ماه نشان

شهرستان ماه‌نشان که در باختر استان زنجان واقع شده یکی از آبادترین و بکرترین مناطق استان زنجان است و از جاذبه های تاریخی و جاذبه های طبیعی فراوانی چون دریاچه طبیعی، رودخانه‌های متعدد دایمی و فصلی، کوه‌های سر‌به‌فلک‌کشیده،چشمه‌ها،باغ‌ها و کشتزارهای زیبا و دیدنی برخوردار است. قلعه قدیمی یاستی قلعه که به دوره ساسانیان مربوط می شود، گواه دیرینگی سکونت در این ناحیه است

مکان های تاریخی شهرستان ماه نشان

از جمله مکان های تاریخی میتوان :

قلعه بهستان متعلق به دوره هخامنشیان، حسینیه روستای قلعه ارزه‌خوران اواخر قاجاریه، مقبره مولانا همتی انگورانی (سدهٔ دهم هجری) قلعه کلیسا در روستای کلیسا، گنجعلی بیگ قلعسی در روستای گنج‌آباد، قلعه یاستی قلعه در روستای یاستی قلعه، منجیق لیق در روستای یاستی قلعه دوره ساسانی، گیلار تپه قرن ۶ هجری قمری در روستای قلعه جوق سیاه منصور، اورتاتپه ۶۰۲ هجری قمری در روستای یاستی قلعه، تپه تکلی کانی ۱۰۹ هجری قمری روستای پری، قبرستان گورتپه در روستای ینگیجه، دریاچه طبیعی خندقلو، یخچال طبیعی قوشقار، قلعه جوق سیاه منصورنام برد .

آب و هوای ماه نشان

شهرستان ماهنشان دارای اقلیم خشک و سرد بوده و میانگین بارش سالانه در شهرستان ۹/۲۵۱ میلیمتر و متوسط دمای آن از حداقل ۷ /۸ الی حداکثر ۱/۲۱ درجه سانتیگراد در تغییر است

جاذبه های شهرستان ماه نشان

چشمه های آب معدنی، کرانه رودخانه های منطقه، دریاچه آب شیرین، کاروان‌سراها و قلعه های قدیمی که قدمت بیش تر آن ها به دوره های میانی اسلام می رسند، برخی از جاذبه های این شهرستان هستند که در قسمت های مختلف منطقه پراکنده شده اند و روی هم جغرافیای جهانگردی این شهرستان را تشکیل می دهند. رودخانه هایی که در شهرستان ماه نشان جریان دارند، همگی از ارتفاعات متعدد این شهرستان سرچشمه گرفته و آبادانی و زیبایی منطقه ماه نشان را سبب شده

شهرستان ماهنشان در غرب استان زنجان آثار ارزشمند تاریخی و طبیعی فراوانی را در خود جای داده که همواره در فصول مختلف سال میزبان گردشگران از نقاط مختلف کشور است.

شهرستان ماهنشان در ۱۱۳ کیلومتری شمال غرب شهر زنجان قرار دارد و شاید نامش کمتر به گوش مسافران این استان خورده باشد. می‌گویند ماه‌نشان قدمتی چهار هزارساله دارد.

ماهنشان، با طبیعت بکر و زیبایش در حاشیه رودخانه قزل اوزن دوره های تاریخی متعددی را تجربه کرده است و وجود قلعه ها و بناهای تاریخی ماهنشان را به عنوان منطقه ای غنی گردشگری معرفی می کند.

ماهنشان گوهری ارزشمند در گردشگری استان زنجان است که جن و پری در یک قاب به تصویر کشیده شده اند تا در کنارهای کوه های رنگارنگش تابلوی بی نظیر از اوج خلقت را به تصویر بکشند.

مادها از طریق مصب و کناره‌های رودخانه قزل‌اوزن وارد فلات ایران شدند و درروستـاهایی همچــون مادآباد در ۱۵ کیلومتری شهر ماهنشان مستقر شدند و وجود قلعه‌های دفاعی همچون قلعه بهستان در ۱۲ کیلومتری ماهنشان معماری زیبا و هنرمندانه‌ای را به نمایش گذاشته است در دوره افشاریه این شهرستان محل استقرار ایل افشار بوده که بیشترین موقعیت جغرافیائی این ایل در حاشیه رودخانه قزل‌اوزن بوده است.

ایل افشار یکی از مهم‌ترین تیره‌های غنی بگلو بوده که در کتاب مراه البلدان ازاین منطقه به عنوان منطقه افشاریه یاد شده است همچنین دهستان قزل گچیلو نیز به عنوان منطقه افشاریه عنوان شده که از فرهنگ دولت نادرشاه افشاری خبر می ‌هد.

مدیرکل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان زنجان گفت: آثار تاریخی شهرستان ماهنشان و دیگر شهرستانهای این استان برای گردشگران و مسافران نوروزی معرفی شده است.

یحیی رحمتی افزود: روستای قوزلو و قلعه بهستان بیشتر از دیگر آثار تاریخی در جهت جذب گردشگران نوروزی به شهرستان ماهنشان معرفی شده است.

منطقه حفاظت شده انگوران با مساحت نزدیک به صد و یازده هزار هکتار در جنوب غرب استان زنجان در مرز سه استان آذربایجان شرقی و غربی و کردستان واقع شده و از نظر تقسیمات کشوری قسمت عمده‌ای از شمال، شرق و جنوب آن در دو بخش انگوران و ماهنشان و قسمتی از جنوب غرب منطقه در بخش افشار شهر تکاب در استان آذربایجان غربی قرار گرفته است. این منطقه در گذشته زیستگاه بیش از هزار قوچ، میش، کل و بز بود.

۶ اثر ثبتی در فهرست آثار ملی کشور در روستای انگوران واقع است که مربوط به دوره اسلام و دوره تاریخی برفر،آهن، هخامنشی، سلوکی و اشکانی است

۱۸۴ اثر تاریخی گردشگری در شهرستان ماهنشان وجود دارد که بخشی از این آثار تاریخی مربوط به دوران عصر«مفرغ» با قدمت پنج هزار سال است.

۶ اثر ثبتی در فهرست آثار ملی کشور در روستای انگوران واقع است که مربوط به دوره اسلام و دوره تاریخی برفر،آهن، هخامنشی، سلوکی و اشکانی است.

آثار تاریخی منطقه انگوران ۹۰ مورد است که از این تعداد ۴۳ مورد به ثبت رسیده است.

مقبره مولانا همتی انگورانی مربوط به قرن ۱۰ هجری،گنجعلی بیگ قلعه سی در روستای گنج آباد، یاستی قلعه مربوط به عهد ساسانی ،منطقه طبیعی گردشگری توزلو و خور جهان در روستای انگوران را از مهم ترین جاذبه های گردشگری شهرستان ماهنشان است و کوه و تخت بلقیس و معادن انگوران مهم ترین نقش را در توریسم صنعتی ایفا می کنند.

قلعه بهستان یکی از ۲۰ قلعه تاریخی شهرستان ماهنشان(استان زنجان) است که قدمت آن قرن پنجم هجری قمری تخمین زده می شود و دربند تاریخی قاطرچی نیز یکی از مناطق حفاظت شده از لحاظ سکونت حیوانات وحشی از قبیل کل، بز وحشی، خرس، گرگ، کفتار، روباه، خرگوش، شغال، سمور، قوچ و میش وحشی، جوجه تیغی، عقاب طلایی، دلیچه و قرقی است.

قلعه بهستان یا کهن دژ در شهرستان ماهنشان در استان زنجان و درکناررود خانه قزل اوزن واقـع است. قدمت این دژ به دوره مــادها بر می‌گردد. این دژ به شماره ۱۴۵۸ به نام قلعه بهستان در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده ‌است. قلعه‌ای منحصر به فرد که نیازمند توجه ویژه مسئولان است. توجه به ساخت دیوارهای حائل در کنار رود خانه قزل‌اوزن برای حفاظت از قلعه بسیار ضروری است.

فضای کلی قلعه به سه دسته شامل اتاق‌ها، دالان‌هــا و راه‌پلــه‌ها تقسیم گردیده است که گاه دارای سقفـی تیـزه‌دار و دارای محل‌هایی به شکل مثلث یا مدور روی دیوارها برای قرار گرفتن پیه‌سوز بوده‌است. این دژ دارایراه‌پله‌های زیگ‌زاگی در ضلع‌های غربی و شرقی است که روزگاری از پایینی‌ترین قسمت ضلع شمالی آن شروع می‌شده و حالا جز ویرانه‌ای تحمیل شده بر هسته اصلی قلعه به چیزدیگری شبیه نیست و به دلیل فرسایش طبقات زیرین آن، تردد در این مسیر خطرناک وتقریباً ناممکن است.

راه‌پله‌های ضلع شمال غربی قلعه به عنوان یکی از مناطق دست نخورده و سالم دژ بهستان است که بالای این پله‌ها، اتاقی به شکل طاق محراب‌های مسجد دوران اسلامی تزئین شده متعلق به دوره اسلامی وجود دارد و راه‌پله‌های زیادبا عرض یک متر نیز اقتباس از این سبک معماری است. هم اکنون به دلیل تخریب زیاد تنها با عملیات کوهنوردی می‌توان بر بالای قلعه با تخته سنگ‌های عظیم مسطح آن رسید.

قسمت بالای قلعه با گچ اندوده شده و داخل آن حوضی با ابعاد ۷ در ۳ متر و از جنسسنگ و ساروج قرار دارد که با استفاده از لوله‌های آب گلی نیم‌متری به اسم گنگ آبآن تأمین می‌شده‌است.

برخی، پیشینه این دژ رابه زمان ماد نسبت می‌دهند. مادها ازطریق مصب و کناره‌های رودخانه قزل اوزن وارد فلات ایران شدند و در روستاهایی همچون مادآباد در ۱۵ کیلومتری شهر ماهنشان مستقر شدند و وجود قلعه‌های دفاعی همچون قلعه بهستان در ۱۲ کیلومتری ماه‌نشان معماری زیبا و هنرمندانه‌ای رابه نمایش گذاشته‌است. اما بر اساس پژوهش‌های باستان‌شناسی تاکنون، پیشینه این دژبه دوره هخامنشیان به اثبات رسیده. این دژ دردوره پس از اسلام و تا قرن پنجم نیز این دژ پابرجا بوده و کاربرد داشته‌است.

دودکش جن

دودکش جن را در ۲۰ کیلومتری شهـر ماهنشان به طرف زنجان و ۱۰۰ کیلومتـری زنجـان می‌توان پیدا کرد. دودکش جن دقیقا همان‌جایی است که مانشان را شهری افسانه‌ای می‌کند و خیلی‌ها با وجود آن‌که از زنجان گذرکرده‌اند، ولی تا به حال نه آن را دیده و نه درباره‌اش شنیده‌اند.

معلـوم هم نیست پایه‌ی نام‌گذاری آن چیست، شایـد به اعتقادات کهن مـردم این خطـه برگردد؛ امــا در اصـل، «دودکش جن» نوعی سنگ قارچی‌شکل است که براثر فرسایش پدید آمده و به مناره‌ای بلند و نازک می‌ماند که سنگ دیگری روی آن قرار گرفته است .

دریاچه پری

دریاچه‌ی «پری» در دهستان «اوریاد» در بخش مرکزی شهرستان ماه‌نشان و در ۱۵۲ کیلومتری مرکز استان قرار دارد و تنها دریاچه‌ی زنجان به‌شمار می‌آید و میان یک دشت وسیع قرار گرفته است و دقیقا حکم سراب را برای این منطقه دارد.

دسترسی به دریاچه‌ی «پری» از جاده‌ی ماه‌نشان به روستای سهند سفلی و علیا، قاضی کندی، حسن‌آباد و پری امکان‌پذیر است.

دریاچه‌ی «پری» درست مانند «دودکش جن» تا به حال چندان مورد توجه قرار نگرفته، هرچند گفته شده است اداره‌ی میراث فرهنگی و گردشگری زنجان طرحی برای ساخت سایتی تفریحی در کنار آن دارد؛ ولی تا آن زمان، حفظ این دریاچه برعهده‌ی مسافران و بازدیدکنندگانش است تا مانند نامش به افسانه تبدیل نشود.

دربند قاطرچی

دربند قاطرچی در ۵ کیلومتری سمت غرب ماهنشان به طرف روستای ینگجه سینار واقع شده و یکی از مناطق حفاظت شده ماهنشان از لحاظ سکونت حیوانات وحشی از قبیل قوچ و میش است. دربند قاطرچی یکی از مناطق خوب و جذاب برای گردش و سیاحت است.

ییلاق قارقالان

ییلاقات علم کندی جزء زیباترین مناطق شهرستان ماهنشان بوده که همه ساله جمع کثیری از علاقه مندان به طبیعت را در دامان خود پذیرا است. منطقه قارقالان که جزء مهمترین و دلنوازترین مناطق این ییلاقمی باشد همانگونه که از نام آن پیداست منطقه‌ای است که برف زمستانی تا بارش اولین برف سال آینده باقی می‌ماند. آب و هوای این ناحیه به مانند منطقه دماوند و فیروزکوه در استان تهران بوده و تنها مشکل موجود راه دسترسی به آن است که نیاز به خودروی مجهز دارد.

آلا داغ لار رنگ آمیزی طبیعی در دل کوه ها

«آلاداغ لار» یا همان کوههای رنگارنگ، رنگین کمان را بر روی زمین به نمایش گذاشته اند تا همگان اوج هنرمندی را در شکوه و عظمت طبیعت ببینند.

در مسیر حرکت از سمت زنجان به طرف شهرستان ماهنشان در دو طرف جاده کوههای رنگین خودنمایی می کنند اگر مسیرتان به این منطقه از ایران بی همتا خورده است، حتماً کوهها و تپه های رنگی یا «آلاداغ لار» را دیده اید.

کوههای رنگارنگ که هر کدام به تنهایی شگفتی های بی بدیلی هستند نقش بسته در گستره خاک و وجود رنگهایی همچون قرمز، قهوه ای، سبز، نارنجی، زرد و سفید چشم های انسان خیره می کند.

اگر قصد دارید طبیعت را آنگونه که هست ببینید سری به زنجان بزنید تا رنگین کمان را خفته بر خاک ببینید.

در مسیر حرکت از سمت زنجان به طرف شهرستان ماهنشان در دو طرف جاده کوههای رنگین خودنمایی می کنند اگر مسیرتان به این منطقه از ایران بی همتا خورده است، حتماً کوهها و تپه های رنگی یا «آلاداغ لار» را دیده اید.

در نگاه اول رنگین کمانهای خاکی را شاید یک دفترچه نقاشی که چند سطل رنگ روی آن ریخته شده فرض کنید ، اما وقتی با دقت به این کوهها و تپه ها نگاه می کنید به مصداق حدیث نبوی «ان الله جمیل و یحب الجمال» جز زیبایی و قدرت خلقت خداوند نخواهید دید.

کوههای رنگی زنجان و ماهنشان، یکی از شفگت انگیز ترین جاذبه های طبیعی استان زنجان در مسیر زنجان به ماهنشان قرار دارد.

نام بومی این تپه های چشم نواز به " آلا داغ لار" معروف است که در بخشهایی از غرب استان زنجان قرار گرفته اند.

ویرنگی یکی از مناظر زیبای طبیعی استان زنجان به شمار می آید. این مناظر آنقدر نادر و عجیب‌ هستند که گاهی تصور می‌کنیم در حال دیدن مناظر ی از یک سیاره در یک منظومه شمسی دیگر هستیم و رنگها با چشمهایت بازی می کنند.

وجود رنگهایی همچون قرمز، قهوه ای، سبز، نارنجی، زرد و سفید چشم های انسان خیره می کند و انگار بستری از حریر به رنگ رنگین کمان روی زمین پهن شده است.

در نزدیکی این کوهها و تپه ها، روستاها و آبادی های متعددی قرار گرفته اند، دست و دل بازی طبیعت زیبا که اندوخته ها و ثروت چشم نواز و زیبای خود را به ساکنان این مناطق ارزانی داشته و خاکهای رنگی به کار رفته در کاه گل دیوار خانه ها مؤیید این مطلب است.

بسیاری از مردم کشورمان و گردشگران خارجی از وجود چنین جاذبه بی نظیر، طبیعت زیبا اطلاع ندارند.

این کوه ها و تپه های رسی به سبب رنگشان به ویژه رنگ قرمز، قهوه ای، سبز، زرد، سفید و نارنجی در شرایط نور مناسب خصوصا پس از یک بارندگی اندک که خاکها را کمی خیس می کند با آن کنتراست زیبا، سوژه بی نظیری برای عکاسان - فیلمسازان و طبیعت گردان به شمار می رود.

«آلاداغ لار»می تواند به عنوان یک منطقه و محل مناسب برای توسعه گردشگری طبیعی در استان زنجان خود را مطرح کند و تحقق این امر در کنار وجود سایر جاذبه های گردشگری شهرستان ماهنشان نقش مهمی در توسعه گردشگری شهرستان ماهنشان دارد.

منطقه حفاظت ‌شده انگوران

منطقه حفاظت ‌شده و پناهگاه حیات ‌وحش انگوران درشمال غرب کشور در ناحیه‌ای کوهستانی در رشته کوه‌های زاگرس قرار گرفته است. این منطقه در جنوب غرب استان زنجان در مرز سه استان آذربایجان شرقی و غربی و کردستان واقع شده و از نظر تقسیمات کشوری قسمت عمده‌ای از شمال، شرق و جنوب آن در دو بخش انگوران و مرکزی و قسمتی از جنوب غرب منطقه در بخش افشار شهر تکاب در استان آذربایجان غربی قرار گرفته است. منطقه حفاظت شده انگوران در مساحتی معادل ۹۰ هزارهکتار و پناهگاه حیات وحش انگوران با مساحت ۳۵ هزار هکتار، دارای انواع پوشش گیاهی، بوته‌ها و درختچه‌ها، فورب‌ها و پهن برگ‌ها و گندمیان و شبه گندمیان است.

بر اساس مطالعات انجام شده ۲۹ گونه بوته و درختچه، ۹۶ نوع علفی‌های پهن برگ و ۴۶گونه گرامینه و شبه گرامینه در محدوده مورد مطالعه وجود دارد. همچنین تعداد ۳۳گونه پستاندار، ۱۰۷ گونه پرنده، ۲۳ گونه خزنده، ۸ گونه آبزی، ۷ گونه دوزیست و ۷۸گونه حشرات هوازی و خاکزی حیات وحش این منطقه را تشکیل می‌دهند.

پستانداران عمده این منطقه عبارت از قوچ و میش، کل و بز، خوک، خرس، سیاه گوش، گرگ، روباه، شغال و خرگوش هستند. همچنین برخی از پرندگان آبزی، بومی منطقه بوده و مهاجرت نمی‌کنند که می‌توان از این میان به آنقوت، تنجه و چنگر اشاره کرد. بعضی از مرغابی‌ها، لک‌لک سیاه، فلامینگو، قو، درنا و پلیکان از پرندگان مهاجری هستند که در بین سایر پرندگان از اهمیت برخوردارند.

از سایر پرندگانی که در این منطقه وجود دارند می‌توان به کبک دری، کبک معمولی، کبک چیل، باقری ‌قره- قمری و فاخته اشاره کرد. مار، مار آبی، آگاما، جکویامارمولک،گونه خاصی از لاک پشت‌ها از جمله خزندگانو دوزیستانی هستند که در این منطقه زیست می کنند.کپور، سس، سیاه کولی، زردپر یا سرخ پر، سیم، اسپله، ماشگ ماهی از انواع ماهیانی می‌باشند که می‌توان در منطقه حفاظت شده انگوران مشاهده کرد

منابع- ویکی پدیا وخبرگزاری مهر

سلطانیه

معرفی شهر سلطانیه

شهر سُلطانیه یکی از شهرهای استان زنجان است که در ۴۳ کیلومتری شهر زنجان واقع است. گنبد سلطانیه و مقبرهٔ اولجایتو در این شهر قرار دارند. از دیگر آثار تاریخی این شهر می‌توان به آرامگاه ملا حسن کاشی و خانقاه حسام‌الدین حسن چلبی (معروف به چلبی اوغلی) اشاره کرد.

از روستاهای شهرستان سلطانیه استان زنجان می‌توان به سرخه دیزج، قره بلاغ، کاکااباد و قشلاق و وناون و چمه و چم رود اشاره کرد. همچنین در چند کیلومتری این بنا معبد داش کسن وجود دارد.

تاریخچه

به گواهی منابع تاریخی موجود، شهر سلطانیه نخستین بار در دورة ایلخانان مغول بنا شده‌است؛(البته شهر فعلی با این نام و الا قبلاً از این نام آن اریباد بوده و قدمت آن به گواه کاوش‌های باستان‌شناسی به ۷ هزار سال می‌رسد) آنان پس از استقرار در ایران و انتخاب تبریز به عنوان پایتخت، دشت وسیع و سرسبز سلطانیة کنونی را برای شکار و گذران ییلاق انتخاب کردند. بدین‌ترتیب این محل قنقوراولانگ یعنی شکارگاه شاهین نامیده می‌شد. اما از هنگامی که ارغون چهارمین ایلخان مغول بر تخت نشست، تصمیم گرفت در این محل شهری بنا کند؛ بنابراین دستور داد قلعه‌ای با طول باروی دوازده هزار گام از سنگ تراشیده بسازند. پس از درگذشت وی به سال ۶۱۹ جنازه وی در محل همین شهر ناتمام دفن شد و پسر وی غازان‌خان کوشش دیگری برای تکمیل و آبادانی این شهر انجام نداد و در عوض به احداث شنب‌غازان در نزدیکی تبریز پرداخت.

اوج شکوفایی شهر در زمان اولجایتو است. وی از سال ۷۰۲ق کار ساخت شهر را از سر گرفت و برای انجام این کار بسیاری از هنرمندان، صنعت‌گران و بازرگانان را به این شهر کوچاند و این محل از این پس سلطانیه – محل شاه‌نشین – نامیده‌شد.

اولجایتو دستور ساخت بارویی به طول سی هزار گام را داد و امر کرد تا آرامگاه با عظمتی درون این بارو برایش ساخته‌شود. بدین‌ترتیب بنای باشکوهی ساخته شد که امروزه گنبد سلطانیه نامیده می‌شود و سومین گنبد بزرگ جهان به حساب می‌آِید. برخی عقیده دارند که اولجایتو این بنا را به آرامگاه امامان شیعه اختصاص داده بود و قصد داشت تا پیکر علی و حسین را به این محل انتقال دهد که با مخالفت علمای شیعه مواجه شد. اما با توجه به بناهای مشابهی که در این دوران ابواب‌البر نامیده می‌شدند و ایلخانان جهت آرامگاه خود در شهرهایی چون همدان، تبریز، شنب‌غازان بنا می‌کردند، می‌توان این نظر را پذیرفت که گنبد سلطانیه هم از این دسته بناها بوده و اولجایتو آن را به قصد آرامگاه خود بنا کرده‌است. در درون باروی شهر علاوه بر این عمارات بناهای دیگری چون مسجد، دارالضیافه، دارالسیاده، دیوان‌خانه و کاخ سلطنتی وجود داشته‌است. همچنین اولجایتو به هر یک از بزرگان دستور داده بود تا محله‌ای به نام خود در شهر بنا کنند. خواجه‌رشیدالدین فضل‌الله و چلبی‌اوغلو از افرادی بودند که در سلطانیه محله‌ها و عماراتی ساختند. مجموعه مقبره و خانقاه چلبی‌اوغلو در این دوران ساخته شد که در ادامه درباره هویت شخص مدفون، دست‌اندرکاران ساخت و... بررسی تفصیلی صورت گرفته‌است.

در سال ۷۱۰ق کار ساختمانی شهر سلطانیه پایان گرفت و این شهر پس از تبریز بزرگ‌ترین شهر ایلخانان گردید. اما با مرگ اولجایتو به سال ۷۱۶ ق تمامی افرادی که به سلطانیه کوچ داده‌شده‌بودند، آن‌جا را ترک گفتند. پس از آن در حمله تیمور به سال ۷۸۶ق بسیاری از بناهای شهر نابود شدند و با به حکومت‌رسیدن میرانشاه پسر تیمور، به دستور وی بسیاری از آثار و ابنیه سلطانیه خراب شد.

کلاویخو، سفیر کاستیل در دربار تیمور که در ۸۰۵ق/۱۴۰۴م از این شهر دیدن می‌کند چنین می‌نویسد: "روز سه شنبه ۲۶ ژوئن حدود ظهر بالاخره به شهر بزرگ سلطانیه رسیدیم و میرانشاه منتظرمان بود... شهر سلطانیه در دشت قرار گرفته و بارویی ندارد. در وسط شهر قصر بزرگی است که از سنگ ساخته شده و دارای برجهای فراوان است. در هریک از این برجها یک توپ جای دارد. سلطانیه شهری است بسیار پر جمهیت اما نه به بزرگی تبریز... به فاصله‌ای در خارج شهر، قصر بزرگی است با حجره‌های بسیار که زمان‌های گذشته توسط یک خان ساخته شده که در مقبره بسیار باشکوهی در همینجا دفن شده. میرانشاه دستور داده بود این بنا را خراب کنند و نقش قبر کرده، جسد را بیرون بیاورند...."

در دورة صفویه با آنکه از اهمیت پیشین شهر کاسته شده‌بود، باز یکی از منزلگاه‌های مهم میان راه تبریز و ییلاق پادشاهان این سلسله به شمار می‌آمد. در این زمان جهانگردانی چون اولئاریوس، شاردن، تاورنیه و... از این شهر دیدن کرده و توصیفاتی از آن ارائه داده‌اند.

