن (ارجن ).

  مهم ترین مکانهای تفریحی جنگلی موجود در استان عبارتند از :

 پارک جنگلی چقاسبز « چقا جنگیه» :

پارک جنگلی چقا سبز یکی از فضاهای زیبا و دلنشین ایلام است که شرایط طبیعی مناسبی را جهت گذران اوقات فراغت مردم فراهم آورده است . در مجاورت این پارک جنگلی که حدود 4000 هکتار وسعت دارد ، محل دائمی نمایشگاه ها و یک شهر بازی با تأسیسات مربوطه احداث شده است . در میان این جنگل انبوه که از درختان بلوط ، پسته ، زالزالک و انواع گونه های گیاهی پوشیده شده است ، درختانی همچون کاج و سرو ، اقاقیا، ارجن ، بادام کوهی و گردو کاشته شده است . این پارک جنگلی پرندگان کمیاب و زیبایی مانند بوتیمار نیز دارد. فضای این پارک از شرق به غرب به بزرگراه امام حسین ( ع) و فرودگاه و از جنوب به دره دَزوَن کوه چاله سیه و هر قوتگه منتهی می شود.

درة ییلاقی هفتاو میشخاص « هفت آب »:

درة پرآب و درخت و مصفای میشخاص از روستای جعفر آباد در فاصلة 30 کیلومتری ایلام شروع شده و تا ارتفاعات طولاب که در آن جنگل و باغ در هم  آمیخته اند ، ادامه می یابد . درختان گردو ، انواع میوه ها ، چندین روستا در مسیر ییلاقی دره با مردمانی فعال و مهربان ، سرچشمه های خروشان چشمه ساران متعدد ، نزدیک بودن این درة ییلاقی با تفریح گاه جنگلی گاوز و مزارع متنوع آن باعث نشاط و علاقه در بازدید کنندگان از محل می گردد . در دو کیلومتری این دره ییلاقی و در طول مسیر جادة اصلی ایلام به دره شهر جنگل انبوه و زیبای مله پنجاو ، زیبایی خاصی به این مجموعه بخشیده است . درة ییلاقی هفتاو میشخاص با باغات و مزارع یکی از مناطق سرسبز و دیدنی و پردرآمد استان ایلام می باشد که محصولات آن کیفیت مطلوبی دارند و در داخل و خارج استان به فروش می رسد و باعث رونق اقتصادی منطقه می گردد .

گردشگاه ییلاقی خوران ایوان:

این گردشگاه که چشمه آبی زلال و درختانی کهنسال و قدیمی دارد ، هر سال پذیرای ده ها هزار نفر دانش آموز در فصل تابستان است . این گردشگاه با امکانات تفریحی و گردشگری جالب توجه یکی از زیباترین و بهترین گردشگاه های استان ایلام است که در فاصلة 7 کیلومتری شهر ایوان قراردارد .

تفریحگاه جنگلی ششدار:

این تفریحگاه در 5 کیلومتری شهر ایلام و در کنار کوه قلاقیران در مسیر جاده ایلام – کرمانشاه واقع شده و از شاخص ترین تفریحگاه های استان محسوب می شود .

این ناحیة تفریحی به خاطر مجاورت با شهر ایلام و نزدیکی به یکی دیگر از تفریحگاه های  زیبای طبیعی به نام منجل ، مورد استفادة وسیع مردم و دوستداران طبیعت به ویژه درایام فصول بهار و پاییز قرار می گیرد . در حد فاصل بین این تفریحگاه و ناحیة منجل ، چشمه سارها و باغات زیبای سلطان آباد قرارگرفته است . کوه معروف قلاقیران که از آن به عنوان نماد شهر و استان ایلام یاد می شود دراین ناحیه قرار دارد .

تفریحگاه جنگلی تنگ دالاو:

این تفریحگاه در مسیر جادة اسلام آباد – ایلام در فاصلة 25 کیلومتری شهر ایلام قرار گرفته و دارای جنگل های انبوه بنه ، زالزالک و بلوط و چشمه طبیعی آب می باشد .

تفریحگاه دالاو از وسعت قابل توجهی برخوردار است و با توجه به مجاورت با ارتفاعات طبیعی و تفریحی و شکارگاه های منطقه و ییلاقی بودن آن ، در بهار و تابستان مورد استفاده دوستداران و مشتاقان زیبایی های طبیعت قرار می گیرد.

تفریحگاه تجریان:

تفریحگاه زیبا و جنگلی تجریان درفاصلة 20 کیلومتری شهرایلام در مسیر چوار – مورت و بولی قرار دارد و دارای چشمه های آب زلال می باشد . این تفریحگاه در مجاورت تنگ زیبای موسوم به تنگ بهشت واقع شده است . و با توجه به اقلیم و آب و هوای  منطقه از فصل زمستان تا بهار مورد استفاده قرار می گیرد .

