کَهنوج (
نام در محل: کَهنو) از شهرهای استان کرمان در جنوب شرقی ایران است. شهر کهنوج مرکز شهرستان کهنوج است. جمعیت شهر کهنوج بنابر سرشماری نفوذ مسکن سال ۱۳۹۰ مرکز آمار ایران قریب به ۱۲۰،۸۹۷ نفر است.
وجه تسمیه
نام کنهو(ج) را به معنای کَهن نو (قنات نو) دانستهاند. قنات اصلی این آبادی، قنات شیخآباد بوده و قنات نو پرآب در کنار قلعه قدیمی که به کلات مشهور بوده واقع شده و باعث پیشرفت این آبادی شده.کهنوج از دو واژه (کهن) و (نو) (قنات نو) تشکیل شدهاست و چون عامل آبادانی و پیشرفت آنجا فردی بنام ((ملک دینار صفاری)) بوده به ((کهنوج دینار)) هم معروف است.در مرکز این شهر قلعه ضرغام وجود دارد که هسته اولیه تشکیل این شهرستان بودهاست. و در حال حاضر قسمتی از آن هنوز وجود دارد.
رودخانهها
اکثر رودخانههایی که در کهنوج جریان دارند فصلی هستند و تنها رود دایمی این شهرستان هلیل رود است که پس از مشروب نمودن قراء جیرفت وارد شهرستان کهنوج میشود و از جلگه رود بار گذشته و به جازموریان که واقع در انتهای خاوری شهرستان کهنوج است منتهی میشود و یکی از رودهای دائمی است از ارتفاعات پا سفید سر گریچ و کوه شاه در شهرستان کهنوج و اسفندقه در جیرفت سرچشمه میگیرد.
معادن و معدن تیتانیوم
شهرستان کهنوج از نظر معادن،بسیار غنی است و دارای معادن مهمی است که به بهره برداری رسیده اند از جمله معدن کوه سرخ ، معدن تیتانیوم و ... معدن تیتانیوم کهنوج که هنوز در دست مطالعهاست در ۲۵ کیلومتری جنوب کهنوج در بند کوه واقع است که یکی از معادن بزرگ جهان میباشد وسعت این معدن حدود ۳ کیلومتر مربع وعمق کانسارهای ان از ۲ الی ۱۰ متر میباشد.کانسنگ این معدن ۴۲ میلیون تن میباشد والیمنیت ان ۲/۲ میلیون تن براورد شدهاست. کانی اصلی این معدن ایلمنیت منیتیت ووایاد یوم است.
دانشگاه ها و مراکز آموزش عالی
- دانشگاه پیام نور کهنوج
- دانشگاه آزاد اسلامی واحد کهنوج
- دانشگاه علمی کاربردی فرمانداری کهنوج
- پردیس دانشگاه کشاورزی علمی کاربردی جهاد کشاورزی کهنوج
محصولات کشاورزی
با توجه موقعیت آب و هوایی منطقه زمینهای کهنوج، بیشتر برای پرورش محصولات کشاورزی، از جمله مرکبات مانند پرتقال ، لیمو ترش و نارنگی که در اطراف روستاهای شهر تولید میشود و در کنار مرکبات، نخل خرما که اکثریت مردم به این شغل توجه خاصی دارند. محصولات زمینی مانند خیار، گوجه فرنگی ، هندوانه ، ذرت و لوبیا سبز که اکثریت مردم روستا به دلیل حاصل خیز بودن زمین به آن اشتغال دارند.
سوغات
از مهم ترین سوغات کهنوج می توان به مرکبات ، هندوانه و خرما و انبه اشاره کرد
|
دهستان ها:
دهستان حومه (کهنوج)
دهستان نخلستان
دهستان کوتک
مردم |
| جمعیت |
۱۲۰،۸۹۷ نفر |
| زبان گفتاری |
فارسی |
| مذهب |
شیعه |
| جغرافیای طبیعی |
| مساحت |
۲۴۷۰۵ |
| ارتفاع از سطح دریا |
505متر |
| آبوهوا |
| میانگین دمای سالانه |
26درجه |
| میانگین بارش سالانه |
188میلیمتر |
| روزهای یخبندان سالانه |
1 |
موقعیت جغرافیایی: شهرستان کهنوج از جمله شهرستان های جنوب استان کرمان است که از شمال به شهرستان جیرفت،بافت و عنبرآباد،از شمال شرقی به شهرستان بم،از شرق به استان سیستان و بلوچستان و شهرستان رودبار،از جنوب به شهرستان منوجان و از غرب به استان هرمزگان محدود است.