تاورنیه در سفرنامه خود درباره شهر چنین می‌نویسد: «سلطانیه قریه‌ای است که نیم فرسنگ دورتر از جاده بزرگ واقع شده و نزدیک کوهی است. سابقاً مساجد قشنگ داشته و آنچه از آن باقی‌مانده دلالت بر آنچه خراب شده می‌کند، فقط مخروبه آن‌ها باقی است که به مرور ایام معدوم می‌شوند».

اما مقبرة ملاحسن کاشی - یکی از آثار باقی‌مانده در این شهر – از ابنیة این دوره‌است که در اواخر قرن دهم قمری (حدود سال ۹۷۳) ساخته‌شده‌است. برخی صاحب مزار را از علمای حکمت الهی در زمان شاه اسماعیل صفوی می‌دانند و برخی وی را هم‌عصر سلطان محمد خدابنده دانسته‌اند که مسجد و مدرسه‌ای در شهر داشته‌است؛ بنا به شکل کوشکی هشت‌ضلعی است که در گذشته باغی در اطراف آن وجود داشته‌است.

در اوایل سلطنت قاجار، سلطانیه از سویی بر اثر جنگ‌های ایران و روس و از سویی دیگر به علت اقدامات فتحعلی‌شاه در تخریب بناها بار دیگر دچار صدمات فراوانی شد؛ ضمن آنکه زلزلة شدید سال ۱۲۹۰ق موجب تخریب آثار باقی‌مانده گردید و بر اثر آن مسجد جامع که بر اساس روایات سیاحان پس از گنبد سلطانیه بلندترین ساختمان شهر بود به کلی ویران گشت

جاذبه های گردشگری سلطانیه

شهر سلطانیه در استان زنجان قرار دارد که در زمان ایلخانان مغول یکی از شهرهای مهم بود و به‌عنوان شکارگاه حاکمان ایلخانی مورد استفاده قرار می‌گرفت. کارشناسان معتقدند که قدمت این شهر سال بیشتر از چندهزار سال است اما در تاریخ آمده است که این شهر به دستور سلطان محمد خدابنده بنا شده. سفر به شهرستان سلطانیه سفر به معروف‌ترین شهر استان زنجان است که آثار تاریخی شگرفی را از دوره‌های گوناگون در خود جای داده است. در ادامه از جاهای دیدنی سلطانیه و جاذبه های گردشگری سلطانیه برایتان بیشتر می گوییم.

عکس از گوگل

گنبد سلطانیه یکی از جاهای دیدنی سلطانیه

بنای آرامگاه سلطانیه یکی از بزرگ‌ترین گنبد‌های خشتی ایران است و قدمت آن به دوره ایلخانان برمی‌گردد. این بنای گنبدی به دستور اولجایتو، یکی از پادشاهان مغول، به‌عنوان آرامگاه بعد از مرگش ساخته شد اما برخلاف باور عموم او در این مکان دفن نشده و پیکرش در کوه‌های اطراف شهرستان سلطانیه به خاک سپرده شده است. ساختمان این بنای ارزشمند از آجر ساخته شده و طراحی هنرمندانه کاشی‌ها باعث شده‌اند که گنبد این بنا مانند نگین فیروزه‌ای در شهر سلطانیه بدرخشد. گنبد سلطانیه بنایی هشت ضلعی است و سه در ورودی دارد و بر دیوارهای آن آیه‌های قرآن با خط‌های کوفی و ثلث نوشته شده است.

شما می‌توانید برای رزرو ویلا و سوئیت در سلطانیه و نزدیک به گنبد سلطانیه در صفحه اصلی سایت ما نام این شهر را جستجو کنید و اقامتگاه‌های منطقه را ببینید.

عکس از سایت soltaniyeh.ichto.ir

حمام سالار یکی از آثار تاریخی سلطانیه

حمام سالار در دوره قاجاریه توسط فردی به نام سیف علی خان کلانتری معروف به سالارخان در شهر سلطانیه ساخته شد. این حمام با سقفی گنبدی به سبک حمام‌های ایرانی ساخته شده و شامل قسمت‌های ورودی، سربینه، خزینه و گرم‌خانه است. از سال ۱۳۵۸ تا سال ۱۳۷۲ این حمام به بنایی متروکه تبدیل شده بود و پس از آن توسط دولت از نوادگان سالارخان خریداری شد و به رستورانی سنتی تغییر کاربری پیدا کرد.

عکس از گوگل

چمن سلطانیه

چمن سلطانیه یکی از آثار طبیعی ایران و استان زنجان است که با وسعتی در حدود ۷۵۰ هکتار در فهرست آثار طبیعی ثبت شده. در نزدیکی این چمن طبیعی حدود ۴۰ چاه و قنات وجود دارد که آن را به‌صورت طبیعی آبیاری می‌کنند. طبق گفته کارشناسان زیر پوسته این قسمت از زمین خاکی سفید‌رنگ وجود دارد که مانع نفوذ آب به عمق زمین می‌شود و همین موضوع باعث طراوت و شادابی چمن شده است. در دوره ایلخانان و زمانی که در شهر سلطانیه بنای مسکونی وجود نداشت پادشاهان مغول از این چمن و منطقه‌های اطرافش به‌عنوان محلی خوش‌ آب‌و‌هوا برای برپایی چادر و اقامت‌ها در مسافرت استفاده می‌کردند.

منابع

ویکی پدیا

سایت اتاقک

قیدار

.

قیدار یکی از شهرهای ایران در استان زنجان است. این شهر مرکز شهرستان خدابنده است. جمعیت این شهر بر اساس سرشماری سال ۱۳۹۵ برابر با ۳۴٫۹۲۱ نفر بوده و زبان اهالی آن ترکی آذربایجانی است

قیدار نام یکی از پیامبران بوده‌است که آرامگاهش در این شهر قرار دارد. او را فرزند اسماعیل و نیای سی‌ام محمد، پیامبر اسلام دانسته‌اند. در کتاب منتهاج البراعه تألیف میرزا حبیب‌الله هاشمی خویی و کتاب جلا العیون تألیف محمد باقر مجلسی نیز به همین منوال شجره قیدار نبی را به ابراهیم و آدم نسبت داده‌اند.

انتساب این بقعه به قیدار نبی با استشهاد ۶۵ نفر از علمای طراز اول مورد تأیید قرار گرفته‌است.[۲] این بقعه در زمان بلغار خاتون زن غازان خان تخریب و مجدداً در سال ۷۱۹ قمری احداث شد.[۲] در تاریخ ۱۳۱۹ قمری این بقعه توسط شخصی به نام امیر جهانشاه خان افشار مرمت شد.

ازدیگر جای‌های گردشگری قیدار و شعاع ۴۵ کیلومتری آن، مسجد جامع سلجوقی سجاس، جنگلهای سهرورد، گنبد سلطانیه، سد گلابر، بند امیر و باغات کرسف و غار کتله‌خور است. اخیراً در نزدیکی زرین رود غار جدید خشکی آبی به نام زرین غار کشف شده‌است.

شهرستان خدابنده بزرگترین شهرستان شمال غرب کشور می‌باشد که در سالهای نچندان دور دارای ۳۶۰ روستای دارای سکنه بوده که به دلیل مهاجرت به استانهای همجوار برای پیدا کردن کار از جمعیت این شهرستان کاسته شده‌است.

مشاهیر قیدار (خدابنده):

شهاب‌الدین سهروردی، (فیلسوف و عارف)

ابوالنجیب سهروردی (از فقها و واعظان شافعی)

احمد سهروردی (خوشنویس برجسته دوره ایلخانی)

جهانشاه‌خان امیرافشار (ازمالکین بزرگ و فئودال‌های مقتدر)

ذوالفقارخان افشارحسین‌قلی‌خان افشاریدالله بیگدلی (اسلحه دار مخصوص دربار)

حسینقلی بیگدلیعلی‌رضا خمسه (بازیگر تئاتر، سینما، تلویزیون)

شاپور محمدی (رئیس سازمان بورس و اوراق بهادار)

سعدالله نصیری قیداری(دکترای نجوم و نماینده سابق زنجان در مجلس)

مسیرهای دسترسی:

مسیر تبریز زنجان سلطانیه قیدار

مسیر قزوین تاکستان ابهر قیدار

مسیر سقز دیواندره بیجار قیدار

مسیر همدان کبودراهنگ قیدار

جاهای دیدنی قیدار ( خدابنده )

غار کتله‌خور خدابنده

غار کتله‌خور غاری است خشکی -آبی که در استان زنجان، شهرستان خدابنده و در ۸۰ کیلومتری جنوب قیدار و ۱۷۳ کیلومتری شمالهمدان و ۴۱۰ کیلومتری تهران و ۵ کیلومتری شهر گرماب واقع است. در بعضی مناطق غربی ایران به کوه کم ارتفاع “کَتَله” می‌گویند و احتمالاً وجه تسمیه این غار نیز همین است که در یکی از این کوه‌ها قرار گرفته‌است و خورشید از پشت آن طلوع می‌کند و به جای کتله خورشید به آن کتله خور می‌گویند.

پیشینه

نخستین بار در بهار سال ۱۳۳۱ خورشیدی گروهی از سرشناس‌ترین کوهنوردان ایران از اعضای باشگاه “نیرو راستی” اقدام به کشف و بازدید غار کتله خور کردند. یکی از اعضای زنجانی گروه نامبرده به نام سید اسدالله جمالی اقدام به ثبت رسمی غار کرد. از آن پس غار کتله خور به عنوان پدیده شگرف طبیعی مورد توجه علاقه‌مندان غارنوردی قرار گرفته‌است.

ساختمان در زیر کوه کتله خور قرار گرفته و از پایین دست دهانه آن رود شور که از شعبات فرعی قزل‌اوزن است جاری است. غار در منطقه مستطیل شکلی به ابعاد ۲۰۰۰×۱۵۰۰ متر به‌وجود آمده‌است. در محل یادشده عملکرد هوازدگی مکانیکی و نیروهای درونی به کمک یکدیگر تعدادی ترک یا گسل متقاطع را در محدوده داخلی این فضا به وجود آورده و به دلیل فراهم شدن سایر شرایط، فرایند غارزایی شروع شده‌است. دهانه غار در ارتفاع ۱۷۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد و اختلاف ارتفاع آن با ارتفاع چشمه‌ای که آبهای فرورو حاصل از ریزش جوی غار را خارج می‌کند و به رود شور می‌ریزد، ۵۰ متر است.

ورودی غار یک دهلیز ۴۰۰۰ متری بوده با سقفی کوتاه و فاقد غار سنگ و چند دهلیز فرعی، پس از دهلیز فرعی یک دالان وسیع ۹۵۰ متری با سربالایی‌هایی به ارتفاع ۲ متر و گودال‌های خشک قرار دارد که با دو شاخه ۵۰ متری ادامه پیدا می‌کند و پس از عبور از یک سربالایی به تالار وسیعی پوشیده از چکنده و چکیده و ستون می‌رسد. در داخل تالار کوچک بلورین، که به تالار ستون‌ها چسبیده چاهی به عمق ۸ متر قرار دارد که احتمالاً محل خروج آب‌های فرورو سازنده غار است.

در حال حاضر این غار به سه بخش فرهنگی، تفریحی و ورزشی تقسیم شده‌است. بخش ورزشی آن که تنها مورد استفاده غارنوردان و صخره‌نوردان قرار می‌گیرد، حدود ۴ کیلومتر است که البته هنوز انتهای آن کشف نشده‌است. بخش تفریحی غار نیز که جهت بازدید عموم مورد استفاده قرار می‌گیرد حدود ۲ کیلومتر مسیر مستقیم است که گفته می‌شود این مسیر تنها ۳/۱ کل غار است. بخش فرهنگی غار نیز در بخش جنوبی آن قرار دارد. قسمت اصلی آن دالانی است طبیعی که جهت برگزاری مراسم‌های مختلف مورد استفاده قرار می‌گیرد. البته این دالان هیچگونه راه خروجی به بیرون نداشته و راه خروجی آن به صورت مصنوعی کنده شده اما خود دالان تماماً طبیعی بوده‌است.

غار کتله‌خور ازلحاظ کیفیت بلورها و قندیل‌ها، زیبایی و تعدد طبقات اولین غار آهکی جهان شناخته شده‌است که توسط سرمایه‌گذاری بخش خصوصی و هزینه شخصی به نام مهندس عالی که مهندس عمرانفرمانداری زنجان بود در طول پنج سال آماده بهره‌برداری گشت. از بهره‌برداری اولیه این غار چیزی حدود ۱۵ سال می‌گذرد که البته هنوز هم کاوش و فعالیت برای آماده‌سازی سایر قسمت‌های غار برای بازدید ادامه دارد.

غار کتله‌خور غاری است آهکی که در برخی نقاط آن گِل رُس و خاک‌های حاوی اکسید آهن قابل مشاهده است. این غار ازنظر سنی تقریباً هم‌سن غار علیصدر همدان است؛ البته این دو غار از دو جهت با هم تفاوت دارند؛ یکی اینکه غار علیصدر همدان غاری است کاملاً آبی، حال آنکه غار کتله‌خور زنجان غاری است تقریباً خشکی. دوم اینکه آهک‌های غار کتله‌خور نسبت به آهک‌های غار علیصدر بسیار خالص‌تر هستند که این خود عاملی است جهت زیباتر شدن غار، چراکه خالص بودن آهک‌ها موجب شفافیت آن‌ها و در نتیجه عبور نور از قندیل‌ها می‌شود.

یک نکته جالب توجه در رابطه با غار کتله‌خور این است که شواهد و بررسی‌های انجام شده مؤید این موضوع است که این غار در نهایت به غار علیصدر در همدان متصل می‌شود. همچنین یکی دیگر از عجایب و زیبایی‌های این غار تعدد طبقات آن است که اینگونه غارها در جهان بسیار کم‌نظیر هستند. گمان می‌رود که این غار دارای ۷ طبقه باشد که البته تاکنون تنها ۳ طبقه آن کشف شده‌است.

حدود ۷۰۰ متر اولیه غار قطری حدود ۷۰ سانتیمتر داشته‌است به‌طوری که رهنوردان اولیه غار این مسیر ۷۰۰ متری را سینه‌خیز طی کرده و مسیر خود را با علامت گذاری مشخص کرده‌اند. ۱۰۰ متر ابتدای غار محل زندگی انسان‌های نخستین بوده‌است که این موضوع را اسکلت ۸۰ انسانی که در این محل پیدا شده‌است تأیید می‌کند. گفتنی است که این اسکلت‌ها همچنان در این محل نگهداری می‌شوند. این غار دارای بخش‌های دیگری است که به ترتیب می‌توان میدان شیر خوابیده، میدان بیستون، میدان چهل‌ستون، سه‌راهی کوهی، میدان پنج‌شیر، تالار عروس، تونل قندیلی، اتاق عقد، پای فیل، شتر باجهاز، عروس و داماد، میدان شمع، دو جادوگر، نخل سوخته، میدان مریم مقدس و… را نام برد. تمامی این بخش‌ها حاصل تجمع‌های مختلف آهکی است که هرکدام براساس شباهتی که به یکی از اشیاء اطراف ما داشته‌اند به این اسامی خوانده می‌شوند. از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این غار می‌توان وجود ستون‌های آهکی عظیم را نام برد که حاصل به هم پیوستن استالاکتیت‌ها و استالاگمیت‌های آهکی هستند که باعث شده‌اند که این غار خود نگهدارنده خود باشد یعنی اینکه این ستون‌های عظیم نقش نگهدارنده‌هایی را بازی می‌کنند که مانع از فروریختن سقف غار می‌شود.

این غار در مراحل اولیه تشکیل خود غاری آبی بوده‌است که دراثر انحلال آبی گاهی اوقات توده‌های عظیمی از سنگ‌ها از توده اصلی جدا شده‌اند. تشکیل طبقات متعدد این غار باعث شده‌است که آب به طبقات زیرین نفوذ کرده و عملاً غار تبدیل به غاری خشکی گردد. از دیگر ویژگی‌های بارز این غار می‌توان وجود قندیل‌های زیبا و شفاف آهکی و استالاکتیت‌های گُل‌کلمی را نام برد. وجود چشمه‌های آب بسیار زلال در اطراف این غار و حفره‌های متعدد طبیعی هم از ویژگی‌های منحصربه‌فرد این غار است. علاوه بر تمامی این مسائل در غار کتله‌خور همان طور که پیشتر آمد می‌توان تجمع‌های متفاوتی مشاهده کرد که یکی از این تجمع‌های زیبا و جالب‌توجه استالاگمیت‌هایی است که بسیار شبیه عروس و داماد هستند و به همین اسم نامگذاری شده‌اند. این غار در طول ۱۲۰ میلیون سالی که از عمرش می‌گذرد دستخوش تغییر و تحولات بسیاری شده‌است که برخی طبیعی و برخی هم مصنوعی بوده‌است. از تغییرات طبیعی این غار می‌توان شکستگی‌های حاصل از زمین‌لرزه‌ها، گسل‌خوردگی‌ها، لغزش‌ها و ریزش‌ها را نام برد.

اکتشاف

برنامه بازدید از غار مزبور در خردادماه سال ۱۳۳۱ به‌اجراء درآمد و شرح زیبایی‌های خدادادی این غار در مجلات معتبر و پرتیراژ آن زمان مانند: ترقی، تربیت‌بدنی و پیشاهنگی- جوانان دموکرات و همچنین نشریات محلی زنجان چاپ شد. مرحومین موسوی کارمند بخشداری قیدار و محمد رضا روحانی، اطلاعاتی را دربارهٔ وجود این غار در اختیار سید اسدالله جمالی قرار دادند و او مطالعات لازم را در شناسایی آن انجام داد و بعد از حصول یقین و اطمینان از وجود غار از دوستان کوهنوردی که در باشگاه بلندآوازهٔ (نیرو و راستی) تهران داشت و خود نیز عضو آن باشگاه بود دعوت به‌عمل آورد که برای شرکت در برنامهٔ کشف غار کتله‌خور به زنجان عزیمت نمایند.

در آن زمان وسایط نقلیه در زنجان بسیار کم بود و راه‌های مواصلاتی و ماشین‌رو بین روستاها هم کمتر وجود داشت، کوهنوردان و غارشناسان تهرانی که به‌وسیله قطار و با تجهیزات نسبتاً کافی و کوهنوردی به زنجان آمده بودند، با استفاده از یک دستگاه ماشین باری متعلق به محمود ذوالفقاری از طریق سلطانیه به‌روستای کرسف عزیمت نموده و در آنجا پذیرایی محمدحسن امیرافشار قرار گرفتند و به درخواست وی فرمانده ژاندارمری (نیروی انتظامی) وقت که در کرسف بود موافقت کرد که کوهنوردان مسیر کرسف- گرماب را با استفاده از یک دستگاه ماشین (جمز) که مخصوص عملیات صحرایی ژاندارمری بود طی کنند.

کوه‌نوردان در روستای گرماب پس از گفتگوی کوتاهی با روستائیان گرماب و شنیدن اظهارات آن‌ها و آگاهی از عقاید خرافی که دربارهٔ این غار در میان روستائیان وجود داشت به همراه سید حسن طباطبایی پیش‌نماز گرماب و همچنین به‌همراهی پهلوان گرماب که مردی قوی‌هیکل و نیرومند بود به‌سوی غار حرکت کردند.

خبر و جریان کشف غار بزرگ به‌تفضیل در مجلهٔ پرتیراژ ترقی و مجلهٔ تربیت بدنی به‌چاپ رسید و در چند نشریهٔ دیگر هم منتشر شد و نظر علاقه‌مندان ورزش به این خبر جالب و اعجاب انگیز متوجه گردید.

علی رمضانی، ابراهیم فرح‌بخش، ناصر فلاح، فتح‌الله زندی، حسن فرهمند، علی حسین‌اف و عیسی امیدوار جهان‌گرد معروف ایرانی، کوه‌نوردان اعزامی از تهران بودند و در زنجان حسن پرستار و سید حسین موسوی و سید اسدالله جمالی به‌جمع کوه‌نوردان تهرانی پیوستند.

تنظیم برنامه بازدید غار کلا به‌ عهدهٔ سید اسدالله جمالی بود و کوه‌نوردان پس از انجام موفقیت‌آمیز برنامه کشف و بازدید غار، عکس و خاطرات خود را که درون یک جعبه پولادی نهاده بود در آخرین قسمت مسیر مورد بازدید غار قرار دادند که این جعبه پس از گذشت زمانی در حدود ۳۵ سال توسط گروه علمی دانشگاه همدان به‌خارج از غار آورده شد.

گفتنی آن که طبق رسم سنت جاری در کوه‌نوردی و غارشناسی آثار – علائم و یادبودهای اکیپ‌های قبلی باید دست نخورده و بدون جابجایی در محل اصلی و اولیه باقی بمانند و انتقال جعبه یادبود کوه‌نوردان باشگاه نیرو و راستی برخلاف رسم و نوعی سنت شکنی بوده‌است.

در سال‌های بعد تیم‌های متعدد کوه‌نوردی از سراسر کشور به‌منظور بازدید از غار کتله‌خور عزیمت کردند و دانشجویان دانشگاه‌های زنجان و همدان و استادان آن‌ها جزو بازدید کنندگان بودند و به‌قراری که قبلاً اشاره شد تیم فیلم‌برداری تلویزیون مرکز زنجان در سال‌های ۱۳۶۷ و ۱۳۶۸ برای فیلم‌برداری از قسمت‌های زیبا و دیدنی غار کتله‌خور عزیمت کرده‌اند، جمالی و سه نفر از دوستان کوه‌نورد او فرخ رحم‌دل، سید علی شکرآبی و علی طاهری که از کوه‌نوردان صاحب نام ایران بودند در برنامه تهیهٔ فیلم نهایت همکاری را ابراز داشتند.

فیلم تهیه شده، در برنامهٔ دیدنی‌ها و برنامه محلی زنجان در سه قسمت از برنامهٔ تلویزیون سراسری به‌نمایش درآمد. در اواخر آبان ماه سال ۱۳۷۰ غار کتله‌خور مورد بازدید یک گروه از کوه‌نوردان تیم کوه‌نوردی نیروی انتظامی ایران- ناحیه تهران بزرگ قرار گرفت، این گروه بنا به مندرجات مجلهٔ کیهان ورزشی شمارهٔ ۱۹۱۹ در مدت ۱۸ ساعت در درون غار کتله‌خور کاوش داشتند و موفق به‌نفوذ در زوایای صعب‌العبور طول شعبهٔ اصلی غار را (۲۱۵۰) متر و طول شعب فرعی این غار را چندین کیلومتر اعلام داشتند.

آرامگاه قیدار نبی

بقعه قیدار نبی مربوط به سدهٔ ۷ و ۸ ه.ق است و در خدابنده، مرکزشهر واقع شده و این اثر در تاریخ ۲۱ آبان ۱۳۱۷ با شماره ثبت۳۲۱ به‌عنوان یکی از آثار ملی ایران به ثبت رسیده است.

قیدار نبی یا قیدار بن اسماعیل بن ابراهیم بنا به شواهد بحارالانوار جد سی ام پیامبر اسلام و به نقل تاریخ یعقوبی اسماعیل نبی دوازده پسر داشته که قیدار بزرگترین پسر او و پس از او جانشین پدر و پیامبری را به عهده داشته است. قیدار در لغت یعنی سیاه پوست.

انتساب این بقعه به قیدار نبی با استشهاد ۶۵ نفر از علمای طراز اول (از جمله رجالی معاصر آیت الله مرعشی نجفی) مورد تأیید قرار گرفته‌است.[۲] این بقعه در زمان بلغار خاتون زن غازان خان تخریب و مجدداً در سال ۷۱۹ قمری احداث شد. در تاریخ ۱۳۱۹ قمری این بقعه توسط شخصی بنام امیرافشار جهانشاه خان مرمت شد.

معرفی جاهای دیدنی قیدار

خدابنده شهری تاریخی و کوهستانی است که در جنوب استان زنجان قرار
دارد و به دلیل ارتفاع زیاد از سطح دریا در فصل زمستان بسیار سرد است.
آثار تاریخی متعددی در این شهر خدابنده وجود دارد که خبر از قدمت زیاد آن
می‌دهند.

به‌طور مثال سفالینه‌های قرمز رنگ سلطان‌آبادی، که در تپه نور‌آباد قرار دارند،
رونق اقتصادی و فرهنگی این منطقه را در قرن هفتم و هشتم هجری قمری
نشان می‌دهند.

بقعه قیدارنبی

دریاچه سد کرسف

از جاهای دیدنی قیدار سد کرسف یا سد امیر از سدهای وزنی است که در مسیر رود شور، یکی از
شاخه‌های رود قزل‌اوزن، در شهر خدابنده ساخته شده. براساس سفال‌هایی
که در این منطقه به‌ دست آمده کارشناسان احتمال داده‌اند که زمان ساخت
این سد مربوط به دوره ساسانیان است

قیدار یکی از شهرهای ایران در استان زنجان

مسجد جامع سجاس از جاهای دیدنی قیدار

مسجد جامع سجاس بنایی ارزشمند و تاریخی در استان زنجان و شهر خدابنده
است که در ابتدای قرن پنجم هجری قمری ساخته شده. در این مسجد چهار
کتیبه ارزشمند وجود دارد کتیبه ساقه گنبد با خط نسخ، کتیبه فیلپوش‌ها با
خط ثلث و کتیبه دیگری که متن سوره تبارک را با آن نوشته‌اند زیر کتیبه
فیلپوش‌ها قرار دارد که با عرض پنجاه متر دورتادور مسجد را زینت داده است.

مسجد جامع سجاس

مسجد جامع سُجاس یکی از آثار برجسته استان زنجان است که در ۱۲ کیلومتری
شمال غربی شهرستان خدابنده در شهر سجاس از توابع بخش سجاس رود قرار
دارد. این مسجد به سبک مساجد شبستانی بنا شده است.