تفرجگاه گلم زرد و گره چکا:

تفرجگاه گلم زرد و گره چگا در فاصلة 60 کیلومتری ایلام و در مسیر صالح آباد واقع شده است . این تفرجگاه زمستانی به دلیل آب و هوای مساعد ، سرسبزی و زیبایی های طبیعی مورد استفاده مردم ایلام و دوستداران طبیعت قرار می گیرد . این تفرجگاه در مجاورت دشت وسیع و زیبای دشتلک قراردارد که جذابیت های آن را دو چندان می کند.

تفرجگاه کلم بدره:

این تفرجگاه ییلاقی درفاصلة 70 کیلومتری ایلام درة کلم ( حدفاصل ایلام – بدره ) قراردارد. وجود باغات ، گونه های مختلف گیاهی و رودخانة پرآبی که از دامنة کبیرکوه سرچشمه می گیرد ، این منطقه را به یکی از زیباترین مناطق ساخته است.

ارتفاعات و کوهها:

کبیرکوه:

کبیرکوه به مجموعه کوه های بلندی است که خود قسمتی از رشته کوه بزرگ زاگرس است گفته می شود . این رشته از دیوارهای جنوبی درة رودخانة آب آفتاب و کنجان چم شهرستان مهران شروع شده و رو به رودخانة کرخه در دهستان الوار گرمسیری از شهرستان خرم آباد لرستان ادامه می یابد . دامنه های شمال و شمال شرقی آن به دره های رودخانه سیمره ، کرخه و دامنه های جنوب  و جنوب غربی آن به مرز ایران و عراق منتهی می شود.

درة کنجان چم تا درة رودخانه کرخه 175 کیلومتر و عرض آن در حد فاصل رودخانه سیمره یا کرخه تا مرز ایران و عراق بین 45 تا 80 کیلومتر است . این کوهستان پهنه ای به وسعت 9500 کیلومتر مربع را زیر پوشش قرارداده است .

این رشته کوه از شاخه های بسیاری تشکیل یافته که به سمت غرب و جنوب غربی از ارتفاع آن ها کاسته می شود و بلند ترین آنها که خط الرأس رشتة مزبور را تشکیل می دهند دربخش شرقی آن واقع شده اند . بلندترین این کوه ها ، قله ای به نام کبیرکوه است که 2790 متر ارتفاع دارد و در 18 کیلومتری شرق روستای ارکواز واقع شده است . از این رشته که کوهستان وسیعی را تشکیل داده است رودخانه های فراوانی سرچشمه می گیرند. و اکثراً به خاک عراق وارد می شود و تعداد دیگری ازرودخانه ها نیز به رودخانه سیمره و کرخه می پیوندند.

 برای صعود به بلندترین قلة این کوه می توان از راه اتومبیل رو ایلام به دره شهر و از طریق روستای بهرام خانی و راه کولم به روستای گوران  و پس از طی گردنة پینه به خط الرأس  رشته مزبور دست یافت به طول 5/12  کیلومتر طی کرد تا به قله رسید.

اهوران:

کوه اهوران در 83 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده است . ارتفاع این کوه 2120 متراست. این کوه از درة جزمان رود در غرب  شروع شده و به طول 24 کیلومتر رو به سوی جنوب شرقی کشیده می شود و در آن جا به کوه های کولیته و کازه تر می پیوندد.

بانکول:

کوه بانکول درناحیة مهراب ، در10 کیلومتری شمال ایلام شده است . ارتفاع این کوه 2304 متراست.

رودخانه های مورت ، کنگیر و آب زنگان از کوه بانکول سرچشمه می گیرند . این کوه نیمه جنگلی از شمال غربی به سوی جنوب شرقی با طول 30 کیلومتر و با عرض متوسط 6 کیلومتر کشیده شده و از سوی جنوب شرقی به کوه مانشت متصل است . راه اتومبیل رو کرمانشاه به ایلام از غرب آن می گذرد .

چمن گیر:

کوه چمن گیر درناحیة شیروان و در فاصلة 22 کیلومتری جنوب شرقی ایلام واقع شده است . ارتفاع کوه چمن گیر 2578 متراست . این کوه سرچشمه رودخانه های گراب و چرداول می باشد . این کوه از جنوب شرقی  به کوه سیوان و از شمال غربی به کوه قلارنگ متصل می شود و جزو رشتة کبیرکوه از کوهستان زاگرس بشمار می آید.

سامله:

کوه سامله درناحیه زردلان درفاصلة 84 کیلومتری شمال ایلام واقع شده است. ارتفاع این کوه حدود 2150 متراست  رودخانة گشتانی ازاین کوه سرچشمه می گیرد .

سرخ خانی:

کوه سرخ خانی درناحیة چرداول و در فاصلة 33 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده است . ارتفاع کوه سرخ خانی 2-30 متر می باشد .

 سرکب:

کوه سرکب در ناحیه میشخاص و در فاصلة 8 کیلومتری جنوب شرقی ایلام واقع شده است . ارتفاع کوه سرکب 2120 متراست و جزو رشتة کبیرکوه از کوهستان زاگرس بشمار می رود و رودخانه آب آفتاب از این کوهستان سرچشمه می گیرد .