از نظر استراتژیک موقعیت نسبتاً نظامی میباشد چرا که به دلیل عبور کاروانان در ایام قدیم که از هر سو مردم شاهد راهزنان و دزدان بودند باعث شده که پس از انقلاب شکوهمند ایران و با تدابیر امنیتی مسئولین امروزه در یک موقعیت بسیار امن و آرامش قرار بگیرد
جمعیت: جمعیت کل این شهرستان بر اساس نتایج سر شماری سال1385 خورشیدی، 105207 نفر می باشد که بیش از 56% از این جمعیت در مناطق روستایی زندگی می کنند.
آب و هوا: اختلاف ارتفاع و نیز نزدیکی به سواحل خلیج فارس و دریای عمان موقعیت های ویژه ای را در مقوله ی اقلیم شهرستان کهنوج به وجود آورده است. گرم ترین ماه سال تیرماه با حداکثرC ˚48 می باشد.
اماکن و جاذبه های گردشگری: 1- قلعه کهنوج: این قلعه که به کلات ضرغام نیز معروف است،از جمله آثار گرانبهای باقیمانده از روزگاران گذشته است. از زمان دقیق ساخت این بنا اطلاع دقیقی در دست نیست اما به نقل از اسناد و مدارک تاریخی، تا زمان قاجار قلعه ی مستحکم و آباد بوده است.وی علاوه بر احداث چند رشته قنات قلعهای نیز بنا نهاد که اکنون ویرانههای آن به ((قلعه ضرغام)) معروف است. از آثار تاریخی این شهر قلعه تاریخی میباشد که مرکز حکومت ضرغام از طایفه خوانین میباشد، بر جای ماندهاست و بعد از پیروزی انقلاب اسلامی این قلعه تخریب شده و بعد از گذشت چند سال از انقلاب اسلامی مکان قلعه توسط شهرداری به منبع آب آشامیدنی تبدیل شد که با پیشنهاد استانداری کرمان این منبع آب مکان مناسبی قرار نگرفت و مردم هیچ استفادهای از آن نکردند و در حال حاضر قسمت کمی از این قلعه بازسازی شدهاست و هیچ استفادهای از آن نمیشود و این هم سه عکس از قلعه ضرغام السلطنه در کهنوج:
۲-قلعه قدیمی گلاشگرد: این قلعه در شهر ولاشگرد یا گلاشگرد و از قرن چهارم هجری به یادگار می باشد. 3-روستای دهکهان:این روستای کوهستانی در km35 جنوب غربی کهنوج بین کوهستان«گرگ» و رشته کوه منوجان واقع شده و از آب و هوای خوشی برخوردار است. 4-دره کلمُرز:(درkm5 شمال شرقی کهنوج) 5-پناهگاه حیات وحش مهروئیه:درkm60 شمال شهر کهنوج،این منطقه دارای جلگه ای یکنواخت و جنگلی انبوه می باشد که دارای گونه های کمیابی نظیر گربه جنگلی،جوجه تیغی،هو بره،کمَنزیل و...می باشد. 6-جنگل ناز دشت و کاخ شاه و همچنین باغ معروف قوام الملک 7-زیارت بی بی طیبه 8-جنگل کنار عشقی 9-منطقه گروک سلیمانی 10-درگز و...از مناطق و جاذبه های گردشگری این دیار می باشند.نواحی کوهستانی اطراف شهر :
وجود کوه های نسبتاً مرتفع دارارتفاع متوسط۲۰۰۰ متر درجنوب غربی درشمال وشمال غربی درشمال شرقی که همانند دیواری اطراف آن رافراگرفتهاست ار تفاعات این منطقه دنبالهٔ رشته کوه های زاگرس و کوه های پراکنده مرکزی است که از شمال به جنوب از ارتفاعات شهرستان میتوان،کوه های جبال بارز در شمال شرقی را نام برد.همچنین میتوان کوههای کلمرز و گرم و کوه شهری و کوه شاه نیز نام برد. که ارتفاع متوسط آن ها به ۲۰۰۰متر میرسد به دلیل نفوذ تودههای گرافیتی در بخشی از این ارتفاعات معادن کرومیت ایجاد شدهاست. از مهمترین ارتفاعات کهنوج می توان به موارد زیر اشاره کرد:
1-کوه سوزه با ارتفاع 2380 متر
2-کوه گیشو با ارتفاع 2320 متر
3-کوه بیدوئی با ارتفاع 2094 متر
4-کوه دیوان مراد با ارتفاع 1969 متر
5-کوه کلمرز با ارتفاع 1710 متر
6-کوه سرخ با ارتفاع 1466 متر
7-کوه سفید گود با ارتفاع 1262 متر
8-کوه ازلی با ارتفاع 1093 متر
صنایع دستی:مهمترین صنعت دستی رایج در این شهرستان که دارای قدمت قابل توجهی است حصیر بافی است و قالی بافی ، گلیم بافی و خوس بافی از دیگر صنایع دستی این منطقه می باشند.