غار کتله‌خور خدابنده

آرامگاه قیدار نبی از جاهای دیدنی قیدار

از جاهای دیدنی خدابنده بقعه قیدار نبی مربوط به سدهٔ ۷ و ۸ ه.ق است و در خدابنده، مرکزشهر واقع
شده و این اثر در تاریخ ۲۱ آبان ۱۳۱۷ با شماره ثبت۳۲۱ به‌عنوان یکی از آثار
ملی ایران به ثبت رسیده است.

غار کتله‌خور خدابنده

زرین غار

از جاهای دیدنی قیدار زرین غار که به نام‌های زرین رود، زرین آباد و دودزا معروف است در پی وقوع زلزله‌ای،
که در سال ۱۳۸۴ در استان زنجان رخ داد، توسط مردم کشف شد. این غار از نوع
غارهای خشکی است که در طول آن چند دریاچه ، چشمه‌های آب سرد و قندیل‌
هایی در حال رشد وجود دارند

زرین غار

غار کتله‌خور قیدار

غار کتله‌خور غاری است خشکی -آبی که در استان زنجان، شهرستان خدابنده
و در ۸۰ کیلومتری جنوب قیدار و ۱۷۳ کیلومتری شمالهمدان و ۴۱۰ کیلومتری
تهران و ۵ کیلومتری شهر گرماب واقع است. در بعضی مناطق غربی ایران
به کوه کم ارتفاع “کَتَله” می‌گویند

آثار و ابنیه تاریخی و گردشگری

دریاچه سد کرسف

از جاهای دیدنی قیدار سد کرسف یا سد امیر از سدهای وزنی است که در مسیر رود شور،
یکی از شاخه‌های رود قزل‌اوزن، در شهر خدابنده ساخته شده. براساس
سفال‌هایی که در این منطقه به‌ دست آمده کارشناسان احتمال داده‌اند
که زمان ساخت این سد مربوط به دوره ساسانیان است و در دوره قاجار مرمت شده.

بالخی بلاغ در گرماب

این چشمه ها که در جنوب خاوری شهر قیدار و در روستای گرماب قرار دارند،
جلوه توریستی و زیبایی به روستای باستانی گرماب داده اند. این چشمه ها
مورد استفاده اهالی و بازدیدکنندگان از منطقه واقع میشوند

خرمدره

ارتفاع آن از سطح دریا ۱۵۷۵ متر است. شهرستان خرم دره در قسمت جنوبی استان زنجان قرار گرفته، که از شمال به استان قزوین و از شرق و غرب به شهرستان ابهر و از جنوب به شهرستان خدابنده میرسد. منطقهٔ خرم‌دره، منطقه‌ای کوهستانی بشمار میرود و از نظر طبیعت زیباترین جنگلها و باغات میوه را در استان زنجان داراست که به همین دلیل به شهرستان خرمدره، نگین سبز استان نیز میگویند.
این شهرستان پتانسیل زیادی از لحاظ صنعت و کشاورزی دارد. گروه صنعتی مینو، شرکت شیشهٔ ضد گلوله میرال، سرم سازی که از بزرگ‌ترین واحدهای تولیدی شمال غرب کشور میباشد از امکانات بالفعل این شهرستان میباشد. شهرستان خرم دره دارای معادن با ارزشی است که اکنون ۸ معدن سنگ گرانیت و یک معدن مس و سلیس توسط کارشناسان مربوطه فعالیت دارند…

خرمدره از شهرستان های استان زنجان میباشد که در مسیر راه آهن و اتوبان تهران – زنجان واقع است. وسعت آن ۵/۳۹۴ کیلومتر مربع و کوچک‌ترین شهرستان استان زنجان میباشد، که دارای یک بخش، یک شهر و دو دهستان است.

نام خرم دره برگرفته از موقعیت طبیعی این منطقه است و چون خرم دره روستای خوش آب و هوا و خرمی واقع شده بود، به این نام معروف شده است...

وجه تسمیه و پیشینه تاریخی

نام خرم دره برگرفته از موقعیت طبیعی این منطقه است و چون خرم دره روستای خوش آب و هوا و خرمی واقع شده بود، به این نام معروف شده است. چنان که از آثار و نوشته های مورخین، جغرافی دانان و سفرنامه نویسان برمی آید، منطقه خرم دره به واسطه وجود ابهر رود در طول حیات خود همواره منطقه ای آباد و سرسبز بوده است. به نوشته حمداله مستوفی که در قرن هشتم قمری مدتی متصدی مالیاتی ابهر و زنجان بوده، .

در سفرنامه سیف ‌الدوله (دوران قاجار) درباره خرم دره آمده شده است "خرم دره ده با صفای معتبری است. باغات و زراعت زیاد دارند. آبش بسیار، در کنار رودخانه‌ای واقع است. حمام و مسجد خوبی دارد. مردمش ترک زبان هستند و بعضی باراندازها به جهت کاروانسرا ساخته‌اند." در زمان ناصرالدین شاه مادام دیولافوا فرانسوی که از خرم دره دیدن کرده در سفرنامه خود نوشته است: " در دو منزلی سلطانیه، دهکده قشنگ و باصفایی است که موسوم است به خرم دره. الحق نام شایسته‌ای است که به حقیقت نزدیک است. از تبریز تا این جا دهکده‌ای که این طور آباد و خرم باشد ندیده بودم."

مهم ترین علت وجودی شهر خرم دره جریان ابهر رود در طول شهر است که دلیل اصلی وجود باغ ها و زمین های کشاورزی و چهره سبز و خرم این منطقه به حساب می آید. روستای خرم دره در گذشته شامل محله‌های لشگری، چاله محله و محله حصاری بوده و پس از آن محله‌های نوکر زک (قنات نو)، حاج ملاعلی، ناوک و گونه ‌زار، سلطان آباد، تازه کند و شهرک قدس به آن اضافه شده است و به این ترتیب شهر در مقاطع مختلف تاریخی توسعه یافته است. همچنین بارندگی مناسب و عبور ابهررود از میان آن، سبزی و طراوت خاصی به خرم دره بخشیده که باعث شده است سفرنامه نویسان و جغرافی دانان از آن با عنوان باغ شهر نیز یاد کنند

سر سبزی و آب و هوای مطلوب و طبیعت باصفا و روح انگیز خرمدره در کنار میهمان نوازی مردم آن ، این شهرستان را به یکی از برجسته ترین مناطق گردشگری مبدل کرده است .

جاذبه های گردشگری خرمدره
از جاذبه های بکر و دیدنی این شهرستان میتوان به باغهای وسیع میوه بویژه محمود آباد ، جاده بین مزارع داسداران ، کوچه باغهای قدیمی ، جنگلهای شاه باغی ، ارتفاعات همجوار الوند ، پلاس و ویستان ، دریاچه کوچک سدهای خلیفه لو و شویر ، مسجد بهمن حجت کاسانی و غار بهمن حجت کاشانی بعنوان جاذبه های طبیعی و تاریخی اشاره کرد .

عمده صنایع دستی منطقه :

قالی و فرش ـ جاجیم ـ گلیم ـ گلدوزی ـ منبت ـگیپور ـ خیاطی

جاذبه های تاریخی خرمدره
۱- یکی از آثار تاریخی شگفت انگیز که تازه کشف شده تپه باستانی خالصه است، که در آن خمره‌های بزرگ گلی با قدمت ۶ تا ۸ هزار سال و ابزار ساده گلی مربوط به دوره کرومانیون‌ها و هموساپین‌ها کشف شده است. (به نظر باستان شناسان این کوزه‌های بزرگ گلی یافت شده در زمین‌های زراعی خالصه و زمین‌های ضلع رو به جنوب شرقی جغرافیایی دهستان پلاس جهت دفن کردن مردگان به صورت عمودی مورد استفاده قرار می گرفته است.)
۲- این شهرستان دارای یک حمام تاریخی معروف به حمام یان یان میباشد، که در گذشته‌های دور ساخته شده است؛ ولی متأسفانه اکنون این اثر تاریخی به یک سفره خانهٔ سنتی تبدیل شده است.

تقسیمات کشوری

شهرستان خرمدره دارای یک شهر و دو شهرک و یک بخش می‌باشد.
بخش مرکزی شهرستان خرمدره
دهستان الوند
دهستان پلاس
دهستان خلیفهلو
دهستان ویستان پائئن
دهستان ویستان بالا
دهستان رحمت آباد
دهستان نصیر آباد
دهستان قلعه حسینیه
دهستان سوکهریز
دهستان فلج
دهستان شویر
دهستان اردجین
دهستان باغدره
دهستان اسلام آباد
دهستان انجلیین
دهستان خرمدره

شهر: خرمدره شهرک:قدس شهرک:گلدشت

جمعیت
بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان خرمدره در سال ۱۳۸۵ برابر با ۶۰۴۹۹ نفر بوده‌است .

جغرافیا
بلندترین ارتفاع 3020 متر کوه سندان و کمترین ارتفاع که تقریباً اکثر نقاط شهرستان را شامل می‌شود برابر ۱۵۰۰ متر است.ارتفاع آن از سطح دریا ۱۵۷۵ متر می‌باشد.مساحت شهرستان ۴۰۷ کیلومتر مربع می‌باشد.این شهرستان در قسمت جنوبی استان زنجان واقع شده که از شمال به استان قزوین و از شرق و غرب به شهرستان ابهر و از جنوب به شهرستان خدابنده محدود می‌شود.منطقهٔ خرم‌دره، منطقه‌ای کوهستانی محسوب می‌شود.

اقتصاد
این شهرستان پتانسیل زیادی از لحاظ صنعت وکشاورزی دارد. گروه صنعتی مینو که از بزرگ‌ترین واحدهای تولیدی شمال غرب کشور است از امکانات بالفعل این شهرستان است در این شهرستان قرار دارد. سیب سرخ این شهرستان از کیفیت بالایی برخوردار است. مکان‌های دیدنی و تاریخی کشتزارها و باغ‌های میوه که با دستان پرتوان اهالی شهر و روستاهای خرم دره ایجاد شده، این منطقه را به ناحیه ای خوش آب و هوا و دیدنی تبدیل کرده است. بیش تر خیابان‌های خرم دره به دلیل انبوهی درختان، در سایه هستند و در فصول چهارگانه به تابلوهای زیبای طبیعی تبدیل می شوند که تحسین هر بیننده ای را بر می انگیزند. شهرستان خرم دره کوچک‌ترین شهرستان استان زنجان بوده و از طبیعت زیبا و منحصر به فردی برخوردار است ولی به واسطه تاریخ یکنواخت خود، کمی مساحت و دهکده بودن در روزگار گذشته اثر تاریخی جالب توجهی وجود ندارد ولی خیابان بندی‌های منظم، طراوت آب و هوایی، دسترسی به خدمات و بازرگانی مطلوب و نزدیکی به بناهای تاریخی شهرستان ابهر، سبب شده که این منطقه بستر مناسبی برای اسکان مسافران منطقه سلطانیه و ابهر بوده و از قابلیت‌های خوبی در زمینه جذب جهانگردان برخوردار باشد.

صنایع و معادن
از آغاز دهه چهل، با استقرار کارخانجات مواد غذایی مینو در حوزه نفوذی شهر خرم دره و به کارگیری حدود دو هزار نفر کارگر و کارکنان شاغل در این کارخانجات رونق و رشد خرم دره افزایش یافته و با توسعه بخش صنعت مواد غذایی و خدمات، چهره روستایی این منطقه به چهره صنعتی - خدماتی شهری تبدیل شده است. در پی رونق کشاورزی شرکت‌های بزرگ و کوچک نیز فعال شده و اسباب رونق خدمات صنعتی و بازرگانی این منطقه را فراهم کرده اند. دامداری در کنار کشاورزی از مشاغل مهم مردم منطقه است و پرورش انواع دام به صورت سنتی و صنعتی و پرورش طیور در مرغداری‌های بزرگ و کوچک در منطقه رایج است. صنایع دستی شهرستان خرم دره را بافته‌های داری شامل قالی بافی، گلیم بافی و جاجیم بافی که بیش تر توسط زنان و دختران و در روستاهای اطراف بافته می شوند، تشکیل می دهد

کشاورزی و دامداری

اقتصاد شهر خرم دره بر پایه کشاورزی، دامداری و خدمات استوار است. کشاورزی در شهرستان خرم دره به دلیل استعداد فراوان از نظر آب‌های زیر زمینی و خاک‌های حاصلخیز رواج بسیار یافته و شغل اصلی مردم این ناحیه شده است. نوع کشت در این شهرستان آبی و دیمی و محصولات عمده آن گندم، جو، تره بار، انگور، لوبیا، بنشن، زردآلو، سیب و بادام است. شهرستان خرم دره قبل از ایجاد راه آهن و جاده ترانزیتی و در کل تبدیل به یک شهر، دهکده خرم، آباد و پر رونقی در 6 کیلومتری شهر ابهر بود و در امر کشاورزی و زراعت فعالیت داشت، هم‌چنین برای مسافرینی که از جاده ابریشم می گذشتند، محل استراحت و تجدید نیرو محسوب می شد. وجه تسمیه و پیشینه تاریخی نام خرم دره برگرفته از موقعیت طبیعی این منطقه است و چون خرم دره روستای خوش آب و هوا و خرمی واقع شده بود، به این نام معروف شده است. چنان که از آثار و نوشته‌های مورخین، جغرافی دانان و سفرنامه نویسان برمی آید، منطقه خرم دره به واسطه وجود ابهر رود در طول حیات خود همواره منطقه ای آباد و سرسبز بوده است. به نوشته حمداله مستوفی که در قرن هشتم قمری مدتی متصدی مالیاتی ابهر و زنجان بوده، ابهر دارای بیست و پنج روستا بوده و کل درآمد سالیانه مالیات آن به 14.000 دینار می رسیده است. یکی از آن بیست و پنج روستا قطعاً خرم دره بوده است. در سفرنامه سیف الدوله (دوران قاجار) درباره خرم دره آمده شده است "خرم دره ده با صفای معتبری است. باغات و زراعت زیاد دارند. آبش بسیار، در کنار رودخانه‌ای واقع است. حمام و مسجد خوبی دارد. مردمش ترک زبان هستند و بعضی باراندازها به جهت کاروانسرا ساخته‌اند." در زمان ناصرالدین شاه مادام دیولافوا فرانسوی که از خرم دره دیدن کرده در سفرنامه خود نوشته است: " در دو منزلی سلطانیه، دهکده قشنگ و باصفایی است که موسوم است به خرم دره. الحق نام شایسته‌ای است که به حقیقت نزدیک است. از تبریز تا این جا دهکده‌ای که این طور آباد و خرم باشد ندیده بودم."مهم‌ترین علت وجودی شهر خرم دره جریان ابهر رود در طول شهر است که دلیل اصلی وجود باغ‌ها و زمین‌های کشاورزی و چهره سبز و خرم این منطقه به حساب می آید.

روستای خرم دره در گذشته شامل محله‌های لشگری، چاله محله و محله حصاری بوده و پس از آن محله‌های نوکر زک (قنات نو)، حاج ملاعلی، ناوک و گونه زار، سلطان آباد، تازه کند و شهرک قدس به آن اضافه شده است و به این ترتیب شهر در مقاطع مختلف تاریخی توسعه یافته است. همچنین بارندگی مناسب و عبور ابهررود از میان آن، سبزی و طراوت خاصی به خرم دره بخشیده که باعث شده است سفرنامه نویسان و جغرافی دانان از آن با عنوان باغ شهر نیز یاد کنند. مشخصات جغرافیایی شهرستان خرم دره با مرکزیت شهر خرم دره یکی از شهرستان‌های استان زنجان است که در خاور استان زنجان قرار گرفته است. این شهرستان از نظر جغرافیایی در 48 درجه و 55 دقیقه تا 49 درجه و 17 دقیقه درازای خاوری و 36 درجه و 10 دقیقه تا 36 درجه و 25 دقیقه پهنای شمالی واقع شده و مرکز آن نیز در موقعیت 49 درجه و 11 دقیقه درازای خاوری و 36 درجه و 12 دقیقه پهنای شمالی در جلگه ای میان دو رشته کوه قرار گرفته و ارتفاع متوسط آن از سطح دریا 1570 متر است. شهر خرم دره در کرانه ابهر رود واقع شده و شاخه ای از این رود از میان شهر عبور می کند. این شاخه در آبادانی باغ‌ها و مزارع سرسبز این منطقه نقش اساسی دارد. این شهرستان که به شکل قطره ای در دل شهرستان ابهر قرار گرفته است، از شمال به استان قزوین و از جنوب، خاور و باختر به شهرستان ابهر محدود می شود. خرم دره تا چندی پیش از لحاظ تقسیمات سیاسی یکی از شهرهای شهرستان ابهر بود که محدوده اطراف شهر و روستاهای گرداگرد آن را شامل می شده است ولی در تقسیمات کشوری سال 1377 با عنوان یک شهرستان مستقل به مرکزیت شهر خرم دره شناخته شد. بر اساس آخرین آمار جمعیتی سال 1375 جمعیت این شهرستان 51،681 نفر برآورد شده که 39.094 نفر از این جمعیت در شهر خرم دره ساکن بوده اند. شهرستان خرم دره از لحاظ وسعت کوچک‌ترین شهرستان استان بوده و به لحاظ تراکم نسبی جمعیت در سطح استان رتبه اول را دارا است. همچنین این شهرستان با 6/75 درصد بالاترین میزان شهرنشینی در استان زنجان را دارا می باشد. شهرستان خرم دره بر اساس تقسیمات کشوری آبان ماه 1381، از یک بخش مرکزی، 2 دهستان به نام‌های الوند و خرم دره و یک ش

خرم دره آب‌وهوای معتدل کوهستانی دارد. این نوع آب‌وهوا زمستان‌های برف‌گیر و سرد، تابستان‌های مطبوع و خنک و بهار و پاییز معتدلی را برای این شهر رقم زده است. کوه‌های اطراف شهر که از شمال به رشته‌کوه البرز و از جنوب به رشته‌کوه‌های الوند در رشته‌کوه زاگرس ختم می‌شوند، در روزهای سرد زمستانی با قله‌های پر برف رخ می‌نمایند. با این توضیح تابستان و پاییز فصل‌های مناسبی برای سفر به این شهر هستند.

طبیعت خرم دره

در مراتع خرم دره انواع گیاهان مرتعی از جمله گونه‌های حفاظت‌شده‌ (مثل انواع گون) می‌رویند. سایر گونه‌های مرتعی مانند درمنه کوهی و گیاهان مرتعی حفاظت‌شده از قبیل کما و گیاهان دارویی از قبیل بومادران، آویشن، شنگ، گل‌گاوزبان، قاصدک کوهی، خاکشیر، قدومه، سنجد، رازیانه، شقایق، میخک، گل ماهور، تاج‌خروس هم در این منطقه یافت می‌شوند.

&

این شهر محل زندگی قوچ و میش وحشی البرز مرکزی است. از گونه‌های دیگر حیات‌وحش منطقه می‌توان به خرس قهوه‌ای، پلنگ، سیاه‌گوش و… اشاره کرد. منطقه شکار ممنوع خراسانلو، واقع در شهرستان‌های ابهر و خرم دره به‌خاطر آب‌وهوای معتدل کوهستانی و زمین‎‌های حاصل‌خیزش از تنوع گونه‎‌های گیاهی و جانوری خاصی برخوردار است و بیش از 13 نوع پستان‌دار از جمله قوچ و میش ارمنی و البرزی، آهو، پلنگ، خرس قهوه‎ای، خوک وحشی، گرگ و سیاه‌گوش و 22 گونه از انواع پرندگانی چون کرکس، قرقی، سینه‌سرخ ایرانی، دلیجه، سارگپه و… در این منطقه زندگی می‌کنند.

جاهای دیدنی خرم دره

• جاده داسداران خرم دره

&

&>

یکی از لذت‌های سفر، تماشای جاده و مسیر است؛ مخصوصاً اگر این جاده مانند مسیر داسداران به خرم دره باشد. در دو طرف این جاده، درختان بلند و تنومندی وجود دارد که طراوت و شادابی آن را دوچندان می‌کند. اگر به خرم‌دره سفر کزدید، رانندگی در این مسیر را از دست ندهید. اینجا گذر زمان را متوجه نخواهید شد.

• جاده توریستی سوکهریز به خرم دره

&

&

یکی دیگر از جاده های اعجاب‌انگیز به سمت خرم دره، جاده سوکهریز است. کافی است در بهار یا پاییز وارد این جاده شوید. باغ‌های متعدد و درختان سربه‌فلک‌کشیده در این جاده، دلبری‌های فراوانی می‌کنند. امتیاز این جاده توریستی، حضور سفره‌خانه‌ها و اماکن تفریحی اطراف آن‌هاست.

• سد خاکی شویر

&

&/uploads/2021/03/Shevir-Earth-dam-khoramdarreh-150x150.jpg 150w" sizes="(max-width: 600px) 100vw, 600px" />

سد خاکی شویر یکی دیگر از جاهای دیدنی خرم دره در شمال غرب ایران است که بازدید از آن را به شما پیشنهاد می‌کنیم. این سد روی رودخانه شویر زده شده و فضای زیبایی را برای پیک‌نیک چند ساعته فراهم آورده است. این سد در ۱۳کیلومتری شمال غربی خرم‌دره قرار دارد.

• آبشار انجلیین

&

&

روستای انجلیین یکی از روستاهای بسیار باصفای خرم دره است. وارد این روستا که شوید می‌توانید سراغ آبشارش را بگیرید. این آبشار در دره‌ای عمیق قرار دارد. زیبایی این مکان هر ساله مسافران بسیاری را جذب خود می‌کند.

• ابهر رود

&

&

اگر در فصل تابستان به خرم دره سفر کنید، در دشت‌های خشک و طلایی استان زنجان، هر چه به این شهر نزدیک‌تر می‌شوید، میزان درخت و سرسبزی بیشتر و بیشتر می‌شود. این‌ سرسبزی‌ها مدیون رودخانه خروشان و پرآب این شهر، به نام ابهررود است. هرچند آب این رودخانه در سال‌های اخیر کمتر شده است؛ اما هنوز هم در فصل بهار با جوش‌وخروش گذشته‌اش جریان می‌یابد.

• روستاهای اطراف

&

.

روستاهای اطراف خرم دره، به‌خصوص در فصل‌های گرم سال، هوای بسیار مطبوعی دارند. متأسفانه در این روستاها امکانات مناسبی برای اسکان گردشگران وجود ندارد و بهتر است برای چادرزدن هم احتیاط کرد!

سایر جاهای دیدنی خرم دره

&

&

• دریاچه کوچک پشت سد خلیفه‌لو؛
• مسجد بهمن حجت کاشانی؛
• باغ‌های وسیع محمودآباد؛
• ارتفاعات هم‌جوار الوند؛
• کوچه‌باغ‌های قدیمی؛
• جنگل‌های شاه‌باغی؛
• پلاس و ویستان؛
• غار بهمن و… .

تاریخچه خرم دره

مردم خرم دره، بنا بر نظر کاوشگران و باستان‌شناسان منطقه خالصه، از بازماندگان قوم ماد بودند که 500 سال بر بین‌النهرین حکومت کرده‌اند. در متون تاریخی، خرم‌دره، ابهر و تاکستان به سرزمین رودک‌ها معروف است. فرهنگ خرم دره از راه ارتباطی که از فلات مرکزی به شمال غربی کشیده می‌شده غنی شده است. از دوران باستان، راه ارتباطی فلات مرکزی ایران پس از گذشتن از قزوین به شمال غربی امتداد می‌یافت و در طول مسیر از روستا‌های متعددی می‌گذشت که یکی از این روستاها خرم‌دره بود. جاده ارتباطی ری به آذربایجان از این نقطه، منطقه خرم دره فعلی، می‌گذشته و در سفرنامه‌های کهن از این سرزمین نام برده شده است. در مقاطعی از تاریخ نیز به این شهر حمله شده که یکی از آن‌ها حمله مغول بوده است البته بعد از حمله مغول، به این منطقه توجه بیشتری شده است. جغرافی‌دانان و سفرنامه‌نویسان بسیاری در دوران قاجار از مراتع، باغ‌ها و آب‌وهوای مطبوع این شهر نوشته‌اند.

جاذبه‌های تاریخی

بیش از ۹۰ اثر باستانی چون قلعه‌های تاریخی، ‌تپه‌ها و بناهای تاریخی قدیمی‌ترین محوطه شناخته شده سکونت بشری در دوره دهکده‌نشینی و… در این شهر وجود دارند.

• حمام تاریخی یان یان

&

&

این حمام در خیابان سردار جنگل، درست جایی نزدیک به بافت سنتی شهر قرار دارد. معماری حمام بسیار شبیه حمام‌های دوره صفوی است؛ اما تاریخ ساختش از اواخر دوره قاجار حکایت می‌کند. شاید برایتان جالب باشد بدانید که تا ۲۵ سال پیش، هنوز هم از این حمام استفاده می‌شده است. این حمام تاریخی یکی از آثار مهم تاریخی این شهر است که متأسفانه به دلیل بی‌توجهی مسئولان، بسیار تخریب شده است.

• ‌تپه خالصه خرمدره

&

&:

اگر به دنبال یافتن پیشینه خرم‌دره هستید، باید سری به تپه خالصه بزنید. این تپه در یک کیلومتری جنوب خرم دره واقع شده است و آثاری در آن کشف شده که نشان می‌دهد در ۸هزار سال پیش، فرهنگ و تمدن پیشرفته‌ای در این ناحیه وجود داشته است.