شره زول:

کوه شره زول در ناحیة چوار در 23 کیلومتری شمال غربی  شهرستان ایلام واقع شده است . ارتفاع این کوه حدود 2050 متراست و به صورت رشته نسبتاً طویلی به درازای 41 و پهنای متوسط آن 15 کیلومتر از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد و گسترش یافته است.دهستان چوار در جنوب و دهستان های سهراب و مرکزی در دامنه های شمالی این کوه جای گرفته اند . بخش شمال غربی آن از جنگل های بلوط پوشیده شده است . رودخانه های کنگیر ، گلال رود ، کزاب و مورت ازاین کوه سرچشمه می گیرند.

شلم:

 کوه شلم در 5 کیلومتری جنوب شرقی ایلام واقع شده و 2174 متر ارتفاع دارد . این کوه از جنوب شرقی به کوه سرکب متصل است و سرچشمة اصلی رودخانه کنجانچم می باشد.

 قلاجه:

کوه قلاجه در41کیلومتری شمال غربی ایلام واقع شده است . ارتفاع این کوه از سطح دریا حدود 2050 متراست .

این کوه از سوی شمال غربی به طرف جنوب شرقی کشیده شده از سوی جنوب شرقی به کوه کله جمن متصل می شود.

این کوهستان دهستان آسمان آباد رادر دامنه های جنوبی خود جای داده است و جادة کرمانشاه – ایلام آن را قطع می کند . رودخانه آب چیکا از دامنه های شمال و رودخانه آب آسمان آباد از دامنه های جنوبی این کوه سرچشمه می گیرند . بخشی از این کوه به وسیلة جنگل های بلوط پوشیده شده است.

قلارنگ:

کوه قلارنگ درفاصلة 11 کیلومتری شمال ایلام واقع شده  و 2473 متر ارتفاع دارد . رودخانه های آب آفتاب و آب زنگوان ازاین کوه سرچشمه می گیرند . این کوه از غرب به کوه مانشت و از جنوب شرقی به کوه چمن گیر متصل است و جزو رشتة کبیرکوه بشمار می رود.

مانشت:

کوه مانشت در 6 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده و ارتفاع آن 2629 متراست از این کوه ، رودخانه های مورت و آسا زنگان سرچشمه می گیرند . این کوه از شمال

 غربی به کوه بانکول و از جنوب غربی به کوه گاوه راه متصل است و دامنه های شرقی و غربی آن را جنگل های بلوط پوشانیده است .

کوه ملینجه:

کوه ملینجه درناحیة چرداول ، در 34 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده و ارتفاع آن 2193 متراست . رودخانه آب چیکا ازاین کوه سرچشمه می گیرد.

دینارکوه:

دینارکوه در 25 کیلومتری شمال دهلران واقع شده  و ارتفاع آن 1955 متراست . این کوه به صورت قوسی از شمال به جنوب کشیده شده و ناحیه آبدانان را در دامنه شرقی خود جای داده است . رودخانه های ده بانه ، آب سیول ، آب خزینه و آب گل گل ازاین کوه سرچشمه می گیرند. این کوه از جنوب شرقی به سیاه کوه متصل می شود و کوه دال دردامنه شمال غربی آن واقع شده است .

بهار آب :

کوه بهارآب درناحیة چرداول در34 کیلومتری شمال شرقی شهرستان ایلام واقع شده است . این کوه با ارتفاع 1970 متر جزء کوهستان زاگرس بشمار می رود.

 بانهراز:

کوه بانهراز در ناحیة چرداول ، در 28 کیلومتری شمال شرقی شهرستان ایلام واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا 1820 متراست . این کوه از جنوب به کوه بهارآب متصل می شود و دامنه های غربی آن به درة رودخانة چنارچ منتهی می شود.

کلک :

کوه کلک در 43 کیلومتری شمال شرقی مهران واقع شده  و ارتفاع آن از سطح دریا 1820 متراست . رودخانه های پیرمحمد و کل کلا ازاین کوه سرچشمه می گیرند.

سایر کوه های استان ایلام برحسب شهرستانها به قرار زیر می باشند.شهرستان ایلام :

کوه های الله خدا ، بایه ، تالوار ، جمالگیر ، چیق باباخان ، چکبوره ، سفید ، سم خر ، کته پیفک ، ملدشاده ، گنو ، و...

شهرستان دره شهر :

کوه های بنهر ، دروند ، راوندی ، سرگچ ، سرگچ کوه ، مرزو ، هفت کلک و ...

شهرستان دهلران :

کوه های باریک آب ، برک کروی ، بته انش ، پشته گلاب ، تپه علی کشت ، خرگهی ، دالپری ، تنیلا ، کلاوندی ، کلویز ، کولونرمه ، گوتبه ، ممله و...