آبشار سنگی
۵-پارک نشاط
۶-پارک شهربازی-پارک بزرگ شهر(۲عکس)
ا
خواستگاری: خواستگاری کردن پسر از دختر یه رسم معمول و لازم بحساب میاد.در شهرستان کهنوج هم این رسم اجرا میشه .البته یه تفاوتهایی هم با بقیه جاها داره .مثلا شبی که خانواده داماد می خوان به خواستگاری برن ،علاوه بر ریش سفیدها و بزرگترها ،خانواده هایشان همراه با بچه هاشان و همه اهل خانه نیز تشریف می برند. تقریبا در هر خواستگاری جمعیت به طور میانگین به ۵۰-۶۰ نفر هم میرسه.! حتما با خودتون می گید بیچاره خانواده عروس. چطور از پس پذیرایی اینها بر میان؟!! پذیرایی و شام در اینجا بعهده خوده آقا داماده! به این صورت که آقا داماد شب قبلش یه گوسفند که جوابگوی همه مهمانها رو بده پیشکش میکنه .مراسم خواستگاری با حرفهای معمول و طبق رسوم انجام میشه.
دوره نامزدی: بعدازاینکه مراسم خواستگاری انجام شد.پسر ودختر وارد دوره باصطلاح نامزدی می شوند.در این دوره بر خلاف بیشتر جاها،پس از نامزد شدن،دختر و پسر از دیدن یکدیکر تقریبا منع می شوند! یعنی اگر قبلا باهم گفتگو و رفت وآمد داشتند با نامزد شدن این روابط قطع میشود. بزرگترها ارتباط این دو را تا زمان عروسی، ناخوشایند می دانند.شاید این یک رسم قدیمی و اشتباه بجا مانده از نیاکان باشد.نمی دونم.!! البته دختر و پسر علیرغم محدودیتهایی که دارند مثل تمام جاها در زمان میهمانیها و یا مراسم هایی که در آن شرکت میکنند،فرصت را غنیمت شمرده و چندی را با هم هستند.
خرید لباس و طلا:زمانیکه کم کم به تاریخ تعیین شده عروسی نزدیک می شوند برای خرید لباس و طلا آماده می شوند.به این صورت که آقا داماد با جیب پر از پول در خدمت عروس خانم و همچنین خانواده ایشان میباشد. رسمی که بنظر من اشتباه هم هست .اینکه از هر دو طرف خانواده عروس و داماد مثل مراسم خواستگاری تعداد زیادی بایستی عروس و داماد را در خرید همراهی کنند.!! عمه ،خاله، زن عمو، زن داعی و..... البته با تعدادی از بچه هایشان راهی بازار شده و تا آخر ساعت کاری بازار مشغول خرید می شوند.
لازم بذکر است که علاوه بر خرید برای عروس هر کسی که همراه آنان است یک تیکه لباس و یا هرچیز دیگه ای رو برای خودش انتخاب میکنه و داماد عزیز قیمت آنرا پرداخت میکند.!! موقع نهار هم که همه مهمان آقا داماد گل هستند.والبته شام!!