‌تپه داستاران، ‌تپه آرانج، قیزلر قلعه‌سی، آینه لرداشی، محوطه گوره چال، محوطه آخارباخار، درمان تپه سی و ‌تپه نصیرآباد از دیگر آثار تاریخی خرم دره هستند.

اماکن مذهبی

&/03/" si

&/03/

مسجد جامع خرم دره، به‌خصوص در روزهای عزاداری ماه محرم، خاص و دیدنی است. این شهر یکی از بهترین مقاصد گردشگری در روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی است.

غذاهای محلی

&

&

آب‌وهوای کوهستانی و خنک باعث شده که ذائقه مردم خرم دره با انواع آش بیشتر بسازد. سنت قدیمی پخت قیمه نثار برای اموات و در مراسم خاکسپاری هم هنوز در این شهر جاری است. دلمه برگ مو که همراه با شیره انگور ساخته می‌شود، انواع آش آلو، آش‌های ترش و آش گوجه‌فرنگی از غذاهای معمول در این شهر هستند.

از شیرینی‌های محلی این شهر می‌توان به ایردک اشاره کرد. ایردک نوعی شیرینی محلی است و با خمیری شبیه به خمیر نان پخته می‌شود که به آن شیر اضافه می‌شود. برای پخت این شیرینی، خمیر را پس از باز کردن با وردنه، به قطعات مثلثی‌شکل می‌برند و در روغن سرخ می‌کنند. پس از پخت نیز، آن را با پودر قند تزیین می‌کنند.

دویماج، غذای محلی دیگری است که با خرده‌های نان لواش خشک شده، سبزی‌خوردن ریز ساتوری شده و پنیر کوزه‌ای درست می‌شود. معمولاً بعد از ظهرهای بلند تابستان، آن را همراه خود به دشت و صحرا می‌برند و نحوه خوردن آن به این گونه است که از این مواد ریز و خرد شده، مشتی بر می‌دارند، در کف دست خود می‌فشارند تا به هم چسبیده، سفت و قابل خوردن شود.

اقامت در خرم دره

&Ho;

&/

از هتل‌های معروف این شهر می‌توان به هتل غزال اشاره کرد. اقامتگاه‌های بومگردی و خانه‌های شخصی نیز در این شهر وجود دارند که به مسافران اجاره داده می‌شوند.

سوغات و خرید

<

&

مراکز خرید جدید را می‌توان در میدان اصلی شهر پیدا کرد. مراکز خرید محصولات کشاورزی و باغی مثل گردو، کشمش و سبزیجات کوهی خشک شده که بسیار پرطرف‌دار است در میدان آزادی خرم دره است. صنایع‌دستی این شهرستان شامل قالی و فرش‌بافی، جاجیم، گلیم، گل‌دوزی، منبت و گیپور است

هر به نام خرم دره تشکیل شده است.

ابهر

معرفی شهر ابهر

اَبهَر یکی از شهرهای استان زنجان و مرکز شهرستان ابهر است. این شهر با۹۹٬۲۸۵نفر جمعیت در سال ۱۳۹۵، به عنوان دومین شهر پرجمعیت استان زنجان پس از شهر زنجان محسوب می‌شود و به دروازه آذربایجان شهرت دارد. ارتفاع شهر ابهر از سطح دریا ۱۵۴۰ متر است. این شهر در ۹۰ کیلومتری جنوب شرق زنجان و ۲۴۴ کیلومتری غرب تهران واقع شده‌است. از مهم‌ترین آثار تاریخی این شهر می‌توان به بقعهٔ امام‌زاده اسماعیل در شناط، بقعهٔ امام‌زاده زیدالکبیر در شرق این شهر و بقعهٔ پیر زهرنوش در جنوب‌غربی شهر اشاره کرد. شهرداری ابهر به چهار ناحیهٔ «مرکزی»، «شناط» (در قسمت شمالی شهر)، «شریف‌آباد» (در قسمت شرقی شهر) و «حسین‌آباد» (در قسمت غربی شهر) تقسیم شده‌است.

فاصله این شهر تا تهران۲۴۴ کیلومتر، تا زنجان ۱۰۰ کیلومتر و تا تبریز ۴۰۰ کیلومتر است. با اینکه شهر ابهر فاصله کمی تا تهران دارد اما از نظر فرهنگی و زبان و مردم شباهت زیادی به مردم شهرهای زنجان و تبریز دارد و شباهتی بی شهرهای تهران و قزوین ندارد. ارتفاع این شهر از سطح دریا ۱۵۴۰ متر است. بیشینه گرمای آن ۳۸ درجه و کمینه سرمای آن ۵/۱۵ درجه زیر صفر گزارش شده‌است.

جغرافیای تاریخی شهر ابهر

ابهر در قدیم اوهر نامیده می‌شده‌است. مردم محلی به آن اَبَر می‌گویند. نام ابهر از آب+هر تشکیل شده و در زبان تاتی به معنی آب آسیاب است. ریزابه‌های ابهررود از قدیم آسیاب‌های زیادی را به چرخش درآورده که امروزه نیز چنین است.

در دوره ساسانیان هنگامی که خسرو اول انوشیروان ایران را به چهار قسمت تقسیم کرد ابهر در منطقه دوم یعنی استان جبال قرار داشت در این دوره منطقه ابهررود تحت تسلط خاندان مهران یکی از هفت خاندان مهم حکومت گر ایران قرار داشت این خاندان علاوه بر ابهر به مناطق وسیعی که از ناحیه خوار تا آوج و دشتبی امتداد داشت مالکیت داشتند و معروفترین افرادی که از این خاندان شناخته شده‌اند شروین دشتبی، بهرام چوبینه، پیران گشسب، گریگوریوس و سیاوش رازی هستند.

تا پیش از خلافت هارون الرشید، ابهر منطقه نسبتاً وسیعی را شامل بود. وی قسمتی از قاقازان و نیز ناحیه ابهر رود را از ابهر جدا کرد و به قزوین ملحق ساخت. در اوایل سده ۸ قمری ولایت ابهر ۲۵ پاره دیه داشت و حقوق دیوانی آن به یک تومان و چهار هزار دینار می‌رسید.

از ابهر به عنوان بلوک معتبر از ولایت خمسه با باغات فراوان و آبهای جاری نام برده شده‌است. شاردن می‌نویسد ابهر در دوره شاه عباس دوم صفوی دارای ۲۵۰۰ خانه و باغچه بوده‌است. چنانچه سواره نیم ساعت وقت لازم داشته تا از آن عبور کند. ابهر در این زمان دارای اماکن عمومی و سه مسجد بزرگ بوده و در وسط شهر بقایای گلین قلعه مخروبه‌ای مشاهده می‌شود.

در سال ۱۱۰۰ هجری تاورنیه از ارامنه شهر ابهر خبر داده و ژوبر در زمان فتحعلیشاه قاجار باغهای ابهر و خانه‌های تمیز و راحت آن را ستوده‌است. در سال ۱۲۴۷ هجری ابهر ۷۰۰ خانه و باغهای دانشین داشته و قبر شیخ قطب الدین از مشایخ سلسله شیخ صفی الدین اردبیلی در ابهر واقع شده بر طبق نوشته دوسرسی در سالهای ۱۲۵۰ هجری دوره محمد شاه قاجار ابهر دارای ۲۰۰ خانه و ۹۰۰ نفر جمعیت بوده و دو گنبد نیمه ویران از دو مسجد در آن دیده می‌شده‌است. در دوره ناصر الدین شاه قاجار ابهر تیول توپخانه بوده‌است چنانچه خرمدره در تیول فراشخانه بوده در همین دوره قلعه خرابه‌ای به نام دارا در ربع فرسخی شهر دیده می‌شده‌است و خانه‌های آن کمتر از ۱۱۰۰ نبوده. در سده ۱۰ قمری از مرقد پیر حسن بن اخی آوران نیز در ابهر یاد شده و سیدی علی کاتبی دریاسالار عثمانی در ۹۶۴ ه‍.ق آن را زیارت کرده‌است.

زبان

زبان مادری مردم ابهر ترکی آذربایجانی و لهجه ابهری هست که عموماً دو زبانه بوده و از ترکی و فارسی استفاده می‌کنند.

راه‌ها و دروازه‌های ابهر

ابهر دارای حصار عظیم در زمان ساسانیان بوده و دو دروازه شرقی و غربی داشته که دروازه شرقی آن جنب قلعه تپه به نام دَرْبُ اَلْمَذوقْ نامیده می‌شده و دروازه غربی آن به نام فلاج آباد یا خلج آباد مشهور بوده سید محمد نوربخش در مشجره سلسله الاولیاء خود در صفحات ۳۴ و ۳۸ از این دو دروازه ابهر نام برده‌است.

کاروانیان عازم شهرهای قزوین، همدان و ری از دروازه شرقی ابهر عبور می‌کردند در ابهر محلاتی بنامهای دروازه ایشیگی و دَرْمَذَقانْ معروف است.

از راه‌های قدیم که از جنوب ابهر عبور می‌کرده، جاده ابریشی بود که از کشور چین آغاز و پس از طی سمرقند و بخارا – مرو – گرگان – ری قزوین – وارد ابهر می‌شده و به سمت زنجان – تبریز – ایروان ادامه داشته. راهی نیز از تبریز آغاز و به ابهر می‌رسید و ابهر را از طریق ساوه و قم به اصفهان و بغداد مربوط می‌ساخت و در این منطقه به جاده اصفهان معروف بود. راه ابهر به ری نیز وجود داشت.

موقعیت

شهر ابهر دومین شهر بزرگ استان بعد از زنجان می‌باشد. ابهر با وسعتی برابر ۲۷۷ هزار هکتار در ۸۵ کیلومتری مرکز استان واقع شده‌است. این شهرستان به علت قرار داشتن در کناره جاده بین‌المللی تهران – بازرگان از نظر شاخص‌های اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی در بهترین و مطلوبترین موقعیت استان قرار دارد.

وجود کارخانه‌های بزرگ و متعدد در حوزه شهرستان، کشاورزی پر رونق، باغ‌های سرسبز و پر محصول، طبیعت زیبا و بکر، وجود منابع، شن و ماسه و همچنین آثار تاریخی که جزء میراث ثبت شده در یونسکو می‌باشد، از دیگر عوامل رونق، شهرت و اعتبار این شهرستان می‌باشد. شهرستان ابهر با داشتن آب و هوای مناسب و قرار گرفتن در مسیر جاده ترانزیت و نزدیکی به مرکز استان و همجواری با استان سرسبز گیلان و استان قزوین و شهرهای خرمدره و خدابنده و تاکستان ودارا بودن امکانات حمل و نقل چون آزاد راه و وجود ایستگاه راه‌آهن خرمدره با فاصلهٔ بسیار کم دارای موقعیت مناسبی است و با داشتن جاذبه‌های تاریخی و طبیعی فراوان در جای جای این شهرستان می‌تواند به‌عنوان یک قطب گردشگری استان مطرح شود و با جذب گردشگران داخلی وخارجی کسب در آمدهای توریستی و اشتغال بیشتر را نصیب این استان نماید که جا دارد بخش دولتی تعامل لازم را با بخش خصوصی جهت سرمایه‌گذاری مؤثر برای رسیدن به اهداف یادشده معمول نماید.

کشاورزی

در کتاب البلاد و اخبار العباد آماده است: شهر ابهر هوای سازگار دارد و آبش بسیار و گوارا، باغ و باغات و میوه شهر ابهر شهرت جهانی دارد. از فراورده‌های میوه و سر درختی، انگور، گلابی، گردو ممتاز و در انتخاب میوه جات دارای اکثریتند. نوعی امرود در ابهر هست به اندازه نارنج و همچون نارنج گرد است، آن را عباسی گویند. عباسی در خوشمزگی ضرب‌المثلی شده‌است که [متداول است] می‌گویند، از هر جای مملکت میوه فروشان به شهر ابهر می‌آیند که گلابی عباسی را خرید کنند. باغستانی پیرامون شهر هست بهاء الدین آباد گویند و استفاده از آن برای همه حتی مسافران مجانی است آثار دژی در ابهر هست که گویند پناهگاه یاغیان از دولت بود. در ابهر آبی موجود است که از چشمه‌ای می‌جوشد هر تیغ پولادینی را اعم از شمشیر و غیره وسیله آن، آب دهند. فوق‌العاده تیز و بادوام می‌شود. در پیرامون ابهر به هر طرف نگاه کنی، آسیاها را می‌بینی که وسیله آب می‌چرخند. در جایی دیگر می‌گوید ابهریان در زیبایی گوی سبقت را از اهل هر شهر دیگری ربوده‌اند و همه باهم یکدل و متحدند. در مشترک یاقوت حموی آمده‌است که ابهر شهر بزرگ مشهوری است میان قزوین و زنجان از ناحیه‌های جبل که گروه بسیاری از فقیهان مالکی و شافعی و محدثان از آن برخاسته‌اند.

گردشگری

جاذبه‌های تاریخی:

• روستای درسجین
• سد کینه ورس
• مسجد جامع قروه
• آرامگاه پیر احمد زهرنوش
• چشمه علی بلاغی

جاذبه‌های مذهبی

و جاذبه‌های طبیعی شامل کوه‌ها و قلعه‌ها و شیب‌های مهم و چشمه‌های آب معدنی، رودخانه‌های مهم را می‌توان نام برد.

محله‌های ابهر

ابهر از قدیم‌الایام به دو قسمت بزرگ به نام محله بالا و محله پایین تقسیم شده که در حال حاضر نیز این تقسیم‌بندی به قوت خود باقی است. ساکنین دو محله بزرگ ابهر آداب و رسوم مشترکی دارند از نظر گویش و لهجه اختلاف بسیار اندکی درمیان ایشان مشاهده می‌شود. مسجد کبیر ابهر که امروزه به نام مسجد نورالنبی نامیده می‌شود در اوایل صفویه دارای گنبد و گلدسته بوده و یکی از سه مسجد بزرگ شهر محسوب می‌گردیده در محله بالا قرار دارد مسجد جامع ابهر که از سابقه بیشتری برخوردار است در محله پایین قرار گرفته به‌طوری‌که در تواریخ ذکر شده قدیمی‌ترین محل سکونت درابهر محله پایین و اطراف قلعه تپه بوده و شهر یکپارچه ابهر را تشکیل می‌داده و دارای بارو و حصار و دو دروازه بوده‌است. محله بالا نیز خان نشین بوده وبا داشتن چند امامزاده و دروازه از قدمت بالایی برخوردار است. امروزه این محلات در ابهر مشهوراند:

• محله مَلِک قصاب: که زمانی این محله دارای در اختصاصی بوده و مانند قلعه‌ای حفاظت می‌شده از قدیمی‌ترین محلات ابهر محسوب می‌شد ساکنان مَلِک قصاب غالباً مردان متدین و ریش سفیدان زراعت پیشه بودند.
• محله اکبر آباد: نوبنیاد است و بنیانگذارش حاج علی اکبر فخیمی است که برای اولین بار در این محل که آنجا را قبلاً توپخانه مبارکه می‌نامیدند ساختمان احداث کرد و به نام اکبر آباد نامید.
• محله دِهَکْ: محله ایست به قدمت تاریخ ابهر زیرا که این محله از اصطلاحات رایج قبل از زمان ساسانی زرتشتی است.
• محله درویشان،
• محله حاجی محمد خان که از ملاکین ابهر بوده،
• محله خلج آباد که عموماً به محله بالا اطلاق می‌شده و مسجد نور النبی در این محله قرار دارد،
• محله شیخ آبد نشیمنگاه شیوخ معتبر ابهر،
• محله در المذوق که در گویش رایج محلی دَرْ مَذَقانْ نامیده می‌شود،
• محله آقا صدرا که درابهر مسجدی هم به نام او هست آقا صدرا مردی فاضل و معممّ و از ائمه جماعت بوده،
• محله قانلو میدان در محله بالا یکی از قدیمیترین محلات ابهر که به علت کشته شدن چند تن از بزرگان نامگذاری شده‌است و مسجدی نیز به همین نام درآنجا وجود دارد
• محله جانقارداش که محله مسکونی همان جهانگیر تاش بانی کاروانسرای جنب مسجد جامع ابهر بوده‌است.
• محله قلعه تپه قدیمی‌ترین محل استقرار انسانی در ابهر بود،
• محله نعلبندان، که بعدها به آن دروازه اشیگی به زبان محلی یعنی دروازه بیرونی گفته می‌شده‌است
• محله یخچال از قدیمیترین محله های ابهر که محل نگهداری یخ برای فصول گرم بوده است
• محله زرکوبان، که امروزه تاکستانهائی به این نام در ابهر معروف است،
• محله شناط یا چینات یکی از قدیمی‌ترین محلات ابهر بوده که در شمال شهر ابهر واقع شده.
• محله شریف‌آباد، در شرق ابهر واقع شده‌است.
• محله حسین‌آباد، در حال حاضر جمعیت زیادی دارد و دارای دو مسجد بزرگ نیز می‌باشد.
• محله شهرک، جدیدترین و پر رشدترین محله شهر ابهر می‌باشد که می‌توان گفت که پرجمعیت‌ترین محله نیز شهرک می‌باشد

مراکز علمی

دانشگاه و دانشکده پرستاری ابهر

دانشگاه پیام نور ابهر

دانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهر

دانشگاه علمی کاربردی ابهر

دانشگاه و دانشکده سما ابهر

مرکز آموزش

شهر ابهر با پیشینه‌ای کهن در استان زنجان قرار دارد. باستان‌شناسان این شهر را با توجه به آثار باستانی‌، که از دوره‌های مختلف در آن به‌ جا مانده‌اند، به‌عنوان یکی از نخستین مکان‌های سکونت در ایران می‌شناسند. در دوره حکومت ایلخانان این شهر به دلیل جاده‌های مهم بین شهری از نظر اقتصادی رونق زیادی داشت. سفر به شهرستان ابهر سفر به دنیایی از جاذبه‌های تاریخی و طبیعی است. درادامه از جاهای دیدنی ابهر و جاذبه های گرشگری ابهر بیشتر می‌گوییم.

عکس از گوگل

ابهر رود یکی از جاهای دیدنی ابهر

ابهر‌رود رودخانه‌ای خروشان در شهر ابهر است که یک شاخه دائمی و یک شاخه فصلی یا فرعی دارد. شاخه دائمی این رود از کوه‌های غربی ابهر سرچشمه می‌گیرد و سرچشمه شاخه فرعی آن در نزدیکی شهر سلطانیه قرار دارد که بعد از نزدیک شدن به شهرستان ابهر به شاخه اصلی می‌پیوندد. این رود در راه خود آبادی‌های زیادی را سیراب می کند و در نهایت به رود شور و دریاچه مسیله قم می‌ریزد؛ سد کینه ورس هم روی مسیر این رودخانه ساخته شده است.

شما می‌توانید برای رزرو ویلا و سوئیت در ابهر و نزدیک به ابهر‌رود در صفحه اصلی سایت ما نام این شهر را جستجو کنید و اقامتگاه‌های منطقه را ببینید.

عکس از گوگل

تپه نور

تپه نور با وسعتی نزدیک به دو هکتار و ارتفاعی برابر با ۱۵ متر در نزدیکی شهر ابهر قرار دارد. کاوشگران پس از بررسی‌های گوناگون در این منطقه به پایه‌های بزرگی برخوردند و معتقدند که در این منطقه بنایی شبیه به گنبد سلطانیه وجود داشت که در حال حاضر از بین رفته است. در لایه نخستین این تپه نیز گورستانی قدیمی وجود دارد که با توجه به سفال‌های پیدا شده زمان پیدایش حیات در این منطقه را هزاره اول پیش از میلاد مسیح تخمین می‌زنند.

عکس از گوگل

روستای ویر

روستای ویر یکی از روستاهای معروف شهر ابهر است که جاذبه‌های طبیعی و تاریخی متعددی دارد. خانه‌های این روستا بافت قدیمی خود را حفظ کرده‌اند و بیشترشان از خشت و گل در دو طرف رودخانه‌ ساخته شده‌اند. شاخص‌ترین جاذبه طبیعی این روستا مجموعه غارهای «داشکسن» است که قدمت آن به دوران ساسانیان و ایلخانان برمی‌گردد. غار داشکسن یا معبد اژدها شامل سه دهانه غار است که در زمان ساسانیان نیایشگاه بوده که در حال حاضر اثری از آن باقی نمانده است اما نقش‌و‌نگارهای مربوط به دوره ایلخانان روی دیوارهای غار دیده می‌شود. یکی دیگر از جاذبه‌های تفریحی این روستا دیوار ویر است که مکانی مناسب برای صخره‌نوردی و سنگ‌نوردی است.

منابع=

سایت چهارگوشه ایران

سایت اتاقک

ویکی پدیا

عالی صائب

زنجان

زَنجانْ تلفظ یا زنگان مرکز استان زنجان و شهرستان زنجان در شمال غربی ایران که در منطقه آذربایجان واقع شده‌است؛ و براساس آمار منتشر شده دارای ۴۳۰٬۸۷۱ نفرجمعیت در سال ۱۳۹۵ خورشیدی، بیستمین شهر کشور از لحاظ جمعیت محسوب می‌شود.

نام زنجان عربی‌شده واژه زنگان است. مردم منطقه هنوز هم تلفظ زنگان را به کار می‌برند. شهر زنجان در دره زنجان‌چای (از شاخه‌های قزل‌اوزن قرار گرفته و سر راه شوسه و راه‌آهن تهران به تبریز می‌باشد. صنایع دستی از قبیل ورشوسازی و نقره‌سازی و ملیله کاری و چاروق‌دوزی و چاقوسازی و فرش‌بافی (فرش زنجان) آن مشهور است.

زنجان از شمال به شهرستان طارم و خلخال و میانه و از مشرق به سلطانیه و طارم و از جنوب به خدابنده و ایجرود و از غرب به شهرستان ماه‌نشان محدود است و از سطح دریا ۱۶۶۳ متر ارتفاع دارد.

از جمله شرایطی که فلسفه وجودی شهر زنجان را در منطقه تبیین و توجیه می‌نماید، وجود راه ارتباطی فلات مرکزی ایران به منطقه آذربایجان در منطقه، حاکم بودن شرایط مناسب اوضاع توپوگرافی، وجود اراضی مسطح با شیب ۲٪ در منطقه کوهستانی و بالاخره لزوم مرکز مبادلاتی تولیدات کشاورزی و ارائه خدمات متقابل به روستاهای حوزه نفوذ به ویژه ایالات پنجگانه مستقر در منطقه بوده‌است می‌رساند که این پدیده در شکل‌گیری شهر و محله بندی آن عامل تعیین‌کننده می‌باشد.

پیشینه

در مورد وجه تسمیه شهر زنجان تاکنون نظرات گوناگونی ازسوی پژوهشگران و نویسندگان ارائه شده‌است.

حمدالله مستوفی، تاریخ‌نگار نامدار، بنیاد شهر زنجان را از اردشیر بابکان، سردودمان ساسانیان دانسته و نام نخستین این شهر را شهین ذکر کرده‌است. ما’خذ و منبع مستوفی در مورد کلمه شهین که به زنگان اطلاق می‌گردیده مبهم است و تاکنون هیچ منبع موثق دیگری در این ارتباط اظهار نظر ننموده‌است. در لغتنامهٔ دهخدا هم در سرواژهٔ شهین چنین نوشته: �شهین نام شهر زنگان است و معرب آن زنجان باشد و گویند این شهر را اردشیر بابکان بنا کرده‌است.�. شهری بود بزرگ در میان ری و آذربایگان، و وجه تسمیه آن، مخفف زندگان یعنی اهل کتاب زند است، و زندیگان زنگان شده و دال او محذوف گردیده.

بیتی از حکیم زجاجی:

اسم دیگر شهرستان زنجان (خمسه) است. اطلاق این کلمه به منطقه در منابع و متون جغرافیایی از اواخر دوران قاجار ظاهر شده و در مورد وجه تسمیه آن دو نظر می‌تواند مطرح باشد. نظر نخستین ناظر بر استقرار طوایفی از ایلات پنجگانه در این منطقه است؛ و محتملا وجود منطقه ای به نام (خمسه) در استان فارس که بر مبنای استقرار پنج ایل نامگذاری شده بسود این نظریه است. در فرهنگ آنندراج ذیل کلمه زنگان چنین آمده " چون پنج بلوک بود آنرا خمسه گویند " لغت نامه دهخدا با تکرار مورد مزبور می‌نویسد (این شهرستان "زنجان" از پنج بلوک بنام بخش حرمه، بخش ابهر رود، بخش قیدار، بخش ماه نشان، بخش سردان …)

در این بخش‌بندی بخش‌های ایجرود، زنجان رود، که جز’ خمسه اند سخنی به میان نیامده، لاجرم این نظریه با شک و تردید مواجه می‌گردد. اما بخشهای پنجگانه ابهر رود، خرا رود، زنجان رود، ایجرود، سجاس رود که بخشهای اصلی خمسه را تشکیل داده منبع و مرجع موثقی به وجه تسمیه آن می‌تواند باشد. کذر این نکته ضرورت دارد که منطقه بزینه رود معروف به قشلاقات افشار که هم‌اکنون از توابع خمسه است تا اواخر دوران در حوزه ساسی ولایت کردستان بوده‌است، بنابراین پنج بلوک بودن منطقه قطعی بنظر می‌رسد.

دایرةالمعارف مصاحب بر این اساس ذیل کلمه (خمسه) می‌نویسد: خمسه مخفف ولایات خمسه در جنوب آذربایخان و غرب قزوین کرسی آن زنجان و از شهرهای معروفش سلطانیه پنج بلوک عمده ای که این ناحیه به مناسبت آنها خمسه خوانده شده‌است عبارت بودند از ابهر رود، زنجانرود، ایجرود، د سجاس رود که حالیکه همگی جزو شهرستان زنجانند.