شهرستان مهران :

کوه های بلواند ، بلیجان ، چقال زرد سیاه کوه ، زالوآب ، چنچر ، سرخ ، سه کورند ، سیاه ، سیاه اردلان ، یک شبه

يخچال حاج آقا علی : يخچال حاج آقاعلی در روستای عباس آبادحاجی در شش كيلومتری شمال رفسنجان واقع شده است . بنا در دوره قاجار ساخته شده است و مصالح ساختمانی بكار برده شده در آن شامل خشت ، اندود كاهگل ، آجر و قلوه سنگ (در چاله يخ) می باشد .

آب انبار مقبره شاه نعمت الله ولی : آب انبار مقبره شاه نعمت الله ولی در شهر ماهان واقع شده است . اين بنا در محل مقبره شاه نعمت الله ولی (يكي از عرفای قرن هشتم) ساخته شده است . اين آب انبار مربوط به قرن هشتم هجری قمری است كه در حال حاضر بلا استفاده مانده است و از آن استفاده ای نمی شود .

آب انبارمجموعه گنجعليخان : مجموعه گنجعليخان در شهركرمان قرار دارد . اين مجموعه در دوره صفويه به دستور گنجعليخان و توسط يك معمار به نام سلطان محمد معمار يزدی ساخته شده است . مجموعه گنجعليخان شامل قسمتهای مختلف مانند ميدان ، كاروانسرا ، مسجد ، ضرابخانه ، آب انبار و حمام می باشد .

 يخچال كبوتر خان : يخچال كبوتر خان رفسنجان در روستای كبوترخان در 23 كيلومتری شرق رفسنجان واقع شده است . ساختمان آن مربوط به دوره ساسانی است و مصالح به كار رفته در آن خشت و اندودكاه گل می باشد . اين يخچال در حال حاضر دچار فرسايش شديد گشته و رو به ويرانی می رود .

يخچال لنگر ماهان : خچال لنگرماهان در خارج روستای لنگر در پنج كيلومتری شمال شرقی ماهان قرار دارد . بنای آن مربوط به دوره قاجار است . برای ساخت اين يخچال از خشت با اندود كاه گل و همچنين قلوه سنگ (در پی)استفاده شده است . اين بنا به علت بارش برف و باران آسيب ديده است و در حال حاضر متروك می باشد .

يخچال مؤيدی : یخچال مؤيدی كرمان در خيابان ابوحامد شهر كرمان قرار دارد . قدمت آن احتمالاً به دوره صفوی می رسد و مصالح استفاده شده در ساخت آن شامل خشت خام و ملات گل و اندود كاه گل می باشد . در حال حاضر اين بنا از طرف سازمان ميراث فرهنگی مورد مرمت قرار گرفته است .

 يخدان مويدي ( خارج از کرمان ) : اين اثر تاريخي كه در گذشته خارج از شهر كرمان قرار داشت ، اكنون به علت توسعه و گسترش شهر در جوار خيابان ابوحامد واقع است . عناصر تشكيل‌دهنده يخدان شامل مخزن ، حصار ، استخر و چاله‌يخدان است . پلان مخزن دايره شكل است كه گنبدي از نوع بستو بر روي آن احداث شده است . حصار آن نسبتاً بلند و ‪ ۱۲متر ارتفاع دارد . مصالح بنا خشت خام و ملات گل است . كاربري يخدان در گذشته نگهداري يخ براي ايام تابستان مردم بوده است . اين بنا در اواخر دوره صفوي بنا شده و نام مويدي از آن نظر است كه قنات مشهور به مويدي آب آن را تامين مي‌كرده است .

يخچال محمود آب : يخچال محمود آباد سيرجان در ابتدای روستای محمود آباد سيد در20 كيلومتری سيرجان قرار دارد . قدمت آن احتمالاً به اوايل دوره قاجار می رسد و مصالح به كار رفته در آن خشت خام و اندود كاهگل می باشد . در حال حاضر گنبد بنا دچار فرسايش شديدی شده است و كاربردی ندارد .

يخچالهای حاج رشيد : يخچالهای حاج رشيد سيرجان (دو يخچال) در نزديكي بلوار شيخ فضل الله نوری شهر سيرجان واقع شده اند . تاريخ ساخت آنها سال 1271 هجری قمری است و مصالح به كار رفته در ساختمان آنها شامل لاشه سنگ ، قلوه سنگ و خشت می باشد . اين دو يخچال و ديوار آنها توسط سازمان ميراث فرهنگی مرمت شده و فعلاً كاربردی ندارد

خانه بهادرالملک بردسیر : خانه بهادرالملک بردسیر یکی از بناهای تاریخی شهر بردسیر در استان کرمان ایران است . این خانه در بر غربی خیابان شریعتی بردسیر واقع است . این بنا توسط عبدالمظفرخان سرتیپ مشهور به بهادرالملک که در بردسیر به لقب «ابدال» معروف بود ، به روزگار قاجار ساخته شد . این بنا همچون اکثر ابنیه دوره قاجاریه این بخش از کشور ، با پلان حیاط مرکزی و فضاهای اطراف ساخته شده است بدین نحو که در جبهه شمالی حیاط ، سه دری و در جبهه جنوبی ، تالار وسیعی وجود دارد که سایر فضاهای جبهه های شرقی و غربی که شامل انبارها ، اتاقهای خدمه و مطبخ می باشد ، در خدمت فضای اصلی خانه بوده است . از جمله بخش‌های جالب این بنا علاوه بر تالار بزرگ آن ، انبارهای طبقه فوقانی جهت ذخیره مواد غذایی و برج خشتی این خانه است که بخش تحتانی آن به صورت محل گذر عموم است.

