خراسان شمالي با  3 / 28347  كيلومترمربع  71/1%  از كل مساحت ايران را در بر مي گيرد . اين استان از نظر مساحت از 14 استان كشور بزرگتر است .

تقسيمات سياسي :

استان خراسان شمالي به مركزيت شهرستان بجنورد داراي 7 شهرستان بنامهاي اسفراين ، بجنورد ، جاجرم ، شيروان ، فاروج ، مانه و سملقان و بام و صفي آباد مي باشد .                                                                    

 

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                        نقشه تقسيمات سياسي استان

 

اين استان داراي 15 بخش ، 14 نقطه شهري ، 40 دهستان و بيش از هزار روستا مي باشد .

ناهمواريهاي استان :

خراسان شمالي از نظر ناهمواري ها به دو قسمت : الف ) نواحي كوهستاني   ب ) پست و هموار تقسيم            مي شود .

مرتفع ترين نقطه أن قله شاه جهان در رشته كوههاي آلاداغ 3051  متر و پست ترين نقطه آن در روستاي تازه ياب در قسمت خروجي رودخانه اترك با ارتفاع 4000 متر از سطح دريا قرار دارد . ارتفاع متوسط استان  1326  متر از سطح دريا مي باشد .                                                                    

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                    

                                                 نقشه ناهمواري هاي استان 

 

 الف ) نواحي كوهستاني : كوههاي استان از نظر زمين شناسي حاصل آخرين حركات كوهزايي دوران سوم و از كوههاي جوان مي باشند . اين كوهها به دو بخش عمده : 1- رشته كوه كپه داغ                        2- رشته كوه آلاداغ تقسيم مي شوند .

رشته كوه كپه داغ : اين رشته كوه در شمال استان واقع شده و بوسيله گسل عشق آباد ( گسل كپه داغ ) از دشتهاي پست تركمنستان و بوسيله رودخانه اترك و دشتهاي مانه و سملقان ، بجنورد ، شيروان و فاروج از رشته كوه جنوبي آلاداغ جدا مي شود .

اين ارتفاعات شباهت زيادي از نظر ساختار زمين شناسي با زاگرس دارند و وجود گسلهاي متعدد ساختار رسوبي ، نامتقارن بودن چينها ، فقدان فعاليتهاي آتشفشاني و وجود سنگهاي داراي درز و شكاف آن شرايط مساعدي براي ذخاير آب زيرزميني و منابع نفت و گاز ايجاد مي نمايد .

رشته كوه آلاداغ : اين ارتفاعات توسط دشتهاي مانه و سملقان ، بجنورد ، شيروان ، فاروج ، از رشته كوه كپه داغ جدا شده است . آلاداغ در غربي ترين منطقه در حوالي جاجرم بوسيله يكسري كوههاي كم ارتفاع به رشته كوهستاني شاه كوه البرز مي پيوندد . جبهه شمالي آلاداغ با يكسري پرتگاههاي گسلي به رود اترك و جبهه جنوبي آن از طريق گسلهايي با دشت جاجرم ارتباط پيدا كرده است .

آب و هواي استان :

خراسان شمالي عمدتاً از آب و هواي معتدل كوهستاني برخوردار است و انواع آب و هواي آن عبارتند از :

الف ) آب و هواي سرد كوهستاني ( نواحي مرتفع آلاداغ و كپه داغ )

ب ) آب و هواي معتدل كوهستاني

( شهرستان هاي مانه و سملقان، بجنورد ، شيروان ، فاروج ، اسفراين و شمال شهرستان جاجرم )

ج ) آب و هواي نيمه بياباني ( كوهپايه اي ) بخشي از شهرستان مانه و سملقان و جنوب استان .

  

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شكل 11                                                            نقشه انواع آب و هواي استان                  

 

عناصر آب و هوايي يك منطقه شامل : دما ، بارش ، فشار هوا مي باشد كه به دو عنصر دما و بارش بدليل اهميت زياد آنها در برنامه ريزي ها اشاره مي شود .

الف ) دما : بدليل شرايط توپوگرافي منطقه دما در نواحي مختلف استان متفاوت است بطوريكه شهرهاي جنوبي استان نسبت به شهرهاي شمالي استان دماي بالاتري دارند . متوسط دماي استان بين 8 تا 05/13  درجه است . سردترين ماه سال يهمن ماه با ميانگين حداقل 36/1 درجه و گرمترين ماه سال تيرماه با ميانگين حداكثر  4/24  درجه است .

ب ) بارش : ميزان بارندگي منطقه از نظر پراكندگي زماني و مكاني يكسان نيست . از نظر زماني بيشترين بارندگي در فصل زمستان مي باشد . پربارانترين ماه سال فروردين و كم باران ترين ماه سال مرداد مي باشد . از نظر مكاني نيز بارش در تمامي نقاط استان يكسان نيست .

 

حداكثر بارش در ايستگاه دركش با 5/468  ميليمتر و حداقل بارندگي در ايستگاه جاجرم با  44/124  ميليمتر ثبت شده است .

جغرافياي انساني :

الف ) تاريخچه سكونت :

استان خراسان شمالي بدليل ويژگي هاي طبيعي مناسب ، محل سكونت اقوام گوناگون در دوران هاي مختلف و تاريخي بوده است . مطالعات انجام شده در زمينه تاريخي و باستان شناسي حاكي از آن است كه اين منطقه از دوران ميان سنگي مورد توجه اقدام گوناگون بوده است . وجود 606 اثر تاريخي و محوطه هاي باستاني متعدد با سوابق چندين هزار ساله كه در شهرهاي بجنورد ، اسفراين ، شيروان ، جاجرم ، آشخانه ، فاروج شناسايي شده است از سابقه كهن و تاريخي اين منطقه حكايت دارد .

شمال استان در زمان اشكانيان از بلاد مهم نساد و محل زندگي و اقوام پارت بود و در طول تاريخ گذرگاه حكومتهاي متعددي بوده است . اين بخش از كشور در گذشته تنها معبر ارتباطي شرق به غرب بوده و عبور

جاده ابريشم از جنوب استان سبب ورود اقوام مختلف به آن شده است بطوري كه امروزه مردم در خراسان شمالي به زبانها و لهجه هاي مختلف صحبت مي كنند .

خراسان شمالي ( گنجينه فرهنگها ) با قوميت هاي مختلف كرمانج ، فارس (تات) ، ترك ، تركمن و اقليتهاي لر ، بلوچ ، عرب ، زابلي و ? ديار وفاق و همدلي بين فرق و مذاهب مختلف بوده است و كمتر جايي را سراغ داريم كه چون خراسان شمالي در طول تاريخ مردم آن در عين تفاوتها با يكدلي و اتحاد زندگي كرده و از كيان ملي خويش دفاع نموده باشند .

با اين حال بايد رعايت عدالت در اختصاص بودجه و امكانات براي مناطق سني نشين حتماً مدنظر برنامه ريزان بوده باشد تا همچنان اقليتها نيز به جانفشاني در راه اعتلاي ايران اسلامي اقدام نمايند .

جمعيت :

در سال  1375  جمعيت استان خراسان  732646  نفر بود كه در قالب  149359  خانوار زندگي مي كردند . در اين سال  40% جمعيت استان ، شهري و  60%  روستايي بوده اند . در سال  1383  جمعيت شهري 45%  از كل جمعيت استان را شامل مي گردد كه اين جمعيت در 14  شهر استان زندگي مي كردند .

بايد توجه داشت كه در سال  1375 ،  4/56%  جمعيت كشور در شهرها و  5/44%  در روستاها زندگي مي كردند . اين روند در خراسان شمالي برعكس مي باشد كه شرايط مناسب آب و هوايي ، حاصلخيزي خاك ، وجود منابع مورد نياز ، بالا بودن درآمد روستائيان ، نزديكي بيشتر روستاها به شهر و ? مي توانند دليل بالا بودن جمعيت روستايي استان باشند . جامعه شناسان معتقدند هرقدر نسبت شهرنشيني در كشور افزايش يابد مشكلات شهرها نيز بيشتر خواهد شد و براي پيشگيري از پيامدهاي منفي شهرنشيني چون حاشيه نشيني ، زاغه نشيني و ? برنامه ريزان آموزش و پرورش بايستي با پيش بيني هاي لازم و تأمين نيازهاي آموزشي اين مناطق ، روند مهاجرت روستائيان به شهر را كنترل نمايند .

رشد جمعيت :

طبق آمار اداره ثبت احوال استان ، در سال  1382  در هر شبانه روز بيش از  40 نفر ( هر 2 ساعت 3 نفر ) در اين استان بدنيا آمده اند يعني ماهانه 1200 نفر و سالانه  14607  نفر كه معادل جمعيت شهر آشخانه و  5/1  برابر جمعيت شهر فاروج است . نرخ رشد طبيعي جمعيت در مقاطع زماني  1375  تا  1381  معادل  5/1% است كه اين رقم براي تمامي شهرستان ها يكسان نيست بطوري كه در جدول نيز ديده مي شود شهرستان بجنورد با 8/1% بيشترين و شهرستان فاروج با  1/1% كمترين رشد را در بين شهرستان ها داشته اند .

  

 

 

 

 

 

 

 

           

 

 

 

ساختمان سني و جنسيت جمعيت :

با توجه به هرم سني جمعيت استان مشاهده مي شود كه اين هرم داراي قاعده اي پهن و گسترده است كه اين امر بيانگر جواني جمعيت و تيزبودن نوك هرم بيانگر پايين بودن متوسط عمر يا اميد به زندگي است . براساس سرشماري سال  1375  تركيب جنسي جمعيت استان تفاوت زيادي ندارد بعبارت ديگر تعداد مردان و زنان در اين استان تقريباً مساوي است .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جاذبه هاي گردشگري :

يكي از عوامل موثر در توسعه اقتصادي مناطق مختلف در دهه هاي اخير توجه به جاذبه هاي گردشگري و افزايش درآمد و ايجاد اشتغال از اين راه مي باشد .

خراسان شمالي با داشتن پتانسيلهايي از قبيل : موقعيت جغرافيايي مناسب ، وجود قوميت هاي مختلف ، تمدن كهن ، غناي فرهنگي و منابع طبيعي مي تواند موقعيت ويژه اي در جذب گردشگر داشته باشد . قرار گيري اين استان در مسير زوار امام رضا (ع) كه از جاده كناره درياي خزر عبور و مرور مي كنند ، موقعيت ويژه اي ايجاد نموده كه در صورت برنامه ريزي و مديريت صحيح مي توان چشم انداز روشني در اين زمينه ترسيم نمود .

عبور ميليونها مسافر از حاده آسيايي عامل مهمي بوده كه شهري چون فاروج پس از انقلاب بتواند در سايه ارائه آجيل و تنقلات در كشور منحصر به فرد و ممتاز باشد .

جاذبه هاي گردشگري استان را مي توان به جاذبه هاي طبيعي و تاريخي فرهنگي تقسيم نمود .

جاذبه هاي طبيعي :

جنگلهاي انبوه و حفاظت شده قورخود در شهرستان مانه و سملقان ، پارك ملي سالوك و ساريگل در شهرستان اسفراين ، منطقه حفاظت شده گليل سراني شيروان و پناهگاه حيات وحش مياندشت در جاجرم از مناطق ديدني استان مي باشد .

مناطق كوهستاني : دره هاي سرسبز ، رودهاي پرآب ، درياچه  پشت سدها ، آبشارهاي فراوان چون ايزي ، حميد ، بيار ، اوغاز كهنه ، اسطرخي و دره هايي چون بازخانه ، دركش ، هاور ، روئين ، گليان ، زوارم ، استاد ، خسرويه

، پارك جنگلي گوئينيك ، غارهايي چون بيدك ، گسك ، درق ، پوستين دوز ، گنج كوه و ? بخش كوچكي از صدها جاذبه مناطق كوهستاني استان مي باشد .

اين مناطق براي ورزشهاي زمستاني و كوهنوردي ، صخره نوردي و ? نيز بسيار مناسب مي باشند .

آبهاي معدني : اين آبها به دليل املاح و خاصيت درماني مي توانند بعنوان يكي از جاذبه هاي گردشگري استان به حساب آيد . از جمله مي توان به آب معدني ايوب پيغمبر در گيفان ، آب معدني بش قارداش در بجنورد ، مختومي در شيروان ، مهمانك در مانه و سملقان و حاج سست در اسفراين اشاره نمود .

ب ) جاذبه هاي تاريخي فرهنگي :

چنانكه قبلاً گفته شد بيش از 606 اثر تاريخي و محوطه باستاني در استان شناخته شده است كه از جمله آنها مي توان به قلعه جلال الدين جاجرم ، تپه ارگ ( تپه نادري ) شيروان ، شهر بلقيس در اسفراين ، آئينه خانه و عمارت مفخم در بجنورد ، آتشكده اسپاخوي مانه و سملقان ، مقبره بابا و بي بي در فاروج و ? اشاره نمود .

اماكن مقدس :

بقعه سلطان سيد عباس ( معصوم زاده ) در بجنورد ، خواجه علي ابن مهزيار در جاجرم ، امامزاده حمزه رضا شيروان ، امامزاده دلاور آشخانه ، امامزاده سلطان جعفر در روستاي سياه دست فاروج ، امامزاده احمدبن موسي در اسفراين و ? از جمله زيارتگاهها و اماكن مقدسه استان مي باشند

موزه ها :

موزه مردم شناسي شهر بجنورد و موزه حيات وحش رباط قره بيل ( جاجرم ) از موزه هاي موجود استان مي باشند .

صنايع دستي و آثار هنري :

قاليچه و پشتي تركمني ، گليم و جاجيم ، چادرشب ابريشمي ، كلاه كركي ، چارق دوزي ، پوستين دوزي ، زين سازي از مهمترين صنايع دستي استان محسوب مي شود كه نقش مهمي در جلب جهانگرد دارد . علاوه بر اين لباسهاي محلي و سنتي ( كردي و تركمني ) نيز اهميت خاصي دارند .

ورزش هاي سنتي :

انجام مسابقات ورزشي در استان خراسان شمالي از سابقه تاريخي زيادي برخوردار است كه مي توان به كشتي چوخه اشاره نمود . اين ورزش در استان از قدمتي 2500 ساله برخوردار است و علاوه بر اين وجود اسبهاي اصيل تركمن زمينه ورزش اسب دواني را فراهم نموده است .

راهها و ارتباطات :

راهها و سيستم حمل و نقل و ارتباطات مناسب زيربناي توسعه اقتصادي را در هر سرزمين تشكيل مي دهد . اگر راه و وسايل نقليه كافي وجود نداشته باشد ، امكان اتصال بين نواحي توليد و مصرف از بين مي رود و خصوصاً در مناطق دور افتاده روستايي كه استعداد خوبي براي توليدات كشاورزي دارند ، امكان بهره وري بهينه از استعدادهاي محيطي وجود نخواهد داشت .

راه مناسب ، سبب ايجاد تسهيلات در روابط شهر و روستا گرديده و سطح آگاهي جوامع روستايي را بالا مي برد . بدليل وسعت مناطق كوهستاني روستاهاي بسياري در استان وجود دارند كه از موقعيت مناسب توليدي برخوردارند ولي بخاطر نبود امكانات ارتباطي و حمل و نقل در انزوا قرار گرفته اند و اين مسئله روند رشد و توسعه استان را با مشكل مواجه خواهد ساخت . خصوصاً امكان خدمات رساني در بخش آموزش عمومي در مقطع راهنمايي و متوسطه را با چالش همراه ساخته كه بايستي در اين زمينه تمهيدات لازم و توجه خاص بعمل آيد .

از ويژگي هاي مهم راههاي استان عدم وجود راه ارتباطي فعال با كشور همسايه ( تركمنستان ) مي باشد .

مجموع راههاي استان خراسان بجز شهرستان فاروج  22384  كيلومتر مي باشد كه 53%  آنها زير پوشش اداره كل راه و ترابري و 47% نيز بعنوان راههاي روستايي زير پوشش سازمان جهاد كشاورزي هستند . از مجموع راههاي زير پوشش اداره كل راه و ترابري حدود 3/30%  جز راههاي اصلي آسفالته و  3/43% جز راههاي فرعي آسفالته و  4/26%  نيز جز راههاي شني بوده اند .

از مجموع راههاي اصلي  2/36%  در شهرستان بجنورد  1/31%  در مانه و سملقان ، 6/20%  در اسفراين و  1/12%  در شهرستان شيروان بوده است .

از مجموع راههاي فرعي آسفالته  3/33%  در جاجرم ،  2/22%  در اسفراين ،  1/31%  در بجنورد ،  1/8% در مانه و سملقان ، 3/5%  در شيروان مي باشد .

از مجموع راههاي زير پوشش جهاد كشاورزي  1/53%  آسفالته و  9/46%  نيز شوسه مي باشد .

اگر چه جاده آسيايي از 4 شهرستان مانه و سملقان ، بجنورد ، شيروان ، فاروج مي گذرد اما در اين استان ايجاد و احداث بزرگراه و آزادراه بين شهرهاي مهم از نيازهاي اساسي استان مي باشد .

وجود فرودگاه بجنورد امكان استفاده از راه هوايي را فراهم نموده و گذر بخش كمي از مسير راه آهن تهران ? مشهد از جنوب جاجرم امكان ارتباط استان با ساير نقاط را از طريق راه آهن فراهم نموده است .ولي مطالعه و احداث راه آهن گرگان ? مشهد از ضرورتهاي ارتباطي استان مي باشد .

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

                                                نقشه راههاي استان                   

 

شهرستانهاي استان :

الف : بجنورد

ب: شيروان

ج: اسفراين

د: جاجرم

ح: مانه و سملقان

و: فاروج

ز: بام و صفي آباد

امام زاده عبدالحق

ابنيه مذهبى استان گلستان امام زاده نه تن امام زاده نه تن در شهر گرگان و در منطقه(محله اي)قديمي که به همين نام نامگذاري شده که نگين محلات قديمي گرگان مي باشد و از نظر ساختار قديمي اين شهر بين دو محله دوشنبه اي قديم و محله ميدان و مخله مير کريم و کوچه بادگير قرار دارد مه مدفن نه تن از نوادگان موسي بن جعفر(ع) مي باشد. بقعه متبرکه امامزاده آق امام در منطقه آزادشهر بقعه متبرکه آق امام قرار دارد که مدفن محمد بن زيد(ع) معروف به آق امام و محمد بن صادق ديباج مي باشد.محمد بن زيد علوي يکي از نوادگان امام حسن مجتبي(ع) بود که به تدريس شيعي اهتمامي تام داشت و در روز 5 شوال سال 287 در جنگي بين محمد بن زيد و محمدبن هارون سرخسي سردار و امير اسماعيل ساماني رخ داد به شهادت رسيد.اما وجه تسميه آق امام:آق کلمه ترکي است و به عنوان صفت به کار مي رود و معناي آن سفيد است. چون که مقبره محمدبن زيد در بلندي و در ارتفاي کوهستان ساخته شده و در داخل ان هم روشن تر از فضاي بقعه متبرکه يحيي بن زيد(ع) بود که از بقا متبرکه ديگر منطقه بوده و مردم منطقه در مقايسه آن با مخل فوق لقب آق را به آن دادند. امام زاده عبدا...(ع)زيارت اين امامزاده که در جننوب شهر گرگان و در منطقه ييلاقي و مصفاي روستاي زيارت قرار گرفته است مدفن يکي از احقاد و نوادگان موسي بن جعفر(ع) مي باشد. با عنايت به اينکه ساختمان بقعه در جوار رودخانه قرار دارد طي ساليان گذشته بر اثر سيلاب ساختمان بقعه تخريب شده که بعد از مدتي توسط اهالي محل ساختمان مختصري براي آن احداث و قطعاتي از صندوقچه چوبي بقعه باز مانده سيلاب جمع آوري و در محل بقعه نگهداري مي شود.در سال 81 به منظور پاسخگويي به نياز زائرين محترم و ايجاد فضاي مناسب رفاهي طرحي جامع تهيه که بخشي از آن در دست اجرا مي باشد. با عنايت به منطقه ييلاقي و وجود آب گرم طبيعي در جوار اين بقعه همه روزه زائرين بسياري خصوصا در ايام تابستان از اين محل بازديد و در جوار حرم اين امامزاده به راز و نياز مي پردازند.همچنين اين بقعه داراي موقوفاتي مي باشد. امام زاده طيب(ع)قرن آباد امامزاده طيب (ع)قرن آباد اين بقعه در 4 کيلومتري روستاي قرن آباد گرگان و در طبيعت مصفا و با موقعيت خاص و ارزشمندي قرار دارد. در کتاب فرهنگ آباديهاي ايران و لغت نامه دهخدا مذکور گرديده که قرن آباد يکي از آباديهاي شهر گرگان مي باشد اين روستا مدفن امامزاده طيب(ع) فرزند موسي بن جعفر(ع)مي باشد. اين بقعه داراي هسته مرکزي و الخاقي در شرق و غرب است.هسته مرکزي که مرقد مطهر در مرکز آن واقع شده در روي ستونهاي قطور آجري قرار گرفته که طرح جامع بقعه به همت هيئت امنا امامزاده و نظارت اداره کل اوقاف و امور خيريه استان گلستان در دست اجرا است.موقعيت مکاني بقعه به علت قرار داشتن در منطقه سر سبز جنگلي از مهمترين خصيصه هاي جذب گردشگر به شمار مي رود. بقعه متبركه امامزاده حبيب ا...(ع) بندر گز اين امامزاده در 8 کيلومتري غرب شهرستان بندرگز واقع شده است.در خصوص نسبت اين امامزاده آن چه مشهور است امامزاده حبيب ا...(ع)از احقاد و نوادگان موسي بن جعفر(ع) مي باشد که از تاريخ تولد و وفات ايشان اطلاع چنداني در دست نمي باشد.احداث مقبره آن حضرت پس از خواب نما شدن براي اهالي منطقه صورت پذيرفته که قدمت آن به 800 سال مي رسد ودر محوطه باغي به مساحت حدود 5 هکتار با پوششي ار انواع درحت جنگلي پذيراي زوار و مسافران مي باشد.بناي آن در سال 1370 توسط اداره اوقاف گرگان بازسازي که هم اکنون به صورت بناي آجري با گنبد دوار و با پوششي سبز رنگ در قبرستان عمومي شهر قرار دارد. اين بقعه در سال 1380 توسط شخص خيري ضريح فولادي براي آن امامزاده تهيه و در محل نصب گرديده که ساحت ضريح زيبا و گچبري هاي داخل صحن بر جذابيت اين بقعه متبرکه افزوده است. مدرسه کريم ايشان مدرسه کريم ايشان در روستاي کريم ايشان بخش مراوه تپه شهرستان مينودشت واقع شده است. ساختمان مسجد و مدرسه متعلق به دوره قاجار است و شامل يک حيات چهارگوش با 23 حجره است.ديوار داخلي يکي از دو اتاق بالاي سر درب را با گچبري به اشکال انواع ميوه و ظروف و اسلحه تزيين شده اند،در دو قسمت بيروني،نماي سر درها را با نقش شير و خورشيد از آجر و کاشي تزيين کرده اند.تاريخ ساختمان مدرسه بر اساس کتيبه روي آن در سال 1328 هجري است. زيِارتگاه خالدبن سنان(خالد نبيِ) در يِکيِ از مناطق شمال کشور زيِارتگاهيِ به نام خالد بن سنان(ع) در حدود 100 کيِلومتريِ شهرستان کلاله و 6 کيِلو متريِروستاي کچيِ سوبلا و در ارتفاعات قله قدرت کوه کوگچه داغ قرار دارد که محل دفن يِکيِ از 4 پيِامبريِ است که در فاصله رسالت حضرت عيِسيِ (ع) و حضرت محمد(ص) عهده دار امور تبليِغيِ از سويِ خداوند بوده است.در احوال خالدبن سنا(ع) گفته ميِ شود که يِکيِ از پيِغمبران عرب بعد از حضرت عيِسيِ(ع) خالدبن سنان (ع) بوده که 6103 سال بعد از به دنيِا آمدن حضرت آدم به تخت نبوت نشسته و نسبت ايشان به اسماعيِل ذبيِح ا..ميِ رسد.تاريِخ وفات خالدبن نبيِ(ع) در سال 528 پس از ميِلاد و 42 سال قبل از تولد پيِامبر اکرم(ص) ذکر شده است. مدرسه عماديه گرگان مدرسه عماديه در محله قديمي درب نو(دربنو)گرگان واقع شده است. زمان احداث مدرسه بر اساس شواهد موجود در زمان صفويان بوده و در دوره هاي بعد نيز مرمت و بازسازي شده است.بنايي با نقشه چهار ايواني و حياط مرکزي که پيرامون آن حجره هاي طلاب قرار گرفته.دو ايوان شمالي و جنوبي با پوشش طاق گهواره اي احداث شده اند.در مجاورت ايوان ها پلکان هايي براي صعود به طبقه دوم و بام ساختمان تعبيه شده است. مهمترين ايوان،ايوان غربي،يعني همان ورود مدرسه،داراي درب چوبي و بزرگ است، که بر بالاي طبقه دوم گلدسته چوبي احداث شده است که مکان اذان گفتن و جايگاه موذن است. مسجد جامع گرگان مسجد جامع گرگان فعلي(استر آباد قديم) در بازار سنتي و قديمي نعلبندان در زميني به مساخت 1600 متر مربع واقع شده است.بناي اصلي مسجد متعلق به دوره سلجوقي است که در حال حاضر فقط مناره آن(مناره آجري) باقي مانده است و داراي کتيبه اي به خط کوفي مي باشد.منبر قديمي و تاريخي آن(تاريخ سال 859 و تاريخ 1018 هجري قمري حک شده است) در ايوان غربي نگهداري مي شود.در قاب منبر نيز کتيبه اي به خط ثلث حکاکي شده است. امام زاده روشن آباد در کيلومتر 15 جاده گرگان-مازندران بناي زيبايي وجود دارد که مدفن دو تن از فرزندان امام موسي کاظم به نام هاي امامزاده فضل ا...(ع)مي باشد. ساختمان اين بنا در وسط باغ مسجد و قبرستان واقع شده متعلق به قرن نهم هجري است.در سال 865 هجري قمري دو لنگه درب نفيس در ا نصب شده که از نظر زيبايي و دقت و مهارتي که در آن به کار رفته بي نظير است.اين دربها قبل از انقلاب اسلامي به سرقت رفته و بعا پيدا شده و متاسفانه بعد از انقلاب نيز دزديده شده که تا کنون يافت نشده است. امام زاده شيخان در حدود 5 کيلومتري روستاي محمد آباد کتول امامزاده مشهور و معروف به امامزاده شيخان در ميان انبوه درختان جنگلي وجود دارد که به شعاع 100 متر از بقعه ياد شده يه حکايت سنگ قبرهاي موجود به عنوان قبرستاني مسلمين استفاده مي شده که بعضا قدمت آن بيش از 500 سال مي باشد.منطقه که اين امامزاده در آن واقي شده مشهور به دهنه مخمد آباد مي باشد. آستان مقدس يحيي بن زيد(ع) مختصري از زندگينامه حضرت يحيي ابن زيد ابن علي(ع)ابن الحسين(ع)ابن علي(ع)ابن ابيطالب(ع) که از طرف پدر و مادر با سه واسطه به امام علي(ع)مي رسد. پس از شهادت حضرت زيدبن علي(ع)فرزندش يحيي(ع) از کوفه عازم ايران شد از شهرهاي همدان،ري و نيشابور عبور کرد و در سرخس مدت شش ماه اقامت نمود و سپس به بلخ رفت. يوسف ابن عمر ثقفي حاکم کوفه به حاکم خراسان دستور داد که يحيي(ع)را دستگير کند.لذا نصربن سيار،يحيي(ع) را دستگير کرد.مدتي بعد به دستور خليفه(وليد بن يزيد اموي او را آزاد کرد تا خود را به شام نزد خليفه رساند در بيهق(سبزوار) هفتاد تن از شيعيان به او پيوستند و در ابر شهر نيشابور بين آنها و لشکر خراسان جنگ در گرفت که عمربن زراره فرمانده دشمن کشته و لشکر خراسان متواري شد.يحيي(ع) با افراد خود به جرجان(همين منطقه)آمد.اين امامزاده بزرگو سال 125 هجري قمري در سن 18 سالگي در جنگ به شهادت رسيد و سر آقا را جدا و به شام نزد خليفه فرستادن و بدن آقا نيز در مدخل شهر به دار آويختند که حدود 2 سال بالاي دار بود تا اينکه ابو مسلم خراساني به خونخواه يحيي بن زيد(ع) قيام کرد و زماني که جرجان رسيد بدن آقا را از دار پايين آورد و غسل و کفن نمود. اينک مرقد او جورجان(گرگان قديم-گنبد کاووس امروزي)نزديک گنبد قابوس بين استر آباد و بجنورد قرار گرفته و محل زيارت شيعيان مي باشد.بقعه باشکوه آن مرحوم علا الدوله در زمان ناصر الدين شاه بنا کرد. اين بقعه در بيرون شهرستان گنبد قرار دارد و داراي 23150 متر مربع فضاي مسقف و شبستان است و در اطراف آن 134 زائر سرا وجود دارد و هر کدام در طول سال تعداد 3000 نفر زائر را پذيرا مي باشد.