شهر تاریخی زنجان به لحاظ وجود مقاومتهای مردمی و منطقه‌ای درمقابل سپاهیان اسلام از شهرهای دشوارگشا بوده‌است، در سال ۲۴ هجری قمری به دست براء بن عازب سردار تخریب شده، که این محل خاستگاه اولیه بوده و در شمال شرقی شهر فعلی قرار داشته‌است. آثار و بقایای نخستین استقرار شهر که دراصطلاح کهن‌دژ نامیده می‌شود تا سال ۱۳۰۰ خورشیدی پابرجا بوده و در جریان ساختمان (خیابان فرهنگ) تسطیح شده‌است. قبرستان شهر در حد جنوب شرقی محل استقرار و در داخل حد طبیعی سیلاب شرق شهر منطبق بر (خیابان امام) فعلی تا (فدائیان اسلام) بوده‌است.

در احیاء مجدد و گسترش آن، در اوایل دوران اسلامی، شهر اندکی به طرف غرب استقرار نخستین، در ساحل چپ سیلاب قدیمی که امروزه منطبق بر خیابان استانداری است کشیده شد، برجستگی کهن‌دژ این دوره در محله فعلی (نصرالله خان) بوده که در سال ۱۳۴۰ تسطیح و محل آن به دبیرستانهای دخترانه تبدیل شده‌است.

گسترش شهر در این دوره به طرف شرق محل مورد بحث که اراضی شهری قابل استفاده در شهرسازی بوده، امتداد یافت. حمدالله مستوفی درنزهة القلوب دور باروی شهر را ده هزار گام ذکر نموده که در حدود ۵/۴ کیلومتر است و از قلعه کنونی شهر اندکی بزرگ‌تر بوده به‌طوری‌که دامنه استقرار تا حد سیلاب شرقی کشیده شده‌است. قول حمدالله مستوفی با یافته‌های باستان‌شناسی مطابقت دارد چنان‌که در اراضی شرقی خارج از دیوار قلعه، آثار قرن شش هجری قمری در عمق ۲ متری از کف معابر فعلی قرار گرفته و قابل رؤیت است.

کتاب صورالاقالیم از مزار اکابر و اولیای موجود در شهر، قبور شیخ اخی فرج زنگانی و استاد عبدالغفار سکاک و عیسی کاشانی را نام برده‌است.

این شهر برای بار دوم در پاییز سال ۶۲۸ هجری قمری در فتنه مغول تخریب شده و شدت آن به حدی بود که شهر برای مدتی از قید حیات ساقط شد. به ویژه انتخاب سلطانیه به پایتختی در دوران ایلخانی و گسترش شهر مزبور در ایام حکومت غازان‌خان و خدابنده و اولجایتو در اواخر قرن هفتم هجری قمری، به علت نزدیکی این دو شهر، در متروکه شدن شهر زنجان عامل تعیین‌کننده‌ای بود، به عبارت دیگر در تمام ایام شکوفایی شهر سلطانیه، شهر زنجان به حالت نیمه ویران باقی مانده‌است.

سلطانیه پس از برچیده شدن حکومت ایلخانی به قول دونالد ویلبر �به علت قرار نداشتن شهر در راستای راه‌های تجارتی و عدم وجود جاذبه‌های شهری در آن، سریعتر از آنچه که آباد شده بود، تخریب و متروک گردید�. که خود دلیل قاطعی برای توسعه شهر زنجان بوده‌است. این شهر مجدداً توسعه یافته و از طالع بد برای بار سوم در نیمه دوم قرن هشتم هجری قمری با یورش امیرتیمور گورکانی مواجه و پس از قتل‌عام اهالی به‌طور کلی با خاک یکسان شد.

کلاویخو سفیر پادشاه اسپانیا در دربار میرانشاه از نوادگان تیمور در نیمهٔ اول قرن نهم هجری در سفرنامهٔ خود، قسمت اعظم شهر زنجان را غیر مسکون و مخروبه ذکر نموده و حصار شهر را غیرقابل تعمیر دانسته و می‌نویسد: �در شب هنگام به محلی رسیدیم که به زنجان معروف است و بیشتر قسمت‌های این شهر غیر مسکون است اما گویی که در گذشته این شهر یکی از بزرگ‌ترین شهرهای ایران بوده‌است. این شهر در دشتی در میان دو کوه بلند که لخت و خالی از جنگل هستند قرار دارد. ما دیدیم که حصار شهر دیگر قابل تعمیر نیست اما در داخل حصار هنوز خانه‌ها و مساجد بسیاری همچنان استوار و پابرجا بودند و در خیابان‌های آن نهرهایی می‌گذشت اما همه اینها اینک خشک و بی‌آب هستند.�

شاردن جهانگرد فرانسوی که به سال ۱۶۷۲ میلادی از شهر زنجان بازدید نموده می‌نویسد: �هنوز در حوالی یک مایل و بیشتر، آثار و بازمانده‌های ویرانه‌ای مشاهده می‌شود�.

موارد دیگری از این مقولات بیانگر این حقیقت است که شهر زنجان تا اواخر قرن نهم هجری قمری غیر مسکون و مخروبه بوده‌است. در دوران صفویه -که آرامش نسبی در منطقه‌ها حاکم بوده‌است- شهر تجدید بنا شده و مجدداً تکاپوی حیات در آن آغاز گردیده‌است. حال با توجه به گزارش سیاحان و جهانگردان و هم چنین مطالعهٔ متون تاریخی و بررسی‌های باستان‌شناسی معلوم می‌شود علی‌رغم قدمت سه هزار ساله، کلیهٔ آثار فعلی و بافت شهری نسبتاً جدید است. به عبارت دیگر با عنایت به آنچه که اجمالاً بیان شد شهر زنجان در دوره‌های مختلف بر اثر هجوم دشمن تخریب و به مرور شهر جدید بر روی خرابه‌های قدیمی احیا شده‌است. منطقهٔ زنجان در برخی مقاطع تاریخی در منطقهٔ آذربایجان نیز دانسته شده‌است.

علت انطباق و احیای شهر در محل فعلی، معلول جاذبه‌های شهری-منطقه‌ای از جمله وجود سفره‌های آب زیرزمینی، استفاده مجدد از قنوات قدیمی، دسترسی و مورد استفاده قرار دادن زنجان چای، اوضاع توپوگرافی محلی و بالاخره عامل تعیین‌کنندهٔ استقرار شهر در سر راه تجاری و راهبردی فلات مرکزی ایران و ارتباط آن با آذربایجان و لزوم اتراق کاروان‌ها، بازسازی شهر زنجان را منطبق بر خرابه‌های قدیمی، امری لازم و ضروری می‌نموده‌است.

شهر فعلی از دوران صفویه تکوین و توسعه پیدا کرده‌است، خاستگاه اولیهٔ شهر در این دوره از تجدیدبنا، به لحاظ استفاده از امکانات و استعدادهای بالقوهٔ شهری و زیستی در حد نهایی اراضی شهری در جنوب، در ساحل راست رودخانهٔ زنجان‌رود قرار گرفته‌است. جهت توسعه و رشد شهری از نظر توپوگرافی و وجود اختلاف ارتفاع در ناحیهٔ جنوبی شهر و دارا بودن شیب نسبتاً تند تا کف رودخانهٔ زنجان‌رود که استقرارهای شهری را با مشکلات جدی مواجه می‌سازد، به طرف شمال امری اجباری و قطعی بوده‌است. به هر حال گسترش شهر هنوز محدود به مسیلهای شرقی و غربی بوده که محل استقرار شهر به صورت دلتا نسبت به زنجان‌رود است.

با تحلیل و توجیه عوامل و عناصر شهری از قبیل قبرستان‌های قدیمی و مناطقی تحت عنوان �کولوک� که تا امروز باقی‌مانده، شکل‌گیری و گسترش شهر را می‌توان پیگیری و تبیین نمود قدیمی‌ترین عنصر، متعلق به اواسط دوران صفویه‌است که به نام کاروانسرای سنگی واقع در قسمت شرقی کهن‌دژ در ورودی شهر به اسم دروازه همدان قراردارد. این کاروانسرا که هم‌اکنون قسمت اعظم آن از میان رفته و به اداره اوقاف تبدیل شده‌است، یادگاری از دوران شاه عباس دوم است. بدین ترتیب قبل از احداث مجموعهٔ بازار زنجان در دوران آقا محمد خان قاجار(۱۲۰۰ هجری قمری)، میدان‌های آهنگران و راسته دباغ‌ها با عنایت به نقش عملکردی شهر که در مقدمه بیان شد، از عناصر اصلی آن محسوب می‌شوند که این عناصر نسبت به شارستان مرکزیت دارد.

در دوران آقا محمد خان قاجار با توسعهٔ نسبی شهر در حد قلعهٔ فعلی که خود از مسیل‌های طبیعی الهام گرفته، مجموعه بازار به مثابهٔ قطب واحد اقتصادی، خدماتی و فرهنگی منسجم‌ترین عنصر شهری را به وجود آورده‌است و با عنایت به پدیده‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و عملکردی، و… به‌طوری‌که در زندگی روزمره شهری نقش اساسی داشته باشد، محله‌بندی شهر صورت گرفته‌است. در این دوره به‌طور کلی شهر به سه منطقه تقسیم شده، نخست منطقه مرکزی شهر با جای گرفتن مراکز حکومتی، اداری و مذهبی در آن موجودیت یافته و فاقد اسم خاصی بوده‌است. اراضی و محدثات واقع در شرق محدوده مرکزی در مجموعه بازار تحت عنوان یوخاری‌باش و افراد ساکن در این منطقه در کلیات با همین عنوان مشخص شده و از نظر اقتصادی (در اوایل دوران قاجار) از ظرفیت بالایی برخوردار بوده‌اند. اراضی و محدثات واقع در غرب محدوده مرکزی به نام اشاقه‌باش موسوم شده‌است.

در این تقسیم‌بندی هر یک از مناطق دوگانه (اشاقه‌باش و یوخاری‌باش) از نظر زندگی روزمره و مقررات اجتماعی، دارای امکانات فیزیکی و کالبدی دارای وحدت و هم آهنگی کامل است.

محلات از نام بانی مساجد و تکایا الهام گرفته یا با انتساب به صنف خاصی نام‌گذاری شده‌اند. محلات قدیمی دارای عناصر شهری منسجم‌تری بوده و به عنوان مراکز محله‌ای نقش اساسی را در زندگی عمومی ایفا می‌کند. این محلات از نظر فیزیکی دارای الگوی خاصی است، بدین ترتیب که به عناصری از قبیل مسجد، تکیه، حمام، مراکز خرید روزانه، مراکز خدماتی، آب انبار، فضای مشاعی جهت انجام مراسم مذهبی، سنتی و تجمع‌های عمومی و بالاخره محل بازی‌های کودکانه مجهزند. به‌طوری‌که این مراکز تا امروز با حفظ عملکردهای نخستین در تکاپوی حیات در محلات نقش اساسی دارند. نمونه‌های بارز آن محلات دود قلی، مسجد یری پایین، نصرالله خان، محله زینبیه و محله قهرمان می‌باشند و تقریباً سایر محلات دارای چنین خصیصه بارز و روشن‌اند که با گسترش تدریجی شهر نسبت به مرکزیت کهن‌دژ و سپس مجموعه بازار با انسجام معقول و منطقی جای گرفته‌اند. به‌طور کلی ۱۸ محله در داخل قلعه و ۹ محله در خارج از قلعه تا اواخر دوران پهلوی ضمن گسترش تدریجی مستقر شده‌اند.

روند گسترش تا اواخر دوران قاجار بسیار بطئی و در سطح قلعه به میزان ۱۸۵ هکتار بوده‌است. از حد فاصل اواخر دوران قاجار تا اواخر دوران پهلوی با افزایش محلات خارج از قلعه، وسعت شهر به میزان تقریبی ۴۸۰ هکتار گسترش یافته‌است. شهر فعلی در مساحتی معادل ۱۲۵۷ هکتار مستقر شده که به استناد ضوابط طرح جامع مصوب پیش‌بینی شده در سال ۱۳۷۵ وسعت آن به میزان ۴۴۵۰ هکتار افزایش می‌یابد.

جغرافیا

اقلیم

آثار تاریخی

عمارت‌های تاریخی

• عمارت شیخ‌الاسلامی (دورهٔ قاجار)
• عمارت ذوالفقاری (دورهٔ قاجار)
• عمارت ضیائی (دورهٔ قاجار)
• عمارت مظفری (عاصم السلطنه) (دورهٔ قاجار)
• عمارت معینی (دورهٔ قاجار)
• عمارت بهمنی (دورهٔ قاجار)
• عمارت توفیقی (اواخر قاجار)
• عمارت مقدم (دورهٔ قاجار)
• خانه خدیوی (دورهٔ پهلوی)

مردم و زبان

حمدالله مستوفی در نزهةالقلوب (تألیف در ۷۴۰ق/۱۳۳۹م) زبان زنجان و مراغه و تالش گشتاسبی را پهلوی ذکر می‌کند و می‌گوید �زبانشان پهلوی به جیلانی بازبسته است� که منظور همان گویش‌های گوناگون زبان‌های تاتی‌تبار است.

امروزه زبان مردم زنجان ترکی آذربایجانی، با لهجه زنجانی است. و از لحاظ فرهنگی و زبانی به مانند سایر شهرهای آذربایجانی‌نشین ایران به‌شمار می‌روند. فارسی نیز در برخی خانواده‌ها رایج است. هم‌اینک استفاده از لغات فارسی در مکالمات روزمره مردم منطقه مرسوم شده و مردم استان زنجان در اداره‌ها، مدارس و مکان‌های عمومی به زبان فارسی و در مکالمه‌های روزمره و محلی به زبان ترکی صحبت می‌کنند. در مکالمات مردم منطقه اداره‌ها، مدارس و مکان‌های عمومی به زبان فارسی و در مکالمه‌های روزمره به زبان ترکی لهجه زنجانی صحبت می‌کنند.

جاهای دیدنی زنجان بسیار زیاد است و در یک مطلب نمی توان به همه آنها پرداخت اما در اینجا با ۲۰ جاذبه گردشگری زنجان که معروف تر هستند آشنا می شویم . استان زنجان که آن را فلات زنجان نیز می نامند، در ناحیه مرکزی شمال غربی ایران واقع شده است. استان زنجان در تابستان آب و هوای خوبی دارد . در طول سال یکی از خنک ترین استانهای ایران است . بنابراین گزینه خوبی برای مسافرت در تابستان گرم می باشد . در این استان علاوه بر آثار تاریخی, مساجد و بناهای قدیمی جاذبه های طبیعی از قبیل آبشارها , رودخانه ها , غار, تالاب ها و روستاهای بکر وجود دارد . اگر علاقمند به طبیعت گردی هستید حتما در تابستان سری به استان زنجان بزنید . با آرزوی سفری خوش برای شما

در این مطلب می خوانید :

• جاهای دیدنی زنجان
• آبشار شارشار
• موزه تاریخ طبیعی زنجان
• غار کتله خور
• دریاچه پری
• رود خانه قزل اوزن
• منطقه حفاظت شده سرخ آباد
• آبشار دگاهی
• سد کینه ورس
• بازار تاریخی زنجان
• آبشار هشترخان
• معبد داش کسن
• دودکش جن
• گنبد سلطانیه
• بنای رختشورخانه
• کاروانسرای نیک پی
• آتشکده تشویر
• آتشکده گیلانکشه
• غار خرمنه سر
• پیاده راه سبزه میدان زنجان
• عمارت دارایی زنجان

جاهای دیدنی زنجان

آبشار شارشار

آبشار شارشار یکی از جاذبه‌های طبیعی و زیبای شهر زنجان است که در شمال شرقی شهر زنجان در منطقه تهم و در میان سنگ‌های صخره‌ای قرار دارد. این آبشار در ایام بهار و تابستان مورد توجه بازدیدکنندگان است و از تفرجگاه‌های مهم شهر زنجان به شمار می‌رود. این آبشار با دریاچه سد تهم حدود ۵ کیلومتر فاصله دارد و دسترسی به آن با یک کوهنوردی یک ساعته امکان‌پذیر است.

موزه تاریخ طبیعی زنجان

موزه تاریخ طبیعی از جمله مکان­های فرهنگی، اجتماعی، آموزشی، تحقیقاتی و نمایشگاهی می­باشد که می­تواند علاوه بر شناساندن هر چه بیشتر زیست­بوم­های مختلف و گونه­های حیات وحش و پوشش گیاهی منطقه ارزش حفظ و نگهداری تنوع زیستی را نیز به اقشار مختلف مردم جامعه یادآوری نماید.

غار کتله خور

کتله خور بر اساس برسیهای انجام گرفته معانی مختلفی مثل تپه خورشید، روستای بدون خورشید و غیره دارد که مناسبترین معنی بدست آمده یک کاربرد ترکی بوده که کتله به معنی پستی و بلندی و ناهمواری های داخل غار و خور به معنی راحتی و آسانی است که به صورت کلی به معنی پستی و بلندیهای راحت و دنج است.راه دسترسی مناسب، امکانات رفاهی و جاذبه های دیدنی منطقه از جمله ویژگی هایی است که مطمئنا می تواند اوقات خوشی را برای مسافرین نوروزی ایجاد نماید.
غار کتله خور در دل کوه ‌های آهکی جنوب استان در پنج کیلومتری بخش گرماب از توابع شهرستان خدابنده واقع شده است. فاصله این غار با مرکز شهرستان ۸۵ کیلومتر است. گرماب از طرف شرق با استان همدان و از جانب غرب با استان کردستان هم مرز است. این منطقه به بخش افشار یا قشلاقات معروف است و ساکنان آن از ایل معروف به شاهسون های افشاری تشکیل یافته‌اند.

دریاچه پری

دریاچه پری در دهستان اوریاد از توابع بخش مرکزی شهرستان ماهنشان و ۱۵۲ کیلومتری شهر زنجان و ۴۵ کیلومتری شهر ماهنشان قرار دارد. این دریاچه یکی از زیباترین جاذبه‌های طبیعی شهرستان ماهنشان است و تقریباً تنها دریاچه طبیعی استان زنجان محسوب می‌شود.

رود خانه قزل اوزن

رودخانه مهم و پرارزش قزل اوزن که از کوههای کردستان سرچشمه می گیرد، از استان زنجان گذشته و درمسیرخود یک اکوسیستم پراهمیتی بوجود آورده وبه دریای خزرمی ریزد علاوه بر این رودخانه های زیادی دراستان وجود دارند که از پیوستن دهها رود فرعی، جویبار و نهرهای متعددی بوجود می آیند که ازکوهستانهای منطقه سرچشمه می گیرند ودر مسیر خود جاذبه های طبیعی فراوانی پدید می آورند.

منطقه حفاظت شده سرخ آباد

این منطقه در ۱۸ کیلومتری شمال غرب زنجان واقع شده است. این منطقه به دلیل شرایط اکولوژیکی خاص خود، دارا بودن زیست گاه های متنوع کوهستانی، تپه ماهوری، دشتی و محیط های آبی از تنوع گونه جانوری بالایی برخوردار است. آهوی ایرانی زیباترین و بارزترین پستاندار منطقه است. تشی بزرگترین جونده منطقه است که در اطراف باغها و مزارع زندگی می کند و آفت محصولات باغی و جالیزی است.
کل و بزوحشی، خرس قهوه ای، پلنگ، شنگ(پستاندار خزدار) و انواع پرندگان بومی و مهاجر مانند بالابان، قرقی، طرلان، شاهین، کبک دری، تیهو، کبک و … انواع مارها، مارمولک ها و ماهی ها در این منطقه زندگی می کنند.

آبشار دگاهی

آبشار دگاهی در استان زنجان واقع است. این آبشار در ۴ کیلومتری غرب روستایی با همین نام در منطقه طارم واقع شده است. ارتفاع آبشار از سطح دریا ۲۱۲۴ متر است. روستای دگاهی از محروم‌ترین روستاهای بخش مرکزی شهرستان زنجان است. این روستا در ۱۲ کیلومتری روستای سهرین قرار دارد و در اطراف آن نیز روستاهای زیادی دیده نمی‌شود.

سد کینه ورس

سد کینه‌ورس در شهرستان ابهر و در فاصله ۱۴ کیلومتری جنوب‌غربی این شهرستان و حدود ۵ کیلومتری روستای کینه‌ورس قرار دارد. این سد بر روی شاخه‌کینه‌ورس از رودخانه ابهررود که از جنوب به طرف شمال جریان داشته و به دشت تاکستان وارد می شود

بازار تاریخی زنجان

مجموعه تاریخی بازار زنجان در قلب بافت قدیمی که روزگاری مشرف به دروازه قلتوق ،دروازه جنوبی شهر بودقرار دارد،این بازار که طویلترین بازار ایران می باشد از سوی غرب و شرق گسترده شده بدین لحاظ بازار پائین و بازار بالا تقسیم و نامگذاری شده است .

آبشار هشترخان

آبشار هشترخان طارم دراستان زنجان واقع است. .این ابشار در دره ای سرسبز میان کوه های ناحیه طارم،در شرق شهر زنجان در نزدیکی روستای لار واقع است.سرچشمه ابشار هشتر خان چشمه جوشان است و ابشار پس از ریزش،رودخانه هشترخان را تشکیل می دهد.ارتفاع ابشار حدود ۳۰ متراست.

معبد داش کسن

معبد داش کسن در نزدیکی روستای ویر در حدود ۱۳ کیلومتری جنوب شرقی شهر سلطانیه در یک محوطه تاریخی مستطیل شکل به طول ۴۰۰ متر و عرض ۳۰۰ الی ۵۰ متر قرار دارد. در داخل این محوطه سه غار نسبتاً عمیق در دل کوه کنده شده و در حدّفاصل غار ضلع جنوبی و غارهای اضلاع شرقی و غربی، حجاری‌های زیبایی به چشم می‌خورد که در ایران بی‌نظیر است و مشابه آن در جای دیگری از کشور دیده نمی‌شود.

دودکش جن

دودکش جن در ۲۰ کیلومتری شهر ماهنشان و ۱۲۰ کیلومتری زنجان قرار دارد. دودکش جن این پدیده طبیعی در اصطلاح زمین‌شناسی «هودو» (Hoodoo) نامیده می‌شود و در اصل نوعی سنگ به شکل قارچ می‌باشد که بر اثر فرسایش پدید آمده و شبیه به مناره بلند و نازکی است که سنگ دیگری روی آن قرار گرفته است.

گنبد سلطانیه

گنبد سلطانیه، در شهر سلطانیه در استان زنجان قرار دراد و یکی از شاهکارهای معماری دوره اسلامی است.این گنبد در حد فاصل سال‌های ۷۰۴ تا ۷۱۲ قمری، به دستور اولجایتو پادشاه مغول، معروف به سلطان محمد خدابنده و با تولیت و نظارت خواجه رشیدالدین فضل‌الله همدانی ساخته شده است.

بنای رختشورخانه

فضای شستشو به ابعاد ۷/۱۳*۶۳ متر از ساخت و طراحی جالبی برخوردار است. پوشش طاق و تویزه این بنا در میانه بر روی یک ردیف ستون سنگی ۱۱ تایی و در کناره ها بر روی جرزها و دیوارها قرار گرفته است. ستون ها از یکدیگر ۷۰/۵ متر فاصله دارند و ارتفاع قابل مشاهده آنها ۷۰/۲ متر است. بر روی این ستون ها پایه ای مربع از آجر ساخته شده و پاطاق پوشش بنا بر آن قرار گرفته است.

کاروانسرای نیک پی

کاروانسرای نیک پی در استان زنجان، ۳۵ کیلومتری شمال‌غرب زنجان، بخش زنجان‌رود و در روستای نیک‌پی قرار دارد.این کاروانسرا داخل روستا و در نزدیکی تپه‌ای تاریخی به نام قبرستان قرار گرفته و در اطراف آن خانه‌های روستایی قرار دارد.کاروانسرای قدیمی و زیبای نیک پی که از آثار دوره صفوی به شمار می‌آید، در روزگار بر پایی خود اهمیت و عضمت زیادی داشته است.

آتشکده تشویر

آتشکده‌ تشویر در روستای تشویر در شهرستان طارم در مسیر جاده سرخه دیزج به گیلوان قرار دارد. این آتشکده با پلان چهار طاقی به ابعاد ۴×۴ مترمربع و پوشش گنبدی شکل، از سنگ و ساروج ساخته شده است و برخلاف آتشگاه‌های عظیم دوران ساسانی که جنبه دولتی و تشریفاتی داشته‌اند، تنها به عنوان آتشکده محلی مورد استفاده ساکنان منطقه قرار می‌گرفته و از قداست این محل، اطراف آن به قبرستان تبدیل شده است.

آتشکده گیلانکشه

این بنا در بخش جنوبی روستای گیلانکشه و بر روی بلندی های مشرف بر رود خانه گیلانکشه واقع است. نقشه بنا شامل یک فضای راستگوش گنبد دار است که از سمت جنوب دارای یک ایوان کوچک طاقدار است. نقشه بنا از بیرون به استثنای ایوان، مربع و از داخل تقریبا چلیپایی است. ورودی بنا از سمت جنوب و از طریق درگاهی کوچک است که در دیوار انتهایی ایوان تعبیه شده است.

غار خرمنه سر

غار خرمنه سر در فاصله ۱۱۰ کیلومتری شهر زنجان و ۲۲ کیلومتری شهر آب‌بر (مرکز شهرستان طارم) و در کوه سر به فلک کشیده و بلند خرمنه سر در سمت شمالی روستای شاه‌نشین (یا به قول اهالی محل؛ شانیش) واقع گردیده است. این غار عظیم و باابهت در ارتفاع ۱۶۰۰ متری از سطح دریا قرار دارد و برای رسیدن به آن باید از بستر رودخانه‌ای که از کوه‌های شمالی شانیش سرچشمه می‌گیرد و همچنین از میان درختان سرسبز و زیبای زیتون و انجیر گذشت و به سوی ارتفاعات شمالی پیش رفت.