مسجد جامع عباسی (مسجد شاه)

ساختمان مسجد جامع عباسی، درضلع جنوبی میدان تاریخی اصفهان در سال 1020 هجری قمری به فرمان شاه عباس اول در بیست و چهارمین سال سلطنت وی شروع شد. كتیبه سردر مسجد به خط ثلث ” علیرضا عباسی“ در سال 1025 نگاشته شده و حاكی از آن است كه شاه عباس این مسجد جامع را از مال خالص خود بنا كرده وثواب آن را به روح جد اعظم خود ” شاه طهماسب “‌ اهدا نموده است، در ذیل این كتیبه، كتیبه دیگری است كه از استاد علی اكبر اصفهانی ( مهندسی معمار مسجد ) تجلیل شده است.

مسجد شیخ لطف الله

این مسجد بی نظیر شاهكار دیگری از هنر معماری و كاشی كاری قرن یازدهم هجری قمری است كه به فرمان شاه عباس اول در مدت 18 سال ساخته شده است . ساخت سردر معرق آن در سال 1011 هـ . ق اتمام یافت و ساختمان تزئینات آن در سال 1028 هجری قمری به اتمام رسیده است. كتیبه سردر آن به خط ثلث علیرضا عباسی و به تاریخ سال 1012 هجری قمری است معمار و بنای مسجد ” استاد محمدرضا اصفهانی “ است كه نام او در داخل محراب زیبای مسجد در لوحه كوچكی ذكر شده است . باستان شناسان خارجی در مورد عظمت معماری این مسجد گفته اند : ” به سختی می توان این بنا را محصول دست بشر دانست. “ شیخ لطف الله از علمای بزرگ شیعه واز مردم ” میس “‌ از قراء ” جبل عامل “‌ در لبنان امروزی بود كه به دعوت شاه عباس اول در اصفهان اقامت گزید. این مسجد به منظور تجلیل از او احداث گردید.

مسجد و مناره برسیان

این مسجد در 42 كیلومتری شرق اصفهان واقع شده و یك اثر خالص سلجوقی است. مناره آن را در سال 491 و محراب آن را در سال 498 هجری قمری ساخته شده است. تزئینات آجری داخل مسجد شبیه به گنبد تاج الملك در مسجد جمعه اصفهان است و به احتمال قوی معمار هردو بنا یكی بوده است.

مسجد گار

این مسجد كه از دوره سلاجقه است در دهكده ” گار “ كه امروزه آن را ” جار “ تلفظ می كنند و در جنوب بستر زاینده رود واقع شده است قرار دارد. از این مسجد جز ویرانه هایی باقی نمانده است ولی مناره آن وضع خوبی دارد و به موجب كتیبه كوفی موجود در آن، در سال 515 هـ .ق به وسیله شخصی به نام ” سید الرْوسا ء ابوالقاسم“ بنا شده است.

مسجد سرخی

این مسجد كوچك كه نماز خانه آن در سالهای اخیر بازسازی شده است در سال 1014 هـ .ق توسط خلف نامی كه سفره چی شاه عباس اول بود بنا گردیده است. در گذشته این مسجد را مسجد سفره چی می نامیدند. ولی كلمه سفره چی در طول زمان به سرخی تبدیل شده است. سردر این مسجد حاوی كتیبه ای است به خط ثلث كه با كاشی معرق سفید به زمینه ای به رنگ آبی نوشته شده است.

مسجد لبنان

این مسجد در حاشیه غربی اصفهان و در محله لبنان از محلات قدیمی شهر اصفهان واقع شده است. از آثار تاریخی آن جز چند قطعه گچبری از قرن هشتم و چند قطعه كاشی كاری از دوره شاه سلیمان به خط ( امامی ) و لوح سنگی سردر، چیز دیگری باقی نمانده است. منبر قدیمی این مسجد از نمونه های جالب توجه عهد صفویه است. گنبد و مناره كاشی كاری شده این مسجد از الحاقات نیم قرن اخیر است.