امامزاده ها

امامزاده کوسه هجیج : این امامزاده در 20 کیلومتری غرب پاوه، در روستای هجیج و در کنار روخانه سیروان قرار دارد . در سال های اخیر بنای این امامزاده به صورت چهار طاقی آجری توسط اداره اوقاف احداث شده است. در گذشته مقبره این امامزاده بنایی سنگی بود . پیش نمازان روستای هجیج درباره نام و نسب این امامزاده به نقل از «بحر الانساب» می گویند : نامش عبیدالله و فرزند حضرت امام موسی کاظم(ع) است و پس از رحلت پدر در زمان هارون الرشید با یکی از برادارنش به نام امامزاده اسماعیل به این منطقه پناه آورده است . بعدها برادرش به «اسپریس» یکی از روستاهای اطراف پاوه عزیمت کرد و او در هجیج ماندگار شد . اندک اندک یارانی به دور او جمع شدند .» امامزاده شیرخان : این امامزاده در شمال روستای «شیرخان» در بخش دینور قرار دارد . بنای امامزاده بر روی تپه ای بلند به نام «تپه امامزاده» از آجر و گچ ساخته شده است . بنای اصلی بقعه از خارج چهار ضلعی و از داخل چهار ایوانی است . هر یک از ایوان ها دارای طاق هلالی است . فضای اصلی بقعه به ابعاد 75/5×75/5 متر است و بر روی آن گنبد مدور آجری قرار دارد . در داخل بنا ، ضریح مشبک چوبی با سقف مسطح دیده می شود . در میان ضریح ، سنگ قبری به طول 27/1 متر و عرض 35 سانتیمتر وجود دارد . بر حاشیه این سنگ قبر «آیه الکرسی» و بر سطح سنگ صلوات حک شده است . ورودی بقعه در ایوان غربی است . در هر یک از ایوان های شمالی و جنوبی ، سه طاقچه با طاق هلالی و در ایوان شرقی یک طاقچه و در ایوان غربی دو طاقچه با طاق هلالی وجود دارد . بر بالای هر یک از ایوان ها نورگیری مستطیل شکل با طاق هلالی دیده می شود . این نورگیرها محوطه مرکزی امامزاده را روشن می کنند . امامزاده دده بکتر : این بنا در جنوب روستای «دده بکتر بانین» ، در بخش دینور قرار دارد . بنای امامزاده از دو قسمت تشکیل شده است : قسمت اول به جمع خانه معروف است . جمع خانه فضایی مستطیل شکل با در گاهی کوتاه در جبهه شمالی است . پس از ورود به جمع خانه – در سمت راست – در اصلی ورود به بقعه قرار دارد . بقعه اصلی شامل اتاقی چهارگوش است که در وسط آن سنگ قبری به خط کوفی وجود دارد . متأسفانه به دلیل ساییدگی بیش از حد خواندن آن میسر نیست . امامزاده ابراهیم : این امامزاده در شمال غرب بنای معروف به معبد آناهیتا در شهرستان کنگاور قرار دارد . بنای قدیمی این امازاده در زلزله سال 1336 ش تخریب و بعدها بنایی نوساز و بزرگتر به جای آن ساخته شد . بنای فعلی تقریباً به همان شکل بنای قدیمی ساخته شده است . این امامزاده دارای صحن مرکزی گنبدداری است و گنبد آن از نوع گنبدهای دوپوش است . همچنین این بنا دارای دو مناره آجری است . از بنای قدیمی امامزاده تنها سردر ورودی به محوطه صحن ، بر جای مانده است . امامزاده سید جمال الدین : این بنا در روستای «فش» کنگاور قرار دارد . این بنای آجری از بیرون به صورت چهار ضلعی و از داخل مدور است . ارتفاع بنا از کف تا پاکار قوس 85/1 متر است . گنبد بنا نیز مدور و با آجر ساخته شده است . در ورودی بقعه در ضلع شمالی است و به ایوان و کفش کن باز می شود . در داخل کفش کن و صحن حیاط امامزاده ، دو سنگ قبر وجود دارد ؛ تاریخ یکی از آنها 1211 ه.ق و دیگری 1242 ه.ق است . در داخل بنا ضریح چوبی ساده ای قرار دارد و در زیر آن سنگ قبری دیده می شود . بر روی این سنگ قبر خطوط کوفی به چشم می خورد که به علت ساییدگی خوانا نیست . امامزاده باقر : این مقبره در یک کیلومتری شمال روستای گودین کنگاور قرار دارد . این بنا از بیرون به صورت چهار ضلعی و از داخل هشت ضلعی است . در زیر صندوق داخل بقعه ، سنگ قبری به ابعاق 24×48 سانتیمتر وجود دارد و روی آن نوشته شده است : «وفات السید الفاضل بهاء الدین محمد بن محمد باقر الحسین رحمه اله 28 شهر جمد الثانیه سنه . » 1132 در مقابل ورودی این مقبره ، ایوان و کفش کنی ساخته شده است . آرامگاه ها *  مقبره بابایادگار(در روستای بان زرده ، نزدیک قلعه یزدگرد، دردامنه کوه دالاهو ، یکی از زیارتگاه های مهم اهل حق) *  مقبره ابودجانه (ابودجانه یکی از یاران باوفای پیامبر ، معماری آن به سبک چهار طاقی های دوره ساسانی ) *  مقبره احمد بن اسحاق (برروی گنبد مدور - احداث ساختمان جدید توسط اداره اوقاف به جای ساختمان قدیمی - یکی از محدثان معروف امام حسن عسگری (ع) ) *  بقعه مالک ( پوشش گنبدی ،روی تپه ای در مرکز شهر سنقز ، دوره ایلخانی

منبع- سایت میراث فرهنگی کرمانشاه

امامزاده ها

امامزاده عبدالمهيمن بوشهر : امامزاده عبدالمهيمن در شهر بوشهر و در محله امامزاده واقع است . اطراف آن قبرستان قديمی و در محوطه محلی برای استراحتگاه زايرين بنام هشتی وجود دارد . در همان خيابان مقبره شيخ حسين چاه کوتاهی معاصر با رييس علی دلواری واقع است . طبق شجره نامه موجود ، امامزاده از اولاد حضرت عباس بن علی بن ابوطالب بوده و به زمان مامون خليفه عباسی می رسد . وفات وی در سال 312 هجری قمری ذکر شده است . حسينه خان بندر ريگ گناوه : حسينه خان در محله قديمی شهر بندر ريگ از بنادر استان بوشهر قرار دارد . قدمت بنا 200 سال و متعلق به عهد قاجاريه است . بانی آن خان علی خان حيات داوودی سر سلسله خانين حيات داوودی است که در دوره صفويه از محل اصلی خود (از طايفه حيات عينی) از خرم آباد لرستان جدا شده و به بلوک حيات داووده آمدند ، سپس نام طايفه خود را بر اين گذاشتند و بر بلوک حيات داوود حکمرانی می کردند . بقعه شيخ منصور خزايی دشتستان : بقعه شيخ منصور خزايی در روستای زيارت شهرستان دشتستان واقع شده است . اين اثر مربوط به دوره تيموريان است . تبار امامزاده علا الدين منصور معروف به شيخ منصور خزايی با هشت واسطه به امام علی االنقی (ع) می رسد . شيخ منصور خزايی به دنبال دشمنی خلفای عباسی با اولاد حضرت علی (ع) به همراه 100 نفر در زمان خلافت ابومحمد حسن ، سی و سومين خليفه عباسی به ايران حرکت می کند . او پس از ورود به زيارت و مواجه شدن با محاصره واليان و حاکمان عباسی که از سوی خليفه دستور گرفته بودند ، کشته و در همان روستا به خاک سپرده شد . بقعه و بارگاه اين امامزاده در زمان امير تيمور لنگ گورکانی و توسط معماران سمرقندی ساخته شده است . اين بقعه بنايی مستطيل شکل با گنبدی پلکانی بر فراز آن است که از قسمت زيرين تا بالا از تعداد پلکان ها کاسته شده و يک پله در راس هرم کم شده است . در محل اين مقبره کتيبه ای سنگی متعلق به قرن هشتم هجری که نياکان اين امامزاده بر روی آن نوشته شده ، موجود است . امامزاده ميرارم دشتي : امامزاده «ميرارم» يا «پيرارم» يا «پيرچل گزو» در جنوب شهر خورموج واقع شده است . درون بقعه كه محل مقبره پير چهل گزو است ، ضريح و معبری وجود ندارد . مقبره با سنگی قديمی و سخت به درازای 12 متر با تراش اسليمی و نقش سروك سازی بسيار ظريف بر روی پايه ای متسطيل شكل به درازای 5/13 متر و پهنای 5/2 متر قرار دارد . بر روی پايه طويل سنگ تراشيده ترنجی و اسليمی به ارتفاع 35 سانتی متر با دو لچك كوچكتر در بالا و پايين و يك اسليمی پهن و عريض در وسط قرار دارد . در كنار اين سنگ اسليمی شكل ، ‌خطوط و نقوش ظريف در اندازه های مختلف به چشم می خورد . زیارتگاه‌ امامزاده سلیمان : در کنار جاده گناوه – دیلم در محل تل امامزاده ، مرقد امامزاده سلیمان ابن علی واقع شده است . مردم بر این اعتقادند صاحب مقبره یعنی سلیمان بن علی از اولاد حضرت زین‌العابدین است . بقعه امامزاده میرمحمد (محمد حنفیه) : این بقعه در جزیره خارک واقع شده و از یادگارهای صدر اسلام است . مردم بر این باورند که این بقعه مدفن محمد حنفی فرزند حضرت امیرالمؤمنین (ع) است . سایر امامزاده ها : امامزاده آقا کوچک ، قدمگاه حضرت علی (ع) و قدمگاه حضرت ابوالفضل(ع) از دیگر اماکن مذهبی هستند که در شهرستان بوشهر واقع شده‌اند .

منبع- میراث فرهنگی استان بوشهر

بقعه شيخ صفي الدين اردبيلي

آدرس : ميدان عالي قاپو- بقعه شيخ صفي الدين اردبيلي

مجموعة بقعه صفي الدين اردبيلي پس از وفات شیخ در سال 735 هـ ق به وسيله فرزند وي صدرالدين موسي پايه گذاري شد.

مجموعه شامل تعدادي از بناهاي دوره هاي مختلف است كه نخستين بار شاه طهماسب آنها را به صورت مجموعه واحدي درآورد.

بعدها شاه عباس با افزودن بناهاي مهم به اين مجموعه اصلاحاتي در آن ايجاد كرد.

اسلاف شاهان صفويه و شاه اسماعيل اول سر سلسله اين خاندان در داخل اين مجموعه تاريخي به خاك سپرده شده اند.

اين بناي عظيم شامل گنبد الله الله- گنبد جنت سرا دارالمتولي- قنديل خانه- حرم خانه و … مي باشد.

بقعه شيخ جبرائيل كلخوران

آدرس : اردبيل- روستاي كلخوران- بقعه شيخ جبرائيل كلخوران

قدمت : صفويه

بقعة شيخ جبرائيل كلخوران پدر شيخ صفي الدين اسحق اردبيلي، جد سلاطين صفوي مي باشد كه در روستاي كلخوران در 3 كيلومتري اردبيل قرار دارد كه مقبرة شيخ امين الدين جبرائيل به صورت يك هشت ضلعي در وسط باغ قرار گرفته است.

گنبد تخريب شده آن در چند دهة اخير بازسازي شده است. داخل بقعه با نقاشي برجسته روي گچ و كتيبه هايي با خط عليرضا عباسي مزين گشته است.

بقعه شيخ حيدر مشگين شهر

آدرس : داخل محدوده مشگين

قدمت : ايلخاني

در محوطه اي موسوم به امامزاده در مشگين شهر برج بلندي واقع است كه تقريباً از تمام نقاط شهر و همچنين وروديهاي اصلي شهر بخش هايي از آن ديده مي شود كه بنام مقبره شيخ حيدر در فهرست آثار ملي ثبت گرديده است. تاريخ ساخت اين بنا به دورة ايلخاني باز مي گردد.

امامزاده ها و بقاع متبرکه

امامزاده سيدعبدالله (ع) واقع در بخش شاهرود خلخال : امامزاده سيدعبدالله (ع) از نوادگان حضرت امام موسي الکاظم (ع) است . آرامگاه آن حضرت در 42 کيلومتري جنوب غربي شهرستان خلخال در يک کيلومتري بخش کلور (شاهرود) در کنار چشمه زلال بسيار خنک مشهور به جيگيزات و رودخانه پرخروش شاهرود در دل کوههاي بلند منطقه قرار گرفته است . اين امامزاده مورد توجه مشتاقان اهل بيت ، ائمه اطهار (ع) مي باشد که در اکثر مناسبتهاي مذهبي مخصوصاً (عيد قربان ، 28 صفر و 21 رمضان) جهت زيارت مرقد مطهر آن حضرت و استفاده از جاذبه هاي طبيعي آن منطقه به آنجا مي آيند و ساعتها در کنار امامزاده مراسم اجرا مي شود ، جهت برآورده شدن حاجات به آن حضرت چنگ توسل مي زنند و در اطراف سرسبز و مشجر بقعه به سياحت و استراحت مي پردازند ، ساختمان بقعه از شش سال پيش توسط هيأت امنا امامزاده تخريب و اقدام به بازسازي شده که در مرحله پوشش سقف مي باشد . مساحت صحن و حرم و سالن حدود 300 مترمربع که بصورت بتن آرمه با کيفيت بسيار بالايي درست شده که نياز به مساعدت دارد ، اين مکان بعد از آماده شدن ساختمان يک مکان کاملاً زيارتي و سياحتي خواهد بود که براي گردشگران جاذبه اين منطقه خيلي مورد توجه خواهد بود . امامزاده سيدعبدالعزيز (ع) "سلطان ميرعزيز" نيار : از نوادگان حضرت امام موسي کاظم (ع) واقع در جنوب شرقي اردبيل محله نيار زادگاه مولانا شيخ احمد (مقدس) اردبيلي واقع ، از تاريخ ولادت و وفات آن حضرت سندي در دسترس نمي باشد . از قديم الايام داراي ساختمان و گنبد و براي برگزاري مراسم عزاداري و روضه خواني بود . چندين بار ساختمان آن تجديد بنا شده بطوريکه در طوق برنجي موجود در بالاي گنبد تاريخ 801 ه.ق درج گرديده است . آخرين بازسازي صحن و محوطه آن در سالهاي 76 و 77 به مناسبت برگزاري کنگره پانصدمين سالگرد تولد مولانا مقدس اردبيلي که بطور همزمان در قم و اردبيل برگزار گرديد از محل اعتبار اختصاص کنگره مزبور و همکاري استانداري و شهرداري اردبيل انجام گرديد . صحن موجود بصورت يک دوازده ضلعي منتظم و آميخته اي از معماري روز و سنتي با گنبدي فلزي به قطر 5/6 متر احداث ، قسمت داخلي با کيفيت خوب چوبي (پانل) و فضاي سبز و درختکاري مي باشد و دور تا دور محوطه خيابان کشي شده است و ساختمان جديدالاحداث آن در مورخه 6/5/77 توسط وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي وقت افتتاح گرديد . این امامزاده داراي چهار نفر هيأت امنا مي باشد که با نظارت اداره اوقاف بردرآمد و هزينه آن رسيدگي مي کنند و آقاي حاج موسي الرضا قضايي مسئول هيأت امنا مي باشد . امامزاده سيد جعفر انار : روستاي تاريخي انار جزو بخش مشگين شرقي از دهستان لاهرود مي باشد . از شمال غربي به لاهرود ، از شمال به روستاي فخرآباد ، از شرق به روستاي بنه لر محدود است . در قسمت شمال روستاي انار گنبدي پاک و مطهر حضرت سيدجعفر (ع) انار که به قولي سلسله نسبش با چندين واسطه به امام موسي الکاظم (ع) مي رسد ، مشهور است . ساختمان بنايي مستطيل و از آجر قرمز ساخته شده است . تاريخ بناي ساختمان با توجه به نوشته تاريخ روي بنا به 1300 (ه.ق) است . امامزاده سيدعمادالدين (رحيم بيگلو) : روستاي رحيم بيگلو سفلي از دهستان ارشق و دو کيلومتري با شهر رضي فاصله دارد . مسجد ساخته شده در اين روستا که با استفاده از مصالح سنگي و چسبيده به بقعه مذکور احداث شده حدوداً 400 متر مربع مي باشد . بر روي قبر کتيبه اي به خط عربي به چشم مي خورد که نوشته هايش ناخوانا مي باشد ، با توجه به مجسمه هاي قوچي موجود در داخل بقعه نشانگر حکومت قره قويونلوها و آق قويونلوها در قرن هشتم و نهم هجري مي باشد . امامزاده فخرآباد : امامزاده فخرآباد که بنایی قاجاری است به شماره 6240 در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده است . اين بنا واقع در ميدان اصلي روستاي فخرآباد مشگين شهر در بخش جنوب غربي به مساحت 1926، 76 متر مربع واقع شده است . پلان کنوني متشکل از دو بخش قديمي و نوساز مي باشد که در سالهاي گذشته به دليل تعداد زياد زائرين و مسافران اقدام به احداث اين بخش نموده اند . ديوار بنا از ارتفاع 80 سانتيمتري تا زير گنبد داراي تزئينات نقاشي مربوط به دوره قاجار مي باشد که شکوه خاصي به بنا بخشيده است . .......ادامه مطلب

مقبرهآقالار
بقعه يآقالار يك بناي چهار ضلعيآجري است كه در محله پسندآباد مراغه واقع است. اين مقبره مدفن " سيد ميرفتاح الموسوي المراغي" از علماي معروف مراغه متوفي به سال 1175 ق.است.
بناي اوليه بقعه در همان سال به دستور ظل السلطان احداث شد و بر اساس كتيبه سنگ مرمر سر در ورودي ، در سال 1247 ق.توسط " حاج عباسعلي بنابي " مرمت شد.

مقبره الشعراي تبريز
مقبره الشعرا در محله سرخاب در جانب شرقي بقعه سيد حمزه ، مقبره قائم مقام و ملا باشي واقع شده و يكي از معروفترين اماكن تاريخي تبريز به شمار ميآيد.
اين مقبره مدفن ده ها تن از عرفا ، شعرا ، دانشمندان و اديبان نامدار اين سرزمين است. معروف ترين اين بزرگان عبارتند از : مولانا محمد،معروف به بابا مزيد ، بابا حسن ، خواجه عبدالرحيمآبادي ، مولانا نظام الدين يحيي غوري ، شيخ حسن بلغاري ، مولانا محمد مغربي ، سلطان پيرباب، شيخ معين الدين صفار ، مولانا عبدالقادر نخجواني ، مولانا بهاءالدين خاكي ، مولانا ضياءالدين بزرگ ، خاقاني شيرواني، اسدي طوسي ، ابوالعلاء فلكي ، ظهيرالدين فاريابي ، قطران تبريزي ، فلكي شرواني ، عصار تبريزي ، انوري ابيوردي ، شيخ محمد خياباني ، ثقه الاسلام تبريزي ، و بالاخره سيد محمد حسين شهريار و ده ها شاعروعارف ديگر ...

مقبره الشعرا تا پيش از اشغال تبريز توسط عثماني ها و در اواخر سده دهم هجري، آباد بود ولي توسط عثماني ها به ويرانه اي تبديل شد. در سال 1337 شمسي به دنبال انتشار ديوان كمال خجندي توسطآقاي عزيز دولتآبادي و پس از يافتن قبر كمال در محله وليانكوي ، مقبره الشعرا مورد توجه مسئولين قرار گرفت و درسال هاي بعد از انقلاب اسلامي در اثر پيگيري هاي فرهنگ دوستان تبريز و تلاش هاي اداره كل فرهنگ و ارشاد اسلامي ، بناي يادبود باشكوهي در اين محل احداث شد.

پس از وفات استاد محمد حسين بهجت تبريزي معروف به شهريار و تعيين تالار اصليآن بنا به عنوانآرامگاه اين شاعر بزرگ معاصر ، پارك مقبره الشعراي تبريز به عنوان يكي از جاذبه هاي معروف تبريز براي گردشگران داخلي و خارجيدرآمده است.

مقبره اوحدي مراغهاي
مقبره " ركن الدين ابوالحسن مراغي " مشهور به اوحدي مراغه اي عارف و شاعر پارسي گوي نامدار وصاحب مثنوي معروف"جام جم" در ميان باغ زيبايي در شهر مراغه واقع شده است. بر روي سنگ قبر ، تاريخ وفات او ،شعبان 837 ه ق . نقر( = حكاكي ) گرديده است.
بناي فعليآرامگاه در سال 1352 شمسي از طرف انجمنآثار ملي ايران احداث گرديد و سنگ مقبره قبلي به موزه ي مراغه منتقل شد. اينآرامگاه يكي از جاذبه هاي گردشگري مراغه محسوب مي شود.



مقبره ثقه الاسلام
مقبره شهيد ميرزا عليآقا ثقه الاسلام ، شيخ الاسلام تبريز و از پيشوايان بزرگ مشروطيت و علماي طراز اول دوره قاجار كه در روز عاشوراي محرم سال 1330 هجري قمري به دست قشون روسيه تزاري شهيد شد ، در مقبره الشعراي تبريز زيارتگاه مردم است.
مقبره شاه حسين ولي
مقبره شاه حسين ولي در محله باغميشه تبريز ، كنارپل سنگي در حياط دبستان شاه حسين ولي واقع شده است. صاحب كتاب روضات الجنان و جنات الجنان " شاه حسين ولي " را از اولاد شيخ شهاب الدين عمر سهروردي متوفي به سال 882 ه . ق مي داند .
مقبره شيخ اسحاق
در ساحل جنوبي رودخانهيكوچك روستاي خانقاه محال خانمورد هريس ، بقعهي آجري مستطيل شكلي قرار دارد كه به بقعهيشيخ اسحاق معروف است. مقبره،جنوبي ترين قسمت عمارت را تشكيل مي دهد و اتاقي است مربع شكل كه بر فرازآن گنبد كروي بلندي برافراشته شده است. ارتفاع برج با ازاره و گنبد روي هم حدود 11 متر است . در سمت غرب بقعه ي شيخ اسحاق ، گورستان قديمي وجود دارد كه بر روي قبورآن كتيبه ها ، مجسمه ها و ميل هاي گوناگون متعلق به قرون 9 تا 11 ق. قرار دارد.
مقبره شيخ سالار
در گورستان تاريخي جنوب خسروشهر كه در كنار جاده تبريز –آذر شهر واقع شده،عده زيادي از اهل علم وعرفان به خاك سپرده شده اند. صاحب روضات الجنان مي نويسد : " بابا محمدگازر ، شيخ محمد بزرگ ، شرف الدين ، يعقوب رومي متوفي 912 هجري قمري و درويش جلال الدين اخي در اين گورستان دفن شده اند".
يكي از اين قبور مقبره ي ابوعلي حمزه بن عبدالعزيز معروف به شيخ سالار از اهالي ديلم و طبرستان و از علماي شيعه است . او از شاگردان شيخ مفيد و سيد مرتضي علم الهدي بود و به سال 448 هجري وفات يافت.

اخيراً به واسطه احترامي كه مردم خسروشهر براي شيخ سالار قائلند ، چهار طاق يادبودي در گورستان عمومي خسروشهر برروي مقبره شيخ سالار ، برپاگرديده است.

مقبره شيخ محمد سياهپوش
مقبره شيخ محمد سياهپوش در خيابان منجم در محله ويجويه ( ورجي ) در كوچه علي سياهپوش واقع است. او در حدود دهه پنجم قرن دهم هجري وفات يافت و از اوتاد زمانه خود بود .


مقبره شيخ محمود شبستري
مقبره سعدالدين محمود بن عبدالكريم بن يحيي از عرفاي بزرگ ومشاهيرآذربايجان، صاحب مثنوي معروف " گلشن راز " در باغي موسوم به گلشن در شهر شبستر واقع شده است . در جوار مقبره شيخ محمود شبستريآرامگاه استاد او " بهاءالدين يعقوب تبريزي " نيز قرار دارد. اينآرامگاه در اواخر قرن ششم و اوايل قرن هفتم ق.ساخته شد ولي در زمان قاجاريه توسط "حاج ميرزاآغاسي " وزير محمد شاه تجديد عمارت گرديد. در سال 1267 ق . دو قطعه سنگ نبشته مرمر با خط نستعليق جلي برجسته روي قبرها نصب گرديد . سنگ مزار شيخ محمود شبستري سال وفات او را 720 ق. (در 33 سالگي)ذكر كرده است.
در سال 1297 ق . اين بنا به امر ميرزا حسن خان سپهسالار پيشكار ايالتآذربايجان مرمت شد ؛ سپس در سالهاي 1310 و 1340 و بالاخره در سال هاي اخيرمرمت گرديد.

مثنوي " گلشن راز " سرشار از مضامين فلسفي و كلامي و حكمت است و يكي ازمتون شگفت انگيز منظوم در زمينه ي تفكر اسلامي به شمار ميآيد .

مقبره قائم مقام فراهاني
مقبره ميرزا عيسي معروف به ميرزا بزرگ قائم مقام،پدر ميرزا ابوالقاسم قائم مقام فراهاني در محاذات( مقابل )جنوبي مقبره ثقه الاسلام در محل مقبره الشعرا جاي دارد. اتابك اعظم قائم مقام ، از وزراي معروف دوره قاجار و از رجال با تدبير تاريخ ايران ، در سال 1237ق . به امر شاه قاجار درگذشت.
مقبره كمال خجندي
" شيخ كمال الدين مسعود خجندي " از شعرا و عرفاي بنام قرن هشتم هجري متولد شهر خجند ، هنگام بازگشت از سفر حج در تبريز ماندگار شد . وي در سال 793 ق.درگذشت و مقبره ي او در باغي در محله " وليانكوي " در خيابانآبرساني تبريز واقع است .
قبر كمال خجندي در جوار قبر كمال الدين بهزاد،نقاش معروف قرن نهم هجري،در سردابه اي قرار دارد كه اخيراً از سوي ميراث فرهنگي آذربايجان شرقي مرمت شده است .

اين مقبره در حال حاضر در داخل پاركي معروف به " باغ دو كمال " قرار دارد و بازديد ازآن براي همگانآزاد است.

مقبره كمال الدين بهزاد
كمال الدين بهزاد بزرگترين نقاش مينياتورساز ايراني است . اوكهدر قرن دهم هجري قمري مي زيسته،در شهر هرات به دنياآمد و در مكتب استاد ميرك هروي پرورش يافت . استاد بهزاد در دستگاه " سلطان حسين بايقرا " منزلتي خاص يافت . شاه اسماعيل صفوي هنگام فتح هرات،بهزاد را با خود به تبريزآورد و در سال 928 به رياست كتابخانه سلطنتي منصوب كرد.
در زمان شاه طهماسب نيز بهزاد معزّز بود . او از اساتيد مسلم نقاشي مينياتور ايراني است و از شهرت جهاني برخوردار است. استاد كمال الدين بهزاد در سال 942 ق . در تبريز درگذشت و در كنارآرامگاه شيخ خجندي به خاك سپرده شد.

مقبره ملا باشي
" حاج ميرزا عبدالكريم " فرزند ابوالقاسم مجتهد ايرواني " از روحانيان و عرفاي بزرگ و سرسلسله خاندان معروف مولوي تبريز بود . او در سال 1220 ه . ق در ايروان متولد شد و در سال 1294 هجري قمري وفات يافت و در مقبره اي كه خود باني آن بود ، به خاك سپرده شد. اين مقبره در جوار مقبره قائم مقام قرار داشت و به نام مقبره ملاباشي معروف بود . مقبره ملاباشي در سال 1369 تخريب گرديد.
مقبره مجذوبعلي شاه ، شاعر شوريده دل و عارف نيز در اين محل قرار داشت

بقعه ابن بابويه


اين بنادر گورستان قديمي تهران در شهرري واقع ، و مدفن ابوجعفر محمدبن علي بن حسين ملقب به شيخ صدوق در گذشته به سال 381 هـ . ق است. بناي بقعه شامل بقعه ، حرم ، گنبد و صحن وسيع است که احتمالاً در دوره فتحعلي شاه قاجار به جاي بناي قديمي ساخته شده است. بناي بقعه با طرح هشت ضلعي بر روي صفحه اي هشت ضلعي بنا شده و ورودي آن در سمت شرق قرار دارد. بقعه داراي ايواني با قوس بزرگ رومي و آينه کاري است و در آن کتيبه اي به خط نستعليق شيواي «ميرزا عمو» از خوشنويسان دوره ناصرالدين شاه حاوي آيات قرآن وجود دارد. اِزاره (آن قسمت از ديوار اتاق و يا ايوان که از کف طاقچه تا روي زمين بود ) بقعه با پوشش کاشي و نقش هاي زيبا تزيين شده ؛ در درون صحن بقعه ،مزار بسياري از بزرگان از جمله مرحوم غلامرضا تختي واقع است.

بقعه بي بي شهربانو




در يک و نيم کيلومتري شمال امين آباد و بر فراز صخره اي کوهستاني ، در دامنه جنوبي کوه بي بي شهربانو ، محوطه اي به طول 32 و عرض 22 متر با ديوار سنگي قرار دارد. اين محوطه از سمت شمال به کوه متصل است. در دو ضلع شرقي و غربي آن در گذشته ، تنها ديواري از سنگ و گچ و در وسط ضلع غربي ، مدخلي وجود داشت که بعدها مسدود شد و اکنون تنها آثاري از نماي سنگي بالاي مدخل ، از خارج بنا مشهود است. در جنوب اين محوطه يک ساختمان تاريخي از دوران آبادي شهر ري وجود دارد که نمي تواند از قرن چهارم هجري جديدتر باشد و به احتمال زياد به آثار دوره آل بويه تعلق دارد.

مهم ترين قسمت اين بنا ، ساختمان گوشه جنوب شرقي آن است که گنبد سنگي قديمي آن باقي مانده است. هنگامي که از خارج به بقعه بي بي شهربانو نگاه شود ، علاوه بر گنبد و کاشيکاري عهد قاجاريه که بر فراز حرم ، ساخته شده گنبد سنگي قديمي جلب نظر مي کند.


... با توجه به روند شهرسازي و توسعه شهر تهران بسياري از بخش هاي اطراف گورستان تخريب ، و در زمين هاي آن باغ عمومي براي تفريح اهالي ساخته شد. بقعه سر قبر آقا نيز در ميان اين باغ قرار گرفت و مجموعه باغ و بقعه را «باغ فردوس» ناميدند.
حرم بي بي شهربانو در وسط بنا و متصل به اتاق باريک و طويلي قرار دارد که ديوارهاي آن به صورت قديم حفظ شده است. بر فراز حرم نيز گنبدي از اوايل قاجاريه ديده مي شود. اتاق سمت غرب حرم ، محل مسجد است که روشنايي آن از طريق سقف تأمين مي شود.

بناي اصلي و قديمي بقعه بي بي شهربانو مشتمل بر يک حياط بزرگ و چهار اتاق در جنوب است. اتاق گوشه جنوب شرقي و اتاق باريک مجاور آن و حرم فعلي بي بي شهربانو هر يک مدخلي به اين حياط داشته است. امروزه قسمتي از فضاي حياط را به رواق صحن زنانه تبديل کرده اند.

در اين بقعه صندوق منبت کاري عتيقه اي وجود دارد که روي اضلاع شمالي و شرقي آن ، تزئينات منبت کاري و کتيبه هاي متعدد به خط ثلث برجسته نقش بسته ؛ روي صندوق تاريخ 888 هـ . ق حک شده است. علاوه بر آن کتيبه هايي نيز روي در ورودي اصلي بقعه که در شرق حرم قرار دارد، به چشم مي خورد.

صاحب مدفن را بي بي شهربانو – دختر يزدگرد سوم و همسر امام حسين ( ع) – مي دانند که از ديد تاريخي قابل قبول به نظر نمي رسد.

بقعه جوانمرد قصاب




جوانمرد قصاب يک شخصيت نيمه افسانه اي و نيمه تاريخي است که در پاره اي از متون به او اشاره هايي شده است. بقعه جوانمرد قصابدر فاصله 1000 متري غرب جاده تهران – شهرري به فاصله کمي از راه آهن فرعي ، کارخانه گليسيرين و سيمان واقع شده است.

بر روي لوحه سنگي که در وسط بقعه قرار گرفته ، دو بيت شعر به خط نستعليق نگاشته شده که به زحمت مي توان ابيات زير را خواند:

جوانمرد قصاب اين شيردل کمر بسته ي شير يزدان بُوَد

مزارش که باشد بهشت نوين زيارتگه اهل ايمان بُوَد.

بناي اوليه بقعه مربوط به دوره قاجاريه است.

بقعه سر قبر آقا




بقعه سرقبر آقا اکنون در داخل بافت قديمي تهراندر ضلع جنوبي چهار راه مولوي انتهاي خيابان شهيد مصطفي خميني ( سيروس سابق ) در ميان باغي تقريباً بزرگ و قديمي قرار دارد. در زمان محمدشاه قاجار خارج از حصار شاه تهماسبي شهر تهران ، مجاور ديوار معروف شاه عبدالعظيم قبرستان وسيعي قرار داشت که وسعت آن تا زمين هاي موسوم به چال سيلابي و بازار پالان دوزها امتداد داشت. پس از فوت «حاج ميرزا ابوالقاسم» امام جمعه تهران ، او را در عمارت و بقعه مجللي که فرزندش به عنوان آرامگاه خانوادگي در اين محل ساخته بود دفن نمودند. اين محل چون داراي قبرستاني قديمي نيز بود، به سر قبر آقا شهرت يافت.


در اطراف حرم امام خميني، چهار گلدسته به بلندي 91 متر به شماره سال هاي زندگي امام خميني احداث شده و ارتفاع حرم تا نوک چراغ پرچم نيز سن رحلت معظم له را نشان مي دهد. دور گنبد با 72 لاله به نام 72 تن تزئين شده است. پنج در ورودي به اسم پنج تن ، دروازه هاي حرم را تشکيل مي دهد.
در دوره پهلوي با توجه به روند شهرسازي و توسعه شهر تهران بسياري از بخش هاي اطراف گورستان تخريب ، و در زمين هاي آن باغ عمومي براي تفريح اهالي ساخته شد. بقعه سر قبر آقا نيز در ميان اين باغ قرار گرفت و مجموعه باغ و بقعه را «باغ فردوس» ناميدند.

بناي بقعه از لحاظ آينه کاري ، گچبري ، گچ کاري ، رنگ آميزي زمينه و طرح ها ، سنگ حجاري شده در نقاط مختلف بقعه و ديگر تزئينات در شمار بناهاي مهم تهران قرار دارد.

اين بنا داراي محوطه اي مستطيل شکل است و بر روي سکويي به ارتفاع يک متر از سطح محوطه اطراف خود قرار گرفته است. بناي اصلي در جهت شرقي – غربي احداث شده و گنبد بزرگ آن بر فراز بخش مياني ، روي جرزها و پايه هاي بنا استوار گرديده؛ در نماي بيروني بقعه چهار ايوان وجود دارد که در هر ضلع خودنمايي مي کند. دو در ورودي با طرح شش ضلعي نامنظم در دو جهت ايوان با چند پله ، ارتباط بنا را با محوطه برقرار مي کند. در جبهه جنوبي ، گچبري و حجاري بسيار پرکاري وجود دارد که در نوع خود بي نظير است.

طرح کلي بقعه از بناهاي دوره قاجاريه و به شکل بناهاي چهار صُفه ( ايوان ) اي است که در ساخت آن به مربع مرکزي حالت چهار صفه داده اند و در چهار طرف آن فضاهايي ايجاد کرده اند.

بقعه سيد گته مير




در بخش آبسرد دماوند و فاصله 35 کيلومتري اين شهرستان ، امامزاده اي به نام «محمد گته مير» بر تپه بلندي مشرف به روستا که سطح آن گورستان عمومي را پوشش داده، واقع شده است. پلان اصلي بنا به صورت دو مستطيل متقاطع ( چليپايي ) است که در هر کنج آن ، زوايا داراي پيش آمدگي و پس رفتگي است. اين فضاها با گوشواره هاي تزييني و تصاوير گچبري شده پوشانده شده و تزئينات داخلي ساختمان را غني ساخته است.

گنبد بقعه در مرکز پلان واقع شده و زير آن به مقبره اختصاص يافته است. درون يکي از بازوهاي چليپايي (صليبي) ، آثار دو قبر برجسته وجود دارد که ارتفاع يکي بيش از ديگري است و سطح آن با کاشي هاي بسيار زيبا پوشيده شده و صندوق ضريح روي آن قرار دارد. اين کاشي ها به قرون 8 و 9 هـ . ق تعلق دارند.

نماي بيروني بنا با آجرهاي نازک کار شده و ستون ها و جرزها با ضخامتي قابل توجه ، بار گنبد و سقف هاي مسطح چهار سوي گنبد و پلان (محوطه) مجموعه را حفظ کرده اند. گنبد داراي فرم تخم مرغي شکل است و زير آن داراي تزئينات گچبري زيبا و پرکار است که مي توان آن را به اواخر دوره اسلامي منتسب ساخت.

بقعه سيد ولي

اين بقعهدر ضلع شرقي ، منتهي اليه بازار قديم اُروسي ( يک نوع کفش) دوزها واقع شده و مدخل اصلي صحن آن از سمت در جنوبي ، رو به روي مدرسه «شيخ عبدالحسين» است. بناي بقعه نوشته و کتيبه اي ندارد. نام صاحب مرقد در زيارت نامه «سيد ولي بن محمد التقي الجواد» ( ص) آمده حرم بقعه مربع شکل و طول ضلع آن تقريباً 5/ 3 متر است که شاه نشين هايي به عمق 2 تا 5/ 2 متر بر وسعت آن از چهار جانب مي افزايد. ضريح چوبي بقعه سبز رنگ ، به طول سه و عرض دو متر و از آثار عهد قاجاريه است. بنا در زمان فتحعلي شاه ساخته شده است.