هزینه های اضافه عروسی در این منطقه سد راه بسیاری از جوانان کهنوجی برای ازدواج است. بطور میانگین هزینه یک عروسی در کهنوج مبلغی میان 10 تا 20 میلیون می باشد.البته از نوع متوسط و تقریبا ساده...!!!
حنابندان دزدی!:در این مراسم که دو شب قبل از عروسی انجام میشود مراسم حنابندان دزدی!! برگزار میشود. به این دلیل آنرا حنابندان دزدی !می نامند که فقط خانواده و فامیل نزدیک و درجه یک در آن حضور دارند. و خبری از سایر بستگان در این مراسم نیست.درواقع آنها را دعوت نکرده اند.!
شب حنابندان:شبی که فردای آنروز عروسی برگزار میشود مراسم حنابندان می نامند. در این مراسم تعداد میهمانها زیاد هستند.تقریبأ تمام کسانیکه برای روز و شب عروسی دعوت شده اند و کارت دعوت دریافت کرده اند حضور دارند. این مراسم تا پاسی از شب و گاهأ تا سپیده دم ادامه دارد. موسیقی نیز از ارکان اصلی عروسی بحساب می آید . برخلاف گذشته که ساز و دهل به مراسم حالت خاص و پرشورتری را می بخشید، در مراسمهای جدید گروههای ارگ که بیشتر از استان هرمزگان هستند نقل مجالس عروسی در کهنوج هستند.آخر مجلس بر سرو دست و پای داماد حنا می گذارند و زنها و دخترها هم گرد داماد و یا عروس حلقه می زنند و با آواز و اشعار محلی حنابند را در کارش همراهی می کنند.بعد از اینکه حنا را به سر و دست وپای داماد یا عروس گذاشتند تعدادی از دوستان و فامیل با اسکناسهای بعضأ درشت تمام سر،دست و پای آنها را می پوشانند و در آخر کار کسی که مسئول بستن حنا بود اسکناسها را برای خود بر میدارد. جمع مبلغ اسکناسها معمولا بین 100 تا 300 هزار تومان میرسد.
موسیقی: همانطور که در بالا اشاره شد موسیقی یکی از ارکان مهم در عروسیهای کهنوج بشمار می آید .تا جائیکه اگر در یک مجلس عروسی موسیقی نباشد و باصطلاح بی سروصدابرگزار شود جمعیت کمتری حضور خواهند داشت و حاضران در جشن بیشتر از گروه سنی میانسال هستند و جوانان کمتر دیده میشوند.گروههای موسیقی که در کهنوج مراسم عروسی را رونق میبخشند بیشتر از استان هرمزگان هستند.برخلاف قدیمها که گل مجلس عروسی را سازودهل محلی شکل میداد امروزه ارگ و گروههای جاز و ... که جوان پسند هستند در مجالس می نوازند. جالب اینجاست که آقا داماد برای کلاس گذاشتن و یا گرم نمودن مجلس عروسیش ویا از روی چشم و همچشمی از گروههای موسیقی که آوازه بیشتری دارند دعوت میکند که باعث میشه پول بیشتری از جیب مبارک پرداخت کنه(معمولا شبی 400 تا 1 میلون). گروههای موسیقی هم در زمان اجرای برنامه از طرف تماشاچیان با انعام دادن و ریختن پول بر سرشان بی نصیب نمی مانند و پولی که از راه انعام بدست می آورند تقریبا از یک شب برنامه اجرا کردن هم بیشتر است!!
رقص:در گذشته که بیشتر از موسیقی ساز و دهل محلی استفاده میشد شور حال خاصی به مراسم عروسی میداد. انواع رقص محلی همراه با ساز و دهل در عروسی ها برگزار میشد.البته هم اکنون در روستاهای اطراف این رسم هنوز پابرجاست.
از مهمترین رقصهای محلی می توان به چاپ دستی و چوچاپ اشاره کرد. چاپ دستی به این صورت است که رقاصها(افراد باتجربه و اکثرأ از طبقه سنی میانسال) در یک صف منظم همراه با نوای ساز و دهل و پایکوبی به چپ و راست حرکت میکنند و در آخر هر حرکت دستهای خود را به هم میکوبند.