مسجد ركن الملك

این مسجد به وسیله ( میر سلیمان خان شیرازی ) ملقب به ” ركن الملك “ در ابتدای تخت فولاد اصفهان بنا شده و یكی از بناهای مشهور دوره قاجاریه است. سردر، گنبد و داخل آن با تزئینات كاشی كاری آراسته شده و آرامگاه ”ركن الملك “ در یكی از اتاق های سرسرای ورودی صحن آن قرار دارد. كتیبه های این مسجد و مدرسه كوچك متصل به آن كه تاریخ سال های 1319 تا 1325 هجری قمری را دارد، دارای اشعار فارسی است كه در اطراف صحن مسجد با كاشی كاری زیبا بسته اند.

مسجد اریزان

مسجد اریزان كه سال ها به دست فراموشی سپرده شده بود، بسیار زیباتر از دوبنای مساجد كاخ و دشتی است و داخل آن با تزئینات گچ بری نیز آراسته شده است. طی سال های اخیر، تعمیراتی در این مسجد به عمل آمده است.

مسجد قطبیه

این مسجد، در دوره ”شاه طهماسب اول“‌ به وسیله ” قطب الدین علی باب الدشتی “‌ بنا شده است. سردر زیبای این مسجد را برای محافظت به باغ چهل ستون انتقال داده اند. در كتیبه آن، سال 950 هـ .ق ثبت شده است.

مسجد سین

این مسجد در 24 كیلومتری شمال اصفهان واقع شده و از آثار دوره سلاجقه است. به موجب یك كتیبه خط كوفی موجود، مسجد را ”ابوغالب یحیی“ در سال 529 هجری قمری بنا كرده است. مناره مسجد ”سین“ در سال 529 هـ. ق. بنا گردیده است. مناره مسجد ” سین “ در سال 526 هـ .ق به وسیله ” ابو اسماعیل محمد “ بنا شده است.

مسجد اشترجان ( اشترگان )

این مسجد در دهكده ” اشترگان “ لنجان كه امروزه اشترجان تلفظ می شود و تا شهر اصفهان 38 كیلومتر فاصله دارد واقع شده است. سردر مسجد آن 13 متر ارتفاع دارد و با كاشی های سبك اوایل قرن هشتم هجری قمری و تزئینات گچبری به شیوه همان دوره، آراسته شده است. مناره های این مسجد مانند منارجنبان متحرك است. تاریخ ساختمان سال 715 هـ .ق و بانی آن ” فخرالدین محمدبن محمد اشترجانی “ است.

مسجد جارچی

این مسجد در بازار بزرگ اصفهان واقع شده است و داخل آن تزئینات كاشی كاری معرق دارد . كتیبهْ سردر آن نام (شاه عباس اول ) و ( ملك سلطان جارچی باشی ) را كه بانی ساختمان مسجد بود دربردارد وسال 1019 هـ .ق در آن ذكر شده است. جارچی باشی كسی بود كه فرمان های شاهان صفوی را در میدان های شهر به اطلاع مردم می رساند.

مسجد ایلچی

این مسجد در محله ( احمدآباد ) اصفهان واقع شده است این بنا در دوره سلطنت شاه سلیمان صفوی بنا گردیده است و سردر و قسمت هایی از داخل آن كاشی كاری شده است.

امامزاده اسماعیل

در حاشیه شرقی خیابان هاتف كه قدیمیترین قسمت شهر اصفهان است، مجموعه جالب توجهی وجود دارد مشتمل بریك مسجد بسیار قدیمی به نام شعیا و مقبره امام زاده اسماعیل كه رواق و سردر صحن و گنبد زیبا و آجری بزرگ آن كه از نوع گنبدهای چهارسوی اصفهان است، جلب توجه می كند. این مجموعه نفیس نمونه ای از معماری و تزئینات عهد سلجوقی و صفوی است.

امامزاده جعفر

بقعه ” جعفریه “ كه از بناهای قرن هشتم، با تاریخ 725 هجری قمری است در حاشیه خیابان هاتف روبه روی امام زاده اسماعیل قرار گرفته است. این بنا همانند یك برج آجری است كه نمای خارجی گنبد و اطراف آن با كاشی كاری و كتیبه های زیبایی تزئین یافته است.

امامزاده ابراهیم

بنای امام زاده ابراهیم در24 كیلومتری شرق اصفهان در روستای زمان آباد برخوار واقع شده است. این امام زاده صحنی وسیع با اتاق هایی در اطراف دارد. این امام زاده به حضرت موسی بن جعفر (ع) منسوب است.

بقعه هارون ولایت

بقعه هارون ولایت در دوره شاه اسماعیل اول صفوی و درسال 918 هـ ق به دستور یكی از امرای مشهور او به نام ”دورمیش خان “ و با نظارت وزیر او ” میرزا شاه حسین اصفهانی “ بنا شده است. نام ” دورمیش خان “ سردار مشهور شاه اسماعیل و ” حسین “ كه اشاره ای به نام میرزا شاه حسین وزیر است. ” هارون ولایت “ از دوره صفویه به بعد همواره از زیارتگاه های مورد علاقه مردم اصفهان مخصوصاُ مردم روستاها بوده است. صاحب مدفن را از اولاد حضرت امام علی النقی (ع) ذكر كرده اند.