بقعه شاهزاده سلمان

اين بقعهدر شش کيلومتري شرق شهر اشتهارد قرار دارد ، و از ايوان شمالي و دو ساختمان بزرگ دو طبقه تشکيل شده است. بناي آن آجري و داراي گنبدي شکيل است. با توجه به شيوه ساختمان و طراحي گنبد مي توان گفت بناي بقعه به قرون 7 تا 9 هـ . ق تعلق دارد. محوطه زير گنبد و شبستان آن نزديک به 12 متر مساحت دارد و داراي مقرنس (آنچه به شکل نردبان و پله پله ساخته شده ، بناي بلند مدور و ايوان آراسته و مزين با صورت ها و نقوش که بر آن با نردبان پايه روند ، قسمي زينت که دراطاق و ايوان ها به شکل هاي گوناگون گچبري کنند؛ کنگره دار ) کاري ساده است که در نوع خود زيبايي خاصي به بنا بخشيده و معرف تزيين آجري قرن هفتم هـ . ق است.

حرم امام خميني ( ره)




حرم امام خمينيدر بهشت زهرا از شلوغ ترين و پررفت و آمدترين مراکز زيارتي شهر تهران به شمار مي رود و در محوطه اي بسيار گسترده ساخته شده است. احداث دانشگاه ، زائر سرا ، مراکز تجاري – خدماتي و ... در دستور توسعه اطراف حرم قرار دارد.

در اطراف حرم ، چهار گلدسته به بلندي 91 متر به شماره سال هاي زندگي امام خميني احداث شده و ارتفاع حرم تا نوک چراغ پرچم نيز سن رحلت معظم له را نشان مي دهد. دور گنبد با 72 لاله به نام 72 تن تزئين شده است. پنج در ورودي به اسم پنج تن ، دروازه هاي حرم را تشکيل مي دهد.

بقعه سيد گل سرخ

بقعه سيد گل سرخ در محله "سرچم" شهر يزد- بيرون دروازده کوشک نو- قرار دارد و متعلق به قرن نهم هـ. ق است. ورودي بقعه در ضلع شمالي آن قرار دارد. اين بنا از يک تالار با پوشش سقف طاق و تويزه و فضاي گنبد خانه کوچکي تشکيل مي شود. در گنبد خانه قبري است و ضريحي روي آن قرار دارد. روي اين سنگ قبر، نام "سيد مغرالدين بن شرف الدين علي بن شمس الدين محمد بن تاج الدين" ديده مي شود.

گنبد اين بقعه کاشيکاري شده و مصالح آن از خشت و گل است. گويا کتيبه کاشي معرقي به خط نسخ به طور عمودي بالا ي سر قبر نصب بوده که امروزه اثري از آن نيست.

بقعه دوازده امام

بقعه دوازده امام در محله "فهادان" شهر يزد قرار دارد. اهميت اين بنا بيشتر به لحاظ معماري و گنبد آجري آن است و در شمار شاهکارهاي هنر سلجوقي به شمار مي رود. اين بقعه داراي در دو لته کوتاهي است.

بدنه گنبد يک چهار ضلعي است که به هشت ضلعي تبديل مي شود و گنبد روي هشت ضلعي قرار دارد. پوشش سقف از داخل کاشيکاري است و دور تا دور آن با خط کوفي تزيين شده است. در چهار گوشه بنا، گوشواره ها و داخل آن ها در گاه هايي قرار دارد. نور اين بقعه به وسيله پنجره هايي که در چهار طرف آن تعبيه شده، تامين مي شود. داخل بنا مزين به نقوش گچبري و طرح هاي رنگي است. وجود محراب در اين بنا، نشانه مسجدي است که در قرون دوم و سوم هـ. ق بنا شده بود.

بقعه شيخ محمد خانقاه

اين بقعه در محله "خانقاه" شهرستان ميبد قرار دارد. ايرج افشار در کتاب يادگارهاي يزد در باره نام اين محل مي نويسد: ظاهراً نام اين آبادي، باز مانده يکي از خانقاه هايي است (مزار شيخ محمد) که "امير رکن الدين قاضي" يا "شيخ تقي الدين دادا" در ميبد و طبعاً در محل مورد معرفي بر پا داشته بودند.

شيخ محمد از عرفاي قرن نهم هـ. ق است. اين بقعه کوچک گلي داراي گنبدي آجر پوش است و از داخل با گچ اندود شده است. همچنين اين بنا داراي دو ورودي در ضلع شرقي و جنوبي است. سنگ مزار ديواره غربي زير گنبد، تاريخ 793 هـ. ق را نشان مي دهد.

بقعه شيخ احمد و شيخ محمد فهادان

اين بقعه در محله فهادان شهريزد قرار دارد. اين مزار که به نام "شيخ احمد" معروف است، از بناهاي قرن هشتم هـ. ق و داراي رواق و گنبدي نسبتاً مرتفع است. سنگ قبر "شيخ محمد" تاريخ سال 760 هـ. ق را نشان مي دهد. سنگ قبر شيخ احمد فهادان در محراب بقعه دوازده امام قرار دارد و ظاهراً پس از ويراني اين بقعه، به آن محل منتقل شده است.

در داخل محراب، آثار مقرنس سازي که روي آن ها با رنگ تزيين شده، باقي مانده است. گنبد اين بقعه آجري و داراي يک نوار کتيبه نقاشي شده است. سه طرف اين بقعه، به محوطه رواق هاي اطرافش باز است و دري در آن ها ديده نمي شود.آثار گچبري، روي بدنه ديوارهاي داخلي بقعه به چشم مي خورد. اين بنا در گذشته به صورت چهار صفه در اطراف و بقعه اي در ميان، به عنوان خانقاه بود. سقف گنبد از داخل با گچ سفيد شده و در ميانه آن رنگ آميزي سبز و آبي به صورت دايره ديده مي شود.

گنبد عالي ابر قو

اين گنبد بر فراز صخره هاي طبيعي جاده يزد. ابرقو قرار دارد و از سنگ هاي طبيعي کوهستان "ساروج" ساخته شده و از داخل و خارج هشت ضلعي است. تزيينات آن تنها شامل دو رشته کتيبه کوفي است که يکي در بالاي در ورودي گنبد و ديگري در انتهاي ساقه آن، زير سه رديف قوس قرار دارد. از متن کتيبه آجري بالاي گنبد چنين بر مي آيد که گنبد در سال 448هـ. ق به فرمان "علي فيروزان" براي پدرش "امير شمس الدواله" ساخته شد. کتيبه ديگر حاکي از آن است که مادر باني گنبد نيز در همين آرامگاه مدفون است.

چهار ضلع گنبد به طور يک در ميان، داراي چهار روزنه است. ميان قبه نيز باز است و اين روزنه ها، نور را به داخل بنا هدايت مي کنند. در داخل مقبره سردابي به ابعاد80/2×60/3 و ارتفاع 50/1 متر وجود دارد. ورودي سرداب رو به روي ورودي گنبد است.

آرامگاه سپهسالاري

آرامگاه سپهسالار در روستاي "چهارده" شهرستان طبس قرار دارد. اين بقعه داراي بناي چهار گوش گنبدداري به ابعاد 15×15 متر است و در سه جهت داراي ورودي است. در داخل بنا آثار چند سنگ قبر ديده مي شود.

به اعتقاد اهالي محل، اين بنا مدفن "مالک بن ذيب" و "مالک بن عمر" از سرداران "احنف بن قيس" است که در تعقيب "يزدگرد سوم" آخرين پاشاه ساساني، راه خود را گم کره و در محل "جوخواه" جان سپردند. اين مقبره که به "گنبد جوخواه" نيز معروف است، در دوره قاجار بر مدفن مزبور ساخته شد.

بقعه مجموعه زنگيان

اين بقعه در ضلع شمالي شهر يزد، در خارج از باروي شهر قديم قرار دارد. به استناد کتاب جامع مفيدي، محل احداث اين بقعه در محدوده گورستاني موسوم به "زنگيان" بود. همچنين به باغ بزرگي در همين محل، موسوم به باغ زنگيان اشاره شده است.

مي گونيد "مولانا شمس الدين محمدشاه حکيم، خوشنويس برجسته قرن نهم هـ. ق – کاتب کتيبه هاي مسجد جامع و مسجد امير چقماق- در اين مکان مدفون است.

اين بنا شامل صفه ها، اتاق ها، طاقچه ها و ... است. تمام فضاهاي آن از جرزهاي قطور و طاق و تويزه هاي کاربندي و رسم بندي تشکيل شده است. در ساخت اين بنا عمدتاً از خشت و گل و در کف، پله ها، پادامن صفه ها و بخش هايي از سقف، از آجر، گچ و ني استفاده شده است. در تمام سطوح بدنه ها، سقف و بام آن، اندود کاهگل به کار رفته است.

مقبره فاضل توني
	امامزاده ابراهيم كنگاور
	امامزاده باقر گودين
	امامزاده دده بكتر
	امامزاده شيرخان
	بقعه سيده فاطمه
	سر قبر آقا

آرامگاه باباحيدر
	مقبره ابودجانه
	مقبره احمد ابن اسحاق
	مقبره بابا يادگار
	مقبره حمزه قاري
	مقبره پيرمراد
	مقبره سنگي دكان داود

امام زاده كوسه هجيج
	امامزاده
	امامزاده احمد
	امامزاده باقر گودين
	امامزاده خليل اله
	امامزاده حاجي
	امامزاده پير يافته

امامزاده سيد جمال الدين
	امامزاده سيد شهاب
	امامزاده كلاكبود
	امامزاده عباسعلي
	بناي امامزاده حسن زوردار
	بناي سنگ قبر حاجي هاجر
	بقعه مالك

بقعه امام زاده
	بقعه پيرعبدالقادر
	بقعه حضرت اويس قرن
	بقعه حضرت عباس

باکلیک برروی هریک از گزینه ها اطلاعات لازم بدست میایید

در فاصله حدود 14 کیلومتری شمال شرق اراک و در حاشیه سمت راست جاده اراک به فرمهین، برج و گنبدی آجری بسیار زیبایی وجود دارد که به بقعه پیر مراد معروف می باشد. این بنا که در دوره سلجوقیان ساخته شده از یک پایه 12 ضلعی به ارتفاع حدود 14 متر و گنبدی آجری به ارتفاع حدود 5 متر که بر روی آن قرار گرفته، تشکیل شده است.

از داخل بنا راه پله ای به پشت بام وجود دارد که برای موارد خاص استفاده شده است. تمامی این بنا از آجر چهار گوش ، گچ و ساروج ساخته شده است.

در مرکز بقعه و در زیر گنبد دوپوش، دو عدد سنگ قبر کوچک و بزرگ با اشکال ویژه و خط کوفی بر روی مقبره مربع شکل نصب گردیده است.

ارتفاع مقربه از کف بقعه حدود یک متر می باشد.

نقل کرده اند شاپور ساسانی برای نبرد با دشمن از این منطقه می گذشته است که با پیرمردی برخورد می کند، شاپور از پیرمرد سؤال می کند که آیا در این نبردی که می رویم پیروز می شویم یا خیر؟ پیرمرد جواب می دهد که تو در این جنگ پیروز می شود. اتفاقاً چنان هم شد و شاپور پیروز شد و بعد از برگشت نزد پیرمرد رفت ولی او مرده بود. لذا دستور داد تا بقعه ای مرتفع به یاد و گرامیداشت پیرمراد در این مکان بسازند. این بقعه در تاریخ 1/11/1356 به شماره 1568 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

در کنار بقعه پیرمراد یک تپه تاریخی هم وجود دارد که هنوز کاوشی در آن صورت نگرفته است.

 مجموعه زیارتی هفتاد و دو تن ساروق

روستای ساروق فراهان یکی از مناطق مهم تاریخی و مذهبی کشور است که توانسته مجموعه ای از آثار، ابنیه، تپه های باستانی و بقاع متبرکه را در خود جای دهد. نام روستا که برگرفته از تعداد شهدای مدفن شده در قرون اولیه اسلامی در این مکان می باشد، مورد توجه و احترام ویژه مردم ایران، بویژه ساکنان منطقه فراهان اراک است. طبق اسناد و مدارک موجود در مجموعه زیارتی ساروق امامزاده طاهر(ع) و شاهزاده علی(ع) و همچنین چهار تن از فرزندان و نوادگان امام سجاد(ع) به نامهای حضرت علی الصالح، عبیدالله، محمدبن علی و نصرت خاتون و 66 نفر از نوادگان امامان معصوم، مریدان و شهدای اسلام، دفن می باشند. بنای بقعه امامزاده طاهر و امامزاده علی(ع) در مقابل دروازه ورودی قرار دارد. این بنا از خشت و گل ساخته شده و دارای دو گنبد بزرگ و کوچک به ارتفاع حدود 8 و 6 متر می باشد. بنای ساختمان متعلق به قرن ششم هجری است. ضریح امامزادگان معصوم در زیر دو گنبد قرار گرفته که حدود یک متر از کف زمین و صحن اطراف گودتر است. در داخل روضه چهار ضریح(صندوق) نصب شده که ضریح مقابل در ورودی از نقره با آب طلا، ضریح شمال غربی از آلومینیوم، ضریح جنوبی از چوب و ضریح جنوب شرقی از آلومینیوم می باشد. سقف گنبد از پوشش گچ بوده و با خط کوفی و اشکال بسیار زیبای هندسی تزئین شده است. ضریح چوبی با مهارت ویژه ای به صورت گره های مشبک معرق کاری شده، اثر هنرمندانه منحصر به فردی است که قدمت آن به دوره سلجوقیان می رسد. در جنب امامزاده یک آب انبار قدیمی وجود دارد که برای مصارف روستا مورد استفاده قرار می گرفته است. همچنین در جنب آب انبار بقعه دیگری است که به چهل دختران معروف می باشد. نقل کرده اند که چهل نفر از دختران ساروق جهت در امان ماندن از شر دشمنان در این محل غیب شده اند.

در بخش شمالی صحن امامزادگان، بقعه نسبتاً بزرگی قرار دارد که دارای دو گنبد آجری به ارتفاع حدود 10 متر می باشد. در داخل این بنا مقبره های متعددی وجود دارد که با صندوق چوبی و انواع کاشی و سنگ مرمر پوشش داده شده است. محراب این مجموعه و همچنین کتیبه موجود در آن بسیار قدیمی می باشد. سقف و دیوارهای روضه با اشکال هندسی بسیار زیبایی همراه با آیات قرآنی به خط ثلث تزئین گردیده است. گویند در این محل معجزه ای رخ داده و پیرمرد روستایی که بدون سواد بوده به یکباره حافظ کل قرآن می شود.

در حیاط و صحن امامزادگان 72 تن امکانات مناسبی برای استراحت و اقامت کوتاه مدت زائران فراهم شده است. در ضلع جنوبی صحن، قبرستان مردم ساروق می باشد.

 بقعه شاه غریب انجدان

این بقعه که به شاه خلیل الله هم معروف است در شمال روستای انجدان اراک در قرن هشتم هجری قمری ساخته شده است. شاه غریب از پیشوایان و رهبران فرقه اسماعیلیه بوده که از منطقه الموت قزوین به این منطقه مهاجرت نموده است. ارتفاعات شمال روستای انجدان از جملع مناطق کوهستانی بوده است که در هنگام حمله هلاکو خان مغول به فرقه اسماعیلیه و تصرف قلعه ی الموت در قزوین تعدادی از پیروان و رهبران این فرقه برای نجات جان خود به ارتفاعات انجدان پناه آورده و در آنجا به تبلیغ برای مذهب خود پرداخته اند . بقعه شاه غریب در دامنه کوه و در داخل باغهای روستایی انجدان به صورت هشت ضلعی ساخته شده است. در هر ضلع بنا، یک طاق آجری تعبیه شده و دارای چهار در ورودی در چهار جهت می باشد. ارتفاع بقعه حدود 5 متر و ارتفاع گنبد و ساق آن حدود 6 متر است. گنبد ساده و همچنین داخل بنا با گچ پوشیده شده است. این بنا دارای در و ضریح چوبی مربوط به قرن دهم هجری قمری بوده که متاسفانه از بین رفته اند. بقعه در تاریخ 19/7/1378 به شماره 2453 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

 بقعه شاه قلندر

در فاصله حدود 200 متری شمال غرب بقعه شاه غریب آرامگاه شاه قلندر در شمال روستای انجدان قرار دارد. شاه قلندر از همرزمان شاه غریب و او هم از رهبران فرفه اسماعیلیه الموت قزوبن بوده که به این منظقه پناه آورده است. بقعه او تماماً از آجر به صورت هشت ضلعی در اوایل قرن هفتم احداث شده و ساق گنبد آن دارای 16 ضلع می باشد. ارتفاع بنا حدود 5 متر و ارتفاع گنبد حدود 7 متر است. تا چند سال قبل در و ضریح بقعه شاه قلندر که متعلق به دوره صفویه بوده ، در محل وجود داشته که هم اکنون از بین رفته است. در کنار بنا به فاصله حدود 50 متری سرچشمه و سراب معروف انجدان قرا دارد که دارای آب بسیار زیاد و زلالی است که مورد استفاده شرب و کشاورزی اهالی انجدان قرار می گیرد. آب این سرچشمه به طرز ماهرانه ای توسط حوضچه ها و کانال های سنگی به طور مساوی برای محله های مختلف روستا تقسیم می شود.

این بقعه در تاریخ 19/7/1378 به شماره 2452 در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.

 بقعه آقا نورالدین اراکی

در دروازه تهران شهر اراک و در فاصله حدود 50 متری ضلع غربی ، بقعه آقا نورالدین در میان قبرستان قدیمی شهر اراک واقع شده است. آقا نورالدین از مشاهیر و پیشوایان دینی شیعه در اراک بوده است که در دوره قاجاریه زندگی می کرده است. ساختمان بنا در ضلع شمالی قبرستان قرار گرفته و بوسیله دیوار ها و حصارهای آجری از بخش جنوبی قبرستان جدا شده است. این بنا به صورت چند ضلعی متوازن ساخته شده و از یک ایوان ورودی ، روضه و نمازخانه تشکیل شده است. بر روی روضه گنبدی دو پوش به ارتفاع حدود 15 متر ساخته شده است که قوس و کمربند آن به صورت کامل با کاشی های معرق لاجوردی و طلایی پوشش داده شده است. بر روی مقبره آقانورالدین ضریح نقره ای قلمکار بسیار زیبایی نصب گردیده است. دیوارها و سقف روضه به طرز باشکوهی آینه کاری شده است. در حیاط و صحن سنگ قبرهای بسیار قدیمی دیده می شود همچنین در ضلع شمالی حیاط آرامگاههای اختصاصی وجود دارد که با ستون های سنگی و آجری و نقوش اسلیمی و گلبوته های مینیاتوری از جنس آجر احداث و تزئین شده اند.

آرامگاه خاندان مرحوم خوانساری در این بخش قرار دارد.

 کلیسای مسروپ مقدس

از مهمترین کلیساهای استان مرکزی می توان به مسروپ مقدس در مرکز شهر اراک اشاره نمود. این کلیسا در سال 1914 با همیاری ارامنه مقیم اراک و شهرهای مهاجران، شازند و لیلیان احداث شده است.

مجموعه بناهای ساخته شده در محوطه حیاط کلیسا شامل ، مدرسه ویژه ارامنه، تالار اجتماعات، منزل کشیش، منزل سرایدار و کلیسا می باشد.

ساختمان اصلی کلیسا به صورت مستطیل شکل ساخته شده و از سه بخش مردم نشین، محراب و دو اتاق جانبی در مجاورت محراب تشکیل شده است. محراب در داخل طاق ساده و بزرگی ایجاد شده که این بخش ایوان مانند حدود یک متر از کف کلیسا بلندتر است. برای استحکام بنای کلیسا در داخل دیوارها و ستونها، تیرهای چوبی تعبیه شده است. نمای بیرونی کلیسا با آجر سفال تزئین گردیده است.

چهار ستون 8 ضلعی و دیوارهای جانبی سقف کلیسا را نگهداشته است. این کلیسا در تاریخ 25/12/1379 به شماره 3533 به ثبت رسیده است.

 مرقد امام محمد عابد

این امام زاده یکی از بناهای مذهبی ومهم منطقه است که در 12کیلو متری شمال شهر اراک ودر مجاورت روستای مشهد میقان واقع شده است. این بقعه ،مد فن ((امام زاده محمد عابد))فرزند امام موسی کاظم(ع) از بناهای دوره صفویه است که گنبد رفیع این بقعه با طاق رومی و تماماً از آجر بوده ودر دوره قاجاریه مرمت گردیده است. در چهار طرف صحن آن، حجره هایی ساخته شده که مخصوص بیتوته زائران است.

 مسجد و مدرسه علمیه سپهداری اراک

در بافت قدیمی شهر اراک و جنب بازار بزرگ این شهر، مجموعه مسجد و مدرسه بسیار زیبایی قرار دارد که در زمان حکومت فتحعلی شاه قاجار و توسط مرحوم یوسف خان گرجی ساخته شده است. این مسجد که از ابتدا به صورت حوزه علمیه اراک درآمده است، مرکز مهمی برای تحصیل و تدریس مشاهیر و علمای استان مرکزی بوده است. سبک و نوع معماری بکار رفته در ساخت گنبد، ایوان، حجره های اطراف و کاشیکاری ها، اقتباسی از معماری دوره صفویه می باشد. این مجموعه به صورت نگینی در مرکز شهر اراک می درخشد . ایوان ورودی و گنبد آجری و کلاه خودی زیبای آن از هر نقطه قابل رویت می باشد. ایوان ورودی حدود 12 متر و گنبد مسجد حدود 18 متر ارتفاع دارد. امام خمینی(ره) در این مدرسه تدریس می نموده و و در حجره جنب ایوان ضلع شرقی اقامت داشته است. همچنین علمای بزرگواری همانند مرحوم آیت الله محمدرضا گلپایگانی و آیت الله اراکی در این مدرسه تدریس می نموده اند.

 منبع- میراث فرهنگی مرکزی

امامزاده ها و زیارتگاهها:

 

آرامگاه بابا سیف الدین:

آرامگاه بابا سیف الدین در شمال شرقی دره شهر ، در دامنة تپه ای موسوم به " چهار طاق " قرار دارد . در داخل مقبره ، دو قبر است که روی آن ها سنگ نبشته ای وجود ندارد .مصالح به كار رفته در مقبره از سنگ ، گچ و آجر است وروی بقعه رانیز با گچ سفید کاری کرده اند . در اطراف این آرامگاه درختان چند صد سالة تاریخی وجود دارد . 

                                        

زیارتگاه امامزاده علی صالح:

بقعة امام زاده صالح (ع) فرزند عبید الله الاعرج فرزند حسین فرزند امام چهارم  حضرت سجاد است . امام زاده علی صالح از معاصرین حضرت امام موسی کاظم (ع) بوده است که همزمان با طغیان خلفای عباسی به ایران هجرت نموده ودر زمان امام رضا (ع) در محل صالح آباد به شهادت رسیده است . در زمان هلاکو خان مغول ساختمانی کوچک بر روی مقبره آن احداث گردیده بود ولی این ساختمان در زمان قاجار به دستور والی ابوقداره تجدید بنا شده وپس از پیروزی انقلاب اسلامی به طور کلی تجدید بنا گردیده است .

                                             

 

وجود مزار شهدای جنگ تحمیلی استان به اهمیت زیارتی آن افزوده و شاخص ترین مکان زیارتی استان بشمار می آید.این بقعه در شهر صالح آبادواقع در شهرستان مهران قرار دارد.

 

بقعه امامزاده صالح :

بقعة امام زاده صالح در گورستان ماژین از توابع دره شهر واقع شده است . این بقعه ، بنایی چهار گوش است که در دو طبقه با گنبد هرمی شکل ساخته شده است . مرقد اصلی در طبقة زیرین بنا قرار دارد . این طبقه تماماً با آجر ساخته شده و با طاق جناغی پوشش یافته است . در طبقة دوم بنا صورت قبری با سنگ،گچ و پوشش سفالی ساخته شده است . این بنا که به قرن هشتم هجری قمری تعلق دارد ، به مرمت و با سازی کامل احتیاج دارد . گچ بری های داخل مقبره از جمله آثار ارزنده و بی نظیر دورة مربوطه می باشد .

 بقعه جابر:

درة خِر جابر، بین کوه های مله ریته و چال می قرار دارد. در انتهای دره و در دامنة کوه چال می ، مقبره دانیال شوش احداث شده است. در ورودی آن رو به شمال است و به کفش کن باز می شود. مقبره 15 متر طول و 9 متر عرض دارد. این بنا 8 ستون دارد و 9طاق شمالی- جنوبی و 9 طاق شرقی – غربی به ارتفاع دو متری روی آن ها زده شده اند.

درقسمت پایین آن کتیبه ای گچ بری شده وجود دارد که در اطراف آن کلمات مقدس و برسطح میانی آن چندگل نقش برجسته نوشته شده اند. در گوشة بالای کتیبه ، کلمات محمد (ص) و لااله الا الله بطور برجسته نوشته شده اند .  این بقعه از بقعه های زیارتگا هی مهم دره شهر می باشد.

 

امامزاده سیداکبر:

زیارتگاه امام زاده سیداکبر در10 کیلومتری دهلران قراردارد . مردم محل براین باورند که وی پسر حضرت امام موسی کاظم (ع) است که به همراه حضرت معصومه به منظور دیدار از حضرت امام رضا (ع) از عراق به ایرام آمده و در دهلران دراثر بیماری فوت کرده  و در این محل مدفون شده است .

می گویند سید صلاح الدین محمدکه در آبدانان مدفون است، برادر امام سید اکبر است .

 امامزاده سید ابراهیم:

درفاصلة 7 کیلومتری پهله زرین آباد و مسیر سیاحتی قلعه شیاخ امام زاده سید ابراهیم (ع) از نوادگان امام باقر (ع) قرار دارد که فاصلة آن تا مرکز استان 180 کیلومتر است. ساختمان این امام زاده به دوران سلجوقی مربوط است و بشکل مخروط و هندسی خاصی بنا گردیده است .

 

امامزاده سید محمد عابد ( پیرمحمد ):

در روستای گنبد دربخش ارکواز ملکشاهی و در 36 کیلومتری جاده ملکشاهی – مهران امام زاده سید محد عابد که درزبان محلی به پیر محمد معروف است ، واقع شده است .

این امام زاده فرزند بلافصل امام موسی کاظم (ع) و برادر امام رضا (ع) است و یکی از زیارتگاههای مهم مردم استان ایلام محسوب می شود. مردم اعتقاد خاصی به ایشان دارند.

امامزاده سید حسن :

امامزاده سید حسن (ع) در 3 کیلومتری جادة مهران – دهلران واقع شده است.ایشان فرزند بلافصل امام موسی کاظم (ع) است.

 

امامزاده سید فخرالدین:

طبق شجره نامه موجود این امامزاده (ع) از نوادگان امام هفتم شیعیان حضرت امام موسی کاظم(ع) است که در روستای زرآب بخش زرین آباد شهرستان دهلران در کنار جاده ایلام به میمه زرین آباد قرار دارد. بنای آن دارای گنبدی ساده است که بیشتر مصالح بکار رفته در آن از سنگ ساخته شده است. این بنا در نهایت سادگی ساخته شده و قدمت آن به درستی مشخص نمیباشد.

 امامزاده سیدناصرالدین:

امامزاده سیدناصرالدین از نوادگان امام هفتم شیعیان حضرت امام موسی کاظم(ع) است . بارگاه ایشان در کنار روستای علی آباد بخش زرین آباد دهلران قرار گرفته ودارای سبک معماری مربوط به دوره قاجار میباشد.

 امامزاده عبدالله:

امامزاده عبدالله در روستای هلشی از توابع شهرستان ایوان در دامنه جنوبی کوه رنو واقع شده است. این امامزاده بنا به روایات از نوادگان امام هشتم شیعیان امام جعفر صادق (ع) میباشد و هم اکنون  مرقد او یکی از زیارتگاههای مهم مردم منطقه است.

  امامزاده عباس:

این امامزاده در شهرستان شیروان چرداول بخش شیروان در روستای عباس آباد و در 45کیلو متری شهر ایلام قرار دارد.این امامزاده از نوادگان امام چهارم شیعیان حضرت امام زین العابدین است. بنای آن بر روی تپه ای تقریبا بلند و مشرف به آبادی عباس آباد و رود خانه بزرگ سراب کلان قرار داردو هم اکنون یکی از زیارتگاه های مردم منطقه محسوب میگردد.

 

امامزاده پیر محمد:

در 5 کیلومتری جنوب شهر آبدانان در حد فاصل بین دو روستای پشت قلعه و جابر بنایی گنبدوار مربوط به قرن هفتم و هشتم واقع شده که به نام امامزاده پیر محمد معروف است.

 در اطراف این امامزاده قبرهای قدیمی وجود دارد که قدمت بعضی از آنها به 170 سال میرسد.بر روی بعضی از سنگ قبرهای این منطقه تصاویری از سوار کار با نیزه و شمشیر حکاکی  شده است.مردم به این امامزاده اعتقاد خاصی دارند و یکی از زیارتگاهی مردم منطقه محسوب میشود.

 

امامزاده مهدی صالح:

بقعه مهدی صالح در بخش ماژین شهرستان دره شهر و در 145 کیلو متری جنوب خرم آباد قرار دارد و از شاهکارهای معماری قرن هشتم است.بر روی دیوارها آن آیاتی از قرآن کریم به طرز زیبا و هنر مندانه ای گچبری شده است.این بقعه از شاهکارهای معماری دوره اسلامی است.

                                                  

بقعه ابراهیم قتال:

بقعه ابراهیم قتال در 38 کیلو متری جاده دهلران به مهران بعد از روستای بیشه دراز قرار دارد. این بقعه در سمت چپ جاده و نزدیک مرز ایران و تا جاده اصلی 10 کیلومتر فاصله دارد.ایشان از نوادگان محمد حنفی از فرزندان امام علی(ع) است و دارای شجره نامه به خط عربی میباشد.

 بقعه سید صلاح الدین محمد:

این امامزاده در جنوب شرقی شهر آبدانان در انتهای شهر و برروی تپه ای ساخته شده است. در اطراف آن قبرستان عمومی شهر واقع شده است. این بقعه هم اکنون  یکی از زیارتگاههای  شهر و منطقه میباشد.

                                               

بقعه حاجی حاضر:

بنای بقعه حاجی بختیار در 13  کیلومتری شمال غرب شهر ایوان و در قسمت شمالی روستایی به همین نام واقع شده است.این بقعه تنها زیارتگاه موجود در استان ایلام میباشد که ورودی آن در ضلع جنوبی قرار دارد.

 

بقعه حاجی بختیار:

بقعه حاجی بختیار در 27 کیلو متری شمال غربی شهر کوچک چوار از توابع شهرستان ایلام و در روستای حاجی بختیار قرار دارد. بنای فعلی حاجی بختیار در شال 1369 باز سازی شده است. این مکان مذهبی در حال حاضر یکی از مهمترین زیارتگاه های  منطقه بوده و مردم اعتقاد عجیبیبه آن دارند.

 

مشهد شهیدان جنگ 8 ساله ایران و عراق:

استان ایلام یکی از جنگزده ترین شهرهای ایران در طول جنگ نابرابر و تحمیلی 8 ساله عراق بر علیه ایران بود.

نقطه به نقطه این استان شهرها و حتی روستاهای استان 

شاهد وقایع تلخ و دفاع جانانه مردان وزنان از خاک عزیز مهین مان ایران بودند.

بعد از پایان جنگ به دلیل وجود شواهد وآثار متعدد باقی مانده از جنگ در طول مرز 420 کیلومتری مشترک استان با عراق، هر ساله دوستداران حفظ آثار جنگ در قالب کاروانهای راهیان نور به خصوص در فصل بهار راهی این مناطق میشوند.مناطق مورد بازدید کاروانهای راهیان نور شهرها و مناطق ایلام – مهران و دهلران میباشند.

مسجد جامع عباسی (مسجد شاه)

ساختمان مسجد جامع عباسی، درضلع جنوبی میدان تاریخی اصفهان در سال 1020 هجری قمری به فرمان شاه عباس اول در بیست و چهارمین سال سلطنت وی شروع شد. كتیبه سردر مسجد به خط ثلث ” علیرضا عباسی“ در سال 1025 نگاشته شده و حاكی از آن است كه شاه عباس این مسجد جامع را از مال خالص خود بنا كرده وثواب آن را به روح جد اعظم خود ” شاه طهماسب “‌ اهدا نموده است، در ذیل این كتیبه، كتیبه دیگری است كه از استاد علی اكبر اصفهانی ( مهندسی معمار مسجد ) تجلیل شده است.

مسجد شیخ لطف الله

این مسجد بی نظیر شاهكار دیگری از هنر معماری و كاشی كاری قرن یازدهم هجری قمری است كه به فرمان شاه عباس اول در مدت 18 سال ساخته شده است . ساخت سردر معرق آن در سال 1011 هـ . ق اتمام یافت و ساختمان تزئینات آن در سال 1028 هجری قمری به اتمام رسیده است. كتیبه سردر آن به خط ثلث علیرضا عباسی و به تاریخ سال 1012 هجری قمری است معمار و بنای مسجد ” استاد محمدرضا اصفهانی “ است كه نام او در داخل محراب زیبای مسجد در لوحه كوچكی ذكر شده است . باستان شناسان خارجی در مورد عظمت معماری این مسجد گفته اند : ” به سختی می توان این بنا را محصول دست بشر دانست. “ شیخ لطف الله از علمای بزرگ شیعه واز مردم ” میس “‌ از قراء ” جبل عامل “‌ در لبنان امروزی بود كه به دعوت شاه عباس اول در اصفهان اقامت گزید. این مسجد به منظور تجلیل از او احداث گردید.