چو چاپ نیز از زیباترین و دیدنی ترین نوع رقص در کهنوج می باشد.دونفره و گروهی : چوچاپ دو نفره به این صورت است که دو نفر با تجربه همراه با نوای ساز ودهل میرقصند و در یک لحظه به همدیگر حمله کرده و با چوب مبارزه میکنند.در چوپاپ گروهی هم تعدادی از رقاص ها هرکدام با چوبی در دست بصورت موزون و هماهنگ با صدای ساز و دهل بصورت دایره به پایکوبی و زدن چوب هایشان به همدیگر می پردازند.
روز عروسی:روز عروسی مهمانهای زیادی می آیند.. تقریبا همه کسانیکه دعوت شده اند. نهار را صرف میکنند و بعضی ها که منزلشان نزدیک است موقتا به خانه باز می گردند تا عصر و کسانیکه از راه دور آمده اند همچنان آنجا حضور خواهند داشت..میهمانان در ظهر روز عروسی علاوه بر خانه داماد در خانه های اطراف و همسایه ها نیز اسکان میابند.
سرتراش:بعد ازظهر و نزدیک غروب مراسم سرتراش آغاز می شود.بر خلاف بیشتر جاها که داماد به آرایشگاه میرود در اینجا داماد همانجا و در خانه پدری مراسم سرتراش را برگزار میکنند.به این ترتیب که داماد روی یک صندلی نشسته و نزدیکان هم در اطراف ایشان حلقه زده .در حالیکه سرتراش(آرایشگر) مشغول اصلاح سرو صورت داماد هست اطرافیان با اشعار و آواز های محلی و حرکات موزون همراه با موسیقی مخصوص سرتراش مراسم را اجرا می کنند.
نمونه ای از آواز محلی سرتراش
سرتراش ای سرتراش ....سره خوبیش بتراش...اینجا که سر میتراشیدن... نقل و نبات می پاشیدن... و....)
حمام:بعد از اجرای مراسم سرتراش که معمولا یکی دو ساعت طول می کشه ،نوبت به حمام داماد میرسد.یکی از نزدیکان داماد او را بلند کرده و به طرف حمام می برد.البته در قدیم بجای حمام خانگی ، داماد را به حوضچه هایی که مربوط به پمپ های آب کشاورزی بود،می بردند و آنجا استحمام می دادند. که شور و حال بهتر و خاصی نیزداشت.
یکی دو نفر از نزدیکان داماد نیز همراه وی به داخل حمام رفته و در استحمام به آقا داماد کمک می کنند.! داماد که حمامش تمام شد مجددا توسط یک نفر حمل میشود تا جاییکه برای پوشیدن لباس معین شده .بعد از پوشیدن لباس و کت شلوار چند دقیقه ای داماد همراه با سایرین به رقص مشغول می شود.
زیارت: بعد از پوشیدن کت و شلوار دامادی تعدادی از نزدیکان بهمراه آقا داماد بطرف زیارتگاه و یا جای مقدسی که نزدیک به محل باشد حرکت میکنند. همراهان هم با بوق و شادی کردن و هلهله وی را تا زیارت همراهی می کنند .آقا داماد وارد زیارتگاه شده بعد از زیارت و خواندن دو رکعت نماز و گذاشتن مبلغ پولی بعنوان نذر آنجا را ترک می کند.همراهان نیز وی را مشایعت میکنند.
آرایشگاه:عروس خانم که از صبح به آرایشگاه رفته منتظر داماد است و همراهان و داماد از زیارت بطرف آرایشگاه حرکت میکنند.داماد دسته گلی را از گلفروشی خریده و به داخل آرایشگاه رفته و بهمراه عروس سوار ماشین گل کاری شده و زیبا بطرف خانه حرکت میکنند. اتومبیل ها و موتوری هایی که داماد را همراهی میکنند با حرکات نمایشی و البته خطرناک شور و حال خاصی را به کاروان همراه عروس و داماد می بخشند.
شب عروسی:تعدادی از مهمانان که همراه داماد نرفته بودند و در خانه منتظر ورود عروس و داماد نشسته اند با ورود عروس و داماد به هلهله و شادی و خواندن اشعار وآوازهای محلی می پردازند. عروس و داماد از میان جمعیت پرشور وارد اتاق مخصوص که از قبل آماده و تزئین شده(حجله) می شوند. حاضرین یکی یکی و البته با بی نظمی وارد اتاق عروس داماد شده و به آنان تبریک میگویند.