بقعه ستی فاطمه

یكی از اماكن مقدس اصفهان به نام ستی فاطمه، در مجاورت بقعه شاه زادگان قرار دارد. بقعه ستی فاطمه، مقبره و ضریح دارد ومعروف است كه شخص مدفون در این آرامگاه، فاطمه صغری بنت حضرت امام موسی بن جعفر (ع) است. ساختمان صحن و بقعه آن از دوره صفویه به یادگار مانده است.

بقعه شاه سید علی اكبر

این بقعه كه در 18 كیلومتری شمال شرقی شهرضا واقع شده، از آثار دوره صفویه است و كتیبه زیبای كاشی كاری شده ای دارد. ضریح آن در گوشه ای از بقعه، متصل به دیوار جنوبی آن، نصب شده و تزئینات آن منبت كاری ساده و با مشبك های برنجی است كه در سال 1251 هجری قمری ساخته شده است.

بقعه شاه رضا

زیارتگاه شاه رضا در مسیر اصفهان به شیراز، در 84 كیلومتری جنوب اصفهان واقع شده است. تزئینات كاشی كاری گنبد آن ابتدا در زمان صفویه صورت گرفته است سپس در قرن سیزدهم هجری قمری تعمیر و تجدید بنا شده است و داخل آن نیز با تزئینات آینه كاری آراسته شده است. این امام زاده، زیارتگاه عمومی مردم ” شهرضا “ و دهات اطراف آن است.

كلیسای بیت اللحم

این كلیسا در میدان جلفا، به فاصله كمی از كلیسای مریم قرار دارد. ساختمان آن را یكی از ارامنه نیكوكار آن دوره به نام ” خواجه پطرس ولی جانیان “‌ احداث كرده است. تصویر او در دیوار كلیسا جای داده شده است.

كلیسای وانك

این كلیسا بزرگ ترین و زیباترین كلیسای جلفای اصفهان است كه از نظر تزئینات و نقاشی های فضای داخلی بسیار جالب توجه است. تاق كلیسای وانك كه در زبان ارمنی كلیسای اعظم معنی می دهد از نظر طلاكاری سقف و سطح داخلی گنبد و نقاشی های تاریخی یكی از زیباترین كلیساهای جلفای اصفهان است و درنوع خود بی نظیر است. این كلیسا به نامهای ” سن سو“ و ” دوآمناپركیج “‌ نیز معروف شده است. كتیبه تاریخی ناقوس، نامهای شاه سلطان حسین و خلیفه بزرگ و بانی ساختمان را در بردارد. این كتیبه به زبان و خط ارمنی است و درسال 1702 میلادی در آنجا نصب شده است.

 ادرس امامزادههای ستان اصفهان

• امامزاده دوقلو شریف ابراهیم و اسماعیل                                     خیابان شریف واقفی
• امامزاده علی ابن سهل                                                       طوقچی میدن قدس
• امامزاده شاهزاده ابراهیم طوقچی                                             میدان طوقچی
• امامزاده صاحب بن عباد                                                    خیابان طوقچی
• امامزاده جوربران شمالی                                                ناحیه دو روستای جور
• امامزاده با با قاسم                                                        چهار راه ابن سینا
• امامزاده شهشهان                                                                    ابن سینا
• امامزاده شوری ابن سینا                                                             ابن سینا
• امامزاده محمد عبداله منارجنبان                                       آتشگاه محله کارلادان
• امامزاده مقبره کلباسی                                             عبدالرزاق کوچه مسجد حکیم
• امامزاده شاه مردان مختار خوراسگان                                          چریان کرارج
• امامزاده شمس اله بران شمالی                                                روستای برسیان
• امامزاده سید موسی جوزدان                                              خیابان آیت اله کاشانی
• امامزاده شاه قاضی  خوراسگان                                             روستای خاتون آباد
• امامزاده علی دستجردماربران                                        جرقویه روستای دستجرد
• امامزاده قاسم راشنان                                                         روستای راشنان
• امامزاده محسن حسن چهارمیان ابوالحسن                              زیار روستای چهارمیان
• امامزاده شاه الحق                                                ناحیه دو اصفهان خوراسگان
• امامزاده حسن کیجلی قهاب                                                  روستای قهاب
• امامزاده شاه نوری                                                  جنب بیمارستان شهید چمران
• امامزاده حصه                                                     اتوبان فرودگاه روستای حصه
• امامزاده ابودردا                                                            خیابان میرزا طاهر
• امامزاده علامه مجلسی                                                        خیابان هاتف بازار
• امامزاده کرارجی                                                خیابان جی کوچه سنگتراشی
• امامزاده ابوالعباس                                                ناحیه دو اصفهان خوراسگان
• امامزاده ابراهیم مستهلک                                  خیابان ابوذر کوچه امامزاده ابراهیم
  