مسجد و مناره برسیان

این مسجد در 42 كیلومتری شرق اصفهان واقع شده و یك اثر خالص سلجوقی است. مناره آن را در سال 491 و محراب آن را در سال 498 هجری قمری ساخته شده است. تزئینات آجری داخل مسجد شبیه به گنبد تاج الملك در مسجد جمعه اصفهان است و به احتمال قوی معمار هردو بنا یكی بوده است.

مسجد گار

این مسجد كه از دوره سلاجقه است در دهكده ” گار “ كه امروزه آن را ” جار “ تلفظ می كنند و در جنوب بستر زاینده رود واقع شده است قرار دارد. از این مسجد جز ویرانه هایی باقی نمانده است ولی مناره آن وضع خوبی دارد و به موجب كتیبه كوفی موجود در آن، در سال 515 هـ .ق به وسیله شخصی به نام ” سید الرْوسا ء ابوالقاسم“ بنا شده است.

مسجد سرخی

این مسجد كوچك كه نماز خانه آن در سالهای اخیر بازسازی شده است در سال 1014 هـ .ق توسط خلف نامی كه سفره چی شاه عباس اول بود بنا گردیده است. در گذشته این مسجد را مسجد سفره چی می نامیدند. ولی كلمه سفره چی در طول زمان به سرخی تبدیل شده است. سردر این مسجد حاوی كتیبه ای است به خط ثلث كه با كاشی معرق سفید به زمینه ای به رنگ آبی نوشته شده است.

مسجد لبنان

این مسجد در حاشیه غربی اصفهان و در محله لبنان از محلات قدیمی شهر اصفهان واقع شده است. از آثار تاریخی آن جز چند قطعه گچبری از قرن هشتم و چند قطعه كاشی كاری از دوره شاه سلیمان به خط ( امامی ) و لوح سنگی سردر، چیز دیگری باقی نمانده است. منبر قدیمی این مسجد از نمونه های جالب توجه عهد صفویه است. گنبد و مناره كاشی كاری شده این مسجد از الحاقات نیم قرن اخیر است.

مسجد ركن الملك

این مسجد به وسیله ( میر سلیمان خان شیرازی ) ملقب به ” ركن الملك “ در ابتدای تخت فولاد اصفهان بنا شده و یكی از بناهای مشهور دوره قاجاریه است. سردر، گنبد و داخل آن با تزئینات كاشی كاری آراسته شده و آرامگاه ”ركن الملك “ در یكی از اتاق های سرسرای ورودی صحن آن قرار دارد. كتیبه های این مسجد و مدرسه كوچك متصل به آن كه تاریخ سال های 1319 تا 1325 هجری قمری را دارد، دارای اشعار فارسی است كه در اطراف صحن مسجد با كاشی كاری زیبا بسته اند.

مسجد اریزان

مسجد اریزان كه سال ها به دست فراموشی سپرده شده بود، بسیار زیباتر از دوبنای مساجد كاخ و دشتی است و داخل آن با تزئینات گچ بری نیز آراسته شده است. طی سال های اخیر، تعمیراتی در این مسجد به عمل آمده است.

مسجد قطبیه

این مسجد، در دوره ”شاه طهماسب اول“‌ به وسیله ” قطب الدین علی باب الدشتی “‌ بنا شده است. سردر زیبای این مسجد را برای محافظت به باغ چهل ستون انتقال داده اند. در كتیبه آن، سال 950 هـ .ق ثبت شده است.

مسجد سین

این مسجد در 24 كیلومتری شمال اصفهان واقع شده و از آثار دوره سلاجقه است. به موجب یك كتیبه خط كوفی موجود، مسجد را ”ابوغالب یحیی“ در سال 529 هجری قمری بنا كرده است. مناره مسجد ”سین“ در سال 529 هـ. ق. بنا گردیده است. مناره مسجد ” سین “ در سال 526 هـ .ق به وسیله ” ابو اسماعیل محمد “ بنا شده است.

مسجد اشترجان ( اشترگان )

این مسجد در دهكده ” اشترگان “ لنجان كه امروزه اشترجان تلفظ می شود و تا شهر اصفهان 38 كیلومتر فاصله دارد واقع شده است. سردر مسجد آن 13 متر ارتفاع دارد و با كاشی های سبك اوایل قرن هشتم هجری قمری و تزئینات گچبری به شیوه همان دوره، آراسته شده است. مناره های این مسجد مانند منارجنبان متحرك است. تاریخ ساختمان سال 715 هـ .ق و بانی آن ” فخرالدین محمدبن محمد اشترجانی “ است.

مسجد جارچی

این مسجد در بازار بزرگ اصفهان واقع شده است و داخل آن تزئینات كاشی كاری معرق دارد . كتیبهْ سردر آن نام (شاه عباس اول ) و ( ملك سلطان جارچی باشی ) را كه بانی ساختمان مسجد بود دربردارد وسال 1019 هـ .ق در آن ذكر شده است. جارچی باشی كسی بود كه فرمان های شاهان صفوی را در میدان های شهر به اطلاع مردم می رساند.

مسجد ایلچی

این مسجد در محله ( احمدآباد ) اصفهان واقع شده است این بنا در دوره سلطنت شاه سلیمان صفوی بنا گردیده است و سردر و قسمت هایی از داخل آن كاشی كاری شده است.

امامزاده اسماعیل

در حاشیه شرقی خیابان هاتف كه قدیمیترین قسمت شهر اصفهان است، مجموعه جالب توجهی وجود دارد مشتمل بریك مسجد بسیار قدیمی به نام شعیا و مقبره امام زاده اسماعیل كه رواق و سردر صحن و گنبد زیبا و آجری بزرگ آن كه از نوع گنبدهای چهارسوی اصفهان است، جلب توجه می كند. این مجموعه نفیس نمونه ای از معماری و تزئینات عهد سلجوقی و صفوی است.

امامزاده جعفر

بقعه ” جعفریه “ كه از بناهای قرن هشتم، با تاریخ 725 هجری قمری است در حاشیه خیابان هاتف روبه روی امام زاده اسماعیل قرار گرفته است. این بنا همانند یك برج آجری است كه نمای خارجی گنبد و اطراف آن با كاشی كاری و كتیبه های زیبایی تزئین یافته است.

امامزاده ابراهیم

بنای امام زاده ابراهیم در24 كیلومتری شرق اصفهان در روستای زمان آباد برخوار واقع شده است. این امام زاده صحنی وسیع با اتاق هایی در اطراف دارد. این امام زاده به حضرت موسی بن جعفر (ع) منسوب است.

بقعه هارون ولایت

بقعه هارون ولایت در دوره شاه اسماعیل اول صفوی و درسال 918 هـ ق به دستور یكی از امرای مشهور او به نام ”دورمیش خان “ و با نظارت وزیر او ” میرزا شاه حسین اصفهانی “ بنا شده است. نام ” دورمیش خان “ سردار مشهور شاه اسماعیل و ” حسین “ كه اشاره ای به نام میرزا شاه حسین وزیر است. ” هارون ولایت “ از دوره صفویه به بعد همواره از زیارتگاه های مورد علاقه مردم اصفهان مخصوصاُ مردم روستاها بوده است. صاحب مدفن را از اولاد حضرت امام علی النقی (ع) ذكر كرده اند.

بقعه ستی فاطمه

یكی از اماكن مقدس اصفهان به نام ستی فاطمه، در مجاورت بقعه شاه زادگان قرار دارد. بقعه ستی فاطمه، مقبره و ضریح دارد ومعروف است كه شخص مدفون در این آرامگاه، فاطمه صغری بنت حضرت امام موسی بن جعفر (ع) است. ساختمان صحن و بقعه آن از دوره صفویه به یادگار مانده است.

بقعه شاه سید علی اكبر

این بقعه كه در 18 كیلومتری شمال شرقی شهرضا واقع شده، از آثار دوره صفویه است و كتیبه زیبای كاشی كاری شده ای دارد. ضریح آن در گوشه ای از بقعه، متصل به دیوار جنوبی آن، نصب شده و تزئینات آن منبت كاری ساده و با مشبك های برنجی است كه در سال 1251 هجری قمری ساخته شده است.

بقعه شاه رضا

زیارتگاه شاه رضا در مسیر اصفهان به شیراز، در 84 كیلومتری جنوب اصفهان واقع شده است. تزئینات كاشی كاری گنبد آن ابتدا در زمان صفویه صورت گرفته است سپس در قرن سیزدهم هجری قمری تعمیر و تجدید بنا شده است و داخل آن نیز با تزئینات آینه كاری آراسته شده است. این امام زاده، زیارتگاه عمومی مردم ” شهرضا “ و دهات اطراف آن است.

كلیسای بیت اللحم

این كلیسا در میدان جلفا، به فاصله كمی از كلیسای مریم قرار دارد. ساختمان آن را یكی از ارامنه نیكوكار آن دوره به نام ” خواجه پطرس ولی جانیان “‌ احداث كرده است. تصویر او در دیوار كلیسا جای داده شده است.

كلیسای وانك

این كلیسا بزرگ ترین و زیباترین كلیسای جلفای اصفهان است كه از نظر تزئینات و نقاشی های فضای داخلی بسیار جالب توجه است. تاق كلیسای وانك كه در زبان ارمنی كلیسای اعظم معنی می دهد از نظر طلاكاری سقف و سطح داخلی گنبد و نقاشی های تاریخی یكی از زیباترین كلیساهای جلفای اصفهان است و درنوع خود بی نظیر است. این كلیسا به نامهای ” سن سو“ و ” دوآمناپركیج “‌ نیز معروف شده است. كتیبه تاریخی ناقوس، نامهای شاه سلطان حسین و خلیفه بزرگ و بانی ساختمان را در بردارد. این كتیبه به زبان و خط ارمنی است و درسال 1702 میلادی در آنجا نصب شده است.

 ادرس امامزادههای ستان اصفهان

• امامزاده دوقلو شریف ابراهیم و اسماعیل                                     خیابان شریف واقفی
• امامزاده علی ابن سهل                                                       طوقچی میدن قدس
• امامزاده شاهزاده ابراهیم طوقچی                                             میدان طوقچی
• امامزاده صاحب بن عباد                                                    خیابان طوقچی
• امامزاده جوربران شمالی                                                ناحیه دو روستای جور
• امامزاده با با قاسم                                                        چهار راه ابن سینا
• امامزاده شهشهان                                                                    ابن سینا
• امامزاده شوری ابن سینا                                                             ابن سینا
• امامزاده محمد عبداله منارجنبان                                       آتشگاه محله کارلادان
• امامزاده مقبره کلباسی                                             عبدالرزاق کوچه مسجد حکیم
• امامزاده شاه مردان مختار خوراسگان                                          چریان کرارج
• امامزاده شمس اله بران شمالی                                                روستای برسیان
• امامزاده سید موسی جوزدان                                              خیابان آیت اله کاشانی
• امامزاده شاه قاضی  خوراسگان                                             روستای خاتون آباد
• امامزاده علی دستجردماربران                                        جرقویه روستای دستجرد
• امامزاده قاسم راشنان                                                         روستای راشنان
• امامزاده محسن حسن چهارمیان ابوالحسن                              زیار روستای چهارمیان
• امامزاده شاه الحق                                                ناحیه دو اصفهان خوراسگان
• امامزاده حسن کیجلی قهاب                                                  روستای قهاب
• امامزاده شاه نوری                                                  جنب بیمارستان شهید چمران
• امامزاده حصه                                                     اتوبان فرودگاه روستای حصه
• امامزاده ابودردا                                                            خیابان میرزا طاهر
• امامزاده علامه مجلسی                                                        خیابان هاتف بازار
• امامزاده کرارجی                                                خیابان جی کوچه سنگتراشی
• امامزاده ابوالعباس                                                ناحیه دو اصفهان خوراسگان
• امامزاده ابراهیم مستهلک                                  خیابان ابوذر کوچه امامزاده ابراهیم
  
• امامزاده عبدالمظفر                                                      روستای سیان جرقویه
• امامزاده هارونیه (هارون)                                    میدان قیام خیابان هارون ولایت
• امامزاده عبداله – افاران                                    جاده قدیم رهنان خیابان شهیدان
• امامزاده ابراهیم سودان                                                          کهندژ
• امامزاده محمد                                                                   خیابان وحید
• امامزاده محسن                                                    خیابان وحید خیابان رودکی
• امامزاده شاه کرم پایگاه هشتم شکاری                     جاده فرودگاه جنب انتظامات
• امامزاده باقر                                             خیابان چهارباغ خواجو خیابان عافیت
• امامزاده اسماعیل                                                                 خیابان هاتف
• امامزاده اسحاق                                           خیابان پروین کوچه امام زاده اسحاق
• امامزاده احمد                                                      خیابان نشاط دروازه حسن آباد
• امامزاده شاه میر حمزه                                                         خیابان سروش
• نذورات مسجد سید                                                          خیابان مسجد سید
• امامزاده پیر محمد                                                              خیابان کهندژ
• امامزاده دوطفلان                                                                  خیابان زینبیه
• امامزاده درب امام                                             خیابان ابن سینا محله درب امام
• امامزاده راس موسی الرضا                                  میدان طوقچی کوچه صاحب ابن عباد
• امامزاده زینبیه                                                                 خیابان زینبیه
• امامزاده شاه زید                                                         بزرگمهر خیابان زید
• امامزاده ستی فاطمه                          خیابان آیت اله کاشانی کوچه امامزاده ستی
• امامزاده حسن ابوابراهیم عطشاران جی                                   خیابان جی ابهر
• امامزاده علی فرزند موسی ابن جعفر                                          اصفهان ناحیه یک
• امامزاده سید ابراهیم فرزند سید محمد                                  اصفهان ناحیه یک
• امامزاده ابوالقاسم زیار واقع دربرکان                                            روستای زیار
• امامزاده احمد                                               جاده دولت آباد محله باطان زینبیه
• امامزاده محمد باقر                                                               خوراسگان
• امامزاده مسجد حسن عسکری اسفندداران                                               جرقویه
• امامزاده بابا پیر محمد                                                                    دشتی
• امامزاده ابوسعید                                                   جرقویه روستای محمد آباد
• امامزاده ابراهیم دار البطیخ                                                  خیابان ولی عصر
• امامزاده احمد                                            خیابان آتشگاه خیابان شهید نبوی منش
• امامزاده جعفر                                                                      خیابان هاتف
• امامزاده شاه مراد                                                     قهاب روستای جلادران
• امامزاده آرامگاه واله                                                            خیابان فیض
• امامزاده ابوالقاسم                             جاده کوهپایه نائین روستای جیلان آباد قهاب
• امامزاده ابراهیم                                                             کوهپایه روستای کاج
• امامزاده بابا سلطان                                                                 کاوه یونارت
• امامزاده محمد بن عبداله                                                میرزا طاهر، ناحیه یک
• امامزاده سلطان محمد                                                       فنارت، ناحیه دو
• امامزاده علی                                                                   روستای کوهان
• امامزاده یحیی                                                                       جلوان قهاب
• امامزاده سید علی                                                               شریف واقفی
• امامزاده سلطان ابراهیم                                             بران جنوبی روستای زیار
• امامزاده مختار                                                                          جی
• امامزاده ابراهیم                                                                          ردان
• امامزاده سید محمد صمصام                                  خیابان سعادت آباد جنب نان ماشینی
• امامزاده یوشع النبی                                                       جنب گلستان شهدا
• امامزاده مقبره آبت اله شمس آبادی                 خیابان سعادت آباد داخل گلستان شهدا
• امامزاده ابراهیم                                                      خیابان پروین محله هفتون
• امامزاده مسجد نو بازار                                                    عبدالرزاق اصفهان
• امامزاده مالواجرد                                                       روستای مالواجرد
• امامزاده قوام الدین                                                    خوراسگان خیابان ابوذر
• امامزاده سید علی قریه دشتی                                             روستای دشتی
• امامزاده اسحاق  خوراسگان                                                  خیابان مسجد علی
• امامزاده مسجد لنبان                                                      خیابان دکتر بهشتی
• امامزاده شاهزاده ابراهیم محمد قهاب                                               اصفهان
• امامزاده مقبره سید اصفهان                                                            اصفهان
• امامزاده تکیه گرکیراق                                                              اصفهان
• امامزاده مقبره محمود بن جابر انصاری                                                اصفهان
• امامزاده تکیه گرک یراق                                                               اصفهان
• امامزاده بابا علمدار                                                                      اصفهان
• امامزاده ابواحسن دیداران                                                              اصفهان
• امامزاده سلطان زینب                                                                   اصفهان
• امامزاده ابراهیم چریان                                                                  اصفهان
• امامزاده شاه میران                                                                      اصفهان
• امامزاده شمس الدین                                                                   قائمیه

اسامي امامزادگان و اماكن متبركه استان خراسان جنوبي

 

منبع : راسخون

 

 

رديف نوع مكان متبركه  نام مكان متبركه  جنسيت تعداد امامزاده استان شهرستان بخش شهر دهستان آبادي
1 امامزاده بی بی چهارشنبه(س) خانم 1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   باقران فريزنوك
2 امامزاده  خواجه نجم الدین(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   جلگه ماژان گيو
3 امامزاده  بی بی علیا(س) خانم 1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   جلگه ماژان ماژان
4 امامزاده  سیدجلال الدین اولاد موسی بن جعفر(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   خوسف كلاته ملك
5 امامزاده  سیدمحمدپری(ع) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   خوسف فدشك
6 امامزاده  سلطان ابوالقاسم(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   خوسف نصراباد
7 امامزاده  شاه سلیمان علی (ع ) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   قلعه زرئ شادان
8 امامزاده  شاه پیر سلیمان(ع) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   قلعه زرئ عماري
9 امامزاده  شاه سید ابوالقاسم (ع ) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   قلعه زرئ گودمحمدخان
10 امامزاده  صدیق مراد(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   قلعه زرئ بصيران
11 امامزاده  سلطان قریش(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   القورات سرحد
12 امامزاده  سیدتاج الدین(ع) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   القورات ساقي
13 امامزاده  امیرسیدابوالفضل وامیر سیداسحق(ع) آقا  2 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   القورات القور
14 امامزاده  سیدابراهیم رضا(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   فشارود حمبل
15 امامزاده  سیدالحسین (ع ) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   فشارود حصارسنگي
16 امامزاده  زیدبن ابراهیم موسی(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   باقران بجد
17 امامزاده  سیدمرادبن موسی کاظم(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   باقران گيوك سفلي
18 امامزاده  سیدمحمد نقیب(ع) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   باقران يشت
19 امامزاده  سیدعبدالعزیز(ع) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   باقران بهلگرد
20 امامزاده  سید ابوالقاسم موسی بن جعفر(ع) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   خوسف دهن رود
21 امامزاده  سیدالیاس(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي درميان قهستان   فخررود اويجان
22 امامزاده  سیدمرتضی اولاد موسی بن جعفر(ع) آقا  1 خراسان جنوبي درميان قهستان   فخررود سيدان
23 امامزاده  سلطان ابراهیم رضا(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي درميان گزيك   گزيك ابگرم
24 امامزاده  سلطان محمد(ع) آقا  1 خراسان جنوبي درميان مركزئ   درميان تاغان
25 امامزاده  بی بی معصومه(س ) خانم 1 خراسان جنوبي درميان مركزئ   مياندشت مقدر
26 امامزاده سلطان مصیب(ع) آقا  1 خراسان جنوبي سرايان مركزئ   مصعبي  
27 امامزاده سلطان کریمشاه(ع) آقا  1 خراسان جنوبي سرايان مركزئ   مصعبي كريمو
28 امامزاده  سیدعبداله(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي سربيشه مركزئ   درح نوده عليا
29 امامزاده  بی بی زینب خاتون(س) خانم 1 خراسان جنوبي سربيشه مود   مود كاهي
30 امامزاده  سید رضا(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي سربيشه مود   مود بيژائم
31 امامزاده سلطان ابوالقاسم(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي فردوس بشرويه   علي جمال قاسم اباد
32 امامزاده  ده كرم(ع) آقا  1 خراسان جنوبي فردوس بشرويه   ارسك ده كرم
33 امامزاده  بي بي نجمه خاتون(س) خانم 1 خراسان جنوبي فردوس بشرويه   رقه مجد
34 امامزاده  محمد بن اصغر(ع) آقا  1 خراسان جنوبي فردوس بشرويه   رقه هوگند
35 امامزاده  محمد بن اسحاق0ع) آقا  1 خراسان جنوبي فردوس بشرويه   علي جمال كرند
36 امامزاده  سلطان احمد(ع) آقا  1 خراسان جنوبي فردوس بشرويه   علي جمال هنويه
37 امامزاده  سلطان ابوالحسن(ع) آقا  1 خراسان جنوبي فردوس مركزئ   باغستان مهويد
38 امامزاده  سلطان ابراهیم(ع) آقا  1 خراسان جنوبي فردوس مركزئ   باغستان سرند
39 امامزاده سید حسین(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات زيركوه   شاسكوه دوست ابادبالا
40 امامزاده زیدبن موسی کاظم(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات سده   پسكوه رومشتيك
41 امامزاده  شاه مسعود(ع) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   پيشكوه شندان
42 امامزاده  سعیدبن موسی بن کاظم (ع ) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات زيركوه   پترگان شاهرخت
43 امامزاده  شاه زاده زینل(ع) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات زيركوه   زيركوه شوشك
44 امامزاده  شاه سلیمان رضا آقا  1 خراسان جنوبي قائنات زيركوه   زيركوه كلاته نو
45 امامزاده  بی بی نور(س ) خانم 1 خراسان جنوبي قائنات زيركوه   شاسكوه كريزان سفلي
46 امامزاده  شاهزاده قاسم (ع ) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ داخل شهرخ جانبازان    
47 امامزاده  زیدبن موسی(ع) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن  
48 امامزاده  طفلان موسی بن جعفر(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن ورنجان
49 امامزاده  قطب الدین علی (ع ) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن كلاته سعيد
50 امامزاده  اسماعیل(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات نيمبلوك   كرغند خشكان
51 امامزاده  عبداله(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات نيمبلوك   نيمبلوك كارشك
52 امامزاده  عمربن داود(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات زهان   افين افين
53 امامزاده  داود(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات زهان   زهان كلاته مزار
54 امامزاده  زیدبن موسی بن جعفر(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات سده   آفريز  
55 امامزاده  بی بی زینب خاتون(س) خانم 1 خراسان جنوبي قائنات سده   آفريز سراب
56 امامزاده  سلطان مرادوباقر(ع ) آقا  2 خراسان جنوبي قائنات سده   آفريز نيگ
57 امامزاده  بی بی صفیه(س) خانم 1 خراسان جنوبي قائنات سده   آفريز افريز
58 امامزاده  بی بی عفت وبی بی عصمت(س) خانم 2 خراسان جنوبي قائنات سده   پسكوه تيغدر
59 امامزاده  شاه سلیمان وبی بی خدیجه(س) آقا- خانم 2 خراسان جنوبي قائنات سده   پسكوه كرچ
60 امامزاده  حسن وافضل(ع ) آقا  2 خراسان جنوبي قائنات سده   پسكوه شهرك هاشميه
61 امامزاده  سلطان حسین آقا  1 خراسان جنوبي قائنات سده   سده روم
62 امامزاده  بی بی یهمان(س) وبی بی خدیجه(س) خانم 2 خراسان جنوبي قائنات زيركوه   زيركوه دارج عليا
63 امامزاده  بی بی فاطمه زهرا(س ) خانم 1 خراسان جنوبي قائنات زيركوه   شاسكوه ميراباد
64 امامزاده  یحیی(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن ورزق
65 امامزاده  سام ولام وزبیده خاتون(س) آقا- خانم 3 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن اسفشاد
66 امامزاده  سلطان سیدمحمد(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي نهبندان مركزئ   نه بيچند
67 امامزاده  سلطان محمد آقا  1 خراسان جنوبي نهبندان مركزئ   نه دهسلم
68 امامزاده  حضرت عباس (ع) آقا  1 خراسان جنوبي نهبندان مركزئ   نه خوان شرف
69 آرامگاه مزاراستخر نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   كاهشنگ استخر
70 آرامگاه مزارحسینی نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند        
71 آرامگاه مزارشیخ سلیمان(ره) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   براكوه گل
72 آرامگاه مزارشیخ ابودردا(ره) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   براكوه كاريزنو
73 آرامگاه همند نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   خوسف همند
74 آرامگاه مزارشیخ سلطان حسین(ع ) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   قلعه زرئ  
75 آرامگاه مزارچهل دختر نامشخص 40 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   قلعه زرئ سرچاه شور
76 آرامگاه مزارآبلو نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ      
77 آرامگاه مزار غیوک نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   القورات غيوك
78 آرامگاه بلنجر نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   القورات بلنجاب
79 آرامگاه مزار بدیشوک نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   القورات اغلدر
80 آرامگاه مزار شیخان(ره) نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   كاهشنگ شيخان
81 آرامگاه مزارحسین آباد نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   باقران حسين اباد
82 آرامگاه مزاردزک نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   باقران رزگ
83 آرامگاه مزارشیخ محمودجلیلی(ره) آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   باقران محموداباد
84 آرامگاه مزاراکبرآباد  نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   باقران بهدان
85 آرامگاه شهدای دره شیخان نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند مركزئ بيرجند    
86 آرامگاه مزارفسون(درخت زیتون) نامشخص 1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   قلعه زرئ بصيران
87 آرامگاه مزارشیخ ابوسعیدخلوتی آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   براكوه گل
88 آرامگاه مزارشاه آقا  1 خراسان جنوبي بيرجند خوسف   جلگه ماژان ماژان
89 آرامگاه مزارگلبانگ خراسان نامشخص 1 خراسان جنوبي سربيشه مركزئ   مومن آباد بركوه
90 آرامگاه مزار پیر(ینگ باردیده) نامشخص 1 خراسان جنوبي سربيشه مركزئ   مومن آباد گوريدبالا
91 آرامگاه مزار گسیک نامشخص 1 خراسان جنوبي سربيشه مود   مود بشگز
92 آرامگاه مزار میان کوه نامشخص 1 خراسان جنوبي سربيشه مود   مود ميان كوه
93 آرامگاه آقاسیدحامدعلوی آقا  1 خراسان جنوبي سربيشه مود   نهارجان چنشت
94 آرامگاه مزارشاه ابواسحاق شیرازی(ره) آقا  1 خراسان جنوبي سربيشه مركزئ   درح درح
95 آرامگاه پير(ره) آقا  1 خراسان جنوبي فردوس بشرويه   علي جمال زين اباد
96 آرامگاه پيركلكلي(ره) آقا  1 خراسان جنوبي فردوس بشرويه   علي جمال هنويه
97 آرامگاه مزارشنبه نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات        
98 آرامگاه مزارغیب نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات زيركوه   زيركوه  
99 آرامگاه مزارآخوند شیخ درویش محمد(ره) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات زيركوه   شاسكوه اسفادجديد
100 آرامگاه مزاراسفاد نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات زيركوه   شاسكوه اسفادجديد
101 آرامگاه مزارخواجه ربیع آقا  1 خراسان جنوبي قائنات زيركوه حاجي آباد    
102 آرامگاه مزار دهنه نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   پيشكوه شندان
103 آرامگاه مزارنوخونیک نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن خونيك پائين
104 آرامگاه مزار ورزگ نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن وارزگ / ورزگ/
105 آرامگاه مزارنهروک نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن اسفشاد
106 آرامگاه مزار بیدشک(گمنام) نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن بيدمشك
107 آرامگاه مزار زول نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن زول
108 آرامگاه مزارگمنام نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن علي ابادعليا
109 آرامگاه مزار گوشیک نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن گوشيك
110 آرامگاه مزارمیغ آباد نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   مهيار بخش اباد
111 آرامگاه مزارمقری نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   مهيار جوزاندر
112 آرامگاه مزارپیرسلطان قیصر(ره) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات نيمبلوك   نيمبلوك عباس اباد
113 آرامگاه مزارکبودان نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات زهان   افين كبودان
114 آرامگاه مزار سردوان نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات زهان   زهان سردوان
115 آرامگاه مزارفخران نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات زهان   زهان شهرك فخران
116 آرامگاه مزار نوخنج نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات سده   آفريز نارگندل
117 آرامگاه مزار سلطان حسین مرادی(ره) آقا  1 خراسان جنوبي قائنات سده   آفريز افريز
118 آرامگاه مزار خنجوک نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات سده   پسكوه خنجوك/ سونو/
119 آرامگاه مزار چهارطاق نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات زيركوه   شاسكوه استندجديد
120 آرامگاه مزار پیرچران آقا  1 خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن علي ابادعليا
121 آرامگاه مزار چهارطاق نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات زيركوه   شاسكوه استندجديد
122 آرامگاه مزار جعفرآباد نامشخص 1 خراسان جنوبي قائنات سده   سده جعفراباد
123 آرامگاه مزارعلی موسی(ره) آقا  1 خراسان جنوبي نهبندان        
124 آرامگاه مزار ابراهیم ادهم(ره) آقا  1 خراسان جنوبي نهبندان شوسف   شوسف طارق
125 آرامگاه مزارسه کوهه  نامشخص 1 خراسان جنوبي نهبندان شوسف   شوسف كلچه
126 آرامگاه مزارشیخ شکرگنج آقا  1 خراسان جنوبي نهبندان شوسف   عربخانه ميراباد
127 آرامگاه مزارشیخ احمد(ره) آقا  1 خراسان جنوبي نهبندان شوسف   عربخانه دهك
128 آرامگاه مزارشهسوار نامشخص 1 خراسان جنوبي نهبندان شوسف   عربخانه حسن اباد
129 آرامگاه مزارشیخ صالح(ره) آقا  1 خراسان جنوبي نهبندان مركزئ   بندان نصرت اباد
130 آرامگاه مزار خواجه الیاس(ره) آقا  1 خراسان جنوبي نهبندان مركزئ   ميغان ده نو
131 آرامگاه مزارحاجی اله(ره) آقا  1 خراسان جنوبي نهبندان مركزئ   نه خونيك پائين /خونيك /
132 آرامگاه مزار ملک چاه رویی نامشخص 1 خراسان جنوبي نهبندان مركزئ   نه چاه روئي
133 زيارتگاه زیارتگاه جبرائیل     خراسان جنوبي بيرجند خوسف   براكوه گل
134 زيارتگاه پیرغیب(ره)     خراسان جنوبي نهبندان شوسف   شوسف اسماعيل اباد
135 زيارتگاه پیرمقرب(ره)     خراسان جنوبي نهبندان شوسف   شوسف اسماعيل اباد
136 زيارتگاه ابوالفضل العباس(ع )     خراسان جنوبي نهبندان مركزئ   بندان بندان
137 زيارتگاه پیر بزرگوارحاجیان(ره)     خراسان جنوبي نهبندان مركزئ   نه ارويز
138 زيارتگاه پیر بزرگوار(ره)     خراسان جنوبي نهبندان مركزئ   نه گوش
139 زيارتگاه پیربزرگوار(ره)     خراسان جنوبي نهبندان شوسف   شوسف خونيك عليا
140 قدمگاه نظرگاه وقدمگاه عبوری امام رضا (ع )     خراسان جنوبي بيرجند مركزئ   باقران بهدان
141 قدمگاه شیخ مقربی(ره)     خراسان جنوبي بيرجند خوسف   براكوه زادنبه بالا
142 قدمگاه انجیره     خراسان جنوبي بيرجند خوسف   قلعه زرئ دم روباه
143 قدمگاه قدمگاه     خراسان جنوبي سربيشه مركزئ   مومن آباد اسكيونگ
144 قدمگاه علی بن ابیطالب(ع )     خراسان جنوبي سربيشه مود   نهارجان اصغول
145 قدمگاه فریزه     خراسان جنوبي قائنات زيركوه   شاسكوه اسفادجديد
146 قدمگاه کلاته زرد     خراسان جنوبي قائنات زيركوه   شاسكوه نيار
147 قدمگاه شمس     خراسان جنوبي قائنات زيركوه   شاسكوه استندجديد
148 قدمگاه سراب     خراسان جنوبي قائنات زيركوه   شاسكوه استندجديد
149 قدمگاه سرخ     خراسان جنوبي قائنات زيركوه   شاسكوه استندجديد
150 قدمگاه رزدنبل     خراسان جنوبي قائنات مركزئ   قائن رزدنبل
151 قدمگاه شیرخند     خراسان جنوبي قائنات زهان   افين شيرخند
152 قدمگاه قدمگاه     خراسان جنوبي قائنات سده   آفريز اويج
153 قدمگاه ابوالفضل (ع )     خراسان جنوبي قائنات سده   سده  
154 قدمگاه پیرطریق     خراسان جنوبي قائنات سده   سده بركوك
155 قدمگاه انجیری     خراسان جنوبي قائنات س

گنبد خشتی

بنای تاریخی- مذهبی موسوم به «گنبد خشتی» در یکی از گذرهای قدیمی مشهد منشعب از میدان طبرسی به نام چهار سوق نوغان قرار دارد. این بنا مدفن «سلطان غیاث‌الدین محمد» از سادات مشهور موسوی شهر مشهد است که نسب شریفش با هفده واسطه به امام موسی بن جعفر(ع) می‌رسد. بر روی سنگ مزارش این چنین کتیبه شده: « مرتضی، اعظم سلطان النقباء، غیاث‌الدنیا والدین، امیر سلطان محمد بن سلطان النقباء بدرالمله والدین طاهر...» و در ادامه تاریخ وفاتش ماه رمضان المبارک سال 832ه.ق آمده است.