پیاده راه سبزه میدان زنجان

پیاده راه سبزه میدان زنجان یکی از بهترین قسمت‌های شهر برای قدم‌زدن، لذت‌بردن از فضا و خرید سوغات برای دوستان و آشنایان است. کنار بازدید از دیدنی‌های طبیعی و تاریخی استان زنجان، اگر خواستید داخل شهر زنجان کمی قدم بزنید، یکی از بهترین گزینه‌ها، سبزه میدان است.

عمارت دارایی زنجان

عمارت دارایی زنجان از بناهای قدیمی شهر زنجان است و در مرکز شهر زنجان موسوم به سرچشمه که در ضلع شمالی مجموعه تاریخی سبزه میدان و قسمت غربی خیابان طالقانی قرار دارد، واقع شده است. این بنای ارزشمند متعلق به اواخر دوره قاجار و اوایل دوره پهلوی اول می‌باشد.

دین

اهالی زنجان از شیعیان به‌شمار می‌روند، و هر ساله دسته عزاداری حسینیه اعظم زنجان از خیابان فردوسی تا بلوار آزادی که فاصله چند کیلومتری است در هشتم محرم با قدمت بیش از یکصد ساله برگزار می‌شود که از نمادهای عزاداری و دینداری مردم زنجان است، که علاوه بر زنجان از سایر شهرهای داخلی و خارجی با جمعیت چندصد هزار نفری واقعه عاشورا را گرامی می‌دارند. حسینیه اعظم زنجان یکی از بزرگترین مراکز مذهبی جهان تشیع که روز هشتم محرم هر سال بزرگترین دسته عزاداری جهان را برگزار می‌کند که قدمتش به دوران قاجاریه می‌رسد که دومین قربانگاه جهان اسلام پس از منا در عربستان ونخستین قربانگاه جهان تشیع در زنجان نیز می‌باشد. جمعیت دسته عزاداری حسینیه اعظم بین ۵۰۰ هزار تا یک میلیون نفر می‌باشد. که به عنوان دهمین میراث معنوی کشور ثبت گردیده‌است. در صداوسیما، از دسته حسینیه اعظم زنجان به عنوان بزرگترین دسته عزاداری جهان نام می‌برند. درحرکت دسته عزاداری حسینیه اعظم زنجان علاوه بر مردم زنجان افراد عالی‌رتبه کشوری و لشکری و مهمانان خارجی و همه ساله نذورات این حسینیه بیش از یک میلیارد تومان جمع‌آوری می‌شود بیشترین نذری که تقدیم حسینیه می‌شود احشام زنده و ذبح شده مقابل دسته عزاداری است، از زنجان با عنوان پایتخت شور و شعور حسینی نیز یاد می‌شود از سال ۸۳ خورشیدی که دسته عزاداری به صورت زنده و مستقیم از صدا و سیما پخش می‌شود شهرهای دیگر مانند اردبیل از عزاداری زنجانی‌ها الگو برداری کردند.

آموزش

مدارس

نخستین مدرسه جدید زنجان، در سال ۱۲۸۵ خ. به دستور وزیر همایون غفاری، حاکم وقت زنجان و توسط علی‌محمد فره‌وشی (مترجم همایون) تأسیس شد. محل مدرسه در دارالحکومه شهر بود و بیشتر فرزندان اعیان و اشراف در آن مشغول به تحصیل بودند. معلمان مدرسه از میان طلاب علوم دینی انتخاب شده بودند و روش‌های نوین تدریس به آنان آموزش داده شده بود. مدرسه یکسال پس از رفتن وزیر همایون منحل شد. در سال ۱۳۲۷ هـ. ق آقا میرزا احمد زنجانی مدرسه‌ای تأسیس کرد. در سال ۱۲۹۲ خ. مترجم همایون بار دیگر به زنجان بازگشت و با کمک اسعدالدوله ذوالفقاری، �مدرسه اسعدیه� را تأسیس کرد. در روزگار تصدی مترجم همایون بر اداره فرهنگ زنجان (۱۲۹۵ تا ۱۳۰۱ خ) مدارس متعددی دایر شد که از آن میان �مدرسه توفیقی� همچنان پابرجاست.

نخستین دبستان دخترانه زنجان موسوم به �دبستان بنات� در سال ۱۳۰۰ خ. توسط عالیه سنجیده تأسیس شد و نخستین دبیرستان دخترانه به نام �دبیرستان آزرم� در سال ۱۳۱۴ شمسی به دست بانو مصداقی دایر گشت.

بر اساس آمارهای ارائه شده، هم‌اکنون این استان دارای ۲۲۱۱ مدرسه است که ۸۳۷۵ کلاس درس در آن‌ها دایر می‌باشد و همچنین تعداد کل دانش آموزان برابر ۱۷۴۰۵۳ نفر بوده که از این تعداد ۸۲۳۰۷نفر دانش آموز دختر و ۹۱۷۴۶ نفر دانش‌آموزان پسر را شامل می‌شود.

مراکز آموزشی

• دانشگاه زنجان
• دانشگاه تحصیلات تکمیلی علوم پایه زنجان
• دانشگاه علوم پزشکی زنجان
• دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان
• دانشگاه پیام نور زنجان
• مرکز آموزش جهاد کشاورزی زنجان
• دانشکده فنی الغدیر زنجان
• مؤسسه آموزش عالی روزبه
• مؤسسه آموزش عالی عبدالرحمن صوفی رازی
• مؤسسه آموزش عالی میراث ایرانیان
• دانشگاه جامع علمی کاربردی زنجان
• آموزشکده فنی و حرفه‌ای قائم زنجان
• دانشگاه فرهنگیان

کتابخانه‌ها

نخستین کتابخانهٔ زنجان به دستور سلطان محمد خدابنده در سلطانیه تأسیس شد. این کتابخانه حاوی نسخه‌های ارزشمندی به زبان عربی بود که در قطع بزرگ با حروف سیاه و طلایی نگارش یافته بودند. به احتمال زیاد عرفا و فقهای نامدار زنجان در قرون بعدی، صاحب کتابخانه‌های نفیس شخصی بوده‌اند که اکنون نشانی از آن در دست نیست. امیر محسن زنجانی (فوت ۱۱۴۸ هـ. ق) صاحب کتابخانه معتبر و نفیسی بوده‌است که در حمله افغان‌ها به ایران دچار آتش‌سوزی و نابودی گردیده‌است.

کتابخانه شیخ فضل‌الله شیخ الاسلام زنجانی (قرن ۱۳ هـ. ق) حاوی نسخه‌هایی از قرن ۱۱ هـ. ق بوده و میرزا ابوعبدالله زنجانی (علامه زنجانی) کتابخانه‌ای شامل پنجاه هزار جلد کتب و رسائل فلسفی داشته{تعدادی از کتاب‌ها در کتابخانه شخصی فرزندانشان دکتر لطف اله ضیایی و دکتر محمد صادق ضیایی} که از جمله آثار موجود در آن سعدالسعود تألیف ابن طاووس (فوت ۶۶۴ هـ. ق) به خط خود مؤلف بوده‌است. در این کتابخانه هشت رساله نیز به خط بابا افضل کاشانی (قرن ۷ هـ. ق) موجود بوده‌است.

کتابخانه مسجد چهل‌ستون زنجان در سال ۱۲۸۴ هـ. ق به دست ملا علی زنجانی تأسیس شد که به نوعی نخستین کتابخانه عمومی شهر نیز به‌شمار می‌رود.

�کتابخانه سهروردی�، نخستین کتابخانه عمومی زنجان به سبک جدید، در سال ۱۳۴۱ هـ. ق (۱۳۰۱ خورشیدی) تأسیس شد که تا سال ۱۳۷۰ خورشیدی دارای مجموعه‌ای در حدود ۱۹۰۰۰ جلد کتاب بود. از کتابخانه‌های دیگر شهر می‌توان به کتابخانه مسجد سید اشاره کرد که توسط آیت‌الله سید عزالدین محمد حسینی زنجانی برای استفاده طلاب علوم دینی بنا شده و شامل تعدادی نسخ نفیس خطی است.

محله‌های معروف و قدیمی

• اعتمادیه
• حسینیه اعظم
• محله سیلاب
• شهرک کارمندان
• سقاخانه خیابان خیام
• کوچه مشکی
• سبزه میدان
• دروازه ارک
• دروازه رشت
• چهارراه سعدی
• سعدی وسط
• سعدی شمالی
• امجدیه
• جاوید
• شوقی
• هنرستان
• سرجنگلداری
• گونیه
• کوی فرهنگ
• خواجه نصیر
• شهرک قدس
• بیسیم
• دگرمان ارخی
• خان ناظم
• دبخ لر

مراکز خرید

• فروشگاه صنایع دستی زنجان
• مجتمع تجاری تفریحی نور
• مجتمع تجاری شهرراز
• پاساژ ایران زمین
• پاساژ اولدوز
• پاساژ تهران
• پاساژ آینه
• پاساژ کسری
• پاساژ آریا
• پاساژ گلها
• پاساژ طلا
• پاساژ مروارید
• بازار زنجان
• مرکز خرید اشراق

هتل‌ها

• هتل پیام (چهار ستاره)
• هتل بزرگ (چهار ستاره)
• هتل پارک (سه ستاره)
• هتل سپهر (سه ستاره)
• هتل سپید (دو ستاره)
• هتل جهانگردی (دو ستاره)

نقاط دیدنی

• بازار زنجان طولانی‌ترین بازار ایران
• گنبد سلطانیه واقع در سلطانیه
• معبد داش کسن واقع در سلطانیه
• غار کتله خور واقع در قیدار-گرماب
• امامزاده سید ابراهیم زنجان
• مسجد جامع زنجان
• بنای رختشویخانه
• مجموعه تفریحی گاوازنگ
• کاروانسرای سنگی زنجان
• مجتمع تجاری تفریحی نورزنجان
• سد تهم
• غارتاریخی گلجیک۳۵کیلومتری زنجان
• امامزاده زیدالکبیر
• حمام حاج‌داداش -بازار
• مجموعه عمارت دارائی
• عمارت ذوالفقاری محل نگه‌داری مردان نمکی
• قلعه بهستان واقع در ماهنشان
• دود کش جن واقع در ماهنشان
• پل میربهاالدین
• پارک جنگلی
• روستای تاریخی شیلاندر
• مجموعه عمارت دارائی
• تفرجگاه سد گاوازنگ
• خانه مرحوم علی سرتیپ
• تفرجگاه سد تهم
• تفرجگاه سد حسن ابدال
• مجموعه تفریحی پارک ملت زنجان
• نمایشگاه و فروشگاه صنایع دستی زنجان
• نمایشگاه بین‌المللی کاسپین زنجان از مکان‌های دیدنی این شهر است. سالانه بیش از ۲۰ مورد نمایشگاه در محل نمایشگاه بین‌المللی کاسپین زنجان برگزار می‌شود،
• روستای پایین کوه در یک کیلومتری شمال شهر زنجان
• روستای نقل آباد در طارم

• همچنین بزرگترین ساعت آفتابی ایران در این شهر و در میدان مرکزی دانشگاه زنجان واقع است.

مناطق حفاظت‌شده و پناهگاه‌های حیات وحش

• مناطق حفاظت شده حیات وحش سهرین آهوی ایرانی
• پناهگاه حیات وحش انگوران
• مناطق حفاظت شده سرخ‌آباد طارم

چشمه‌های آب گرم طبیعی

چشمه آبگرم طبیعی وننق در ۳۰ کیلومتری شهر زنجان نرسیده به ارمغانخانه در روستای وننق

سدها

سد گاوازنگ

سد تهم در جاده زنجان به چورزق طارم

سد حسن ابدال

سد گلابر در ایجرود روستای گلابر

سد خلیفه لو خرمدره

سد کینه ورس ابهر

سد تالوار

نیروهای مسلح

تیپ ۲۱۶ مستقل زرهی

سپاه انصار المهدی (عج) زنجان

موزه‌ها

• موزه غله در ساختمان قدیم بوجاری
• موزه عمارت دارایی
• موزه سنگ نوشته‌ها
• موزه نسخ خطی
• موزه مردم‌شناسی (رختشویخانه)
• موزه مردان نمکی (عمارت ذوالفقاری)
• موزه (عمارت توفیقی) آثار شهدا
• موزه تعزیه حمام حسینیه اعظم زنجان
• موزه تاریخ طبیعی زنجان
• موزه خصوصی

صنایع دستی و سوغات

مرسوم‌ترین سوغاتی زنجان چاقو و چاروق (نوعی کفش زنانه ایران باستان) و فرش زنجان (با طرحی معروف به ریز ماهی) و ملیله‌کاری است. صنایع دستی زنجان عبارتند از:

• چاروق دوزی
• ملیله کاری شامل سینی، سرویس بشقاب کاسه و وسایل مصرفی، وسایل زینتی و تابلوهای بی بدیل زینتی
• مسگری (ساخت ظروف مسی و تابلوهای زینتی)
• چاقو‌سازی شامل کارد آشپز خانه و میوه خوری و همچنین قندشکن، قلم‌تراش
• گلیم بافی
• فرش بافی
• تذهیب، تراش سنگ‌های قیمتی، رنگرزی، منبت کاری، نگارگری، مصنوعات چرمی، معرق چوب و قلم زنی. دراستان زنجان رشته‌های مختلف دیگر صنایع دستی رواج دارد. از آن جمله گلیم بافی در ابهر، قیدار و زنجان روستاهای آن گیوه دوزی ابریشمی و نخی در انگوران و زنجان، رنگرزی در ابهر، زنجان، قیدار، سفالگری در روستای قلثوق، جاجیم‌بافی نواری در شهرستان‌های طارم و ماه‌نشان، انگوران، کیسه‌بافی حمامی نواری در انگوران، ماه‌نشان، قیدار را می‌توان نام برد. ضمن آنکه باید گفت قالی‌بافی از جمله هنرها و حرفه‌هایی است که در اکثر شهرها و روستاهای استان زنجان رونق و رواج دارد.
• گردن بند و دست بندهای دست‌ساز هم به عنوان سوغاتی کم‌یابی از این استان شناخته می‌شود.

نشریات

اولین نشریه زنجان به دست میرزا عیسی قانونخواه (ناصرالمله) با عنوان پروین خمسه منتشر شد. این نشریه سه روز در هفته با قطع بزرگ در چهار صفحه منتشر می‌شد. سه صفحه به اعلانات ثبتی و یک صفحه به سرمقاله و اخبار خارجی و داخلی اختصاص داده شده بود. انتشار این نشریه پس از شش سال در ۱۳۱۵ با فوت ناصرالمله پایان یافت. پس وقفه‌ای یک دهه‌ای در انتشار مطبوعات محلی، هفته‌نامه آذر به مدیریت منوچهر سعیدوزیری آغاز به کار کرد. این نشریه که هم‌زمان با قدرت گرفتن فرقه دموکرات آذربایجان انتشار می‌یافت، خود را ارگان کمیته ولایت زنجان و زیر مجموعه فرقه دموکرات معرفی می‌کرد. آذر پس از یک سال انتشار پیش از آزادسازی زنجان توسط ارتش ملی، تعطیل شد. در اواخر دهه بیست نشریات متعددی در زنجان انتشار می‌یافتند که اغلب حامی سیاست‌های محمد مصدق بودند و به همین سبب جز یکی، انتشار باقی آن‌ها پس از کودتای ۲۸ مرداد متوقف شد.

پس از انقلاب اسلامی، چندین عنوان نشریه در زنجان به چاپ رسید که از آن میان می‌توان به هفته‌نامه پیام زنجان اشاره کرد که از سال ۱۳۶۷ انتشار می‌یابد و پرسابقه‌ترین نشریه زنجان محسوب می‌شود و نیز از هفته‌نامه امید زنجان نام برد که اولین نشریه محلی زنجان بود که توانست مخاطبانی در استان‌ها دیگر از جمله تهران و آذربایجان بیابد.

در این میان، هفته‌نامه بهار زنجان به صاحب امتیازی و مدیرمسئولی رحمت‌اله بیگدلی - عضو هیئت علمی دانشگاه آزاد اسلامی زنجان و اکنون عضو شورای مرکزی حزب اعتماد ملی - به دو زبان ترکی و فارسی در استان زنجان منتشر می‌شد که از پرمخاطب‌ترین نشریات استان بود. این هفته‌نامه به دلیل انتشار عین کلمات موهن منصور ارضی علیه مشایی در مهرماه ۸۹ توقیف و سپس به دلیل آنچه �انتشار مطالب خلاف عفت عمومی و توهین به مقامات کشور� اعلام شد، همچنین به دلیل اصرار بر تخلفات به استناد تبصره ۲ ماده ۶ و تبصره ماده ۱۱ قانون مطبوعات، لغو مجوز گردید. مدیرمسئول این نشریه هم‌زمان با روی کار آمدن دولت حسن روحانی، مجوز هفته‌نامه �بهار رحمت� را دریافت کرد که در انتشار مرتب آن توفیقی نداشت. در سال ۱۳۹۰ پانزده نشریه (سه روزنامه و دوازده هفته‌نامه و ماه نامه) در زنجان منتشر می‌شده‌است که برخی از آن‌ها عبارتند از:

• روزنامه مردم نو
• روزنامه صدای زنجان
• هفته نامه موج بیداری
• هفته نامه قلم زنجان
• هفته نامه سیمای زنجان
• هفته نامه پیام زنجان
• هفته نامه بایرام
• هفته‌نامه بهار رحمت

هفته نامه بایرام به زبان ترکی منتشر می‌شود.

در طول این سال‌ها، نشریات زنجان بستر مناسبی برای رشد فعالین مطبوعات این استان بوده‌است، از جمله این افراد باید به رضا میرکریمی اشاره کرد که فعالیت هنری خود را به عنوان گرافیست در هفته‌نامه پیام زنجان آغاز کرد.

شهرهای خواهرخوانده

• ترابوزان، ترکیه
• چلیابینسک، روسیه
• ملاکا، مالزی
• قره قروم، مغولستان

صنایع

• سرب و روی
• شیر پاستوریزه
• تولیدات شیمیایی
• نساجی
• نخ تایر
• فراورده‌های غذایی
• ترانسفورماتور (ایران ترانسفو)
• سوئیچ‌های برق فشار قوی(پارس سویچ)
• صنایع شیمیایی (گروه صنعتی گلرنگ)
• برق و الکترونیک
• سیگار و دخانیات
• نیروگاه سلطانیه زنجان

شهر زنجان مرکز استانی به همین نام در قسمت شمال غربی ایران است و از زیباترین و تاریخی ترین شهرهای ایران است. درباره ی زنجان باید این را بگوییم که این شهر با این که یکی از قدیمی ترین مناطق کشورمان است اما شهرت و اصالتش در زیر سایه ی اسم دیگر شهرهای همسایه اش قرار گرفته است. این شهر با اصالت و قدیمی پر است از داستان های تاریخی و روایات جالب که برای شنیدنشان باید به اندازه ی هزار و یک شب وقت گذاشت! شهر زنجان همچنین پر است از جاذبه های دیدنی و بسیار زیبا که بازدید از آن ها را به هر کسی پیشنهاد می نماییم. در ادامه با ما در الی گشت همراه باشید تا به اتفاق یکدیگر، زنجان زیبا را بهتر و بیشتر بشناسیم.

این شهر همانطور که در مقدمه هم اشاره کردیم که در نواحی شمال غربی ایران قرار گرفته است و از لحاظ منطقه ای در ناحیه ی آذربایجان قرار دارد.

این شهر در مرکزیت استانی به همین نام قرار گرفته است.

همسایگان زنجان شهرهای قزوین از سمت شرقی، از سمت جنوب غربی و غرب استان کردستان، از سمت شمال با اردبیل و آذربایجان شرقی، با گیلان از سمت شمال شرقی و از سمت جنوب با همدان هستند.

البته شهرستان زنجان به جز این شهر، ۶ شهر دیگر هم در خود به نام های خدابنده، ماهنشان، ابهر، طارم و ابجرود نیز دارد.

استانی که شهر زنجان در آن قرار گرفته دارای ۳۹۳۶۹ کیلومتر مربع است و در حدود ۱.۴۳ درصد ایران را در بر گرفته است.

به نظر من قسمت جالب هر مطلبی، بخش تاریخی آن است زیرا تنها با خواندن مجموعه ای هدفمند از کلمات می توانیم تا حد قابل قبولی درباره ی بیشتر اتفاقاتی که برای منطقه ای خاص یا دوره ای خاص افتاده است را بدانیم و حتی از تجربه های آنان استفاده نماییم!

بگذریم! زنجانی ها تاریخشان به ۲ هزار سال قبل از میلاد حضرت مسیح باز می گردد و دارای پیشینه ی تاریخی بسیار غنی است.

قدیم ترها مردم به جای اسم فعلی این شهر به آن زَنگان می گفته اند.

در واقع زنجان نام معرب زنگان است که شهرت قبلی این شهر بوده است.

درباره ی این نام باید بگوییم که جالب است که هنوز هم برخی از اهالی این شهر آن را به نام زنگان صدا می شناسند.

یکی از معروف ترین تاریخ نگاران ایرانی به نام حمدالله مستوفی در نوشته هایش از شهر زنجان نام برده است.

البته این شهر نام های دیگری هم داشته است که می توانیم به عنوان مثال از نام خمسه که در زمان حکومت قاجاریان به آن گفته می شده است هم به عنوان یکی از اسامی شهر زنجان یاد کنیم. بر اساس متون تاریخی علت این که به این شهر خمسه می گفته اند این بوده است که:

در این شهر ۵ بلوک بود و به این خاطر بدان خمسه گویند!

از شهر زنگان نیز در اشعار شعرای بسیاری نام برده شده است.

در متون تاریخی بسیاری به شهر زنجان به عنوان شهری با مردمان شجاع نام برده شده است.

از دوره های قبل از اسلام و بعد از اسلام مردم این شهر در برابر دشمنان بسیاری مقاومت کرده اند.

از دلایلی که زنجان از گذشته شهر مهمی بوده این است که این شهر در راه جاده ی ابریشم قرار گرفته بوده و به همین خاطر که یکی از مهم ترین راه های ارتباطی هند و چین با کشورهای اروپایی بوده است، یکی از شهرهای پر رفت و آمد بوده است.

مردم شناسی زنجانی ها!

مردم زنجان با این که در بسیاری از وجوه با یکدیگر مشترک هستند اما، در برخی از شاخصه های خود با یکدیگر متفاوت می باشند.

با این حال، مردم مهربان زنجان همگی دارای یک صفت بسیار زیبا و پسندیده هستند!

این مردم همگی همچون دیگر مردم ایران بسیار مهمان نوازند و از مهمان خود با جان و دل و هر آن چه که در دست دارند، پذیرایی می کنند.

این مردم شجاع، مهربان و مهمان نواز؛ به زبان ترکی و با لهجه ی زنجانی صحبت می کنند.

مردان و زنان زنجانی هم همچون دیگر نقاط ایران دارای پوشش مخصوص منطقه ی خود هستند.

پوشش سنتی زنان این شهر از سرپوش یا چرگات و یا یاشماق، تن پوش یا کوینگ، نیم ساق، جلیقه یا دون و کفش هایی پاشنه کوتاه به نام کوردی یاتی یا میشین که از پوست گوسفند تهیه می شود، تشکیل می شده است. خانم ها از رشته های منجوق، سنگ سیاه براق، کهربا، عقیق و یشم استفاده می کرده اند.

البته زنان سربندهایی که از سکه درست می شده هم بر روی پیشانی های خود می بسته اند.

لباس مردان زنجانی هم از کلاه نمدی و یا پوستی، کونیک یا همان تن پوش، ۲ نوع کت مختلف به نام اویما یا ستره، لباسی به نام سردری و پاپوش هایی به نام گون که از پوست گاو میش درست می شده، تشکیل می شده است.

البته آقایان از انگشتر عقیق به عناون زیورآلات نیز استفاده می کرده اند.

یکی از سوغاتی های بسیار معروف زنجانی ها، چاقوی زنجان است.

همه ی ما تا به حال اصطلاحی به نام چاقوی زنجان را شنیده ایم.

از آن جایی که یکی از حرفه ها و صنعت های بسیار ماندگار در زنجان چاقو سازی بوده است، مردم مختلفی که به این شهر سفر می کردند برای خود و آشنایانشان چاقوی زنجان را به عنوان سوغاتی می آورده اند و از این رو به خاطر کیفیت این چاقوها و خوش دستی آن ها، کم کم شهرت این چاقوها پا را فراتر هم می گذارد و تبدیل به یک اصطلاح می شود.

این چاقوها هنوز هم به قوت قبل معروف و پر طرفدار هستند و همچنان یکی اتز سوغاتی های پر طرفدار این شهر هستند.

از دیگر سوغاتی هایی که اثر دست مردمان این شهر است می توانیم به ملیله کاری، ظروف مسی مختلف، چاروق که نوعی کفش زنانه ی سنتی است، گلیم، فرش، سنگ های تراش خورده ی قیمتی، منبت کاری، مصنوعات چرمی، قلم زنی، کیسه بافی، گردن بند و دست بند را می توانیم نام ببریم.

پیازو

یکی از غذاهای سنتی زنجانی ها، پیازو است.

پیازو از آن دسته غذاهای بسیار قدیمی است که هم بسیار خوشمزه است و هم خاص.

این غذا ظاهری همچون اشکنه و آش دارد.

معمولا پیازو را با گوشت، پیاز، گردو، لپه، برگه ی زردآلو، عدس و گوجه فرنگی آن هم در فصل زمستان می پزند.