• امامزاده عبدالمظفر                                                      روستای سیان جرقویه
• امامزاده هارونیه (هارون)                                    میدان قیام خیابان هارون ولایت
• امامزاده عبداله – افاران                                    جاده قدیم رهنان خیابان شهیدان
• امامزاده ابراهیم سودان                                                          کهندژ
• امامزاده محمد                                                                   خیابان وحید
• امامزاده محسن                                                    خیابان وحید خیابان رودکی
• امامزاده شاه کرم پایگاه هشتم شکاری                     جاده فرودگاه جنب انتظامات
• امامزاده باقر                                             خیابان چهارباغ خواجو خیابان عافیت
• امامزاده اسماعیل                                                                 خیابان هاتف
• امامزاده اسحاق                                           خیابان پروین کوچه امام زاده اسحاق
• امامزاده احمد                                                      خیابان نشاط دروازه حسن آباد
• امامزاده شاه میر حمزه                                                         خیابان سروش
• نذورات مسجد سید                                                          خیابان مسجد سید
• امامزاده پیر محمد                                                              خیابان کهندژ
• امامزاده دوطفلان                                                                  خیابان زینبیه
• امامزاده درب امام                                             خیابان ابن سینا محله درب امام
• امامزاده راس موسی الرضا                                  میدان طوقچی کوچه صاحب ابن عباد
• امامزاده زینبیه                                                                 خیابان زینبیه
• امامزاده شاه زید                                                         بزرگمهر خیابان زید
• امامزاده ستی فاطمه                          خیابان آیت اله کاشانی کوچه امامزاده ستی
• امامزاده حسن ابوابراهیم عطشاران جی                                   خیابان جی ابهر
• امامزاده علی فرزند موسی ابن جعفر                                          اصفهان ناحیه یک
• امامزاده سید ابراهیم فرزند سید محمد                                  اصفهان ناحیه یک
• امامزاده ابوالقاسم زیار واقع دربرکان                                            روستای زیار
• امامزاده احمد                                               جاده دولت آباد محله باطان زینبیه
• امامزاده محمد باقر                                                               خوراسگان
• امامزاده مسجد حسن عسکری اسفندداران                                               جرقویه
• امامزاده بابا پیر محمد                                                                    دشتی
• امامزاده ابوسعید                                                   جرقویه روستای محمد آباد
• امامزاده ابراهیم دار البطیخ                                                  خیابان ولی عصر
• امامزاده احمد                                            خیابان آتشگاه خیابان شهید نبوی منش
• امامزاده جعفر                                                                      خیابان هاتف
• امامزاده شاه مراد                                                     قهاب روستای جلادران
• امامزاده آرامگاه واله                                                            خیابان فیض
• امامزاده ابوالقاسم                             جاده کوهپایه نائین روستای جیلان آباد قهاب
• امامزاده ابراهیم                                                             کوهپایه روستای کاج
• امامزاده بابا سلطان                                                                 کاوه یونارت
• امامزاده محمد بن عبداله                                                میرزا طاهر، ناحیه یک
• امامزاده سلطان محمد                                                       فنارت، ناحیه دو
• امامزاده علی                                                                   روستای کوهان
• امامزاده یحیی                                                                       جلوان قهاب
• امامزاده سید علی                                                               شریف واقفی
• امامزاده سلطان ابراهیم                                             بران جنوبی روستای زیار
• امامزاده مختار                                                                          جی
• امامزاده ابراهیم                                                                          ردان
• امامزاده سید محمد صمصام                                  خیابان سعادت آباد جنب نان ماشینی
• امامزاده یوشع النبی                                                       جنب گلستان شهدا
• امامزاده مقبره آبت اله شمس آبادی                 خیابان سعادت آباد داخل گلستان شهدا
• امامزاده ابراهیم                                                      خیابان پروین محله هفتون
• امامزاده مسجد نو بازار                                                    عبدالرزاق اصفهان
• امامزاده مالواجرد                                                       روستای مالواجرد
• امامزاده قوام الدین                                                    خوراسگان خیابان ابوذر
• امامزاده سید علی قریه دشتی                                             روستای دشتی
• امامزاده اسحاق  خوراسگان                                                  خیابان مسجد علی
• امامزاده مسجد لنبان                                                      خیابان دکتر بهشتی
• امامزاده شاهزاده ابراهیم محمد قهاب                                               اصفهان
• امامزاده مقبره سید اصفهان                                                            اصفهان
• امامزاده تکیه گرکیراق                                                              اصفهان
• امامزاده مقبره محمود بن جابر انصاری                                                اصفهان
• امامزاده تکیه گرک یراق                                                               اصفهان
• امامزاده بابا علمدار                                                                      اصفهان
• امامزاده ابواحسن دیداران                                                              اصفهان
• امامزاده سلطان زینب                                                                   اصفهان
• امامزاده ابراهیم چریان                                                                  اصفهان
• امامزاده شاه میران                                                                      اصفهان
• امامزاده شمس الدین                                                                   قائمیه