جایگاه اجداد وی بسیار متعالی و اشخاص ذی نفوذی بوده‌اند به نحوی که در سده پنجم تا نهم هجری اداره اصلی حرم حضرت رضا(ع) را به عهده داشتند به همین علت نام آن‌ها بر روی اغلب اشیاي تاریخی آستان قدس رضوی مانند کاشی‌های سنجری، سنگاب خوارزمشاهی و در مسجد بالا سر کتیبه شده است. ایشان در قرون هفتم تا نهم هجری نقیب سادات شهر مشهد و در سده نهم تا یازدهم هجری از جمله بزرگان این شهر بوده اند. گویا بنایی که بر مزار وی ساخته شده همزمان با وفاتش در زمان سلطنت شاهرخ تیموری بوده است. بنابراین قدیمی‌ترین بنای مشهد پس از حرم مطهر بر جای مانده از سادات موسوی است. وجه تسمیه بنا به «گنبد خشتی» نیز به دلیل آجری یا خشتی بودن آن بوده است. فضای ورودی بنا از ضلع جنوبی آن وارد رواقی چهار ضلعی می‌شود و سپس به محوطه اصلی، با چهار شاه‌‌نشین منتهی می‌گردد. در زمان احداث بنا «سوره ملک» با خط خوش ثلث در زیر پوشش داخلی، کتیبه شده، لبه‌های چهار ایوان نیز با سوره واقعه به قلم شیوای ریحان آراسته گردیده است. بنابر شواهد، گنبد خشتی در زمان قاجار مرمت و فضای داخلی آن با نقاشی وکتیبه مزین شده است.

بقعه ابوزید ربیع بن خثیم اسدی (خواجه ربیع)

یکی از رویدادهای مهم تاریخی توس در نیمه دوم قرن اول ه.ق مهاجرت «ربیع بن خثیم» به خراسان و توطن و سرانجام وفات او در نوغان است. بنابر قراين تاریخی دوران اقامت خواجه ربیع در خراسان از حدود سال‌های 35 و 36 ه.ق آغاز گردیده و تا سال‌های پایانی حکومت یزید بن معاویه ادامه داشته است که سرانجام در سا ل61 تا 63ق وفات یافته است، وی در تاریخ اسلام از جمله تابعین و از یاران صمیمی ابن مسعود صحابی بزرگ پیامبر و در زمره زهاد ثمانیه و از پیشگامان تفسیر و حدیث نام برده شده است. می‌نویسند: وی در ورع و پارسایی شهره بوده و در نزد مردم مقام و منزلتی عظیم داشته است. تاریخ احداث آرامگاه اولیه خواجه‌ربیع مشخص نیست اما نوشته‌‌های تاریخ نویسان بیشتر معرف بنیان بنای فعلی در عصر صفوی است که در سال 1031ق به امر شاه عباس صفوی و به دست الغ‌الرضوی خادم ساخته شده است. بر روی قبر ضریحی مجلل قرار گرفته و دیوارهای بقعه با کاشیکاری‌های معرق و ممتاز و گچبری‌های زیبا تزيین گردیده است. همچنین کتیبه‌های خوش نقش با زمینه لاجوردی که با خط سفید و به قلم زیبای علیرضا عباسی خطاط معروف عصر صفوی مرقم گردیده به آن زینت بخشیده است. در بالای یکی از این کتیبه‌ها نوشته شده: قال الرضا(ع): «ما حصل لی من القدوم بخراسان الزیاره ربیع بن خثیم». آرامگاه وی در انتهای خیابان عبادی و یا خواجه ربیع قرار دارد.

آستان متبرکه امام‌زادگان سید ناصر و سید یاسر (علیهما السلام)

روستای گلستان واقع در 4 کیلومتری شهر طرقبه علاوه بر جاذبه‌های طبیعی و ییلاقی دارای جایگاه مذهبی بوده و آستان متبرکه امام‌زادگان سید ناصر و سید یاسر (علیهما السلام) در ابتدای ورودی به این روستای زیبا قرار دارد. بنا بر متون کهن از جمله کنزالانساب به قلم سید مرتضی، این امام زادگان از برادران بلاواسطه امام رضا(ع) می‌باشند. یادگارهایی از سلاله پاک رسول‌الله(ص) که پس از عزیمت آن امام همام به خراسان به همراه انصار و برادران خود به این سرزمین به ویژه توس هجرت نمودند. این مکان مقدس جایگاهی است که نسیم ولایت و امامت روح عاشقان را نوازش می‌‌‌دهد و زبان‌ها به بیان عشق و ارادت امام‌زادگان به نجوا در می‌آ ید و در زمره مکان‌هایی است که به سبب خاکسپاری اولیاء خدا، به آن بزرگواران انتساب یافته و همواره از مزیت‌های معنوی و ارزش‌های خاص برخوردار می‌باشد.

به درستی روشن نیست اولین بنای بقعه بر مزار امام‌زادگان سید یاسر و سید ناصر (علیهما السلام) در چه زمانی و در کدام دوران اسلامی بنیان شده است. گویا تا سال 1342ش محل مزار منحصر به بقعه‌ای گلین بوده که به همت خیرین به تدریج متحول گردید و اکنون این آستان متبرکه مشتمل بر بنایی جدید الاحداث با نمای امروزی آراسته به کاشی‌های معرق است که در میان فضای داخلی دو ضریح فلزی بسیار زیبا بر روی مضجع شریف امام‌‌زادگان نصب گردیده است. اخیراً این مکان با افزایش فضاهای گوناگون توسعه و گسترش بسیاری یافته است. این مکان در حال حاضر علاوه بر زائرین ایرانی، پذیرای مسافران از کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس بوده و یکی از اماکن زیارتی – مذهبی مهم شهر مشهد به شمار می‌آید.

 آرامگاه خواجه اباصلت هروی

 به استناد بعضی از روایات و منابع معتبر تاریخ اسلام، عبدالسلام بن صالح بن سلیمان ایوب بن میسره مشهور به «خواجه اباصلت هروی» از دانشمندان، محدثین، متکلمین و راویان به نام عصر خود بوده که به نقل از مجالس‌المؤمنین ولادت وی حدود 160ه.ق یا نیمه دوم سده دوم هجری در مدینه روی داده و بدین سبب که اجدادش از هرات بوده‌اند به «اباصلت هروی» معروف گردیده است. وی پس از ورود امام رضا(ع) به خراسان به این ناحیه آمد و در سفر و حضر ملازم و همراه حضرت علی بن موسی الرضا(ع) و راوی صریح چگونگی شهادت آن حضرت به دست مأمون عباسی بود. وی با توجه به رخدادهای سیاسی دوران عباسیان تا هنگام وفاتش به دور از انظار زندگی می‌کرد. بنا به قول سمعانی اباصلت در سال 232ق و بنابر نقل «خطیب بغدادی» در تاریخ بغداد و «ابن تغری بردی» در آخر شوال 236ه.ق در زمان حکومت طاهر بن عبد الله بن طاهر در خراسان، دارفانی را وداع گفت. بنای پیشین آرامگاه گویا بقعه‌ای نیمه مخروبه بوده که مقارن با گسترش شهر مشهد و به همت کربلايی محمد علی درویش از عرفای سده هشتم هجری به صورت یک بنای چهارضلعی و گنبدی بر فراز آن تجدید بنا گردید و در حدود سال‌های 1310 و 1352ش مرمت‌ها و الحاقاتی در آن صورت گرفت. همچنین در سال‌های اخیر بنای آرامگاه با زیر بنای 920 مترمربع با شیوه جدید بازسازی شده و نمای ضریح هشت ضلعی بقعه متبرکه این بنا امام هشتم(ع) ساخته شده است و پیرامون آن نیز تسهیلاتی را از جمله خدمات رفاهی، رستوران، چایخانه، بخش اداری، تجاری و پارکینگ برای زائرین فراهم آورده‌اند این مجموعه در فاصله 10 کیلومتری شرق شهر مشهد در حاشیه جاده فریمان – مشهد قرار دارد.

آرامگاه هرثمه بن اعین

بنای آرامگاه منسوب به ابوحبیب هرثمه بن اعین مشهور به «خواجه مراد» از اصحاب خاص حضرت علی بن موسی الرضا(ع) در 12 کیلومتری شرق مشهد از سمت راست جاده فریمان در دامنه کوه واقع گردیده است. با استناد به کتب معتبر شیعه نظیر معاجن الائمه (باب هشتم)، تحفه المجالس، تحفه الاحباب، سفینه البحار ، نور الابصار و... چنین استنباط می‌گردد، هرثمه بن اعین از محبت کامل و اخلاص شایسته‌ای نسبت به امام هشتم(ع) برخوردار بوده است، همچنین علامه مامقانی مولف تنقیح المقال فی علم الرجال می‌نویسد: به رغم این که وی راوی چگونگی شهادت حضرت رضا(ع) بود، در زمره شیعیان پاکباخته آن امام بزرگوار به شمار می‌آمد که با همین اعتقاد و تفکر شیعی جان خود را از دست داد و در سال 210 ه.ق به شهادت رسید. برخی منابع وی را از سرداران مأمون معرفی می‌نمایند که از مدینه تا توس حضرت رضا(ع) را همراهی کرد و پس از شهادت آن امام اقدام به افشاگری علیه مأمون نمود. گویا تا سال 1300ه.ق، بنای قابل توجهی بر فراز مدفن هرثمه بن اعین وجود نداشته زیرا مولف "مرات السفر" در عصر قاجار تنها به ابنیه مجاور آن مانند ایوان طرق و مزار خواجه اباصلت هروی در همان حدود اشاره کرده است. بنای پیشین آرامگاه شامل گنبد خانه‌ای به طول و عرض30×4×4 متر با گلدسته‌های کم ارتفاع مزین به کاشی‌کاری و ایوان بوده است که در تغییر و تحولات امروزی بنایی جدیدالاحداث جای آن را گرفته و تسهیلاتی از جمله اتا‌ق‌های اقامت و زائرسرا، رستوران، فضای اداری، پارکینگ و بازارچه برای زائرین و مجاوران ایجاد نموده‌اند.

 

 

 

مزار سید عبد الله الاسحاقی

بنای آرامگاه این امام‌زاده در فاصله 10 کیلومتری مشهد و در جاده امرقان سفلی در روستای برزش‌آباد، در میان آرامستان واقع شده است. علاوه بر زائرین محلی، از نقاط اطراف، ارادتمندانش برای زیارت این شخصیت به محل آرامگاه مشرف می‌شوند.

بر روی سنگ قبر قدیمی موجود به خط نستعلیق بسیار زیبا نام و نسبت وی: امیر نظام الدین علی الحسینی العلوی الشوشتری المشهور به برزش آبادی و تاریخ وفاتش 869ق ذکر شده است.

اطراف این بنا سنگ قبرهایی است که به صورت‌های مختلف دیده می‌شود.

آرامگاه امام‌زاده اسماعیل

بقعه متبرکه امام‌‌زاده اسماعیل یا شاهزاده اسماعیل در فاصله 30 کیلومتری مشهد به سمت نیشابور و در روستای امان‌آباد واقع شده است. در کنار بنا زائرسرایی نیز برای اطراق و عبادت ارادتمندان ایجاد شده است. همچنین ضریح فلزی جدیدی نیز بر روی مزار نصب شده است. باستناد شواهد موجود، نسب ایشان به امام حسین(ع) می‌رسد.

بقعه متبرکه خواجه شیخ محمد زمان

این بقعه متبرکه در فاصله 25 کیلومتری شهر مشهد به سرخس در روستای شرشر، بر روی یک بلندی واقع شده است. زائرین بسیاری از اهالی و روستاهای اطراف برای زیارت خواجه بدین سوی مشرف می‌شوند. محل مزار محصور در ضریحی فلزی و فضای داخلی بقعه آراسته به تصاویر و عبارات مذهبی است.

کرامات و نشانه‌های حضور امام هشتم(ع) در روستای دهسرخ

روستای دهسرخ علاوه بر بقعه سید عبدالعزیز(ع) دارای دو نشانه متبرک از هجرت هدفمند تاریخی - سیاسی حضرت علی بن موسی الرضا(ع) از مدینه به مرو و کرامات آن موسوم به تخت امام و چشمه امام می‌باشد توجه اهالی و مناطق مجاور است.

1) تخت امام

در باور اهالی دهسرخ، تخت امام همان مکانی است که حضرت رضا(ع) با یاران خود در آن جا نماز به پای داشتند و از کرامات آن امام قطعه زمینی که بر روی آن ایستاده بودند حرکت کرده و به صورت پشته‌ای برجسته از زمین‌های اطراف متمایز گردیده است. تخت امام زمینی است به مساحت تقریبی 600 مترمربع که در فاصله چند قدمی از چشمه امام قرار دارد. در ورودی این مکان اشعاری به چشم می‌خورد که مضمون آن اشاره به چگونگی ورورد حضرت به روستای دهسرخ دارد. از طرفی در فصل بهار و تابستان این مکان جایگاهی متبرک برای اجرای مراسم مذهبی یا تعزیه‌خوانی و توزیع غذای نذری است.

2) چشمه امام

مولف منتهی الامال و بعضی منابع معتبر شیعه درباره کیفیت ظهور این چشمه در دهسرخ از عبدالسلام بن هروی روایت نموده‌اند، حضرت رضا(ع) در راه توس به قریه‌الحمراء (دهسرخ) رسید. یاران همراه امام عرض کردند یابن رسول‌الله آفتاب وقت ظهر را نشان می‌دهد آیا نماز به جای نمی‌آورید، حضرت زمانی که خواستند وضو بگیرند با دستان مبارک زمین را حفر نمودند و در این حال آب زلالی از زمین جوشیدن گرفت و تا به امروز اثرش باقی‌مانده است. مردم معتقدند آب این چشمه شفابخش است.

مقبره امام‌زاده سید عبدالعزیز(ع)

با عبور از سنگفرش‌های معابر و گذرهای روستای دهسرخ، در ضلع شمالی بنايی جلب‌نظر می‌‌نماید که در میان اهالی و مناطق مجاور به بقعه "سید عبدالعزیز بن موسی بن جعفر(ع)" برادرزاده حضرت رضا(ع) مشهور است. از بنای اولیه این مکان شواهدی مکتوب در دست نیست، اما بقعه فعلی در دوره قاجار بنیان گرفته است. این بنا با نمای شش وجهی و گنبدی بر فراز آن فضای معنوی خاصی را برای این روستا ایجاد نموده و در سال‌های اخیر با احداث حسینیه‌ای متصل به آرامگاه بر وسعت آن افزوده شده است‌. در میان گنبدخانه نیز مضجع شریف آن بزرگوار و محصور در ضریحی فلزی است.

 

 

آرامگاه امام‌زادگان بی‌بی صنوبر و میر سبحان ولی

از جمله اماکن و زیارتگاه‌های شهرستان مشهد مقبره‌‌ای است منسوب به مدفن امام‌زادگان «بی‌بی صنوبر و میر سبحان ولی» که این آستانه متبرکه در 45 کیلومتری جاده مشهد - کلات به طرف سد کارده در روستای ییلاقی خواجه حسین واقع است. بنابر روایات مدفونین در این بنا از منسوبین به حضرت موسی بن جعفر(ع) می‌باشند. مقبره میر سبحان ولی در فضای داخلی بنایی جدید و مزار بی‌بی صنوبر در محوطه‌ی مقابل با ضریح فلزی کوچک روی آن قرار دارد دیده می‌شود. بنای مقبره این امام‌زادگان مورد احترام اهالی و مناطق مجاور می‌باشد.

مزار سید عبادالله الصالحین

بقعه متبرکه امام‌زاده سید عبادالله الصالحین در 45 کیلومتری مشهد در جاده التیمور و امرغان در روستای "هندل‌آباد" واقع شده است. در کنار این بنا محل یک باب زائرسرا برای استراحت و اطراق موقتی در حال ساخت است. همچنین اخیراً ضریح جدیدی در فضای داخلی بقعه نصب شده است. این بقعه در نزد اهالی به خزر که معروف است.

آستانه متبرکه امام‌زاده یحیی(ع)

این آستانه متبرکه و مکان زیارتی در فاصله حدود 50 کیلومتری شمال‌شرقی شهر مشهد و در یک کیلومتری روستای میامی در بخش رضویه قرار دارد مدفون در این مکان امام‌زاده یحیی بن حسین بن زید یکی از فرزندان زید بن علی بن حسین(ع) می‌باشد. وی که حسین نام داشته دارای چندین فرزند بوده که یکی از آنها به نام یحیی با کینه ابوالحسن شناخته می‌شد. بنای مزبور مشتمل بر رواقی چهار ضلعی، گنبد فیروزه‌ای رنگ دو پوسته، مناره‌های طرفین ورودی و کتیبه‌ای سنگی بر سردر آن به تاریخ 937ق است. بنای مزبور مقارن با سال‌های اولیه حکمرانی شاه طهماسب صفوی بنیان گرفته است. به استناد مضمون کتیبه هویت صاحب مزار در زمان ساخت مقبره برادرزاده یحیی بن زید تصور شده، اما ارادتمندان این آستانه میامی را آرامگاه یحیی بن زید می‌پندارند. بنابر تواریخ موجود یحیی بن زید هم ظاهراً در سال207 یا 209ق در بغداد دارفانی را وداع گفته است. با این همه علاوه بر گردشگران مذهبی داخلی در سال‌های اخیر مسلمانان کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس توجه ویژه‌ای به این مکان معطوف داشته‌اند. طرح جامع توسعه اماکن این آستانه مقدسه در محدوده‌ای به وسعت 55 هکتار توسط اداره‌کل اوقاف و امور خیریه خراسان رضوی در حال اجرا می‌باشد که در این کاربری‌ها زائرسرا، کشتارگاه جهت نذورات، آشپزخانه عمومی، فروشگاه و محل اسکان موقت پیش‌بینی شده است. همچنین در نزدیکی این مجموعه تفریحی – زیارتی چشمه آب معدنی در دامنه کوه جریان دارد. سنگفرش اطراف بنای مرکزی همواره محل اطراق مناسبی برای ارادتمندان این امام‌زاده به شمار می‌آید.

آرامگاه متبرکه امام‌زاده سید محمد علوی

بنای آرامگاه در فاصله 60 کیلومتری جاده مشهد – تربت حیدریه و در حاشیه جاده بر روی یک بلندی واقع شده است. شخصیت مدفون در این بنا، امام‌زاده سید محمد علوی از نوادگان حضرت موسی بن جعفر(ع) می‌باشد. در حال حاضر این مکان با امکانات نسبی و زیارتی پذیرای زائرین و مسافرانی است که از این راه تردد می‌نمایند. پوشش طبیعی و مناظر اطراف این مکان آکنده از درختچه‌های کوتاه است. اخیراً نسبت به عمران و توسعه فضاهای اطراف و صحن امام‌زاده و ساختمان اقداماتی از جمله محوطه‌سازی، نهال کاری و... انجام گرفته است.

آرامگاه امام‌زاده سید نورالله

در فاصله 70 کیلومتری شهرستان مشهد و در جاده تربت حیدریه روستایی موسوم به زیارت قرار دارد که نام آن به واسطه وجود بقعه منسوب به امام‌زاده سید نورالله می‌باشد و در بین اهالی و مناطق اطراف از جایگاه و مذهبی ویژه‌ای به لحاظ قداست و احترام برخوردار است. سنگ قبری که بر روی مزار وی قرار گرفته نشان می‌دهد که ایشان از نوادگان امام موسی بن جعفر(ع) بوده و در این مکان به شهادت رسیده‌اند. در میان فضای داخلی بقعه ضریح فلزی جدیدی نصب شده است.

بقعه امام‌زادگان هاشم و محتشم

به فاصله 75 کیلومتری از شهر مشهد و در روستای پیوه‌‌ژن توفقگاهی قرار دارد که علاوه بر جنبه مذهبی از نظر گردشگری نیز حايز اهمیت است. بنابر اقوال گوناگون، شخصیت‌های مدفون در بنا، امام‌زادگان هاشم و محتشم (علیهماالسلام) از نوادگان حضرت موسی بن جعفر(ع) می‌‌باشند. همه روزه زائرین و مسافران بسیاری برای زیارت آرامگاه به این مکان می‌آیند. وجود قنات با آب فراوان سبب سرسبزی محوطه با سایه‌های کوهستانی شده و از نظر امکانات رفاهی در حد مطلوبی قرار دارد.

بقعه امام‌زاده سید ابوالقاسم صالح

روستای ابوالقاسم از نظر موقعیت در 75 کیلومتری شهرستان مشهد در جاده نیشابور واقع گردیده و با وجود کوهستانی بودن آب و هوای مساعدی دارد. در کنار این روستا بنایی به چشم می‌خورد که بنابر شواهد مرقد مطهر امام‌زاده سید ابوالقاسم صالح از نوادگان امام موسی بن جعفر(ع) است که در سال 227ق در این مکان به شهادت رسیده است ضریح فلزی و سنگ لوح قبر داخل بنا در ساماندهی اخیراً به این مکان افزوده شده است.

بقعه امام‌زاده سید جلال

بقعه متبرکه منسوب به امام‌زاده سید جلال در فاصله 80 کیلومتری شهرستان مشهد و در روستایی به نام گونجوک علیا در منطقه‌ای سرسبز و خوش اقلیم واقع شده است. این امام‌‌زاده در بین اهالی و مناطق پیرامون از احترام خاصی برخوردار می‌باشد. بر روی سنگ قبر تازه نصب شده وی که در ضریحی فلزی در فضای داخلی بنا دیده می‌شود نوشته شده:

«مرقد مطهر امام‌زاده سید جلال از نوادگان امام موسی بن جعفر(ع) که در این محل به شهادت رسید.»

همچنین فضای یک حسینیه نیز متصل به بنای بقعه دیده می‌شود که محل تجمع ارادتمندان امام‌زاده مزبور برای عزاداری و برپايی مراسم‌های مختلف دینی است.

معرفی امامزاده های استان یزد

 

امامزاده جعفر یزد(ع)

این بنا در محله «مصلی عتیق» شهر یزد قرار دارد. در کتاب یادگارهای یزد آمده است؛ امامزاده جعفر(ع)، نسبتشان به امام جعفر صادق (ع) می رسد. قدیمی ترین قسمت این زیارتگاه که امروزه توسعه یافته است، حرم مطهر و گنبد آن است.

کاشیکاری گنبد مزار- با کاشی های منقوش سفید و لاجوردی- متعلق به سال های اخیر است. این بنا دارای چهار صحن است و فقط صحن ورودی آن قدیمی است و صحن های شمالی، جنوبی و شرقی آن کاملاً باز سازی شده است. همچنین بر مزار ایوان صحن شرقی، دو گلدسته بلند الحاق شده است.

نقشه این بنا، مربع شکل است و در وسط آن ضریح به چشم می خورد در چهار طرف حرم، شبستان هایی قرار دارد که محل دفن اموات است.

امامزاده سید نورالدین(ع)

امامزاده سید نورالدین احمد(ع) در محلی به نام "گاپله" در مسیر جاده تهران- یزد، حد واسط اردکان –عقدا قرار دارد. قدمت این بنا با روش قیاسی، به دوره صفوی می رسد. ساختمان این امامزاده دارای ایوانی بلند و نماسازی آجری است و از کف زمین به اندازه پنج پله ارتفاع دارد. این بنا دارای گنبد، یک غلام گرد در پیرامون ساختمان و غرفه هایی به قرینه در اطراف غلام گرد است. سر در ورودی مشرف به صحن امامزاده، دارای دو مناره نسبتاً کوتاه با نماسازی آجر لعاب دار است.

در داخل بنا در قسمت کمر بند گنبد، دو نوار و در مرکز گنبد، شمسه ای به شکل ستاره هشت پر دیده می شود. در ضلع شمال غربی گنبد و ایوان، ساختمان مدرسه علمیه قرار دارد. این ساختمان شامل یک حیاط و چهار حجره قرینه در اضلاع شمال شرقی و جنوب شرقی و دو حجره قرینه در طرفین ورودی ضلع شمال غربی است.

امامزاده حسین ابن موسی (ع)

آرامگاه حسین ابن موسی (ع) در سه کیلومتری شمال غربی شهرستان طبس قرار دارد. اصل بنا به تاریخ 494هـ. ق تعلق دارد و در سمت غربی صحن امامزاده، ایوانی به نام ایوان "امیر علی مشیر" دیده می شود از ملحقات این آرامگاه، ساختمان چهل چراغ است که مدفن چندی از حکام و بزرگان پیشین طبس است. این امامزاده به دلیل قرار گرفتن در مسیر جاده یزد، مشهد و حمایت های آستان قدس رضوی (ع)، رونق بسیار یافته و به مکان زیارتی، سیاحتی با شکوهی تبدیل شده است.

امامزاده عبدالله بافق (ع)

امامزاده عبدالله (ع) در حومه شهرستان بافق قرار دارد و در قرن هفتم هـ. ق ساخته شده است. بنای این امامزاده شامل سردر، هشتی ورودی، اتاق مدخل و اتاق اصلی است. بر سر در ورودی این امامزاده، دوکتیبه آجری هم اندازه (ابعادی بین آجر خطایی و نظامی) دیده می شود و در میان هر یک، یک قطعه سنگ تاریخی نصب شده و اشعاری به خط نستعلیق روی آن ها حک شده است. سنگ تراشیده شده وسط، دارای خط نسخ است و در آخر آن تاریخ رجب المرجب سنه 1224 هـ. ق دیده می شود. از ویژگی های این بقعه، گنبد بلند، کاشیکاری های داخلی و خارجی آن و نیز چراغ های کوچک گلی با لعاب فیروزه ای است که از قدیم خارج گنبد را روشن می کرده است.

امامزاده سید محمد عقدا (ع)

این امامزاده در آبادی "هفتادر" از توابع بخش عقدای شهرستان اردکان قرار دارد. براساس کتیبه های موجود در بنا از جمله چند لوح کاشی قبر مربوط به قرن سیزدهم هـ. ق و سنگ قبر مربوط به سال 1036 هـ. ق و نیز باقی مانده کاشیکاری گنبد امامزاده، قدمت این بنا حداق به دوره صفویه می رسد. امامزاده سید محمد دارای گنبد و ایوانی بلند در ضلع شرقی و سه ایوان- سر پوشیده در سه سمت دیگر است. در پاکار گنبد از داخل، کتیبه ای گچی دیده می شود. پوشش غرفه های اطراف گنبد در داخل آجری با بندکشی گچی است. ورودی ضلع جنوبی حرم، دارای دری چوبی با نقش های هندسی است. دو صحن یکی در ضلع جنوبی و دیگری در ضلع شمالی بنا ساخته شده و غرفه هایی در اطراف هر دو صحن به چشم می خورد.

کتاب میراث فرهنگی استان یزد

تهیه و تنظیم: زهره پری نوش

لینک:

معرفی امامزاده های استان آذربایجان غربی

امامزاده برکشلو

این مقبره مدفن امامزادگان "محمد" و "ابراهیم" از نوادگان امام موسی الکاظم (ع) است و در روستای "برکشلو" در ده کیلومتری شرق شهرستان ارومیه قرار دارد. امامزاده برکشلو از بزرگ ترین و مهم ترین زیارتگاه های مردم استان محسوب می شود و بنای آن مربوط به دوره زندیه و اوایل قاجار است.

این مقبره به شکل مستطیل با یک گنبد مرکزی – مانند چهار طاقی های دوره ساسانی – است و چهار جرز قوس دار دارد و به وسیله گوشواره هایی طاق آن به هشت ضلع تقسیم شده است. در هر ضلع از مقبره یک ورودی با قوس جناقی دیده می شود و در طرفین آن پنجره هایی با قوس هلالی وجود دارد.

امامزاده سید بهلول (ع)

مقبره سید بهلول در محله امامزاده در فاصله سه کیلومتری مرکزی شهر خوی قرار دارد و مدفن یکی از نوادگان امام علی النقی (ع) است. در سنگ قبر مزار آن آمده است: "یا مونس الوحید هذا المرقد المرحوم السعید بهلول طیب الله مثواه فی...". متأسفانه بقیه مطالب و تاریخ روی سنگ از بین رفته و خوانده نمی شود.

در فروردین ماه سال 1376 ش در حیاط مجاور این امامزاده، سنگ مزاری از جنس مرمر کرم رنگ از زیر خاک به دست آمد و این عبارت روی آن نوشته شده بود: "المرحوم المغفور سلاله السادات العظام آقا سید میر جلال ابن آقا علی النقی ابن سید محمد ابن سید علی سنه 327" ساختمان این امامزاده شامل صحن، شبستان و حسینه است. امامزاده دارای تزیینات داخلی زیبا، گچ بری، کاشی کاری، آیینه کاری های متعدد و گلدسته زیبایی است. اخیراً نیز به همت یکی از خیرین، درهای زیبای آن با آیات قرآن کریم، طلاکاری و منبت کاری مزین شده است.

امامزاده آقا میرهادی(ع)

در شمال شرق امامزاده سید بهلول خوی، آرامگاهی کوچک ولی مجلل با دو مناره و گنبدی کوچک و آجرهای زیبا و آیینه کاری قرار دارد. این امامزاده مربوط به سید جلیل القدر "آقا میرهادی" و زیارتگاه عامه مردم است.

این بنا باز سازی شده و ساختمان جدیدی بر روی مقبره قدیمی ساخته شده است. همچنین دری مطلا (زراندود) و کنده کاری شده و مزین به آیات قرآن مجید در ورودی این آرامگاه نصب شده است.

امامزاده سید یعقوب(ع)

مقبره امامزاده آقا سید یعقوب در خیابان طالقانی شهرستان خوی قرار دارد. وی در سال 1354 هـ . ق وفات می نماید و دوستاندارنش جنازه وی را در منزل مسکونیش در کوچه بیک دفن می کنند و گنبد و بارگاهی بر روی آن می سازند. به تدریج صحن،  حجرات رواق و ضریحی نیز به این بنا افزوده شد. بنای مقبره بعد از راهرو به چهار قسمت تقسیم می شود و یک قسمت محل اسکان زائرین است. در سمت شمال مقبره، مسجد شیخ واقع است و با یک پنجره زیبای ارسی از مقبره جدا می شود. در سال های اخیر چند تن دیگر از این خاندان از جمله " میر یعقوب دوم" و مرحوم "آیت الله علوی" در جوار این مزار به خاک سپرده شدند از تزیینات مقبره می توان به آیینه کاری دو گنبد و بالای ضریح اشاره کرد. بنای مقبره احتمالاً به دوره صفویه تعلق دارد.

 امامزاده تازه شهر

این امامزاده در پنج کیلومتری شهر سلماس قرار دارد و مدفن چهار تن از فرزندان حضرت علی النقی(ع) به اسامی "اسحق بن محمود"، "ابراهیم بن محمد"، "محمود بن عمر" و "جعفربن محمد" و زیارتگاه عاشقان اهل بیت عصمت و طهارت است. این امامزاده از سده های گذشته زیارتگاه مردم تازه شهر و سلماس بود و پس از زلزله سال 1309 ش دوباره باز سازی شد. مصالح به کار رفته در بنا آجر، سنگ و ملاط آهک و گچ است و در داخل با طاق های جناقی و آجرکاری زیبا تزیین شده است.

 

امامزاده های استان قزوین

امامزاده حسین ( ع )

به روایت " رافعی " بنای آرامگاه امامزاده حسین ( ع ) شهر قزوین ، مدفن فرزند دو ساله امام رضا ( ع ) است  . بنای اصلی امامزاده به دوره صفویه تعلق دارد . بعدها در آن تغییراتی داده شده است ، ایوان آیینه كاری كنونی ، به آن الحاق و حجره ها ورواقی با سردری زیبا به دور آن ساخته شده است و در چهار سمت آن ، چهار ایوان قرار دارد . ایوان های شرقی و غربی در دوره قاجار تبدیل به اتاق شد و دارای تزیینات است . دیواره های بنا دارای كتیبه و دو ضریح است . ضریح اول از چوب ساده و ضریح دوم از شاهكارهای صنعتقلم زنی و منبت كاری است . این بنا همچنین دارای در منبت كاری شده بسیار نفیس است .

امامزاده اباذر ( ع )

امامزاده اباذر در روستایی به همین نام در فاصله بیست كیلومتری شمال شرقی شهرستان قزوین قرار دارد . بنابر اعتقاد اهالی منطقه ، ایشان از فرزندان امام جعفر صادق (ع ) هستند. برای رسیدن به این مقبره باید از پله های سنگی كه در كنار جاده واقع شده است ، گذشت و به عمق دره رفت تا بهصُفـّه(1) مقبره رسید .