بذل(بجار):رسم بذل دادن یا باصطلاح محلی (بجار) از دیرهنگام در مراسم های عروسی رواج داشته است. البته در حال حاضر نیز در اکثر مناطق این رسم برقرار می باشد.بعد از نهار روز عروسی تا آخرین لحظه مراسم و بعضأ تا بعد از جشن،میهمانان که به عروسی آمده اند هرکدام مبلغی را بعنوان کمک هزینه شروع زندگی داماد پرداخت می کنند .به این صورت که دو نفر مسئول جمع آوری بذل هستند یکی صندوقدار که معمولا ساک و یا چمدان کوچکی بدست دارد و دیگری هم دفتری را بهمراه دارد که اسامی افرادی که پرداخت می کنند را در دفتر یادداشت میکند.دلیل یادداشت کردن اسامی این است آقای داماد بداند چه کسی بذل داده و هنگامی که هر کدام از افراد که اسمشان در دفتر هست اگر عروسی کنند و یا فرزندشان ازدواج کند برای برگرداندن مبلغ بهمراه چند درصد اضافه تر اقدام نماید. این امر کمک بسیار زیادی برای شروع زندگی می باشد و از رسوم بجا و نیکو بشمار می رود.
آش خوران:سه روز پس از مراسم عروسی مراسم آش خوران برگزار می شود.دراین مراسم فقط فامیل نزدیک عروس و داماد حضور دارند.و آش پخته میشود و میهمانان با آش پذیرائی میشوند. برخی از حاضرین هم با دادن کادو به عروس زندگی جدید را به او تبریک میگویند.
رسوم غلط عروسیهای کهنوج:آداب و رسوم اشتباه در بسیاری از جاها که بجا مانده از نیاکان و گذشتگان می باشد همچنان مورد استفاده قرار می گیرند.در شهر کهنوج و مناطق اطراف نیز آداب و رسوم اشتباه مشاهده می شود که در ذیل به برخی از آنها اشاره میکنم.
1- برگزاری مراسم عروسی به مدت سه شب و سه روز (از حنابندان دزدی تا شب عروسی)که این امر باعث صرف هزینه ها ی زیادی میباشد .
2-خریدهای آنچنانی لباس و طلا بر اساس چشم و هم چشمی.
3- منع کردن عروس و داماد از دیدن و صحبت کردن با همدیگر پس از آنکه نامزدی آنان شکل گرفت.!
4- یکی از رسوم بسیار اشتباه در این منطقه این است که در مراسم عروسی بساط منقل و بافور یکی از ارکان اصلی پذیرائی است. به این ترتیب که هنگامی که میهمانی آمد و در جایی نشست، بانی مخصوص این کار به سراغ وی رفته و بسته تریاک را جلو ایشان می گذارد.حالا اگه طرف اهل دود ودم باشه همونجا مصرف میکنه و الا با خودش میبره ..!!!
اخیرا هم متاسفانه در عروسیهای کهنوج دادن مشروبات الکلی و مصرف آن در میان جوانان رایج شده.
ماکن تاریخی و تپه های تاریخی و توریستی کهنوج
تپه های تاریخی کهنوج:
۱-تپه خــرک
۲-تپه اژک
۳-تپه مختارآباد
۴-تپه و محوطه حسینآباد مرادخان
۵-تپه و محوطه عباسآباد
۶-تپه کلنگ میش پدام
اماكن و آثار تاريخي:
1- تم ميش پرادم كه در رودبار قرار دارد و متعلق به دوران اشكاني مي باشد.
2- قلعه كهنوج واقع درمرکز شهر كهنوج : که مرکز حکومت ضرغام از طایفه خوانین می باشد و بعد از پیروزی انقلاب اسامی این قلعه تخریب شده و بعد از گذشت چند سال از انقلاب اسلامی مکان قلعه توسط شهرداری به منبع آب آشامیدنی!! تبدیل شد و در حال حاضر قسمت کمی از این قلعه بازسازی شده است و هیچ استفاده ای از آن نمی شود .
3- قلعه ميش پدام در رودبار واقع است.
4- سنگ نبشته هاي زهمكان كه در بخش فارياب واقع است
-->