• جغور بغور

یکی از غذاهایی که خورده اید و امکان دارد که ندانید اصل این غذا متعلق به زنجان است، جغور بغور است.

جغور بغور خوشمزه و معروف از مخلوط جگر سیاه و سفید با پیاز، رب گوجه فرنگی، فلفل، نمک، پیاز و در صورت دلخواه سیب زمینی درست می شود و یک خوراک بسیار خوش خوراک را به وجود می آورد که به نظر من دستانتان را هم می خورید!

یکی از غذاهای بسیار مقوی زنجانی ها، غذایی به نام شش انداز است که بیشتر در شب های چهارشنبه سوری پخته می شود.

در پخت این غذا کشمش، پیاز، گردو و خرما را تفت می دهند و سپس به آن تخم مرغ هایی را که قبلا هم زده اند را اضافه می کنند و به عنوان غذایی مناسبتی و بسیار مقوی میل می نمایند.

• علم سلات

یکی از غذاهای سنتی و بسیار خوشمزه ی زنجانی ها، علم سلات است که البته بیشتر در بین مردم ابهر پخت آن مرسوم است.

در پخت این غذا از نخود، لوبیا، چغندر، گوشت تازه، سیب زمینی، آلوچه، زرد آلو، گندم، لوبیا و نخود درست می شود.

روش سخت تر پخت این غذا این است که تمام این مواد را می پزند و در خمره ی آن را با خمیر می پوشاندند.

سلات را بیشتر در فصل زمستان به عنوان صبحانه میل می نمایند.

از دیگر غذاهای سنتی زنجان می توانیم از:

• کوفته ترکی
• کله جوش زنجانی
• آش سیر
• بوغدا آشی
• آش ترش
• خورش آلوچه

می توانیم نام ببریم.

!

• مسجد چهل ستون زنجان

یکی از جاذبه های دیدنی شهر زنجان، مسجد چهل ستون است.

این مسجد تاریخی در بازار بالای زنجان قرار گرفته است.

مسجد چهل ستون یکی از مساجد معروف در دروه ی حکومت قاجارها بوده است که حکم حوزه ی علمیه را داشته است.

بر روی سردر این بنا یک کتیبه نصب شده که تاریخ ساختش ۱۲۸۴ بوده است.

مسجد چهل ستون دارای یک صحن و شبستان بسیار بزرگ است.

این مسجد یکی از نمونه های معماری دوره ی قاجاریه است.

• بازار زنجان

بازار این شهر یکی از بازارهای بسیار قدیمی این شهر است که در سال ۱۲۱۳ ساخت آن آغاز شد. این بازار در دو بخش غربی و شرقی و به صورت خطی می باشد.

می گویند که بازار زنجان عنوان طولانی ترین بازار سرپوشیده در ایران را دارد.

معماری به کار رفته شده در این بازار کاملا به سبک قجری ها است.

در این بازار راسته ی زرگرها، سراج ها، کفاش ها و بزاز ها می باشد.

یکی از جاذبه های بسیار معروف زنجان، موزه ی باستان شناسی این شهر است.

موزه ی باستان شناسی این شهر از سال ۷۲ یعنی دقیقا زمانی که پیکر مرد نمکی که در معدن چهرآباد کشف شده بود را در آن به نمایش گذاشتند، معروف شد.

البته پیکر مومیایی شده ی ۳ مرد نمکی دیگر که متعلق به دوره ی هخامنشیان و ساسانیان بودند نیز در این موزه به نمایش گذاشته شده اند.

• بلوار شیخ اشراق را به نام شهاب الدین یحیی سهروردی نام گذاری نموده اند.این بلوار را به عنوان یکی از زیباترین پارک های زنجان می شناسند و مجسمه ها و تندیس های بزرگ آن به آن شهرتی دو چندان بخشیده است.
  • • موزه ی رختشوی خانه

    این مکانی که امروزه به موزه تبدیل شده است قبلا جایی بوده که مردم رخت های خود را در آن می شسته اند.

    این ساختمان امروزه ترمیم و بازسازی شده و دیگر مردم می توانند به عنوان موزه از آن بازدید نمایند.

    • روستای شیث

    این روستای سر سبز از لحاظ گردشگران بسیار جذاب است و در سال های اخیز مخصوصا کلی مشهور شده است.

    فاصله ی این روستا تا زنجان در حدود ۱۲۶ کیلومتر است.

    قدمت این روستا به ۵۰۰ سال می رسد.

  من

استان زنجان

استان زنجان یا استان زنگان[۵] یکی از استان‌های ایران است. مرکز این استان شهر زنجان است. استان زنجان دارای ۸ شهرستان، ۱۹ بخش و ۱۲۱۰ آبادی است که از این تعداد، ۹۷۸ آبادی دارای سکنه و بقیه خالی از سکنه می‌باشند.[۱] این استان در سال ۱۳۹۵ خورشیدی، دارای ۱٬۲۶۴٬۳۲۴ نفر جمعیت بوده‌است.[۶]تقسیمات استانی
این استان در گذشته محال خمسه نام داشت و در زمان قاجار و سلسله‌های پیشین نیز حاکم نشین بوده و زیر نظر مملکت آذربایجان و با نام ولایت خمسه اداره می‌شد و بعداً در زمان رضاشاه پهلوی و تشکیل استان‌های شماره بندی شده زیرمجموعه استان یکم بود و بعدها هم چند سالی هم با گیلان استان مشترکی را تشکیل دادند.
بر پایهٔ دومین قانون تقسیمات کشوری و وظایف فرمانداران و بخشداران (مصوب ۳ بهمن ۱۳۱۶ خورشیدی)، اراک در کنار زنجان جزء استان یکم قرار گرفت. اراک در ۱۹۶۳ میلادی از استان یکم جدا شد.[۷][۸]

قزوین در سال ۱۳۷۳ از استان زنجان جدا شد و به استان تهران پیوست، و در سال ۱۳۷۶ به استان قزوین مبدل شد.[۹]
هم‌اکنون استان زنجان دارای ۸ شهرستان، ۱۹ بخش، ۴۶ دهستان و ۱۹ شهر است. شهرستان‌های آن شامل شهرستان خدابنده، خرمدره، ابهر، طارم، ماهنشان، زنجان، شهرستان ایجرود، سلطانیه می‌باشند.طبیعت و جغرافیای طبیعی استان زنجان در شمال باختر فلات ایران قرار گرفته‌است. وسعت استان برابر ۲۲۱۶۴ کیلومتر مربع و۱/۴۳ درصد کل کشور را شامل می‌شود. جمعیّت استان بر اساس آخرین آمار ۱٫۰۱۵٫۷۳۴ نفر است.
رودهای مهم در این استان قزل‌اوزن، زنجان رود، شورکات (رود کبیر یا ابهررود) است. بلندترین نقطه استان در ارتفاعات تخت سلیمان (بیش از ۳۰۰۰ متر) و کمترین در قزل‌اوزن در گیلوان (بیش از ۳۰۰ متر) می‌باشد. آثار تاریخی شامل سلطانیه، بازار زنجان، مجموعه رختشویخانه، موزه مردان نمکی، مسجد جامع زنجان، مقبره قیدار نبی و طبیعت زیبای دوتپه در شهرستان خدابنده، حمام یان یان ،تپه خالصه درخرمدره ،آرامگاه پیر احمد زهرنوش در ابهر، امامزاده زیدالکبیر در ابهر، عمارت ذوالفقاری و معبد داش‌کسن است.
تنوع آب و هوایی این منطقه موجب ایجاد گونه‌های متفاوتی از زندگی جانوری شده‌است. وجود گونه‌های متفاوتی از حیوانات وحشی و پرندگان مهاجر و جانوران آبزی گردشگران بسیاری را در مواقعی که شکار مجاز است به این منطقه جذب می‌کند. یکی از حیوانات وحشی که در این استان و در بخش طارم زندگی می‌کند پلنگ می‌باشد از ۲۵ سال پیش ناحیه بزرگی به نام انگوران از طرف سازمان محیط زیست، منطقه حفاظت شده اعلام گردیده‌است. به دلیل شرایط کوهستانی این ناحیه و تأثیرات جریان‌های جوی مرطوب شمال باختری و باختر آب و هوای استان را می‌توان تبیین نمود. آب وهوای کوهستانی با زمستانی بسیار سرد و برفی و تابستانی دلپذیر و فصل‌های بهار و تابستان بهترین زمان برای گذراندن اوقات فراغت در این استان هستند. میزان بارندگی در بهار و زمستان نسبت به سایر فصل‌ها در این استان بیشتر است. پوشش گیاهی استان در مناطق مختلف متغیر بوده ولی در مجموع از جنگل‌ها و چراگاه‌هایی با چشم‌انداز زیبا تشکیل شده‌است.
غارهای استان عبارت‌اند از غار کتله خور و گلجیک و غار خرمنه سر. غار کتله خور که از همه این‌ها دیدنی تر و بزرگ‌تر است و یکی از پدیده‌های طبیعی بسیار زیبای ایران محسوب می‌شود در ۸۰ کیلومتری جنوب خدابنده قرار گرفته‌است. این غار از سه طبقه تشکیل شده و دارای تونل‌های فرعی و استالاکتیت و استالاگمیت‌ها و ستون‌های بسیار در گذرگاه‌های اصلی است و قندیل‌های مخروطی آویزان از سقف‌ها در اثر داشتن ناخالصی‌ها رنگ‌های متنوع به خود گرفته‌اند و آن‌ها که ترکیبات به همراه نداشته یا کمتر دارند به صورت بلورهای شیشه‌ای بسیار شفاف مشاهده می‌شوند.
از رودهای مهم استان قزل اوزن است که رودی جوشان و خروشان است و از کوه‌های کردستان سرچشمه گرفته و پس از توقفی در پشت سد منجیل سرانجام وارد دریای کاسپین می‌گردد. از دیگر رودخانه‌ها زنجانرود، ابهررود، سجاس رود و خرا رود را می‌توان نام برد. همچنین چشمه‌های آب معدنی استان عبارت‌اند از چشمه آبگرم وننق، چشمه آبگرم ابدال، چشمه آبگرم گرماب و چشمه آبگرم حلب انگوران.مردم[ویرایش]
مقالهٔ اصلی: پارسیان زنجان
حمدالله مستوفی در نزهةالقلوب (تألیف در ۷۴۰ق/۱۳۳۹م) زبان زنجان و مراغه و تالش گشتاسبی را پهلوی ذکر می‌کند و می‌گوید «زبانشان پهلوی به جیلانی بازبسته است»[۱۱] که منظور همان گویش‌های گوناگون زبان‌های تاتی‌تبار است.[۱۲] امروزه بیشتر مردم استان زنجان به زبان ترکی آذربایجانی سخن می‌گویند.[۱۳] زبان تاتی از بخشی از شمال طارم علیا دامنه کوه البرز بجای مانده‌است در حدود ۸ روستا (چرزه، باکلور، جمال آباد، قسمتی از آبادی هزارود، بندرگاه، سیاورود، نوکیان، قوهیجان) تات هستند و مردم روستاهای سفید کمر و خوئین در شهرستان ایجرود نیز به زبان تاتی سخن می‌گویند،[۱۴][۱۵][۱۶][۱۷][۱۸][۱۹][۲۰][۲۱] و همچنین مردم دهستان درسجین از توابع شهرستان ابهر به زبان لری بختیاری سخن می‌گویند که شامل روستاهای خلیفه حصار، شیورین، آقچه کند، ارکین و درسجین می‌باشد.[۲۲][۲۳] حمدالله مستوفی دین مردم زنجان را سنی توصیف می‌کند اما در دوران صفویه با حمایت صفویان از مذهب شیعه به تدریج مذهب تشیع رواج یافته‌است.[۲۴][۲۵][۲۶][۲۷][۲۸][۲۹][۳۰][۳۱]نام‌گذاری[ویرایش]
دربارهٔ ریشهٔ نام‌گذاری زنجان روایات گوناگونی وجود دارد با توجه به پیشینه تاریخی بنای شهر زنجان روند تاریخی نام‌گذاری منطقه را می‌توان در مراحل زیر طبقه‌بندی کرد:مرحله اول: در دوران ماد، در سرزمین ماد، در محل فعلی زنجان شهری به نام «اکان‌زانیا» یا «اکان‌زانا» وجود داشته‌است بطلمیوس در قرن دوم میلادی از شهری به نام «اگانزانا» نام برده‌است که مطابق با زنجان است.مرحله دوم: با روی کار آمدن اردشیر بابکان و آغاز پادشاهی ساسانی، اردشیر این شهر را باز بناسازی کرده و نام «زندگان» بر آن نهاد، حمدالله مستوفی زندگان را به فارسی دری ترجمه و معادل آن را شهین دانسته و نوشته‌است اردشیر بابکان آن را ساخت و شهین نام نهاد و «زندگان» در طول زمان زنگان تغییر یافت. همچنین اصل کلمه زنگان را زندیگان دانستند که به معنای اهل کتاب زند، معروف‌ترین کتاب آیین زرتشتی در دوران پادشاهی ساسانی است و گان از پسوندهای زبان پارسی باستان است[۳۲]مرحله سوم: از سال ۲۴ هجری قمری شروع و تا امروز ادامه دارد. پس از سقوط زنگان در جنگ بین اعراب و زنگانیان و فتح آن به دست بَراءِ بن عازِب، اعراب طبق قوانین زبانی خود آن را زنجان نامیدند. در زمان قاجار به زنجان ولایت خمسه (به معنی پنج) می‌گفتند که از پنج بلوکه ابهررود، بزینه‌رود، ایجرود، زنجان رود، و سجاس‌رود، تشکیل شده‌بود.[۳۳]تاریخچه[ویرایش]
می‌توان گفت کهن‌ترین شهر استان خرّمدرّه (با قدمت ۸۰۰۰ساله) است. همچنین از مسیر باختر، شمال‌باختر و شمال استان زنجان‌رود قزل اوزن عبور می‌کند که در قسمتی با استانهای گیلان، اردبیل، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی و کردستان حدود مرزی پدیدآورده است که حاشیه این رود یادآور تمدن باستانی آندیا است که یکی از تمدن‌های آغاز هزارهٔ اول پیش از میلاد می‌باشد.
مرکز این ناحیه در پیش از اسلام «زنگان» یا «زندیگان»[نیازمند منبع] و به معنای منسوب به کتاب زند نام داشته‌است که پس از استیلای اعراب بنا به ضرورت تلفظ معرب به زنجان تغییر یافته‌است. این استان از قدیم به سبب قرار گرفتن در حاشیه جاده ابریشم و راه تجاری مسیر هند و چین به اروپا دارای اهمیت خاصی بوده‌است. استان بر اساس آخرین تقسیمات کشوری در سال ۱۳۷۶ دارای هشت شهرستان به نام‌های ابهر، زنجان، سلطانیه، خرمدره، خدابنده، ایجرود، طارم و ماهنشان است و در مرداد سال ۱۳۹۲ شهرستان سلطانیه از ابهر جدا شده به آن اضافه شد و دارای هشت شهرستان شد.[نیازمند منبع]
همچنین معبد داش‌کسن به (پارسی سنگ‌شکن) باقی‌مانده از زمان سلسله ایلخانیان نیز از آثار تاریخی این استان است. این استان در مقطعی در زمان قاجار با نام ایالت خمسه خوانده می‌شد.[۳۴]
استان زنجان به همراه استانهای گیلان، قزوین و مرکزی در گذشته جزئی از استان یکم بوده‌است که یکی از ۱۰ استان ایران بود که در ۱۹ دی ۱۳۱۶ خورشیدی، با اصلاح قانون تقسیمات کشوری به عنوان استان یکم تعیین گردید که در سال ۱۳۳۹ نام این استان یکم به گیلان تغییر یافت که در سال ۱۳۵۲ نیز استان زنجان به همراه منطقه قزوین از استان گیلان جدا شد و استان زنجان بعنوان استان نوزدهم شکل گرفت و در نهایت در سال ۱۳۷۳ قسمتی از استان قزوین کنونی و در سال ۱۳۷۵ منطقه تاکستان از استان زنجان جدا شد.[۱][پیوند مرده]صنایع دستی استان[ویرایش]