بنای امامزاده بقعه ای كوچك به ابعاد داخلی 25/4 متر است با بناهای الحاقی شامل ایوان ورودی ، مسجد و ... می باشد ، بقعه از سنگ های كوهی ساخته شده و با گنبددوپوش آجری پوشش شده است .ازاره( 2) بقعه از كاشی پوشیده شده است و براساس طرح و پخت آن می توان این كاشی ها را از آثار دوره قاجار دانست . علاوه بر ضریح  ، در كنج بقعه ، سنگ قبری به ارتقاع تقریبی چهل سانتیمتر به صورت سكو قرار دارد و دارای كتیبه كنده كاری شده ایلخانی است . ورودی بقعه در سمت شرق است و در طرفین آن سنگ های منقش به كتیبه بسیار نفیسی قرار دارد . در دو طرف ورودی دوشباك(3) سنگی با گره بندی قرار گرفته اند كه یكی از آن ها دارای كتیبه است . كتیبه دیگری به تاریخ 693 ه . ق و به عرض شصت سانتیمتر در خارج بقعه قرار دارد. اگر چه آثار ذكر شده به قرن هفتم ه – ق تعلق دارد ، اما شكل و اسلوب ساخت گنبد و بقعه شبیه بناهای صفویه است و می توان نتیجه گرفت كه بنای اولیه دوره ایلخانی كه احتمالاً بسیار زیبا و با شكوه بوده ، به علت ویرانی و تخریب در دوره صفویه بازسازی شده و كتیبه های آن روی بنای جدید نصب شده است . كاشیكاری گنبد و داخل بقعه نیز در زمان قاجاریه انجام گرفته است .

امامزاده منصور ( ع )

این امامزاده در میان گورستان روستای " منصور " بخش آوج قرار دارد و مشخص نیست كه آرامگاه چه كسی است . بنای امامزاده دارای نقشه ی مربع شكل است . در جبهه ورودی آن ، یك ایوان بلند و فضاهای جنبی قرار دارد . ارتفاع سر در آن حدود 80/5 متر و پوشش آن طاق آهنگ با قوسجناغی است . در انتهای ایوان ، یك در قرار دارد كه به بقعه منتهی می شود و در طرفین آن ، دو طاقچه به چشم می خورد . فضای بقعه مربع شكل ، به ابعاد تقریبی 5/5 متر است و در هر ضلع آن ، سه طاق نما با عمق كم دیده می شود . گنبد دو پوش بنا به وسیله هشتخشخاشی به آهیانه تكیه دارد . بنا به جز نقوش گره بندی ، تزیینات دیگری ندارد . معماری بنا مشابه معماری صفویه است و احتمالاً به آن دوران تعلق دارد.

امامزاده علاء الدین ( ع )

امامزاده علاء الدین در سی كیلومتری شهر آوج ، در حاشیه روستایی به همین نام قرار دارد . بنای بقعه دارای نقشه ای به شكل مربع مستطیل و به ابعاد تقریبی 15/5 × 14/5 متر است و بر روی صُفـّه  ای به ارتفاع یك متر قرار دارد . با در همكف ، دارای فضای حرم به همراه چهار اتاق كوچك است كه مكمل فضایچلیپا (صلیب ) شكل حرم بوده و حجم آن را تكمیل می كنند . ایوان ورودی با پوششكاربندی ، ارتباط فضای حرم را با خارج برقرار می سازد . فضای حرم به شكل مربع است و طاق نماهایی عمیق در طرفین دارد . گنبد آجری و دوپوش بنا بر رویرسمی بندی دوازده قرار دارد . داخل بنا فاقد تزیینات و جبهه خارجی آن دارای قاب بندی و طاق نما است . این بنا احتمالاً به دوره صفویه تعلق دارد .

امامزاده اسماعیل ( ع )

بقعه امامزاده اسماعیل ( ع ) ، پسر امام جعفر صادق ( ع ) ، در خیابان انصاری شهر قزوین قرار دارد . بنای بقعه در دو طبقه شامل فضای اصلی حرم ، چهار ایوان متصل در طرفین آن و فضاهای جنبی ایوان ها است . بر فراز حرم ، گنبدی قرار دارد كه روی آن كاشیكاری و زیر آن كاربندی و گچبری است . مدفن اصلی امامزاده در سرداب بقعه ، در زیر حرم قرار گرفته است . ایوان های شرقی و غربی به لحاظ شكل شبیه به هم هستند . ایوان های شمالی و جنوبی نیز طرحی یكسان و دو زاویه در طرفین دارند كه در ایوان شمالی این زاویه ها پوشش شده و دو ستون پوشش ، آن را تحمل می كنند .

امامزاده علی شكرناب ( ع )

این امامزاده در شهرستان آبیك قرار دارد . بنای بقعه ، هشت ضلعی و طول تقریبی هر ضلع 80/7 متر است . جرزها و طاق نماهای نمای خارجی ، با قوس هایی قاب سازی شده اند . داخل حرم نیز به شكل هشت ضلعی است و روی هر ضلع آن طاق نمایی دیده می شود . ورودی حرم در شمال بقعه قرار دارد . شبستان الحاقی به بقعه ، دارای محور چلیپایی است و طول این محور در جهت شرقی – غربی بلندتر است و ورودی بنا نیز در ابتدای همین محور قرار دارد .

تریینات بنا منحصر به آجر كاری مختصر بدنه خارجی حرم و كاشیكاری سر در ورودی است . در كتیبه بالای در ورودی ، سال ساخت بنای اصلی حرم ( 884 ه – ق ) و نام سازنده آن " درویش نورالدین " به چشم می خورد .

امامزاده كمال ( ع )

بنای امامزاده كمال ( ع ) ، فرزند امام موسی كاظم ( ع ) ، به شكل شش ضلعی به طول 3/90 متر است و در حاشیه ضیاء آباد شهرستان تاكستان قرار دارد . بنای بقعه شامل سه بخش است و دو بخش الحاقی آن كاملاً نوساز و فاقد هر گونه ارزش هنری است .

شكل داخلی بنا نیز شش ضلعی و دارای نازك كاری است . گنبد امامزاده از نوع دو پوش با ارتفاع آهیانه 7/80 متر است و بلندترین قسمت آن حدود 70/14 متر ارتفاع دارد . بنا دارای تزیینات آجر كاری در میان طاق نماهای اضلاع خارجی است و در گوشه سازی های داخل آن ، نقوش گل و بته مشاهده می شود كه احتمالاً تا پایین امتداد داشته است . بنای امامزاده كمال از آثار قرن نهم ه – ق و طرح آن در منطقه بی نظیر است .

امامزاده هفت صندوق

بنای هفت امام در میان گورستان روستای " هفت صندوق " شهر ضیاء آباد قرار دارد . بنا مستطیل شكل و دارای حرمی مربع شكل است كه در جلوی آن ، ایوان ورودی به همراه دو فضای كوچك جنبی قرار گرفته است .نماهای شرقی و غربی هر یك دارای قاب بندی و چهار طاق نماست . ضلع شمالی آن سه طاق نما دارد . گنبد بنا دو پوش و بدون كاشیكاری و توسط تیرهای چوبی مهار شده است . در زیر بقعه نیز سرداب كوچكی قرار دارد و ورودی آن از ایوان اصلی است . تزیینات بنا در داخل ، شامل رنگ آمیزی رسمی بندی و در خارج به صورت طرح های ساده آجر كاری در میان طاق نماها و ورودی های فضاهای جنبی ایوان است . این بنا با توجه به معماری خاص آن ، به دوره صفویه تعلق دارد .

ادامه دارد ...

در قسمت بعد به معرفی بقعه های استان قزوین می پردازیم.

1 ) صُفـّه : ایوان مسقـّف ، غرفه مانندی كه درون اطاق بزرگ كه كف آن كمی بلندتر است و بزرگان بر آن نشینند.

2) ازاره :آن قسمت از دیوار اتاق و یا ایوان كه از كف طاقچه تا روی زمین بود.

3) شباك : جمع شبكه ، پنجره سوراخ سوراخ

 

منبع: کتاب میراث فرهنگی استان قزوین

، زیارتگاه

بقعه آقا سید حسین و بناهای همجوار مسجد ، مقبره منجم باشی

این بقعه در شمال بازار لنگرود قرار دارد و متعلق به یكی از حكام كیایی است. زمان ساخت بقعه مربوط به دوره كیانیان است. این بنا شامل اتاق حرم و ایوان های جانبی آن است. ازاره دیوارهای حرم و ایوان ها دارای كاشی كاری عصر تیموری ، صفوی و قاجار است.

درهای بقعه از قدمت زیادی برخوردارند و دارای كتیبه با آیات قرآنی و ادعیه هستند. تاریخ كتیبه 1200 و 1272 هـ. ق را نشان می دهد. اتاق حرم دارای گنبد و ضریح مشبك است. بر دیوارهای ایوان ، دیوار نگاره های مذهبی از واقعه كربلا نقش بسته است. بر حاشیه بالای دیوار ، اشعاری گچ بری شده از مراثی محتشم كاشانی مشاهده می شود. بر روی سنگ مرمر حسینیه غربی اتاق حرم، خبر آتش سوزی شهر لنگرود و بازسازی بقعه ذكر شده است.

مسجد شمالی بقعه نیز قدیمی است و دارای دری با كتیبه ای به خط « محمد حسین طالقانی » به تاریخ 1277هـ.ق است. در سقاخانه نیز كاشی عصر قاجار با تصاویر بزرگ واقعه كربلا به چشم می خورد .  نقاشی كاشی ها از عبدالله نامی به تاریخ 1320 هـ . ق است.

بقعه آقا سید محمد

این بقعه در روستای « پینچا» از توابع آستانه اشرفیه قرار دارد و در دوره كیاییان و صفویه ساخته شده است.

بنای بقعه با پلان مستطیل شكل و بام سفال سر، در كنار اتاق حرم دارای ایوان هایی با فیلپاهای جانبی است. دامنه ی بام سه پشته و دیوارهای ایوان با دیوار نگاه های مذهبی آراسته شده است. درِ چوبی و قدیمی بقعه دارای كتیبه هایی با آیات قرآنی و ادعیه است كه تاریخ 870 هـ.ق و نام فقیه احمد بن ابوالرضی بن علی پینچایی » بر روی آن مشاهده می شود. اشعاری از محتشم كاشانی به تاریخ 1333 قمری بر دیوار ایوان نقش بسته است.

امامزاده ابراهیم

بنای امامزاده ابراهیم در روستای طالقان از توابع شهرستان شفت و در جنوب شرقی آن قرار دارد. امامزاده ابراهیم از بـُقاع مورد احترام اهالی است و وی را فرزند « امام موسی كاظم » (ع) می دانند. این بقعه پلان مربع و ضریح مشبك با سقف گهواره ای و چهار ستون در اطراف ضریح دارد. بام بنا از حلب و دارای چوب حمال سراسری و واشان كشی و لمبه كوبی است.

امامزاده هاشم

امامزاده هاشم در محلی به همین نام و در 30 كیلومتری جنوب رشت ، در جاده رشت – تهران واقع است. بنا به گفته رابینو این بقعه در زمان شاهزاده « منوچهر خان معتمدالدوله » حاكم وقت گیلان به طور گسترده بازسازی شد. در جریان جنگ جهانی اول و مبارزات میرزا و یارانش این بقعه آسیب فراوان دید و برای آخرین بار زلزله سال 1369 صدمات جدی بر آن وارد ساخت . بقعه امامزاده هاشم در سال های اخیر به طور گسترده بازسازی و مرمت شده و تأسیسات آن گسترش یافته است.

بقعه امیر بنده

این بقعه در 4 كیلومتری جنوب غربی شهرستان كلاچای واقع است و دوره ی ساخت آن به زمان كیاییان و حكومت صفویه تعلق دارد و در دوره قاجاریه ومعاصر مرمت شده است. بقعه امیر بنده دارای اتاق میانی و ایوان های جانبی است و ستون های چوبی ساده  و لاچ لنگری در حاشیه ایوان به كار رفته است. پلان بنا مستطیل شكل و بام آن سفالینه است. دامنه بام و سرستون ها چكش برگردان های ظریف دارد. اضلاع آن 12* 17 متر طول دارند.

گنبد پیر محله

این بنا در جنوب شرقی رودسر ، در فاصله هفت كیلومتری « حسنك سرا» واقع شده است. این بقعه دارای یك ایوان كوچك در سمت ورودی و دو اتاق كوچك در طرفین آن است. گنبدخانه به شكل هشت ضلعی و ساده ساخته شده، سطح آن را با گچ ، اندود كرده اند. قطر دیوارها حدود 65 و قطر دیوار گنبد حدود 115 سانتیمتر است.

از مشخصات بنا، گنبد دو لایه آن است. در داخل اتاق میانی ، محرابی با دهنه ای به عرض 90 و بلندی 170 سانت تعبیه شده است. این بنا فاقد عناصر تزیینی و نمونه یك معماری اصیل و سنتی گیلان است. طاق نماهایی در بیرون بنا در كادرهایی چهارگوش و مستطیل جای گرفته و دارای طاق جناقی است. در داخل بنا نیز طاق نماهایی به ارتفاع 30/3 متر دیده می شود. آجركاری خارجی بقعه ، ساده و در قسمت فوقانی دیوارها ، قرنیزهایی متمایل به خارج وجود دارد.

با توجه به معماری بقعه ، از جمله استفاده از قوس های جناقی تیز، پیش آمدگی قرنیزهای فوقانی و نوع گورسازی كه شبیه سردابه است، این بنا شباهت به معماری دوره ایلخانی دارد.

بقعه پیر قطب الدین

بقعه پیر قطب الدین در 3 كیلومتری جاده آستارا – اردبیل ، در دهكده باغچه سرا واقع است. این بنای سده 10 هـ.ق ، پلانی مستطیل شكل به اندازه 6* 30/11 متر دارد. نمای بقعه ، آجری و بام آن سفالپوش است. سنگ مرمر سفیدی با نوشته های آیات قرآنی از سوره آل عمران و آیة الكرسی و نیز تاریخ وفات « میرزا محمدبن قبادجان » در سال 942 هجری در بقعه وجود دارد.

بقعه چهار پادشاهان ( چهار اولیا)

بقعه چهار پادشاهان در لاهیجان ، مجموعه ای از مقابر و مسجد متصل به آن است. این مجموعه مركب از اتاق هایی در كنار یكدیگر و ایوانی است كه در سمت شمالی اتاق ها و به موازات آنها كشیده شده است. قدیمی ترین مقبره این مجموعه متعلق به « سید خوركیا » یا « خرم كیا» است. بقیه مقابر پس از جنگ سال 791 هـ.ق در رشت كه به كشته شدن چند تن از حكام كیایی منجر شد، درجوار قبر قدیمی ایجاد  شد.

علت نام گذاری امروزی ، بنا به این دلیل است كه این مقابر را به « سید خوركیا» ، « سید علی كیا » ، « سید رضی كیا» و « سید یحیی كیا» نسبت می دهند. البته مقبره فرد اخیر به صورت مجزا و در بنای دیگری ، واقع در شرق بنای اصلی دفن شده است. این بنا با تعمیرات اخیر شكل جدیدی یافته است.

از وجوه زیبای این بنای به ظاهر ساده كه دارای بامی سفالین است باید به صندوق های چوبی قبرها اشاره داشت كه هر یك در نوع خود اوج هنر منبت كاری و گره چینی است.

غیر از صندوق های چوبی این مقابر كه با آیات قرآنی و گره چینی آراسته شده اند، باید ذكری نیز از درهای چوبی و قدیمی این بقعه كرد.

بر حاشیه بالای ایوان ، اشعاری از ترجیع بند « محتشم كاشانی » در رثای سالار شهیدان به خط نستعلیق و به صورت گچ بری برجسته ، دیده می شود.

نقاشی های دیواری بنا نیز بسیار دیدنی است. این نقاشی ها ، اطرافِ اتاق « سید خوركیا» ر ا به صحنه رزمگاه كربلا و سواران آراسته اند. كاشی كاری ازاره ایوان و فیلپا ( ستونی كه سقف بر آن قرار می گیرد ) های حاشیه ایوان كه دارای كاشی هفت رنگ و نقوش گل و مرغ است ، از دیگر قسمت های دیدنی این بقعه به شمار می روند. این بنا با توجه به كتیبه های موجود روی صندوق و درها به قرن 7 تا 9 هجری منسوب شده و در كنار بقعه « میر شمس الدین » از بقاع معتبر لاهیجان به شمار می آید.

بقعه خواهر امام

این بقعه در محله خواهر امام، نزدیك بازار رشت قرار دارد و در دوره قاجار ساخته شده است. سر در بقعه دارای كاشی كاری و اشعاری در 9 بیت ، به تاریخ 1290 هـ.ق است. گچ بری داخل كمربند گنبد ، دربرگیرنده آیة الكرسی به خط نستعلیق به تاریخ 1306 هـ.ق است. خوشنویس آن « محمد میرزا» به دستور « حسام السلطنه » به اهتمام « میرزا عباد قاجار مسعودی » و عمل « حاجی غلامحسین » است. كتیبه ای جلوی در حرم به چشم می خورد كه بر روی آن به دستور « ناصر الدین شاه قاجار » فرمان معافیت مالیاتی خبازان ، به خط « ملك محمد قزوینی » در سال 1272 هجری آمده است.

دانای علی

بقعه دانای علی در محله « چمار سرا » ی رشت و در وسط خیابان بیستون واقع است. به نقل از پیران قوم ، این بقعه از آنِ پیری دانا و مؤمنی پرهیزگار است كه به مقام طی الارض رسیده و نمازهای روزانه خود را در مكه معظمه می خواند. ساختمان بقعه ، كوچك و از آجر و آهن است و با سنگ مرمر و كاشی های مكتوب و منقوش تزیین شده است. گنبد كاشی كاری شده بقعه با طرح كلاه درویشی و به تقلید از گنبد شیخانه ور لاهیجان ساخته شده است.

کتاب میراث فرهنگی استان گیلان

امامزاده های استان تهران

امامزاده اسماعیل

امامزاده اسماعیل در

خیابان شهید مصطفی خمینی ، نزدیک میدان «سید اسماعیل» قرار دارد و منسوب به اسماعیل از اعقاب امام علی النقی (ع) است. یک سوی این بقعه به واسطه بازار سرپوشیده به خیابان اصلی بازار تهران راه می یابد. این مکان تاریخی شامل میدان ، آب انبار ، مسجد- مدرسه فیلسوف الدوله و بازار سید اسماعیل است.

بنای فعلی امامزاده شامل صحن ، ایوان ، رواق ( ایوانی که در مرتبه دوم ساخته شود ، پیشگاه) ، بقعه و مسجد است. صحن امامزاده به شکل مستطیلی به ابعاد 23 و 35 متر است که محور طولی آن در امتداد شمالی – جنوبی قرار دارد و دارای سه ورودی است.

ورودی شرقی

که مدخل اصلی بنا نیز محسوب می شود فاقد تزئینات است و به نظر می رسد نیمه کاره رها شده باشد. این ورودی مقابل سردر آب انبار ساخته شده و به معبر شمالی – جنوب شرقی امامزاده و خود امامزاده به میدان سید اسماعیل راه دارد. دو ورودی دیگر اطراف صحن نیز یکی در شمال و دیگری در جنوب به معابر فرعی راه دارند.

جبهه غربی

بنا دارای ایوانی رفیع و خوش منظر است که در طرفین آن دو منار طویل دیده می شود. در طرفین ایوان ، سه ایوانچه در لبه صحن واقع شده است. بدنه ایوان غربی پوشیده از کاشی ، و نیم گنبد آن مزیّن به مقرنس زیبا و پرکار است. در محل پاکار قوس پوشش ایوان ، بر کتیبه ای با زمینه لاجوردی در سه سوی و روی کاشی های خشتی ، عباراتی به خط سفید نقش بسته است.

کاشی های زرین فام مرقد متعلق به قرون هفتم و هشتم هـ . ق و مناره های موجود در این بقعه از قرن سیزدهم هـ . ق باقی مانده است.

امامزاده احمد و محمود

در حوزه

ماهدشت کرج ، خیابانی خاکی وجود دارد که به تپه ای باستانی و بنای آرامگاهی خشتی منتهی می شود. بنای امامزاده احمد و محمود بر تپه ای با ارتفاع حدود سه متر بنا شده و از فاصله دور در میان دشتِ مسطح ، نمایان است. مصالح به کار رفته در این بنا فقط خشت و گل است و بنا به صورت چند ضلعی و با گنبد ضربی برپا شده است. گرچه بنا بسیار تخریب شده ، ولی چنین به نظر می رسد که بنای امامزاده دو طبقه بوده و طبقه همکف به آرامگاه و طبقه دوم به سرداب اختصاص داشته. سبک معماری بنا از دوره صفویه تبعیت می کند و می توان قدمت آن را نیز به این دوره نسبت داد.

اطراف امامزاده چندین قبر بسیار جدیدتر ، به چشم می خورد و به نظر می رسد که این مکان قبلاً گورستان یک آبادی بوده است . در کنار امامزاده دو تپه باستانی وجود دارد که تنوع و فراوانی سفال های پراکنده در آنجا حکایت از اهمیت آنها دارد. سفال های جمع آوری شده از سطح تپه ها ، قدمت آنها را به قرون هفتم تا نهم می رساند. با کمی فاصله ، چله تپه ، تپه سلیمان و تپه خاتون قرار دارند.

امامزاده ام کبری و ام صغری

این بنا هم اکنون در

داخلشهر اشتهارد با گنبد بلند کاشیکاری شده نمایان است. ساقه گنبد از دو قسمت تشکیل شده : قسمت زیرین گنبد با اشکال لوزی مزین شده و بقیه ساقه آن که قاعده گنبد را تشکیل می دهد، آجری است. کاشیکاری بغل های ایوان با تزئینات معلقی ( پناهگاه) در نوع خود ممتاز است.

بقعه از دو بخش تشکیل شده و داخل بنا فاقد هرگونه تزئین ، و تنها با گچ سفید شده است. این بنا را می توان به دوره صفویه نسبت داد که بعد از آن در دوره های مختلف مورد مرمت قرار گرفته است.

امامزاده جعفر، پیشوا

بنای مرتفع و مجلل این امامزاده ، یادگار دوره صفویه است. گنبد کاشیکاری و صحن وسیع این امامزاده در داخل شهر پیشوا خودنمایی می کند. کتیبه ایوان حکایت از تعمیر و الحاق آن به دستور فتحعلی شاه قاجار در سال 1227 هـ . ق دارد.

امامزاده جعفر ، هشتگرد

این بنا در

داخل شهر هشتگرد واقع شده و گرداگرد آن را دیواری احاطه کرده است. قدیمی ترین و اساسی ترین بخش این بنا حرم آن است. داخل بقعه فاقد هرگونه تزئین یا نوشته و کتیبه است.

امامزاده حسن

این بقعه در

داخل شهر کرج واقع شده و بنای آن از داخل ، به صورت چهارگوش وسیع است که در وسط هر ضلع آن طاق نمایی برپا شده است. نمای خارج نیز به صورت چهارگوش در نهایت سادگی است. پوشش خارجی سقف از کاه گل است و به راحتی می توان نحوه طاق بندی آن را مشاهده کرد. براساس کتیبه ای که در داخل ایوان ورودی بنا قرار دارد، ساختمان امامزاده در ربیع الاول سال 906 هـ . ق و به فرمان ابوالمظفر شاه تهماسب اول صفوی انجام شده است.

امامزاده داود

این آرامگاه در میان دره های سبز، در

شش کیلومتری توچال و 15 کیلومتری فرحزادواقع است. در گذشته بقعه امامزاده داود از بنایی سنگی مشتمل بر صحن و طاق نماهای کم عمق در اطراف و حرم و ایوان کوچکی در جنوب آن تشکیل می شد و گنبدی سبز رنگ داشت. وجود درختان بید بسیار کهن حکایت از بناهای قبل از صفویه دارد.

بنای اولیه این امامزاده سال ها پیش بر اثر سیلی بنیان کن از بین رفت و بنای فعلی که از ساقه گنبد بلند و گنبدی نوک تیز با دو گل دسته تشکیل شده ، بعدها جایگزین بنای اولیه شد.حرم هشت ضلعی کنونی و سرداب زیر آن در زمان فتحعلی شاه قاجار به جای بنای قدیمی که یقیناً برج ساده سنگی بود، ساخته شد. درهای شمال و شرق حرم نیز به زمان فتحعلی شاه باز می گردد. در وسط حرم ، ضریحی به رنگ چوب وجود دارد. وجود مرقد در داخل سرداب تنها منحصر به همین امامزاده است. نسب امامزاده براساس زیارت نامه بقعه به امام زین العابدین ( ع) می رسد.

امامزاده رحمن و زید

این بقعه در

حاشیه جنوب غربی روستای پلنگ آباد اشتهارد قرار دارد و دارای سه گنبد آجری ساده ، سرسرا و راهرو است. امامزاده رحمن و امامزاده زید، در این بقعه دفن شده اند. این بقعه که در وسط محوطه بزرگی واقع شده و دارای حصار آجری است، منظره ای جالب و با عظمت دارد؛ به ویژه نمای سه گنبد آجری آن جلوه ای خاص به بنا بخشیده است.

از شیوه معماری ساختمان چنین به نظر می رسد که این بنا به تدریج در طی سه قرن هفتم و هشتم و نهم هـ . ق تکمیل شده است.

امامزاده زید

این امامزاده در

راسته بازار شهر تهران قرار دارد و شامل یک حرم چهار ضلعی بزرگ و ایوان و صحن در سمت شرق با گنبد دو پوش مدور و ملحقات آن است. بنای اصلی بقعه به دوره صفویه ( قرن دهم هجری ) تعلق دارد. در زمان فتحعلی شاه و ناصرالدین شاه قاجار صحن و ایوان و گنبد دوپوش و متعلقات دیگری به آن افزوده شد. در کتاب آثار تاریخی تهران آمده است : « لطفعلی خان زند که در سال 1209 به دستور آقامحمدخان در تهران به قتل رسید، در مجاورت این بقعه به خاک سپرده شده است».

در گذشته های نه چندان دور این امامزاده با مساحتی بیش از 30000 متر مربع دارای صحن و فضای وسیع مشجر بود و در آن حجره ها و طاق نماهای عالی ، گنبدی تخم مرغی شکل با کاشی های معرق ، بقعه و رواقی زیبا به چشم می خورد. امروزه صحن این امامزاده به مدرسه تبدیل شده و تنها محوطه ای کوچک با دری که به سمت بازار خیاط ها باز می شود ، از آن باقی مانده است.

امامزاده زین العابدین

بنای امامزاده زین العابدین سجاد ( ع) در

کنار روستای باغ خواص ، در فاصله 10 کیلومتری ورامین قرار دارد. بقعه حیاطی وسیع دارد که مشجر و پوشیده از گورهای دوره اسلامی است.

بنا شامل اتاقی مربع شکل است. در میانه هر ضلع طاق نما و در چهار گوشه آن ، چهار طاق نما دیده می شود. با تبدیل پلان چهار به هشت، گنبدی بر آن تعبیه شده است و در زیر آن نقوش بسیار زیبایی با استفاده از گچ شکل گرفته است. نمای زیر گنبد و پایه گنبد و همچنین دیوارهای داخلی آن گچ کاری شده است. در میانه این اتاق آرامگاه قرار دارد. آرامگاه حدود یک متر بلندتر از کف اتاق و دارای یک ضریح چوبی ومشبک است.

امامزاده سلطان مطهر

این امامزاده در

حاشیه شهر بومهن در 52 کیلومتری شمال شرقی تهران ، بر سر راه تهران – آبعلی قرار دارد. طرح کلی بقعه شامل پای بست هشت ضلعی با گنبد هشت ترک است که در نوع خود بسیار هنرمندانه بنا شده است. این گونه بناها ، در معماری ایران به ویژه در شمال و شمال شرقی کشور سابقه ممتدی دارد و آقای «پیرنیا» سبک معماری آنها را تجلی شاخصی از سبک ری در معماری ایران دانسته است. این سبک معماری به دلیل اوضاع طبیعی و جوی خاص شمال ایران دوام و بقای بیشتری داشته است.

بخش های اصلی بقعه سلطان مطهر شامل حیاط و ایوان بقعه ، اتاق مقبره ، کتیبه های سنگی مقابر هم جوار و صندوق چوبی بقعه است و «ملک کیومرث» یکی از مقتدرترین امرای محلی شمال ایران ، آن را بنا نهاد.

امامزاده سید نصرالدین

اندکی

بالاتر از میدان محمدیه ( اعدام سابق ) بقعه سبزرنگی خودنمایی می کند که منسوب به مدفن نصرالدین از فرزندان امام سجاد ( ع ) است. این بنا مشتمل بر حیاط ، صحن و بقعه هشت ضلعی است. بخش مهمی از صحن و حیاط امامزاده در خیابان کشی های دوره پهلوی اول از بین رفت. بقعه این بنا متعلق به سال 993 هـ . ق است که در کتیبه چوبی طویلی به خط ثلث حک شده است.

امامزاده حسین ، ورامین

بنای امامزاده ی معروف به «شاهزاده حسین»

نزدیک مسجد جامع ورامین  واقع است. ساختمان موجود تنها ته رنگی از بنای باشکوه اولیه را که متعلق به قرن هشتم هـ . ق است ، برخود دارد. بیشترین آثار باقی مانده از بنای اصلی ، در محراب نفیس آن به چشم می خورد.

امامزاده صالح

بقعه امامزاده صالح در

میدان تجریش تهران قرار دارد. گنبد کاشیکاری شده این بنا چندین بار مرمت و بازسازی شد و سرانجام در سال 1368 به طور کلی تخریب و با کاشی جدید بازسازی شد. ضریح اولیه آن از چوب ساخته شده بود ولی بعدها از نقره و کتیبه های اطراف آن با آب طلا منقوش و مزین شده است.حرم این بنا دارای ابعاد 5/6 * 6 متر است.

امامزاده صالح کتیبه ای به تاریخ 700 هـ . ق داشت که در تعمیرات مدخل ساختمان از میان رفت. در حمله مغول بنای امامزاده یکسره از بین رفته بود اما بانیان خیـّر آن را برپا داشتند.

مرحوم مصطفوی می نویسد: این بنای چهارگوش بزرگ و محکم تصور می رود مربوط به قرن هفتم هجری یا هشتم باشد. و در کنار آن درخت چنار کهنسال در آبادی بزرگ تجریش واقع می باشد. هلاکو میرزا فرزند فتحعلی شاه قاجار در سال 1210 بانی تعمیرات و تزئینات آن شده ، نقاشی های آن را انجام داده است. طبق کتیبه موجود در بنا مدفن صالح برادر امام هشتم می باشد. در سال 1323 خورشیدی مرحوم حسن فداکار بانی تغییرات و نصب کاشی مجدد در گنبد آن شد. در سال های اخیر تعمیرات اساسی در بنا و صحن این امامزاده انجام شده است.

در گورستان امامزاده صالح در کنار بقعه امامزاده صالح ، شخصیت هایی چون میرزا حسن خان مُؤتمن الملک ، میرزا حسن خان مشیرالدوله پیرنیا ، دکتر حشمت و .... آرمیده اند.

ادامه دارد ...

در قسمت بعد به معرفی دیگر امامزاده های استان تهران می پردازیم .

کتاب سیمای میراث فرهنگی استان تهران

امامزاده های استان فارس

امامزاده ابراهیم ( ع )

این امامزاده در محله لب آب شیراز نزدیک گورستان دارالسلم واقع است. می گویند این حضرت فرزند امام موسی کاظم ( ع ) است.

امامزاده سید امیرعلی بن حمزه ( ع )

در پایان خیابان دروازه قرآن مزار حضرت " سید امیرعلی بن حمزه" از نوادگان امام موسی کاظم (ع ) قرار دارد که دارای صحن و حرم بزرگ و زیبایی است.

بنا از دو بخش تشکیل شده است ؛ فضایی چلیپایی شکل متشکل از چهار صفه که قسمت اصلی بنا محسوب می شود و اتاق ها و ایوان های کوچکی که قسمت های ورودی این بنا هستند. مسجدی نیز در پشت حرم وجود دارد. مرقد درون ضریحی از چوب و خاتم و فولاد قرار گرفته است. درِ منبت کاری ( نقش برجسته به شکل گل و گیاه و جز آن که روی چوب ایجاد  کنند ) ورودی این بقعه قدیمی و بسیار زیبا است و بر بالای دهلیز ورودی، کتیبه ای به خط ثلث عالی از " سلطان ابراهیم" فرزند شاهرخ تیموری موجود است که روی سنگ سماق مانندی نـَقر ( حک ) شده . بنای اصلی بقعه به دوره عضدالدوله دیلمی منتسب است و بعدها در دوره صفویه ، زند و قاجار نیز تعمیراتی در آن انجام شد.

گالری عکس امامزاده امیرعلی بن حمزه ( ع)

امامزاده زاهد ( ع )

بنای امامزاده زاهد فسا، متعلق به دوره مغول است که در دوره های بعد تعمیراتی در آن انجام شد. گنبد رفیع بنا برفضای چهارضلعی آن از ویژگی های خاص این بنا است.

سبزپوشان

در 18 کیلومتری جنوب شرقی شیراز در سینه کوه، تکیه سبزپوشان قرار دارد. این تکیه مشرف بر کوه، پوشیده از درختان انجیر و دیگر درختان جنگلی در داخل یک غار مصنوعی که با تراشیدن کوه به وجود آمده، قرار دارد. در این غار سنگ قبر ساده ای وجود دارد که روی آن حک شده :" تاریخ شهادت امامزاده سید اسحق بن موسی بن جعفر در سنه 205".  علاقه مندان این امامزاده در سال های پیشتر با کندن کوه، صفه ( ایوان مسقّف ) ای سنگی در کنار غار ایجاد کرده اند که حدود سی متر طول و 15 متر عرض دارد. در ایام متبرکه مردم روستاهای اطراف و ایلات، در این مکان جمع می شوند و مجالس جشن و سرور و ... برپا می سازند.

بارگاه حضرت شاهچراغ ( ع )

حضرت سید امیر احمد( ع ) ملقب به " شاهچراغ " و " سید السادات الاعاظم" فرزند بزرگوار امام هفتم و برادر حضرت امام رضا (ع) است. ایشان در زمان خلافت مأمون بین سالهای 198 تا203 ه.ق با جمعی از نزدیکان و محبان اهل بیت از مدینه به سوی طوس حرکت کرد و در این مسیر در نزدیک شیراز در جنگ با نیروهای دولتی در محل بارگاه ، به شهادت رسید. برادر آن حضرت محمدبن موسی( ع ) در جوار آن حضرت، در همین محل به خاک سپرده شدند.

تا پیش از پادشاهی" عضدالدوله دیلمی" یعنی در حدود صد سال، بارگاه آن حضرت نامشخص بود. در این مقطع با هویدا شدن نور در این مکان، ساختمانی برای آن حضرت و برادرش حضرت سید امیر احمد ( ع ) ساخته شد. در سال های بین 623 تا 659 ه. ق در زمان اتابکان فارس با مرمت ساختمان، نخستین گنبد بر روی آرامگاه حضرت شاهچراغ ( ع ) ساخته شد. در سال 1239 ه. ق با تخریب بخشی از بنا در جریان زلزله،" حسین علی میرزا" والی فارس به جای گنبد شکسته ، گنبد جدیدی ساخت. این گنبد یکی دوبار تعمیر شد و در سال 1379 ه. ق به دلیل نقص فنی، به طور کلی برچیده و گنبد دیگری با اسکلت فلزی از آهن، به همان سبک بر آن بارگاه ساخته شد. بنای کنونی این بقعه شامل ایوان اصلی در شرق ، حرم وسیع و شاه نشین هایی از چهارسو و مسجدی در سمت غرب حرم و اتاق ها و مقبره های متعدد متصل به بقعه است. بقعه دارای دو در است؛ در ورودی سمت ایوان که از نقره و به درِ "ظِلّ السلطانی" معروف بود، بعدها به موزه آستانه منتقل شد و جای آن در میناکاری شده کار هنرمندان اصفهانی قرار گرفت.

در طول عمر چند صد ساله این بنا، پادشاهان مختلفی اقدام به ساخت و تزیین قسمت های مختلف بنای این امامزاده کرده اند، از جمله آینه کاری و نوشته های گچ بری و تزئینات و درهای نقره و رواق ( ایوانی که در مرتبه دوم ساخته شود ، پیشگاه ) و حرم این بقعه بسیار جالب توجه است. روی دیوارهای حرم ، خطوط بسیار از ثلث، نسخ و نستعلیق با قلم های درشت و ریز، در نهایت زیبایی روی کاشی یا کاغذ و آینه نوشته شده است. آینه کاری سردر و داخل حرم ، به ویژه مقرنس کاری های آینه از نظر هنری بسیار ارزشمند است. داخل حرم ، در فضایی مربع شکل ، در پایین قبر و بالای آن ، گنبدی ساخته شده که نزدیک 15 متر ارتفاع دارد. مرقد مطهر در شاه نشین بین محوطه زیر گنبد و مسجد بالای سر امامزاده قرار دارد. ضریح بارگاه حضرت در سال 1349 شمسی توسط استادان خاتم" علی اصغر ستایش" و " عبدالعلی سالک نژاد" ساخته شده است.

مساحت امروزی بارگاه آستان مقدس احمدی و محمدی (ع) ، 60000 مترمربع است و از سال 1360 بیش از 100000 متر مربع زیربنا در دست ساخت قرار دارد. در این مدت تغییرات متعددی در آستان قدس این دو برادر انجام شده است که شامل: ساخت صحن مرکزی و رواق های اطراف آن، توسعه حرم، بازسازی و توسعه ایوان مطهر آستان مبارک حضرت شاهچراغ (ع) ، کاشی کاری گنبد حرم مطهر حضرت شاهچراغ ( ع ) ، بازسازی و توسعه ایوان مطهر آستان مقدس حضرت سید امیرمحمد ( ع ) ، نماسازی ، مقرنس بندی ، کاشی کاری و آینه کاری ، احداث بازار و چهارسوق ، تیمچه ( محل کسب ) و سرا، زایرسرا و دارالضیافه و خیابان زیرگذر است.

امامزاده سید علاء الدین حسین (ع)

" سیدعلاء الدین" از فرزندان امام هفتم (ع )  و برادر دیگر حضرت شاهچراغ است. بقعه در کوچه مجاور مسجد جمعه شیراز قرار دارد و دارای بنایی مرتفع با گنبدی بلند است. مدخل اصلی در سمت جنوب به وسیله صحن کوچکی به خارج راه می یابد. در سمت غرب که در گذشته قبرستان وسیعی وجود داشت، امروز صحن غربی بنا جای دارد ؛ درون بقعه دارای حرم بلند آینه کاری شده در زیر گنبد است و مرقد مطهر سید علاء الدین در شاه نشین کنار آن قرار دارد. مسجد قرینه حرم در پشت ضریح واقع است.  بنای اصلی بقعه به وسیله قتلغ خان که در عهد مغول و تیمور( یعنی در اواخر قرن هشتم یا اوایل نهم )  والی شیراز بود، ساخته شده است. کتیبه ای در بالای حرم به تاریخ 943 ه. ق باقی مانده است. دورتا دور قسمت داخلی زیر گنبد نیز کاشی های معرق بسیار زیبایی وجود دارد که بر آن به خط ثلث طلایی و بر زمینه آبی سوره "مزمل" با همان تاریخ ، قید شده است و نشان می دهد که بنا در زمان صفویه تعمیرات اساسی  شده است.

به دلیل صدمات شدیدی که در طی قرون بر گنبد بنا وارد آمده بود، در سال 1329 شمسی گنبد جدیدی با اسکلت آهنی به جای آن نصب شد.

گالری عکس امامزاده سید علاءالدین حسین

امامزاده حضرت سید میرمحمد ( ع )

در فاصله 200 متری آرامگاه حضرت شاهچراغ ( ع ) ، مزار برادرش حضرت " سید میرمحمد" قرار دارد. مدخل این بقعه کاشی کاری است و درون بقعه از حرم ساده وسیعی تشکیل شده که مرقد مطهر در شاه نشین شمالی آن قرار دارد. مسجدی  نیز قرینه حرم در سوی دیگر مرقد واقع است. ضریح مرقد دارای خاتم کاری های زیبای عهد زندیه است و پشت ضریح مرقدِ منسوب به امامزاده ابراهیم ( ع ) - از فرزندان امام موسی کاظم ( ع ) -  واقع شده است. هر دو ضریح به هم متصل هستند. گنبد کاشی به سبک گنبدهای دیگری که در عهد قاجار بر بـُقاع متبرکه شیراز ساخته شد، دارای بدنه باریک و برآمدگی زیاد در قسمت پایین است. بنای اصلی از آثار قرن دهم هجری است که در دوران زندیه و قاجار، تزئینات  آن به دست  تعمیر سپرده شد. ضریح این مرقد از نقره و در سال 1306 ه. ق ساخته شده، اما تاریخ ساخت و تعمیر و نام بانی آرامگاه این بزرگوار مشخص نیست.

کتاب میراث فرهنگی استان فارس

زهره پری نوش - سایت تبیان

معرفی امامزاده های استان قم

امامزاده احمد بن اسحاق

این زیارتگاه در میدان كهنه قم در جوار امامزاده شاهزاده حمزه قرار دارد. امامزاده "

 احمدبن اسحاق" یكی از نوادگان امام هفتم (ع) به شمارمی رود . بنای این بقعه درسال 1317 هـ . ق درهنگام سلطنت مظفرالدین شاه بازسازی شده است، اما اصل بنا به دوران پیش از صفویه تعلق دارد كه به دستور شاه تهماسب صفوی به دست تعمیر و تزیین سپرده شد .

امامزاده اسماعیل (ع)

امامزاده اسماعیل در بالای روستای بیدقان درشش كیلومتری قم درمیان كوه قرار دارد. دراین زیارتگاه  سه تن به اسامی شاهزاده اسماعیل و فرزندش حمزه از نوادگان علی بن جعفر (ع) و شاهزاده محمد از نوادگان امام كاظم (ع) مدفونند. بقعه ازبناهای دوره هلاكوخان مغول یعنی سده هفتم هـ . ق  و با سنگ و گچ بنا شده است.

امامزاده باوره

بنای این امامزاده در مزرعه باوره در فاصله شش كیلو متری روستای " فردو" قرار دارد. این زیارتگاه شامل دو بقعه است كه هر یك مدفن دوامامزاده به نام های شاهزاده محمد و حسین ، حلیمه خاتون و زینب خاتون از نوادگان امام كاظم (ع) هستند. درمیان هر بقعه دو صندوق منبت روی قبور نصب شده كه از آثار هنری سده یازدهم هـ . ق به شمار می رود.

پنج امامزاده

پنج امامزاده معروف به امامزاده هادی و مهدی (ع) در گرگابی واقع شده است. این زیارتگاه مركب از دوبنای كنارهم است كه دارای یك صحن مشترك هستند. ساخت یكی از بناها به بیش از120 سال پیش باز می گردد. دراین عمارت شاهزاده ناصرالدین یكی از فرزندان امام زین العابدین (ع) همراه دو تن از فرزندانش یعنی شاهزاده هادی (ع) و شاهزاده مهدی (ع) مدفونند.

بنای دیگر ازآثار سده ششم یا هفتم هـ . ق است . دراین ساختمان دو خواهر و برادر ، معروف به شاهزاده جعفر(ع)  و سكینه خاتون (س) مدفونند كه از دیگر فرزندان شاهزاده ناصرالدین به شمارمی روند. سنگ مزار داخل ضریح این زیارتگاه مربوط به پانصد سال پیش است . كاشی های آبی فیروزه ای این بنا نیز به همان دوران تعلق دارد.

مجموعه چهل اختران

این زیارتگاه در شهر قم قرار دارد و مدفن موسی مبرقع (ع)  فرزند امام محمد تقی (ع)  و  امامزاد گان دیگر است . به همین دلیل در صحن بزرگ این مجموعه سه زیارتگاه به اسامی امامزاده موسی مبرقع (ع) ، چهل اختران و امامزاده زید (ع) قرار دارد. این زیارتگاه در میان مردم به نام " چهل اختران " شهرت دارد.

امامزاده موسی مبرقع (ع) : به نظر می رسد كه بنای ساختمان این زیارتگاه از آثار قبل از صفویه باشد. اما اكنون اثری ازگذشت زمان بر چهره آن مشاهده نمی شود و درآن عملیات تجدید بنا صورت  می گیرد. این بنا مدفن موسی مبرقع فرزند امام جواد (ع) است.

چهل اختران : تاریخ بنای این بقعه سال 950 هـ. ق آمده است .  بانی آن شاه طهماسب صفوی و اسم معمار هنرمندش " استاد سلطان قمی" از مشاهیر معماری دوره صفویه به شما ر می رود. نام این استاد در زیارتگاه ضبط شده است . در سال 953 هـ . ق  به دستور شاه طهماسب صفوی سقفی بسیار مرتفع از آجر بر این بقعه زده شد. در این مكان قبور جمعی از سادات و امامزادگان از جمله فرزندان و اولادان امام موسی مبرقع (ع) جای دارد . می گویند در این بقعه چهل زن ، چهل مرد و بیست و پنج كودك ، در مجموع صد و پنج نفر، دفن شده اند.

امامزاده زید( ع) : بنای این امامزاده عمارتی است كه گنبدی كوچك از آجر به شكل كلاهخود بر فراز آن به چشم می خورد وبه  سده نهم هـ . ق تعلق دارد. این مكان مدفن یكی از نوادگان امام زین العابدین (ع) است.

امامزاده حلیمه خاتون

این آرامگاه كه مدفن یكی از نوادگان امام كاظم (ع) است ، در روستای لنجرود ، در فاصله 12 كیلومتری جنوب شهر قم قرار دارد. در مدخل بقعه از ایوان غربی، درِ منبت دو لنگه ای وجود دارد كه كتیبه هایی به خط ثلث برجسته  و عباراتی به تاریخ 1302 هـ . ق  نقش بسته است .

امامزاده سلیمان

این زیارتگاه كه مدفن یكی از سادات حسینی سجاد است ، در دو كیلومتری شمال روستای " صرم " قرار دارد. در ضلع شرقی بقعه ، دو لوح از سنگ سیاه نصب شده كه در حاشیه هر یك به خط ثلث برجسته ، صلوات بر  معصومین و در متن آنها به خط  برجسته نستعلیق ، اسامی متوفیان و تاریخ 970 و989 هـ . ق حجاری شده است . به نظر می رسد بنای اولیه امامزاده به دوره ایلخانی تعلق داشته باشد.

امامزاده سلطان محمد شریف

این زیارتگاه مدفن یكی از نوادگان امام چهارم ، در محله ای به همین نام در شهر قم  قرار دارد . معماری بنا به سده ی نهم و دهم هـ . ق و شاید اندكی فراتر تعلق دارد كه چند دهه ی پیش ویران و به جای آن گنبد مرتفعی بنا شد . تنها اثر باقی مانده از معماری قدیم ، لوح كاشی فیروزه ای رنگ مرقد است كه از سده هفتم و هشتم به جا مانده است.

امامزاده سید سربخش

امامزاده سید سربخش در شرق شهر قم مقابل چهل اختران قرار دارد و مدفن یكی از نوادگان امام جعفر صادق (ع) است . بنای این امامزاده از آثار نیمه دوم سده هشتم هـ . ق است . به استناد كتیبه موجود ، این بنا به دستور " غیاث الدین امیرمحمد" از بزرگان خاندان علی صفی و فرمانروایان قم بنیاد شد. تزیینات گچبری بنا از آثار " علی بن محمد بن ابی شجاع " هنرمند بزرگ آن دوران است .

شاهزاده ابراهیم

بقعه شاهزاده ابراهیم (ع) نزدیك امامزاده علی بن جعفر ( در بهشت ) قراردارد . این بقعه مدفن یكی از نوادگان امام هفتم و بنای كنونی آن متعلق به اوایل سده نهم هـ . ق است . نمای بیرونی بنا هشت گوشه است و گنبد هرمی شانزده تركی دارد.

امامزاده شاه ابراهیم

این زیارتگاه در مزرعه شاه ابراهیم در فاصله 24 كیلومتری شهر قم  قرار دارد. بنای كنونی زیارتگاه به دوره صفوی تعلق دارد . از آثار قدیم این امامزاده می توان از در منبت به تاریخ 1015 هـ. ق ، قطعه چوب منبت به ابعاد80  در 20 ساتنی متر به تاریخ 1015 هـ . ق كه در بدنه جنوبی ایوان و كنار درگاه  ورودی نصب شده است ، نام برد و نیز چهار سنگ نبشته مشتمل بر ابیاتی كه بر اسپر بدنه جنوبی رواق غرب نصب شده و از جریان آب قنات پیر مهدی حكایت می كند. تاریخ این سنگ نبشته 1064 هـ . ق است . سنگ نبشته دیگری به تاریخ 1078 هـ . ق نیز گویای  احداث بركه ای در كنار مزاراست.

امامزاده شاهزاده ابواحمد

این زیارتگاه درفاصله بین " چهارامامزاده" و " شاهزاده سید علی" در شهر قم قرار دارد و مدفن ابواحمد محمد  بن حنیفه یكی از نوادگان حضرت علی (ع) است . در این بنا آثار هنری در برگیرنده گچبری و كاشی كاری قابل مشاهده است.

امامزاده شاه احمد قاسم(ع)

مزار " احمد بن قاسم " یا شازده قاسم (ع) یكی از نوادگان امام جعفر صادق(ع) ، در جنوب شرقی شهر قم نزدیك دروازه قلعه ، قرار دارد این بنا از آثارخاندان علی صفی ( فرمانروایان قم در سده هشتم هـ . ق ) است و گچبری های رنگی زیبا و ارزشمند آن تاریخ 780 هـ. ق ، كار " علی بن محمد بن ابی شجاع " هنرمند برجسته آن دوران است.

لوح این مرقد با تاریخ 663 هـ . ق از كاشی زرین فام كه اكنون با عنوان محراب مسجد قم در موزه برلین نگهداری می شود ، از آثار هنری " علی بن محمد بن ابی طاهر " است.

شاه حمزه (ع)

مزار شاه حمزه كه آن را متعلق به حمزه فرزند امام موسی كاظم (ع) می دانند، بنایی متعلق به نیمه نخست سده دهم هـ . ق است و نزدیك میدان كهنه شهر قم قرار دارد . سبك بنای این مزار، مشابه بنای حرم حضرت معصومه (س) با ابعاد كوچك است.

بنا مركب از دو بقعه است كه در برابر آنها، صحنی به طول وعرض 32 و 15 متر قرار دارد. این صحن را " میرزا علی اصغر امین السطانِ  صدر اعظم " زمانی كه از صدارت بركنار شد و در قم اقامت گزیده ، بنا نمود . بنا نمونه ای خوب از سبك معماری وتزیین آن دوره به شمارمی رود. گنبد امامزاده به ارتفاع ده متر، به شكل حلزونی یعنی تركیبی از مخروط وگنبد و از آثار اوایل سده حاضر است.

امامزاده شاهزاده جعفرغریب

این آرامگاه كه مدفن یكی از نوادگان حضرت امام كاظم (ع) است ، در شرق شهر قم قرار دارد. در وسط بقعه ی این زیارتگاه ، مرقدی با پوشش كاشی از آثار دوره فتحعلی شاه قاجار به جای مانده است .

امامزاده شاه جمال

این زیارتگاه دارای بقعه و گنبدی كوچك و چندین اتاق است . چهارجانب بقعه ، با چهار ایوان احاطه شده است. بنای زیارتگاه چهارگوش است و بر فراز بقعه گنبدی مشاهده می شود كه از عرق چینی كوتاه با آجر و خشت تشكیل شده ودر مركز آن گنبد كوچك شلجمی ، آراسته به كاشی دیده می شود.

آب انبار كوچكی توسط " علی خان سنقری" نایب الحكومه قم در كنار این زیارتگاه بنا شده است.

این بنا كه ساختمان آن را متعلق به دوره قاجار می دانند، برسر راه جاده اراك قراردارد.

شاهزاده زكریا

در بخش خلجستان بین روستای عیسی آباد و میدانك ، رود كوچك خشكی وجود دارد كه دركنار آن از عمق 5 متری سطح زمین ، سدی آجری به صورت برجی از سنگ وگچ بنا شده است . ساختمان امامزاده زكریا در دوره صفویه برروی این سد بنیان شد . نمای بیرونی این بقعه هشت ضلعی و با آجر وگچ  بنا شده است.

شش امامزاده

این زیارتگاه تنها امامزاده شاخص و برجسته دهستان قمرود است كه به سبكی ساده و با ویژگی های معماری بومی منطقه در سال 1331 هـ . ق ( عصر ناصری) به همت " مهند س الممالك غفاری "  بنا شده است . در این بقعه چنانچه از نام آن بر می آید، شش تن كه همه از نوادگان امام موسی كاظم (ع) هستند ، مدفونند. ویژگی شاخص بنا ، كاشی های هفت رنگ عصر قاجاریه و كتیبه های كاشی كاری بر فراز قسمت ورودی بناست.

امامزاده شاهزاده جعفر

این زیارتگاه در روستای " گیو " نزدیك دستگرد خلجستان قرار دارد و مدفن یكی از فرزندان امام كاظم (ع) به شمار می رود. این بنا با جداری از تخته سنگ های بلند و كم حجم و ملات گچ ساخته شده و قاعده آن ازبیرون به شكل برج است . زیارتگاه در ابتدا از داخل نیز به صورت برج بود كه در تعمیرات و تزیینات عهد صفوی جدار درونی آن به صورت هشت تركی در آمد.

امامزاده عبدالله

این بنا نزدیك قلعه صدری قرار دارد و منسوب به یكی از نوادگان امام سجاد (ع) است . بر فراز بقعه ی این زیارتگاه ، ایوانی الحاقی قرار دارد كه قسمتی از آن ،  نزدیك درگاه ، به شیوه معرق ، كاشی كاری شده و احتمالاً به دوره قبل از حكومت قاجار تعلق دارد.

امامزاده علی بن  جعفر(ع)

امامزاده علی بن جعفر مشهور به " در بهشت " در شرق شهر قم قرار دارد. بنا هشت وجهی با گنبد دو پوشش هرمی شكل ، به اوایل سده هشتم هـ . ق تعلق دارد كه در دوره قاجار ایوان و بیوتاتی بدان اضافه شد. این امامزاده مدفن " علی بن جعفر " فرزند امام صادق (ع) است . این بقعه پس از آستانه مقدسه بربقیه اماكن و مقابر استان قم از نظر تزیینات برتری دارد. یكی از مهم ترین عناصر تزیینات این بقعه هنر گچبری به كار رفته درآن است كه در زمره ی برجسته ترین آثار هنری سده هشتم وهم طراز بناهایی همچون " گنبد علویان همدان ، " مدرسه حیدریه ی قزوین" و " بقعه پیربكران اصفهان " محسوب می شود.

كاشی های كوكبی زرین فام ازاره بنا بالغ بر 94 پارچه با نقش های گیاهی ، حیوانی وانسانی و كتیبه هایی به خط نسخ شامل آیات قرآن ،  روایات مذهبی و ابیات فارسی ، از دیگر تزیینات منحصر به فرد این بقعه به حساب می آیند و بخش هایی از آنها ، امروزه زینت بخش بسیاری از موزه های ایران وجهان است.

محراب زرین فام بنا كه در طاق نمای جنوبی بقعه قرار داشت و به دستور " یوسف بن علی بن محمد بن ابن طاهر" آخرین فرد از خاندان ابی طاهر به سال 734 هـ . ق ساخته شده بود ، یكی دیگر از آثارهنری این بقعه است . این محراب امروزه زینت بخش موزه ی دوران اسلامی درموزه ملی ایران است.

امامزاده معصومه ( زینب خاتون)

بنای امامزاده سیده معصومه ( زینت خاتون ) از احفاد ( نوادگان ) امام موسی كاظم (ع) ، دردامنه كوهی درشمال غربی شهر كهك قرار دارد. هرچند به استناد شواهد باقی مانده ، اسكلت اصلی بنا به پیش از دوران صفوی تعلق دارد ، اما به اعتبار یك قطعه چوب منبت كه از صندوق منبت روی قبر باقی مانده  وكتیبه ای  كه با تاریخ 999 هـ . ق موجود است ، بنا والحاقات جانبی آن متعلق به دوران صفوی است.

برجسته ترین اثر هنری بازمانده از امامزاده معصومه، در منبت گره كاری و گل میخ كوبی شده آن است كه تاریخ 979 هـ. ق برروی آن حك شده و امروزه زینت بخش موزه باغ فین كاشان است.

امامزاده ناصر(ع)

بنای چهار ضلعی امامزاده ناصرالدین (ع) در شهرقم از آثار سده دوازده هـ . ق یا اواخر دوره صفویه به شمار می رود. این بقعه به صورت چهار گوش مختلف الاضلاع به طول 50/4 متر وعرض 20/4 متر است . جداره های بنا تا حدود یك متر از سنگ مرمر پوشیده شده و بقیه آن با كاشی های فیروزه فام ساده وخشتی و آینه كاری تزیین یافته است.

سقف زیارتگاه از داخل مزین به آینه و گچبری است. نمای بیرونی بنا از آجر و كاشی ساخته شده است . این بنا دو مدخل دارد، اما فاقد صحن ، ایوان و بیوتات است. در این بنا یكی از نوادگان امام حسن مجتبی (ع) مدفون است.

امامزاده هادی (ع)

دركنار جاده جمیزقان – قاهان  در دامنه كوه ، بقعه ای به نام امامزاده هادی (ع) قرار دارد. وی یكی از فرزندان امام موسی كاظم (ع) و برادر امام رضا (ع) وحضرت معصومه (س) است . بنای این زیارتگاه از هشت صد سال پیش به جای مانده است.

شاهزاده هادی

این زیارتگاه از دوره صفویه باقی مانده و در روستای وشنوه قرار دارد . بنای آن دارای ساختمانی چهار ضلعی است كه با گنبدی ترك از كاشی تزیین یافته است . برجدارهای ساختمان نقاشی قدیمی به جای مانده است . این نقوش حدود هفتاد سال پیش توسط " میر حسن نقاش " انجام شده است.

از دیگر امامزاده های استان قم می توان به موارد زیر اشاره  نمود: امامزاده ابراهیم در بخش كهك در روستا ی  سیرو، امامزاده فاضل از بناهای دوره قاجاریه در روستا ی  بیدهند بخش كهك از دوره صفویه ، بقعه متبركه سكینه خاتون یكی ازنوادگان امام كاظم (ع) كه از سال های آغازین دوره صفویه دربخش مركزی روستای زالون آباد به جای مانده است ، بنای شاهزاده مهدی غایب از دوره صفویه در بخش خلجستان روستای كاسوا، بنای امامزاده عاقب متعلق به دوره قاجاریه در بخش خلجستان روستای بنابر، شاهزاده ابوطالب از بناهای دوره صفویه در بخش خلجستان روستای نویس ، شاهزاده احمدبن علی متعلق به سده نهم هـ . ق در بخش خلجستان روستای كاسوا، بقعه علمدار احتمالاً از سده های پنجم وششم هـ. ق در روستای كیاب بخش خلجستان ، بقعه سلطان محمود از دوره صفویه در بخش كهك درروستای صرم ونیز مقبره شیخ اباصلت در محله مسجد جامع قم از دوره صفویه ، آرامگاه شاهزاده احمد بن محمد حنیفه از آثار سده های هشتم تا دهم هـ . ق دركنار امامزاده شاه سید علی قم، امامزاده ابوالعباس احمد (ع) ، مجاور " در بهشت " قم از آثار سده هشتم هـ . ق ، امامزاده شاهزاده احمد وعلی حارث در خاكفرج ، امامزاده شاهزاده جعفر غریب مدفن ، یكی از نوادگان حضرت امام كاظم (ع) در شرق شهر قم ، چهار امامزاده از دوره قاجاری در كنار مسجد جامع  و گورستان قدیمی شهر كهك و...

مقابر باغ گنبد سبز

شهر قم درسده هشتم هـ . ق شاهد ساخت یادمان های مذهبی تاریخی متعددی بود كه درفرهنگ معماری ایران به نام " برج های آرامگاهی " شناخته می شوند. شاخص ترین این بناها مجموعه ای را تشكیل می دهند كه تحت عنوان " مقابر دروازه كاشان قم" شناخته می شوند .

دراین سه بنا كه از نظر هنر گچبری از نمونه های منحصر به فرد به شمار می روند، امرای خاندان " علی صفی"  فرمانروایان مستقل قم در سده هشتم هـ . ق مدفونند. این مجموعه از سه برج آرامگاهی تشكیل شده كه از جنوب به شمال قرار گرفته اند.

مقبره " خواجه اصیل الدین " كه دو تن از امرای خاندان صفی در آن به خاك سپرده شده اند و تاریخ 761 هـ . ق در این برج مشاهده می شود.

مقبره " خواجه علی صفی "  مدفن سه تن از امرای خاندان صفی . تاریخ 792 هـ. ق  در این آرامگاه به چشم می خورد .

مقبره شمالی به اواخرسده هشتم و اوایل سده نهم هـ . ق تعلق دارد.

شلجمی : اگر دو قوس از دایره بر سطحی محیط شود كه هر دو از نصف دایره طولشان بیشتر باشد و انحداب یا كوژی آن دو در دو جانب باشد آن شكل را شلجمی گویند.

ازاره : آن قسمت ا ز دیوار اتاق و یا ایوان كه از كف طاقچه تا روی زمین بود.

کتاب میراث فرهنگی استان قم

معرفی امامزاده های استان كردستان

 

بقعه بابا گرگر( امامزاده سید جلال الدین)

این بقعه در روستایی به نام " بابا گرگر" و در شهرستان قروه واقع شده است. این بقعه به امامزاده " سید جلال الدین بن موسی الرضا" (ع) و "باوه گرگر" نیز مشهور است.

بنای مقبره روی صخره سنگی حاصل از آب ها و گازهای معدنی ساخته شده است. ورودی بنا به صورت دیوارچینی از خشت و قلوه است و پوشش چوبی دارد و اتاق مقبره دارای گنبدی شـَلجَمی (اگر دو قوس از دایره بر سطحی محیط شود كه هر دو از نصف دایره طولشان بیشتر باشد و قوس آن دو در دو جانب باشد آن شكل را شلجمی گویند ) است. در ساخت گنبد از سنگ های لاشه ای محلی روی پایه های خشتی و سنگی استفاده شده است.  این بقعه دارای تزیینات خاصی نیست.

در این محل چشمه های آهك ساز فراوان، برجستگی هایی را به وجود آورده اند كه مشهورترین آنها " اژدها" نام دارد. این پدیده حدود 300 متر طول ،5 متر ارتفاع و پهنایی بین 4 تا 7 متر دارد. مردم منطقه به این بقعه ی شریفه اعتقاد وافری دارند . در مورد این سنگ كه به شكل اژدهاست، نقل قول های مختلف شده است.

تاریخ دقیق ساخت بقعه مشخص نیست، ولی به نظر می رسد كه پیش از دوره قاجار توسط معماران محلی ساخته شده باشد.

امامزاده پیر عمر

این بقعه در ضلع جنوبی خیابان امام خمینی  سنندج، مجاور قلعه حكومتی " سنه دژ" قدیم قرار گرفته است. این مجموعه شامل مقبره، مسجد، فضاهای مجاور و آرامگاه خانواده های مشاهیر و بزرگان سنندجی است. بنای اصلی مقبره در زمان "سلیمان خان اردلان" در سال 1046 هـ.ق ساخته شده و در دوره های بعد، در زمان " خان پاشای بابان" ، میرزا صادق خان" مستوفی باشی كردستان پسر مرحوم "میرزا رضای وزیر"، " محمد ابراهیم خان نوری نظام الدوله" و ... توسعه یافت.

بنای امامزاده از سه فضای گنبددار تشكیل شده و دو قسمت آن به عنوان زیارتگاه و قسمت دیگربه عنوان مسجد مورد استفاده است. این بنا شامل تزئینات آجری، گچ بری، آینه كاری و اُرُسی (نوعی در قدیمی كه دارای چهارچوب مخصوص بوده و با بالا و پایین رفتن باز و بسته می شده است ) های زیبا و نیز خط بنایی در حاشیه گنبد است.

این امامزاده را پسر بلا فصل حضرت علی(ع) می دانند و نام ایشان را "سیدعبدالصمد" ذكر نموده اند كه چون در بلاد اهل تسنن درگذشت، او را پیرعمری ها( پیرعمر) خوانده اند.

امامزاده پیر محمد

این بقعه در میدان نبوت شهر سنندج، بالای تپه، در گورستان قدیمی " پیرمحمد " واقع شده است. این بنا محل دفن " امامزاده محمد بن یحیی " مشهور به " پیرمحمد" فرزند پیرعمر است. او از اولین ساداتی است كه در این منطقه سكونت اختیار نمودند.

امامزاده طاقه گوره

این مجموعه در خیابان شهدای محله جورآباد سنندج قرار دارد و شامل دو بخش امامزاده و مسجد و حیاط در ضلع شمالی است. ساختمان امامزاده با دو گنبد عرق چین مسقف شده است. در طرفین بنای مسجد، دو ردیف پله مارپیچی كه به حجره های كوچكی منتهی می گردد، تعبیه شده است. از عوامل تزیینی بنا می توان به طاق نماهای آجری با قوس های نیم دایره، نعل اسبی، خفته و راسته و... اشاره كرد. با توجه به نوع معماری موجود، احتمالاً این بنا در دوره قاجار ساخته شده است. مسجد این مجموعه دارای شبستانی با چهار ستون چوبی به سبك مساجد كردستان است.

امامزاده عقیل

این امامزاده در شهر حسن آباد یاسوكند، از توابع بیجار قرار دارد. بنای امامزاده عقیل یكی از قدیمی ترین آثار معماری كردستان در دوره اسلامی است و احتمالاً به دوره سلجوقی تعلق دارد.

بنای این امامزاده در یك محوطه قدیمی وسیع قرار گرفته و آثار سفالینه های آن از دوره سلجوقی و ایلخانی به جای مانده است.

این بنا مربع شكل  و ابعاد فضای داخلی آن 6×5/6 متر است. در هر یك از اضلاع بنا، طاق نما و در گوشه ها فیلپاهایی به شكل دایره تعبیه شده است. از مشخصات بارز معماری این بنا آجركاری با طرح ها و نوشته های مختلف است و عبارت" بسمله" آن خوانده شده است. در داخل ساختمان ، تزیینات گچ بری جالب و كتیبه هایی به خط كوفی است. كتیبه ها حاوی آیات قرآنی و احتمالا زمان ساخت بنا است. گنبد بنا تخریب شده است. نوع معماری و تزیینات به كار رفته در بنا، تاریخ احداث آن را به دوره سلجوقیان نسبت داده و تداوم استفاده از آن را در زمان ایلخانیان نشان می دهد.

ساختمان امامزاده قابل مقایسه با امامزاده " باكندی" و بقعه "پیر" در تاكستان است و به ویژه، از نظر نمادهای تزیینی با بقعه پیر در تاكستان شباهت بسیار دارد. این بنا را می توان در شمار مهم ترین بناهای دوره سلجوقی در ایران به حساب آورد.

امامزاده هاجره خاتون

این امامزاده در خیابان صلاح الدین ایوبی، در محله قدیمی سرتپوله شهر سنندج واقع است. این امامزاده به صورت مجموعه شامل سه حیاط با فضاهای مجاور ، مقبره ، مسجد و آرامگاه مشایخ و بزرگان سنندج است. مقابر مشایخ با گچ بری های زیبا و نقوش گل و گیاه، كار استادان و هنرمندان بزرگ تزیین شده است. این قسمت از مهم ترین ویژگی های این بنا به شمار می رود. استفاده از معماری سبك كردستانی در ایجاد ایوان ستون دار در سمت جنوب از دیگر ویژگی های این بنا است. در این مجموعه در كنار مسجد ، حجره هایی برای آموزش علوم دینی به طلاب ساخته شده است.

براساس روایات موجود، این امامزاده شریفه، خواهر امام رضا(ع) است كه در سفر آن بزرگوار به خراسان در كردستان فوت نمود و در این مكان به خاك سپرده شد.

در كتاب های تاریخ آمده است:" الله یعقوب" به آبادانی و ایجاد فضاهای بیشتر در مقبره "هاجر خاتون" همت گماشت و مسجدی به نام ایشان در كنار مقبره وی بنیاد نهاد. بعدها، مرحوم عارف " شیخ شكرالله شهبازی" مشهور به " شهباز سنه دژ" به بازسازی و توسعه امامزاده اقدام نمود و موقوفاتی را برای این مجموعه در نظر گرفت.

از امامزاده های دیگر استان می توان به بقعه " پیرعكاشه" در شهرستان كامیاران، مقبره " پیرشالیار" در هورامان (اورامان)، مقبره " شیخ فاضل گروسی " در بیجار و" شیخ عباس كومایین " در كامیاران اشاره كرد كه هر یك از آنها زوّار خاصی دارند.

منبع: کتاب میراث فرهنگی استان کردستان

تهیه و تنظیم: زهره پری نوش - سایت

امامزاده احمد بن اسحاق

این زیارتگاه در میدان كهنه قم در جوار امامزاده شاهزاده حمزه قرار دارد. امامزاده "

 احمدبن اسحاق" یكی از نوادگان امام هفتم (ع) به شمارمی رود . بنای این بقعه درسال 1317 هـ . ق درهنگام سلطنت مظفرالدین شاه بازسازی شده است، اما اصل بنا به دوران پیش از صفویه تعلق دارد كه به دستور شاه تهماسب صفوی به دست تعمیر و تزیین سپرده شد .

امامزاده اسماعیل (ع)

امامزاده اسماعیل در بالای روستای بیدقان درشش كیلومتری قم درمیان كوه قرار دارد. دراین زیارتگاه  سه تن به اسامی شاهزاده اسماعیل و فرزندش حمزه از نوادگان علی بن جعفر (ع) و شاهزاده محمد از نوادگان امام كاظم (ع) مدفونند. بقعه ازبناهای دوره هلاكوخان مغول یعنی سده هفتم هـ . ق  و با سنگ و گچ بنا شده است.

امامزاده باوره

بنای این امامزاده در مزرعه باوره در فاصله شش كیلو متری روستای " فردو" قرار دارد. این زیارتگاه شامل دو بقعه است كه هر یك مدفن دوامامزاده به نام های شاهزاده محمد و حسین ، حلیمه خاتون و زینب خاتون از نوادگان امام كاظم (ع) هستند. درمیان هر بقعه دو صندوق منبت روی قبور نصب شده كه از آثار هنری سده یازدهم هـ . ق به شمار می رود.

پنج امامزاده

پنج امامزاده معروف به امامزاده هادی و مهدی (ع) در گرگابی واقع شده است. این زیارتگاه مركب از دوبنای كنارهم است كه دارای یك صحن مشترك هستند. ساخت یكی از بناها به بیش از120 سال پیش باز می گردد. دراین عمارت شاهزاده ناصرالدین یكی از فرزندان امام زین العابدین (ع) همراه دو تن از فرزندانش یعنی شاهزاده هادی (ع) و شاهزاده مهدی (ع) مدفونند.

بنای دیگر ازآثار سده ششم یا هفتم هـ . ق است . دراین ساختمان دو خواهر و برادر ، معروف به شاهزاده جعفر(ع)  و سكینه خاتون (س) مدفونند كه از دیگر فرزندان شاهزاده ناصرالدین به شمارمی روند. سنگ مزار داخل ضریح این زیارتگاه مربوط به پانصد سال پیش است . كاشی های آبی فیروزه ای این بنا نیز به همان دوران تعلق دارد.

مجموعه چهل اختران

این زیارتگاه در شهر قم قرار دارد و مدفن موسی مبرقع (ع)  فرزند امام محمد تقی (ع)  و  امامزاد گان دیگر است . به همین دلیل در صحن بزرگ این مجموعه سه زیارتگاه به اسامی امامزاده موسی مبرقع (ع) ، چهل اختران و امامزاده زید (ع) قرار دارد. این زیارتگاه در میان مردم به نام " چهل اختران " شهرت دارد.

امامزاده موسی مبرقع (ع) : به نظر می رسد كه بنای ساختمان این زیارتگاه از آثار قبل از صفویه باشد. اما اكنون اثری ازگذشت زمان بر چهره آن مشاهده نمی شود و درآن عملیات تجدید بنا صورت  می گیرد. این بنا مدفن موسی مبرقع فرزند امام جواد (ع) است.

چهل اختران : تاریخ بنای این بقعه سال 950 هـ. ق آمده است .  بانی آن شاه طهماسب صفوی و اسم معمار هنرمندش " استاد سلطان قمی" از مشاهیر معماری دوره صفویه به شما ر می رود. نام این استاد در زیارتگاه ضبط شده است . در سال 953 هـ . ق  به دستور شاه طهماسب صفوی سقفی بسیار مرتفع از آجر بر این بقعه زده شد. در این مكان قبور جمعی از سادات و امامزادگان از جمله فرزندان و اولادان امام موسی مبرقع (ع) جای دارد . می گویند در این بقعه چهل زن ، چهل مرد و بیست و پنج كودك ، در مجموع صد و پنج نفر، دفن شده اند.

امامزاده زید( ع) : بنای این امامزاده عمارتی است كه گنبدی كوچك از آجر به شكل كلاهخود بر فراز آن به چشم می خورد وبه  سده نهم هـ . ق تعلق دارد. این مكان مدفن یكی از نوادگان امام زین العابدین (ع) است.

امامزاده حلیمه خاتون

این آرامگاه كه مدفن یكی از نوادگان امام كاظم (ع) است ، در روستای لنجرود ، در فاصله 12 كیلومتری جنوب شهر قم قرار دارد. در مدخل بقعه از ایوان غربی، درِ منبت دو لنگه ای وجود دارد كه كتیبه هایی به خط ثلث برجسته  و عباراتی به تاریخ 1302 هـ . ق  نقش بسته است .

امامزاده سلیمان

این زیارتگاه كه مدفن یكی از سادات حسینی سجاد است ، در دو كیلومتری شمال روستای " صرم " قرار دارد. در ضلع شرقی بقعه ، دو لوح از سنگ سیاه نصب شده كه در حاشیه هر یك به خط ثلث برجسته ، صلوات بر  معصومین و در متن آنها به خط  برجسته نستعلیق ، اسامی متوفیان و تاریخ 970 و989 هـ . ق حجاری شده است . به نظر می رسد بنای اولیه امامزاده به دوره ایلخانی تعلق داشته باشد.

امامزاده سلطان محمد شریف

این زیارتگاه مدفن یكی از نوادگان امام چهارم ، در محله ای به همین نام در شهر قم  قرار دارد . معماری بنا به سده ی نهم و دهم هـ . ق و شاید اندكی فراتر تعلق دارد كه چند دهه ی پیش ویران و به جای آن گنبد مرتفعی بنا شد . تنها اثر باقی مانده از معماری قدیم ، لوح كاشی فیروزه ای رنگ مرقد است كه از سده هفتم و هشتم به جا مانده است.

امامزاده سید سربخش

امامزاده سید سربخش در شرق شهر قم مقابل چهل اختران قرار دارد و مدفن یكی از نوادگان امام جعفر صادق (ع) است . بنای این امامزاده از آثار نیمه دوم سده هشتم هـ . ق است . به استناد كتیبه موجود ، این بنا به دستور " غیاث الدین امیرمحمد" از بزرگان خاندان علی صفی و فرمانروایان قم بنیاد شد. تزیینات گچبری بنا از آثار " علی بن محمد بن ابی شجاع " هنرمند بزرگ آن دوران است .

شاهزاده ابراهیم

بقعه شاهزاده ابراهیم (ع) نزدیك امامزاده علی بن جعفر ( در بهشت ) قراردارد . این بقعه مدفن یكی از نوادگان امام هفتم و بنای كنونی آن متعلق به اوایل سده نهم هـ . ق است . نمای بیرونی بنا هشت گوشه است و گنبد هرمی شانزده تركی دارد.

امامزاده شاه ابراهیم

این زیارتگاه در مزرعه شاه ابراهیم در فاصله 24 كیلومتری شهر قم  قرار دارد. بنای كنونی زیارتگاه به دوره صفوی تعلق دارد . از آثار قدیم این امامزاده می توان از در منبت به تاریخ 1015 هـ. ق ، قطعه چوب منبت به ابعاد80  در 20 ساتنی متر به تاریخ 1015 هـ . ق كه در بدنه جنوبی ایوان و كنار درگاه  ورودی نصب شده است ، نام برد و نیز چهار سنگ نبشته مشتمل بر ابیاتی كه بر اسپر بدنه جنوبی رواق غرب نصب شده و از جریان آب قنات پیر مهدی حكایت می كند. تاریخ این سنگ نبشته 1064 هـ . ق است . سنگ نبشته دیگری به تاریخ 1078 هـ . ق نیز گویای  احداث بركه ای در كنار مزاراست.

امامزاده شاهزاده ابواحمد

این زیارتگاه درفاصله بین " چهارامامزاده" و " شاهزاده سید علی" در شهر قم قرار دارد و مدفن ابواحمد محمد  بن حنیفه یكی از نوادگان حضرت علی (ع) است . در این بنا آثار هنری در برگیرنده گچبری و كاشی كاری قابل مشاهده است.

امامزاده شاه احمد قاسم(ع)

مزار " احمد بن قاسم " یا شازده قاسم (ع) یكی از نوادگان امام جعفر صادق(ع) ، در جنوب شرقی شهر قم نزدیك دروازه قلعه ، قرار دارد این بنا از آثارخاندان علی صفی ( فرمانروایان قم در سده هشتم هـ . ق ) است و گچبری های رنگی زیبا و ارزشمند آن تاریخ 780 هـ. ق ، كار " علی بن محمد بن ابی شجاع " هنرمند برجسته آن دوران است.

لوح این مرقد با تاریخ 663 هـ . ق از كاشی زرین فام كه اكنون با عنوان محراب مسجد قم در موزه برلین نگهداری می شود ، از آثار هنری " علی بن محمد بن ابی طاهر " است.

شاه حمزه (ع)

مزار شاه حمزه كه آن را متعلق به حمزه فرزند امام موسی كاظم (ع) می دانند، بنایی متعلق به نیمه نخست سده دهم هـ . ق است و نزدیك میدان كهنه شهر قم قرار دارد . سبك بنای این مزار، مشابه بنای حرم حضرت معصومه (س) با ابعاد كوچك است.

بنا مركب از دو بقعه است كه در برابر آنها، صحنی به طول وعرض 32 و 15 متر قرار دارد. این صحن را " میرزا علی اصغر امین السطانِ  صدر اعظم " زمانی كه از صدارت بركنار شد و در قم اقامت گزیده ، بنا نمود . بنا نمونه ای خوب از سبك معماری وتزیین آن دوره به شمارمی رود. گنبد امامزاده به ارتفاع ده متر، به شكل حلزونی یعنی تركیبی از مخروط وگنبد و از آثار اوایل سده حاضر است.

امامزاده شاهزاده جعفرغریب

این آرامگاه كه مدفن یكی از نوادگان حضرت امام كاظم (ع) است ، در شرق شهر قم قرار دارد. در وسط بقعه ی این زیارتگاه ، مرقدی با پوشش كاشی از آثار دوره فتحعلی شاه قاجار به جای مانده است .

امامزاده شاه جمال

این زیارتگاه دارای بقعه و گنبدی كوچك و چندین اتاق است . چهارجانب بقعه ، با چهار ایوان احاطه شده است. بنای زیارتگاه چهارگوش است و بر فراز بقعه گنبدی مشاهده می شود كه از عرق چینی كوتاه با آجر و خشت تشكیل شده ودر مركز آن گنبد كوچك شلجمی ، آراسته به كاشی دیده می شود.

آب انبار كوچكی توسط " علی خان سنقری" نایب الحكومه قم در كنار این زیارتگاه بنا شده است.

این بنا كه ساختمان آن را متعلق به دوره قاجار می دانند، برسر راه جاده اراك قراردارد.

شاهزاده زكریا

در بخش خلجستان بین روستای عیسی آباد و میدانك ، رود كوچك خشكی وجود دارد كه دركنار آن از عمق 5 متری سطح زمین ، سدی آجری به صورت برجی از سنگ وگچ بنا شده است . ساختمان امامزاده زكریا در دوره صفویه برروی این سد بنیان شد . نمای بیرونی این بقعه هشت ضلعی و با آجر وگچ  بنا شده است.

شش امامزاده

این زیارتگاه تنها امامزاده شاخص و برجسته دهستان قمرود است كه به سبكی ساده و با ویژگی های معماری بومی منطقه در سال 1331 هـ . ق ( عصر ناصری) به همت " مهند س الممالك غفاری "  بنا شده است . در این بقعه چنانچه از نام آن بر می آید، شش تن كه همه از نوادگان امام موسی كاظم (ع) هستند ، مدفونند. ویژگی شاخص بنا ، كاشی های هفت رنگ عصر قاجاریه و كتیبه های كاشی كاری بر فراز قسمت ورودی بناست.

امامزاده شاهزاده جعفر

این زیارتگاه در روستای " گیو " نزدیك دستگرد خلجستان قرار دارد و مدفن یكی از فرزندان امام كاظم (ع) به شمار می رود. این بنا با جداری از تخته سنگ های بلند و كم حجم و ملات گچ ساخته شده و قاعده آن ازبیرون به شكل برج است . زیارتگاه در ابتدا از داخل نیز به صورت برج بود كه در تعمیرات و تزیینات عهد صفوی جدار درونی آن به صورت هشت تركی در آمد.

امامزاده عبدالله

این بنا نزدیك قلعه صدری قرار دارد و منسوب به یكی از نوادگان امام سجاد (ع) است . بر فراز بقعه ی این زیارتگاه ، ایوانی الحاقی قرار دارد كه قسمتی از آن ،  نزدیك درگاه ، به شیوه معرق ، كاشی كاری شده و احتمالاً به دوره قبل از حكومت قاجار تعلق دارد.

امامزاده علی بن  جعفر(ع)

امامزاده علی بن جعفر مشهور به " در بهشت " در شرق شهر قم قرار دارد. بنا هشت وجهی با گنبد دو پوشش هرمی شكل ، به اوایل سده هشتم هـ . ق تعلق دارد كه در دوره قاجار ایوان و بیوتاتی بدان اضافه شد. این امامزاده مدفن " علی بن جعفر " فرزند امام صادق (ع) است . این بقعه پس از آستانه مقدسه بربقیه اماكن و مقابر استان قم از نظر تزیینات برتری دارد. یكی از مهم ترین عناصر تزیینات این بقعه هنر گچبری به كار رفته درآن است كه در زمره ی برجسته ترین آثار هنری سده هشتم وهم طراز بناهایی همچون " گنبد علویان همدان ، " مدرسه حیدریه ی قزوین" و " بقعه پیربكران اصفهان " محسوب می شود.

كاشی های كوكبی زرین فام ازاره بنا بالغ بر 94 پارچه با نقش های گیاهی ، حیوانی وانسانی و كتیبه هایی به خط نسخ شامل آیات قرآن ،  روایات مذهبی و ابیات فارسی ، از دیگر تزیینات منحصر به فرد این بقعه به حساب می آیند و بخش هایی از آنها ، امروزه زینت بخش بسیاری از موزه های ایران وجهان است.

محراب زرین فام بنا كه در طاق نمای جنوبی بقعه قرار داشت و به دستور " یوسف بن علی بن محمد بن ابن طاهر" آخرین فرد از خاندان ابی طاهر به سال 734 هـ . ق ساخته شده بود ، یكی دیگر از آثارهنری این بقعه است . این محراب امروزه زینت بخش موزه ی دوران اسلامی درموزه ملی ایران است.

امامزاده معصومه ( زینب خاتون)

بنای امامزاده سیده معصومه ( زینت خاتون ) از احفاد ( نوادگان ) امام موسی كاظم (ع) ، دردامنه كوهی درشمال غربی شهر كهك قرار دارد. هرچند به استناد شواهد باقی مانده ، اسكلت اصلی بنا به پیش از دوران صفوی تعلق دارد ، اما به اعتبار یك قطعه چوب منبت كه از صندوق منبت روی قبر باقی مانده  وكتیبه ای  كه با تاریخ 999 هـ . ق موجود است ، بنا والحاقات جانبی آن متعلق به دوران صفوی است.

برجسته ترین اثر هنری بازمانده از امامزاده معصومه، در منبت گره كاری و گل میخ كوبی شده آن است كه تاریخ 979 هـ. ق برروی آن حك شده و امروزه زینت بخش موزه باغ فین كاشان است.

امامزاده ناصر(ع)

بنای چهار ضلعی امامزاده ناصرالدین (ع) در شهرقم از آثار سده دوازده هـ . ق یا اواخر دوره صفویه به شمار می رود. این بقعه به صورت چهار گوش مختلف الاضلاع به طول 50/4 متر وعرض 20/4 متر است . جداره های بنا تا حدود یك متر از سنگ مرمر پوشیده شده و بقیه آن با كاشی های فیروزه فام ساده وخشتی و آینه كاری تزیین یافته است.

سقف زیارتگاه از داخل مزین به آینه و گچبری است. نمای بیرونی بنا از آجر و كاشی ساخته شده است . این بنا دو مدخل دارد، اما فاقد صحن ، ایوان و بیوتات است. در این بنا یكی از نوادگان امام حسن مجتبی (ع) مدفون است.

امامزاده هادی (ع)

دركنار جاده جمیزقان – قاهان  در دامنه كوه ، بقعه ای به نام امامزاده هادی (ع) قرار دارد. وی یكی از فرزندان امام موسی كاظم (ع) و برادر امام رضا (ع) وحضرت معصومه (س) است . بنای این زیارتگاه از هشت صد سال پیش به جای مانده است.

شاهزاده هادی

این زیارتگاه از دوره صفویه باقی مانده و در روستای وشنوه قرار دارد . بنای آن دارای ساختمانی چهار ضلعی است كه با گنبدی ترك از كاشی تزیین یافته است . برجدارهای ساختمان نقاشی قدیمی به جای مانده است . این نقوش حدود هفتاد سال پیش توسط " میر حسن نقاش " انجام شده است.

از دیگر امامزاده های استان قم می توان به موارد زیر اشاره  نمود: امامزاده ابراهیم در بخش كهك در روستا ی  سیرو، امامزاده فاضل از بناهای دوره قاجاریه در روستا ی  بیدهند بخش كهك از دوره صفویه ، بقعه متبركه سكینه خاتون یكی ازنوادگان امام كاظم (ع) كه از سال های آغازین دوره صفویه دربخش مركزی روستای زالون آباد به جای مانده است ، بنای شاهزاده مهدی غایب از دوره صفویه در بخش خلجستان روستای كاسوا، بنای امامزاده عاقب متعلق به دوره قاجاریه در بخش خلجستان روستای بنابر، شاهزاده ابوطالب از بناهای دوره صفویه در بخش خلجستان روستای نویس ، شاهزاده احمدبن علی متعلق به سده نهم هـ . ق در بخش خلجستان روستای كاسوا، بقعه علمدار احتمالاً از سده های پنجم وششم هـ. ق در روستای كیاب بخش خلجستان ، بقعه سلطان محمود از دوره صفویه در بخش كهك درروستای صرم ونیز مقبره شیخ اباصلت در محله مسجد جامع قم از دوره صفویه ، آرامگاه شاهزاده احمد بن محمد حنیفه از آثار سده های هشتم تا دهم هـ . ق دركنار امامزاده شاه سید علی قم، امامزاده ابوالعباس احمد (ع) ، مجاور " در بهشت " قم از آثار سده هشتم هـ . ق ، امامزاده شاهزاده احمد وعلی حارث در خاكفرج ، امامزاده شاهزاده جعفر غریب مدفن ، یكی از نوادگان حضرت امام كاظم (ع) در شرق شهر قم ، چهار امامزاده از دوره قاجاری در كنار مسجد جامع  و گورستان قدیمی شهر كهك و...

مقابر باغ گنبد سبز

شهر قم درسده هشتم هـ . ق شاهد ساخت یادمان های مذهبی تاریخی متعددی بود كه درفرهنگ معماری ایران به نام " برج های آرامگاهی " شناخته می شوند. شاخص ترین این بناها مجموعه ای را تشكیل می دهند كه تحت عنوان " مقابر دروازه كاشان قم" شناخته می شوند .

دراین سه بنا كه از نظر هنر گچبری از نمونه های منحصر به فرد به شمار می روند، امرای خاندان " علی صفی"  فرمانروایان مستقل قم در سده هشتم هـ . ق مدفونند. این مجموعه از سه برج آرامگاهی تشكیل شده كه از جنوب به شمال قرار گرفته اند.

مقبره " خواجه اصیل الدین " كه دو تن از امرای خاندان صفی در آن به خاك سپرده شده اند و تاریخ 761 هـ . ق در این برج مشاهده می شود.

مقبره " خواجه علی صفی "  مدفن سه تن از امرای خاندان صفی . تاریخ 792 هـ. ق  در این آرامگاه به چشم می خورد .

مقبره شمالی به اواخرسده هشتم و اوایل سده نهم هـ . ق تعلق دارد.

شلجمی : اگر دو قوس از دایره بر سطحی محیط شود كه هر دو از نصف دایره طولشان بیشتر باشد و انحداب یا كوژی آن دو در دو جانب باشد آن شكل را شلجمی گویند.

ازاره : آن قسمت ا ز دیوار اتاق و یا ایوان كه از كف طاقچه تا روی زمین بود.

کتاب میراث فرهنگی استان قم

زیارتگاه ها – امامزاده های استان آذربایجان شرقی

امامزاده اسماعیل

در ضلع جنوبی مسجد جامع میانه ، بقعه ای وجود دارد كه به مقبره كمال الدین نیز مشهور است. این بقعه متعلق به امامزاده اسماعیل و دارای گنبدی پوشیده از كاشی های فیروزه رنگ است . از بنای اولیه امامزاده تنها كتیبه ای بر بالای سر در بنای فعلی باقی مانده كه تاریخ 1258 ه . ق و اسم بانی بنا، به نام " مشهدی بایرامعلی بن عوض " بر رویآن حك شده است . مناره ی بلندی به ارتفاع 13 متر در صحن بقعه وجود دارد كه دارای دو كتیبه ی سنگی است.

امامزاده بزرگ

بنای این امامزاده در بخش جنوب غربی سراب ، در كنار گورستان عمومی واقع شده و دارای ازاره های سنگی ، بدنه ، گنبد ، مناره هایآجری و طاق نماهای مقرنس كاری گچی است.

این بنا همچنین دارای دو مناره به ارتفاع 9 متر استكه مأذنهآنها فرو ریخته است . شیوه معماری بنای امامزاده مربوط به قرن های هشتم و نهم ه . ق است.

امامزاده جمال

امامزاده جمال تبریز زیارتگاهی است كه در مسجد حاجت ، در راسته كوچه واقع شده است. این زیارتگاه مرقد امامزاده موسی معروف به سید جمال از اولاد امام موسی بن جعفرعلیه السلام است.آرامگاه در زیر گنبد نسبتاً بزرگی واقع شده و پا طاق مقرنسی دارد كه رویآن صندوق چوبی زیبایی نهاده اند .

دو كتیبه مرمرین سنگ قبر نیز در این بقعه به چشم می خورد كه یكی متعلق به قبرآخوند ملا احمد مدرس و دیگری مربوطبه قبر شیخ عبدالغفار است.

امامزاده دال و ذال

در محله ی مهاد میهن ( میار میار ) در جوار مسجد دال و ذال ، دو قبر كوچك با پوششی از كاشی سبز رنگ وجود دارد كه متعلق به دو امامزادهیبزرگوار است . هرچند هویت این دو امامزاده معلوم نشده ، ولی در بسیاری از كتب معتبر بهآنها اشاره شده است.

بقعه سید ابراهیم

این بقعه متعلق به سید ابراهیم است . به استناد " تاریخ اولاد الاطهار " سید ابراهیم از فرزندان حضرت امام زین العابدین ( ع ) و به استناد برخی كتب علم رجال از فرزندان حضرت موسی بن جعفر ( ع ) است. این بقعه در وسط حیاطی قرار دارد كه اخیراً از سوی سازمان میراث فرهنگی مرمت شده است .

در قسمت پایین دیوار جنوبی بقعه،كتیبهیمعروف به " سنگ بسم الله " تعبیه شده بود كه اخیراً برای حفاظت بیشتر به موزه یآذربایجان منتقل شده و به جایآن، نمونه كاملی ازآن سنگ بازسازی و نصب گردیده است.

بقعه سید حمزه

بقعه سید حمزه در محله ی سرخاب دركنار مقبرة الشعرا در خیابان ثقة الاسلام تبریز واقع شده است. نمونه های حجاری ظریف باقی مانده از این بقعه ، نشان دهندهیعظمت بنای اولیه است. طاق مرمرین سر در صحن مدرسه كه از چهار قطعه مرمر بزرگ تشكیل و در پیشانیآنآیه ای از سوره ی"الحجر" حك شده ، از این جمله است.

عرض طاق بقعه 183 و بلندی قسمت اصلی 120 سانتیمتر است. در بالای طاق سر در ، سنگ نبشته ی مرمرین دیگری به تاریخ 1279 هجری قمری نصب شده،كه مربوط به زمان ناصرالدین شاه قاجار است.

ازاره های مرمرین دیوار شرقی دهلیز در دو طرف در ورودیآن قرار گرفته و بر روی  آنها نقوش زیبایی به شكل برجسته كنده شده كه ظاهراً مربوط به دوره یآق قویونلو و تركمانان است. به این ترتیب مشخص می شود كه بقعه ی سید حمزه در تمام ادوار تاریخ از ایلخانان وتركمانان ، تا صفوی و قاجاریه مورد احترام بوده است.

نمای طاق مرمرین در ورودی بقعه،از شاهكارهای حجاری دوره صفویه وآینه بندی های طاق بالای صندوق قبر امامزاده بسیار چشمگیر است.

تاریخ بنای نخست بقعه 714 هجری قمری یعنی همان سال در گذشت صاحب مقبره است. وی سید جلیلالقدری به نام "ابوالحسن حمزه بن حسن بن محمد "  بود كه همزمان با سلطان محمود غازان خان و سلطان محمد خدابنده ( اولجایتو ) می زیست و از احترام بسیار برخوردار بود.

درویش حسین كربلایی ، از بقعه و منضماتآن شامل مسجد،مقبره و مدرسه یاد كرده  و نوشته است كه مصحفی بر روی قبر سید حمزه هست كه می گویند به خط حضرت امیرالمؤمنین علی ( ع ) می باشد.

امامزاده شاهزاده قاسم

این امامزاده در روستای " پیرلرشاه قاسم " از توابع كلیبر واقع و در بین مردم شهرستان های اهر ، كلیبر و حاشیه رود ارس از منزلت ویژه ای برخوردار است. از بنای اولیه بقعه تنها سر درآن باقی مانده كه احتمالاَ مربوط به دوره صفویه است .

امامزاده شعیب

امامزاده شعیب در روستای دوزال جای دارد. این روستا در 20 كیلومتری شمال خروانق بر فراز كوهی قرار گرفته كه مشرف بررود ارس و مرز جمهوریآذربایجان است . ظواهر امر نشان می دهد كه بنایآرامگاه مربوط به اواخر قرن هفتم هجری یعنی دوره حكومت ایلخانی است.

بنای امامزاده شعیب برج هشت ضلعیآجری بلندی است كه روی یك قاعده سنگی استوار شده و در هر ضلعآن ، طاق نمای بلندی با طاق جناغی به چشم می خورد . در قسمت بالای برج و دور تا دور بنا ، حاشیه ای از تزیینات معرق با كاشی های لاجوردی و فیروزه ای به عرض 110 سانتیمتر قرار دارد.

این برج دارای یك گنبد دو پوش است. قسمت غربی برج از طریق اتاقی به مسجد قدیمی دوزال متصل می شود . ازهمین اتاق می توان به زیرزمین و محل اصلی مقبره وارد شد.آرامگاه موسوم به امامزاده شعیب در سردابه این محل قرار دارد.

امامزاده علی بن زید

زیارتگاه امامزاده علی به مجاهد بن زید در محلهیچهارمنار تبریز، انتهای مسجد جامع در بازار،رو به روی كوچه ملا احمد واقع است.

بقعه عون بن علی و زید بن علی

این بقعه بر فراز بلندترین قله ی كوه سرخاب واقع شده و دارای سه اتاق ، یك مقبره ی مسجدگونه ، یك ایوان، دومیل ( مناره ی توپر ) و پنج ستون سنگی بزرگ است . بنای مقبره از سنگ های سرخ كوه و ستون های ایوان از سنگ سخت كبود است. معماری بنا به شیوه ایلخانی است.

این بنا در حمله ی عثمانی تخریب و در زمان شاه عباس صفوی تجدید بنا شد . بار دیگر زلزله سال 1193 هجری بنا را ویران ساخت و اواخر قرن 13 توسط امین لشگر قهرمان میرزا تعمیر گردید. در سال های اخیر ، این مقبره به شكل مطلوبی مرمت شد.

صاحب روضات الجنان می نویسدكهدراویش نعمت الهیآنجارا مزار فرزندان حضرت علی ( ع) " عون بن علی " و " زید بن علی " می دانند.

امامزاده محمد نوجه مهر

امامزاده محمد نوجه مهر معروف به " سید محمدآقا " در روستای نوجه مهر قرار دارد. مقبره این امامزاده كه او را به نوادگان امام موسی كاظم ( ع ) نسبت می دهند ، تجدید بنا شده و دارای ضریح زیبایی است. اینآرامگاه بین مردم از تقدس و احترام بسیار برخوردار است و هر سال كشاورزانآن نواحی پس از برداشت محصول برای زیارت و ادای نذورات خود به زیارت این امامزاده می روند.

مقبره مضر بن عجیل

این مقبره در روستای دیزج خسروشهر در بالای تپه ای مرتفع قرار دارد. بنای بقعه به شكل استوانه ای با گنبدهای مخروطی است كه در زیرآن مقبره ای وجود دارد . مردم این مقبره را متعلق به " مجیربن عقیل " از خانواده پیامبر می دانند. این بقعه هیچ سنگ نبشته ای ندارد ، ولی سنگ كوچك سیاهی كنار قبر دیده می شود كه به سنگ شفا معروف شده است.

حمدالله مستوفی در كتاب تاریخ گزیده و نزهة القلوب از " امیر مضر به عجیل " با عنوان نبیره ی عبدالمطلب و صحابی پیامبر كسی كه در این گور خفته ، یاد كرده است.

معبد مهری مراغه و مقبره ملا معصوم

درحدود شش كیلومتری جنوب شرقی مراغه روستایی به نام ورجوی قرار دارد . در كنار این روستا گورستان بزرگ قدیمی وجود دارد كه تعداد زیادی سنگ قبر منقش به تصاویر تیر و كمان ، نیزه ، شمشیر و سپر برروی قبورآن نهاده شده است. از این میان می توان به صندوق سنگی منقش قبر " زمان بیگ " فرزند " كدخدا میرزا بیك " ، با تاریخ وفات 1085 ه . ق اشاره كرد.

مقبره ملامعصوم دركنار این گورستان واقع است. ورودی این مقبره راهروی بزرگی است كه عرض دهانه ورودیآن به 7 متر می رسد. در انتهای راهروی سرپوشیده ، ورودی مستطیل شكلی به عرض 80/1 متر در سنگ كنده شده كه باعبور ازآن ، محوطه ی وسیع و جالبی نمایان می شود.

در سمت چپ راهرو و نزدیك مدخل ورودی تالار بزرگ ، اتاق چهارگوش كوچكی وجود دارد كه در دل سنگ كنده شده است . سقف این اتاق به صورت یك گنبد در صخره حفر شده و در وسط سقف نورگیری تعبیه شده است.

درازای تالار بزرگ 12 و پهنایآن حدود 3/6 متر است.  در انتهای تالار بزرگ با عبور از یك صفه به پهنای 2 متر و درازی 3/3 متر ، محوطه اصلی نیایشگاه شروع می شود كه از یك اتاق دایره ای شكل به قطر 9/5 متر تشكیل شدهاست، درسمت جنوبی این اتاق به ارتفاع یك پله از كف ، محرابی مستطیل شكل به درازا و پهنای 2×6/2 متر با سقف هلالی شكل وجود دارد.

ازاره ی سنگی این نیایشگاه به ارتفاع 2 متر با دقت خاصی حجاری و صاف شده است. به عقیده كارشناسان ، محراب این نیایشگاه شباهت بسیار با طرح محراب بعضی از معابد مهری دارد و با توجه به وسعت این نیایشگاه به نظر می رسد  روزگاری معبدی با شكوه بوده و در شمار یكی از بزرگترین معابد مهری به حساب میآمد و از قسمت هایی چون محل تعویض لباس روحانیون ، محل تعلیم گروندگان بهآیین مهر ،  محل فعالیت های نجومی علمای مذهب مهر و بالاخره محل برگزاری