نمای داخلی گنبد سلطانیهملیله کاری
از کارهای دستی بومی زنجان ساخت وسایل نقره‌ای و به ندرت طلائی به صورت ملیله کاری است که در اوایل فقط در زنجان معمول بوده که در زمان رضاخان تعدادی از هنرمندان زنجانی به تهران و اصفهان کوچ کردند و این هنر ظریف را در آن شهرها رواج دادند.چاروق دوزی
چاروق دوزی یکی دیگر از هنرهای دستی است که دست‌های ظریف هنرمندان زنجانی در تولیدات آن مهارت ویژه‌ای دارند. این چاروقها مشخصاً زنانه بوده و استفاده از آن جنبه تشریفاتی و تفننی دارد.چاقوسازی
چاقوسازی در زنجان که با مهارت خاصی به دست استادان این صنعت ساخته می‌شود با ویژگی‌هایی همچون ظرافت، تناسب، تنوع، قدرت برش و آبکاری الکتریکی تیغه از شهرت فراوانی بر خوردار است.مسگری
با ممنوعیت استفاده از طلا و نقره برای ساخت ظروف در دوره اسلامی، روند استفاده از فلزاتی چون مس به دلیل اینکه مس فلزی چکش خوار، شکل‌پذیر با قابلیت تورق و مفتول شدن و اجرای تزئینات مختلفی چون مشبک کاری، قلمزنی، حکاکی، فلزکوبی، ترصیع و کنده کاری است، رواج یافت.
با توجه به کشف کوره ذوب مس در «سگز آباد» قزوین واقع در «تپه قبرستان»، نزدیک بودن این منطقه از لحاظ جغرافیایی به زنجان و نیز وجود معادن بزرگ مس در منطقه می‌توان به قدمت استفاده از این فلز در زنجان پی برد.
ظروف تولید مسی در زنجان عبارتند از: آفتابه، تیان، طشت، تونگ، حناخور و روشلفرش و گلیم
فرش و گلیم و جاجیم زنجان از معروفیت خاصی برخوردارند. فرش بافی در زنجان یکی از صنایع با قدمت زیاد است که نقش قابل توجهی در صادرات فرش ایران ایفا می‌کند. فرش‌های صادراتی زنجان از بهترین جلوه‌های فرهنگی این استان هستند. به‌طوری‌که فرش بافان این خطه هنر و مهارت خود را در راستای تکامل هنر سرزمینشان قرار داده‌اند و از آن به عنوان منبع درآمد نیز استفاده می‌کنند. در سال بیش از ۶۰۰۰۰ تخته فرش در سراسر استان بافته می‌شود که عمده آن‌ها مربوط به اتحادیه بافندگان فرش دستی و شرکت‌های مختلف است. طرحهایی که در فرش زنجان استفاده می‌شود عبارتند از: ریز ماهی و ماهی درهم و نقشه قلتوق و بیجار و افشار. فرش‌هایی که توسط فرش بافان زنجانی بافته می‌شود به دلیل نبودن سرمایه‌گذار بومی بانام شهرهای دیگر (قم) به بازارهای خارجی صادر می‌شود.تذهیبتراش سنگ‌های قیمتیرنگرزیسرمه دوزیمنبت کارینگارگریمصنوعات چرمیمعرق چوبقلم زنیمحصولات کشاورزی استان[ویرایش]
محصولات عمده کشاورزی استان عبارت‌اند از: انجیر، برنج، انگور، زردآلو، سیب، لوبیا (منطقه هیدج)، خیار، پیاز، گردو، فندق و بادام، زیتون، انار و سیر. ، کلم سفید (که طرفداران زیادی دارد) و زیتون و انار و برنج سیر و انجیر از محصولات عمده شهرستان طارم به‌شمار می‌رود.
زنجان در تولید محصول زیتون مقام اول کشوری، تولید انگور مقام هفتم، تولید سیب مقام هفتم و حبوبات مقام دهم را در اختیار دارد.[۳۵]زراعت[ویرایش]
استان زنجان با ۸۸۳۰۰۰ هکتار اراضی قابل کشاورزی ۴٫۷۷ درصد اراضی کشاورزی کل کشور را دارا بوده و مساحت اراضی آبی کشاورزی استان نیز ۱۶۸۳۹۵ هکتار (۲ درصد اراضی کشور) می‌باشد؛ بنابراین استان زنجان همواره به عنوان قطب کشاورزی در کشور مطرح است.[۳۵]باغداری[ویرایش]
شهرستان طارم به دلیل وجود خاک حاصلخیز و جلگه ای، وجود رود قزل اوزن، نزدیکی به استان‌های گیلان و اردبیل و هوای نیمه گرمسیری از وجود بسیاری از باغات برخوردار است. زیتون و انار میوه‌های اصلی و انجیر، انگور، ازگیل، به، سیب، گلابی، زردآلو، آلو، گیلاس، آلبالو، هلو، شلیل، توت، تمشک و شاه توت از میوه‌های فرعی دیگر این شهرستان هستند که در درختان پربار و با کیفیت بالا دیده می‌شوند. هندوانه، خربزه، پیاز، گوجه فرنگی، خیار، کدو، کدوتنبل، لوبیای سبز، نخودفرنگی، هویچ و سیب زمینی صیفی‌جات این شهرستان هستند. برنج طارم هم که از کیفیت بالایی برخوردار است و در ایران از جمله برنج‌های مرغوب کشور به‌شمار می‌آید. طارم به دلیل وجود بیش از اندازه زیتون با کیفیت استان زنجان را به قطب تولید زیتون کشور تبدیل کرده‌است. بقیه شهرستان‌های استان زنجان هم محصولات شهرستان طارم را به اندازه تأمین استان خود دارند.دامداری[ویرایش]مرغداری[ویرایش]
این استان دارای ۸۳ واحد مرغداری گوشتی و ۴ واحد مرغ تخم‌گذار می‌باشد.[۳۶]
بر اساس آمارهای موجود در سال ۱۳۹۲ سالانه ۱۱ میلیون و ۸۹۵ هزار و ۴۱۶ قطعه جوجه گوشتی و ۲۴۴ هزار و ۵۰۰ قطعه جوجه تخم‌گذار و همچنین ۲۷۳ هزار و ۴۵ قطعه جوجه مادر در این استان جوجه ریزی شده‌است.[۳۷]
همچنین یک واحد مرغ مادر بومی به ظرفیت ۱۳هزارو ۱۰۰ قطعه در سال و ۴ واحد بوقلمون گوشتی با ظرفیت ۲۶هزارو ۶۰۰ قطعه در هر دوره پرورش داده می‌شود.[۳۶]زنبورداری[ویرایش]
بر اساس آمارهای سال ۱۳۹۰ تعداد ۲۵۷۹ کندو بومی ۷۸۰۱۰ کندو مدرن در این استان موجود می‌باشد؛ که سالانه پانصد و یازره هزار کیلو عسل تولید می‌کنند.[۳۸]پرورش ماهی[ویرایش]
واحدهای پرورش ماهیان گرم آبی و ماهیان سردآبی صنعتی و نیمه صنعتی در این استان موجود می‌باشد.[۳۸]صنایع تبدیلی کشاورزی[ویرایش]اقلیم[ویرایش]حوزه‌های آبخیز[ویرایش]
حوزه‌های آبخیز استان شامل رودخانه قزل اوزن با سطح حوزه ۱۷۳۲۸ کیلومتر مربع و رودخانه شورکات و خرارود با وسعت ۴۸۳۶ کیلومتر مربع می‌باشد که متوسط خروجی آب سالانه استان در ایستگاه گیلوان رودخانه قزل اوزن ۳ میلیارد و ۸۴۰ میلیون متر مکعب و در رودخانه ابهر رود ۷۸ میلیون متر مکعب و خرارود ۵۰ میلیون متر مکعب می‌باشد.[۳۹]رودخانه‌ها[ویرایش]
رودخانه قزل اوزن رودخانه کبیردر خرّمدرّه زنجان رود
سجاس رود
رود ایجرود
شورکات (ابهر رود)[۴۰] رود انگوران چایدریاچه آبشار و تالاب‌ها[ویرایش]دریاچه پری ماهنشاندریاچه شورگل خندقلودریاچه آب‌بندان همایوندریاچه آب‌بندان سارمساقلودریاچه آب‌بندان قره چریانتالاب قمشلوآبشار شار شارآبشار هشترخان(به فارسی: بوقلمون)کاریزها[ویرایش]قنات حاجی میر بهاءالدینقنات حاج یوسفقنات حاجی عبدالحسین تاجر موسوم به قنات سرچشمهقنات قیز قیدقنات کوتاه حاج داداشقنات اعتماد امین (وقفی عباس خان)قنات معین التجارقنات جلوخانهقنات تازه کهریز، خرمدرهقنات عمومی، خرمدرهقنات کهریزدره، خرمدرهقنات محمودآباد، خرمدرهقنات میرزابابا، خرمدرهقنات قربانعلی، ابهرقنات محمدقلی، ابهرچشمه‌های آب گرم[ویرایش]چشمه آب گرم آرکوین در حومه روستای آرکوین در بخش ایجرود جاده بیجارچشمه آب گرم ابدال در ۳۰ کیلومتری جنوب غربی زنجان در نزدیکی روستای ابدالچشمه آب گرم روستای سرگاب در جنوب شرقی قیدارچشمه آب گرم روستای میانج و حلب در انگورانچشمه آب گرم روستای الله بلاغی در نزدیکی روستای ماهان بخش طارمچشمه آب گرم روستای ینگجه در بخش ماهنشانچشمه آب گرم گرماب در ۶۰ کیلومتری خدابنده در حومه روستای گرمابچشمه آب گرم قنیرجه در ۱۰ کیلومتری روستای علم کندی شهرستان ماه نشانچشمه‌های آب سرد الله بلاغی واقع در ۵۰ کیلومتری شمال زنجان و حومه روستای ماهان در شهرستان طارم[۴۱]چشمه آب گرم وننق[۴۲]عوارض طبیعی[ویرایش]
آبشار شارشار
تپه ماهورهای پاپایی
صخره قیرخ ایاق (به فارسی: هزار پا)غارها[ویرایش]
تا کنون شش غار در استان زنجان کشف شده‌است.[۴۳]غار کتله خورغار زرین (دودزا)غار حاج کندیغار خرمنه سرغار شاکینغار گلجیکارتفاعات[ویرایش]
این استان به‌طور متوسط حدود ۱۵۰۰ متر از سطح دریا ارتفاع دارد. پست‌ترین نقطه داخل آن با ارتفاع ۳۰۰ متر در منطقه گیلوان ار توابع طارم بوده و بلندترین قله آن با ارتفاع بیش از ۳۰۰۰ متر در کوه‌های تخت سلیمان در ارتفاعات شهرستان ماه نشان واقع شده‌است.[۴۴]
قیز قالاسی با ارتفاع ۳۲۱۴ متر در بخش انگوران شهرستان ماه نشان واقع شده و از بلندترین قله‌های استان زنجان به‌شمار می‌آید.
کوه‌ها[ویرایش]
بیش از ۲۷۴ کوه در استان زنجان شناسایی شده‌اند که قسمتی از این ارتفاعات به‌طور سلسله وار دامنه‌های حاصلخیزی دارند.[۴۵]رشته کوه‌های شمالی:
مشتمل بر بخشی از البرز غربی و دامنه‌های جنوبی کوهستان تالش که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از: طالقان، تخت سلیمان، سیالان و الموت در البرز.رشته کوه‌های غربی و جنوب غربی وشرقی:
شامل کوه‌های دمیرلو، جهان‌داغ و قیدار و کوه‌های منطقه دوتپهرشته کوه‌های مرکزی:
که استان را از دشت قزوین جدا می‌کنند و عبارت‌اند از: چرگر، سندان داغی، ملاداغی و پوتالی.مهم‌ترین کوه‌های استان عبارتند از[ویرایش]ابدال[ویرایش]
این کوه که از کوه‌های بلند استان به‌شمار می‌رود، در شمال روستای خورجهان، از توابع دهستان انگوران واقع شده‌است و ۳۰۹۹ متر ارتفاع دارد. رودخانه‌های انگور چای، تخته یورد و دربند از این کوه سرچشمه می‌گیرند. دامنه‌های جنوبی این کوه به دهستان انگوران، و دامنه‌های شمالی آن به دهستان اوریاد مشرف است.بابا گیلدر[ویرایش]
این کوه با ارتفاع ۲۸۵۰ متر، در ۹۵ کیلومتری جنوب غربی زنجان و در غرب روستای حلب از توابع دهستان انگوران واقع شده و سرچشمه اصلی رود حلب است. دامنه‌های شرقی آن به دهستان انگوران، و دامنه‌های غربی آن به دهستان احمدآباد سفلی (از توابع شهرستان میاندوآب) مشرف است و جزو کوهستان قرّداغ به‌شمار می‌آید.بلقیس[ویرایش]
این کوه در ۱۲ کیلومتری روستای یاستی قلعه، از توابع دهستان انگوران قرار گرفته‌است و ۳۳۳۲ متر ارتفاع دارد. این کوه سرچشمه رودخانه‌های بالاجوجه و انگوران چای، و بلندترین قله کوهستان قرخ بلاغ (چهل چشمه) است. چشمه‌های بسیاری از دامنه‌های این کوه می‌جوشند.چال[ویرایش]
این کوه در قسمت شمال غربی روستای خورجهان، از توابع دهستان انگوران واقع شده‌است و ۳۰۵۰ متر ارتفاع دارد. این کوه سرچشمه رودخانه‌های انگوران چای و تخته یورد است.صندوق سندران[ویرایش]
این کوه با ارتفاع ۳۲۱۴ متر، در جنوب روستای علم کندی، از توابع دهستان اوریاد واقع شده‌است و سرچشمه رودخانه‌های انگوران چای، قلعه چای، تخته یورد و بالاجوجه است.
این کوه، از نظر ارتفاع، دومین قله مرتفع کوهستان قرخ بلاغ (چهل چشمه) محسوب می‌شود.قبله داغ[ویرایش]
این کوه با ارتفاع ۳۲۰۵ متر، در غرب روستای زرین آباد از توابع دهستان اوریاد واقع شده‌است و سرچشمه رود قلعه چای است.لعل کان[ویرایش]
این کوه با ارتفاع ۳۰۵۰ متر، در جنوب غربی روستای یاستی قلعه، از توابع انگوران واقع شده‌است و سرچشمه رودخانه‌های کاکا، انگوران چای و قره‌قیه است.
این کوه، از شمال غربی به کوه بلقیس، و از شرق به کوه قزلر قلعه سی متصل است و از کوه‌های کوهستان قبرخ بلاغ (چهل چشمه) است.
علاوه بر این کوه‌ها، استان زنجان دارای قله‌ها و بلندی‌های مهم دیگری نیز هست که از آن جمله می‌توان به کوه‌های یان بلاغ (۲۹۷۲ متر)، داغی (۲۸۶۱ متر)، سندان داغ (۲۵۸۰ متر)، آرگون (۲۹۲۴ متر)، جانقورتاران (۲۵۸۰ متر)، چال خاتون (۲۹۹۳ متر)، چنوباشی (۲۹۵۰ متر)، سفید (۲۹۳۳ متر)، کوه سندان، کوه دوشاخ، دینگه (کوه)، کوه آق‌داغ، کوه تکه‌قیه‌سی اشاره نمود.[۴۶]
دشت‌ها[ویرایش]
دشت‌های استان زنجان عبارتند از دشت زنجان، سلطانیه، ابهر، خرم دره، دوتپه، گرماب، زری آباد، گل تپه، سجاس، حلب، ماه نشان، انگوران، دندی، قیدار و طارم علیا.جنگل‌ها[ویرایش]
از مساحت ۲۲۱۶۴۰۰ هکتاری استان ،۱۲۳۴۶۱۳ هکتار یعنی حدود ۵۶٪ آن شامل اراضی منابع ملی است و از این اراضی ملی ۹۷۳۵۵ هکتار آن شامل جنگل‌های طبیعی استان می‌باشد. به عبارت دیگر ۹/۷٪ عرصه‌های ملی و ۴/۴٪ مساحت کل استان را مناطق جنگل طبیعی تشکیل می‌دهد و با احتساب مساحت حدود ۱۷۰۰۰ هکتاری جنگل‌های دست کاشت، سرانه جنگل در استان زنجان ۱۲/۰ هکتار برای هر نفر می‌باشد.
مناطق جنگلی استان زنجان با مساحت ۹۷۵۵۳ هکتار در ارتفاعات شمالی و جنوبی رودخانه قزل اوزن در شهرستان طارم، ارتفاعات شمال غربی شهرستان زنجان، ارتفاعات شمال شرقی شهرستان ماهنشان و ارتفاعات شمال شرقی شهرستان‌های ابهر و خرمدره واقعند. گونه‌های غالب این جنگلها، ارس، بنه، زالزالک، سیاه تلو، بادام کوهی، گیلاس وحشی و شیر خشت می‌باشد.
جنگلهای دست کاشت[ویرایش]
استان زنجان با داشتن بیش از ۱۷۰۰۰هکتار جنگل دست کاشت یکی از قطب‌های تولید صنوبر به منظور تأمین نیاز سلولزی کشور به‌شمار می‌آید.[۳۹]
زنجان دومین استان کشور در توسعه زراعت چوب است.[۴۷]مراتع[ویرایش]
سطح کل مراتع استان در حدود ۲/۱ میلیون هکتار بوده که ۴۲۰ هزار هکتار آن جزء مراتع ییلاقی، ۳۰ هزار هکتار جزء مراتع قشلاقی و ۷۵۰هزار هکتار جزء مراتع میانبند می‌باشد. ۷٪ از مراتع استان جزء مراتع خوب، ۶۰٪ دارای وضعیت متوسط و ۳۳٪ جزو مراتع فقیر یا غیرقابل بهره‌برداری می‌باشد. سطح کل مراتع استان ۱۱۳۷۰۶۰هکتار برآورد شده‌است.[۳۹]
جغرافیای گیاهی[ویرایش]
استان زنجان براساس تقسیم‌بندی‌های بزرگ جغرافیائی گیاهی، جزء مناطق نیمه استپی، کوه‌های مرتفع و جنگل‌های خشک بوده و به عنوان زیربخش‌هایی از ناحیه بزرگ ایران و تورانی محسوب می‌گردد. تأثیر عوامل اکولوژیکی، به‌خصوص میزان نزولات آسمانی و پراکنش آن پستی و بلندی و وضعیت خاک بر پوشش گیاهی کاملاً مشهود است.[۳۹]
از مهم‌ترین جوامع گیاهی موجود استان می‌توان به جوامع گیاهی ذیل اشاره نمود:جامعه گیاهی درمنه (Artemisia)جامعه گیاهی درمنه- گون- آویشن (Artemisia-Astragallus-Thymus)جامعه گیاهی گندمیان – گون (Grasses-Astragallus)جامعه گیاهی بالشتکی‌ها (بوته‌های تیغدار پهن)جامعه گیاهی گندمیان (Grasses)مناطق حفاظت شده[ویرایش]منطقه حفاظت شده ابهردشت سهرین زنجانانگوران ماهنشانسرخ‌آباد طارمدربند قاطرچیآثار باستانی و جاهای دیدنی[ویرایش]
مردان نمکیبناهای تاریخی[ویرایش]
گنبد سلطانیه
بازار زنجان
دژمنده (ایجرود)
معبد داش‌کسن
کارخانه کبریت‌سازی سه ستاره زنجان (کارخانه کبریت سازی)
عمارت دارائی
عمارت ذوالفقاری
گنبد خوئین (به ترکی آذربایجانی: کمبز)
بنای تاریخی چلبی اوغلی
مسجد جامع سجاس مربوط به دوران سلجوقیان
مقبره قیدار نبی ، باز سازی دوره ایلخانیآب انبارها[ویرایش]آب انبار رختشویخانهآب انبار عباس قلی خانآب انبار حاج میربهاالدینآب انبار حاج لطف‌اللهآب انبار مسجد یری بالاآب انبار مسجد یری پایین[۴۸]کاروانسراها[ویرایش]
کاروانسراها به دو دسته کلی تقسیم می‌شدند: ۱- کاروانسراهای برون‌شهری ۲- کاروانسراهای درون‌شهری
و کاروانسزاهای درون‌شهری معمولاً یا داخل بازار بودند یا در خیابان‌های اطراف بازارکاروانسرای سنگی (ازکاروانسراهای درون‌شهری)سرای ملک(از کاروانسراهای داخل بازار)سرای فغفوری(از کاروانسراهای داخل بازار)سرای حاج ابراهیم(از کاروانسراهای داخل بازار)سرای ناصری(از کاروانسراهای داخل بازار)کاروانسرای نیک‌پی (از کاروانسراهای برون‌شهری)سرای حاج شامی بالا (از کاروانسراهای داخل بازار)سرای حاج کلبعلی(از کاروانسراهای داخل بازار)[۴۹]کاروانسرای دخان (از کاروانسراهای درون‌شهری)پل‌های تاریخی[ویرایش]پل میر بهاءالدینپل سردارتخته کورپو خرمدرهپل حاج سید محمدپل و قلعه قشلاق[۵۰]خانه‌های تاریخی[ویرایش]
عمارت ذوالفقاری
بنای توفیقی
خانه شیخ السلامی
خانه و باغ معین
خانه اسعدی
روستای قوزلو در شهرستان ماهنشان که مثل شهر ماسوله گیلان به صورت پلکانی بنا شده‌است
بنای خدیوی[۵۱]تپه‌ها و آرامستان‌های تاریخی[ویرایش]
تپه آرغاجی
تپه قوش خانه
تپه سپید
تپه ده‌باشی
تپه کلک‌لی
تپه گوگجه قیا
تپه‌های دوتپه
تپه گورستان ارمغانخانه
تپه گورستان پل آقاج
تپه گورستان ارقین
تپه گورستان اربابی
تپه قلعه چارخ‌آباد
تپه گورستان کهنه
تپه قلعه چارخ‌آباد
تپه باغلوجه آقا
تپه گنگک
تپه حاجی پیر
تپه داش گل تپه سی
تپه برج اوستی
تپه قدیمی ریحان
تپه قلعه باشیز
تپه چای قبری
تپه کاروانسرا گل تپه
گورستان ساری تپه
تپه گورستان شیخ حسن
آرامگاه سید ابوالقاسم مجتهد میرزایی
آرامگاه مجتهدی
تپه گورستان نوهل
تپه گلیک چای
حمام تپه کوچک
محوطه مراد دره سی
محوطه علی بلاغ
محوطه قوی بلاغی
محوطه درمان قاباغی
محوطه گلیک بوین
تپه حمام بزرگ
تپه آقلی داش
تپه قلعه آق کند
محوطه کمالی دوزوی
گرگان تپه آق کند
تپه چهل بلاغ کوچک
تپه سلطان بلاغی
تپه قوچی کندی
و…
گرمابه‌ها[ویرایش]حمام فاضلی (واقع در خیابان خواجه نصیرالدین)حمام حاج ابراهیمحمام حاج داداشحمام حسینیه اعظمحمام حاج فیروزحمام سالارسلطانیهحمام فراش باشیحمام قوشاحمام یایانحمام میرلی[۵۲]حمام دلشاد
-
حمام تاریخی زرین رود
قلعه‌ها[ویرایش]برج و بارو زنجانقلعه بهستانقلعه تشویرقلعه پیرقشلاققلعه قلتوققلعه هورگیقلعه سعیدآبادقلعه سهرینقلعه مهرتپه تورپاق قلعه ارمغانخانهتپه قلعه (ضیاآباد)تپه قلعه ۱تپه قلعه ۲تپه قلعه آق کندتپه قلعه باشیزتپه قلعه تپه سیتپه قلعه چارخ‌آبادتپه قلعه قرخ قزتپه قلعه قره تپهتپه قلعه قندر قالوتپه قلعه گاور قبرقزلار قلعه سیقلعه سهرینقلعه قلتوقیاستی قلعه[۵۳]
چهار طاقی‌ها (آتشکده)[ویرایش]چهار طاقی الزینچهار طاقی تشویرچهار طاقی گیلوانچهار طاقی پیرچمچهار طاقی گیلانکشهاماکن زیارتی[ویرایش]
امامزاده‌ها[ویرایش]امامزاده سید ابراهیم (ع)بقعه قیدار نبی (ع) شهرستان خدابنده شهر قیدارامامزاده زیدالکبیرامامزاده کهریز سلطانیهامامزاده قهار دوتپهامامزاده ابراهیم (سلطانیه)امامزاده حیدر (گیلوان)امام زاده عبدالله (صومعه بر)امام زاده محمد باقر کله سیران طارمامام زاده محمد ماهوریامام زاده یحیی صائین قلعهمقبره امام زاده اسماعیل شناطامامزاده عبدالخیرامام زاده محمد تقیامام زاده یعقوب صائین قلعهامام زاده عبدالله(کرسف)امام زاده مریم(کرسف)
مساجد تاریخی[ویرایش]
شهرستان زنجان[ویرایش]
مسجد جامع زنجان
حسینیه اعظم زنجان
زینبیه اعظم زنجان
مسجد چهل ستون
مسجد خانم
مسجد آقا سید فتح‌الله
مسجد عباسقلی خان
مسجد آقا کاظم
مسجد یری بالا
مسجد ولیعصر (ملا)
مسجد میرزایی قائمی
مسجد میرزائی نجفی
مسجد شیخ علی
مسجد اسحق میرزا
مسجد شیخ فیاض
مسجد دمیریه
شهرستان ابهر[ویرایش]
مسجد جامع ابهر
مسجد جامع قروه
مدرسه علمیه هیدج
شهرستان ایجرود[ویرایش]
مسجد جامع گلابر
شهرستان خدابنده[ویرایش]
مسجد جامع سجاس
مسجد جامع خدابنده
بقعه قیدار نبی
مسجد امام محمد باقر(ع)
حسینیه تاریخی کرسف که توسط ملاقلی‌شیرازی و حدوداً۴۰۰ سال پیش ساخته شدصنایع استان[ویرایش]
استان زنجان به دلیل محدودیت قانونی توسعه ظرفیت‌های تولیدی در تهران و مرکز کشور و برخورداری از شبکه‌های زیر بنایی قوی (زمین-منابع آب-خاک- شبکه‌های مواصلاتی- موقعیت راهبردی در منطقه شمالغرب - عبور خطوط انرژی - سرمایه‌گذاری کلان ملی و…) از پتانسیل قابل ملاحظه‌ای در جذب سرمایه‌گذاری بخش صنعت برخوردار است. از صنایع مهم استان به چند نمونه اشاره می‌گردد:شرکت ایران ترانسفوشرکت ملی سرب و روی ایرانشرکت سیمان خمسهشرکت مینو خرمدرهشرکت ایریکو ابهرشرکت سیم و کابل ابهرشرکت نخ تایرشرکت پارس سوئیچشرکت کالسیمینشرکت بلکا شرقشرکت پیش سازان لوازم خانگی ایرانشرکت صنایع پتروشیمی زنجانشرکت صنعتی لایی سازشرکت نساجی مه ریس ابهرشرکت سامان شیمیشرکت فرش سهندشرکت روغن نباتی جهانشرکت فراوری مواد معدنی ایران (کارخانه روی دندی)شرکت ترانسفورماتورسازی کوشکنشرکت صنایع برق زنگان پارسشرکت چینی‌سازی ماهنشان و هیسو…
شهرستان ابهر که به عنوان یکی از شهرستان صنعتی استان شناخته می‌شود قطب کارخانه‌های بزرگ استان در تولیدات صنعتی به‌شمار می‌رود به‌طوری‌که بیش از ۳شهرک صنعتی فعال را در خود جای داده‌است. صنایع ریلی ایرکو-بهداشتی-صنایع نساجی -پلاستیک -فولاد و… از جمله تولیدات این شهرک‌ها می‌باشند.
همچنین شهرستان زنجان از لحاظ تنوع معادن بسیار غنی بوده به‌طوری‌که در حال حاضر بالغ بر ۱۷۰ اندیس و ذخایر معدنی قابل بهره‌برداری و در دست اکتشاف ویا شناسایی شده در استان وجود دارد که شامل: سرب و روی، براسیت، سیلیس، خاک‌های صنعتی آنتی موان، تالک، پرلیک، سولفات منیزیم، آلونیت، منگنز، مس، آهن و سنگ‌های تزیینی (گرانیت، مرمریت، تراورتن، چینی و مرمر) و سنگ‌های آهکی و گچ و سنگ لاشه‌است. هم اینک این استان بزرگ‌ترین معادن روی خاورمیانه را در خود جای داده‌است.شهرک‌های صنعتی[۵۴][ویرایش]
شهرکهای در حال واگذاری و فعال[ویرایش]شهرک صنعتی ابهر (نورین)شهرک صنعتی ابهر (هیدج)شهرک صنعتی ابهر۲(شریف)شهرک صنعتی ابهر۳(افق)شهرک صنعتی خرمدرهشهرک صنعتی خدابندهشهرک صنعتی زنجان ۱(اشراق)شهرک صنعتی زنجان۲(نوآوران)شهرک صنعتی تخصصی رویشهرک صنعتی طارمشهرک صنعتی ناحیه صنعتی طارمشهرک صنعتی ناحیه صنعتی ایجرودشهرک صنعتی ماهنشانشهرک صنعتی انگوران
شهرکهای در مرحله تملک[ویرایش]شهرک صنعتی صائین قلعهشهرک صنعتی سلطانیهشهرک صنعتی زنجان ۳شهرک صنعتی ایجرود
شهرکهای مصوب و در حال احداث[ویرایش]شهرک صنعتی انگورانمعادن و منابع طبیعی[ویرایش]
این استان داری ۳۲۸ حلقه معدن می‌باشد.[۵۵] که از این تعداد ۷۵ معدن در زمینه سنگ تزئینی و نما، ۲۴۶ معدن روباز، ۳ معدن زیر زمینی و یک معدن زیر زمینی زغال‌سنگ می‌باشد.[۵۶]
رخدادهای زمین‌شناسی باعث تشکیل کانسارهای متنوعی در استان شده به‌طوری‌که در حال حاضر بالغ بر ۵۰۰ میلیون تن دارای پروانه بهره‌برداری از سازمان صنعت، معدن و تجارت استان می‌باشد که عمدتاً شامل سرب و روی، براسیت، سیلیس، خاک‌های صنعتی، فلدسپات، گچ آهن و … می‌باشد.
از معادن فعال در استان می‌توان به سرب و روی انگوران، پتاسایلجاق (پیکرومریت)، آهن سرخه دیزج و مروارید، معادن ترآورتن منطقه دندی، معادن گرانیت خرمدره، معادن سیلیس (تاب کوارتزیت)، برآسیت وپرلیت، فلدسپات، خاک صنعتی و… اشاره کرد. وجود بزرگ‌ترین معدن سرب و روی خاورمیانه و معادن برآسیت قره گل و مشمپا، وجود گرانیت در کوه‌های طارم، عبور باند سیلیس از کوه‌های سلطانیه، و وجود ذخائر عظیمی از فلدسپات، سیلیس و ذخائر آهک و رس فراوان از ویژگی‌های منحصر به فرد این استان می‌باشد. وجود معدن سرب و روی انگوران موجب گشته که این استان در حال حاضر به عنوان قطب تولید روی کشور مطرح گردیده و زمینهٔ لازم برای ایجاد صنایع جنبی آن از قبیل صنایع گالوانیزاسیون، تولید اکسید روی، پودر روی و سولفات روی فراهم نماید. معدن «انگوران» از نظر عیار بالای فلزات موجود، از معادن نادر در جهان است.[۵۷]گمرکات[ویرایش]صادرات[ویرایش]واردات[ویرایش]
قاچاق کالا[ویرایش]آموزش[ویرایش]سراسری[ویرایش]
مرکز تحصیلات تکمیلی در علوم پایه زنجان
دانشگاه زنجان
دانشگاه علوم پزشکی زنجان
دانشکده ی فنی ابهر (وابسته به دانشگاه زنجان)
دانشکدهٔ پرستاری و مامایی ابهرتربیت معلم[ویرایش]
مرکز تربیت معلم شهید بهشتی زنجان
مرکز تربیت معلم الزهراء زنجاندانشگاه فنی و حرفه‌ای[ویرایش]
آموزشکده الغدیر زنجان
آموزشکده قائم زنجان
آموزشکده اشراق قیدارآزاد[ویرایش]دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجاندانشگاه آزاد اسلامی واحد ابهردانشگاه آزاد اسلامی واحد خدابندهدانشگاه آزاد اسلامی واحد هیدجدانشگاه آزاد اسلامی واحد طارمپیام نور[ویرایش]
دانشگاه پیام نور زنجان
دانشگاه پیام نور ابهر
دانشگاه پیام نور قیدار
دانشگاه پیام نور ماهنشان
ِّدانشگاه پیام نور سلطانیه
دانشگاه پیام نور آب بر (طارم)
دانشگاه پیام نور خرمدره
دانشگاه پیام نور ایجرود
دانشگاه پیام نور صائین قلعهعلمی کاربردی[ویرایش]
زنجان دارای بیست مرکز آموزش عالی علمی و کاربردی است.[۵۸]
علمی کاربردی زنجان
علمی کاربردی ابهر
علمی کاربردی مینو واحد خرمدرهغیرانتفاعی[ویرایش]
مؤسسه آموزش عالی کار واحد خرمدره
مؤسسه آموزس عالی صوفی رازی زنجان
مؤسسه آموزس عالی روزبه زنجان
مؤسسه آموزش عالی غیرانتفاعی صائب ابهر
مؤسسه آموزش عالی غیرانتفاعی اثیرالدین ابهری ابهربهداشت و درمان[ویرایش]مراکز درمانی[ویرایش]
این استان دارای ۱۴۰ واحدهای بیمارستانی و مراکز بهداشتی و درمانی می‌باشد.[۵۹]بیمارستان آیت‌الله موسوی زنجانبیمارستان ولیعصر زنجانبیمارستان شهید دکتر بهشتی زنجانبیمارستان ارتش زنجانبیمارستان امام حسین (ع) زنجانبیمارستان بهمن زنجانبیمارستان امید ابهربیمارستان بو علی سینا خرمدرهبیمارستان نور ولایت خرم دره (در حال ساخت)بیمارستان امدادی ابهربیمارستان امیرالمؤمنین خدابندهبیمارستان شهدا آب بربیمارستان رازی ماهنشانراه‌ها و مسیرهای مواصلاتی[ویرایش]
آزادراه ۲ (ایران)
جاده ۳۱ (ایران) (جاده اردبیل)
جاده ۳۲ (ایران) (جاده ترانزیت)
جاده ۳۵ (ایران) (جاده بیجار)
جاده ۴۷ (ایران) (جاده کبودر آهنگ)
فرودگاه زنجان
راه‌آهن شمالغربسدها[ویرایش]
بر مبنای آمارهای ارائه شده‌استان زنجان مجموعاً دارای ۵۱ سد می‌باشد که از این تعداد ۱۵ سد مورد بهره‌برداری قرار گرفته‌اند و ۷ سد در دست ساخت می‌باشند و همچنین ۲۹ سد در حال مطالعه هستند.[۶۰]سدهای بهره‌برداری شده[ویرایش]سد تالوارسد چتزسد چرگرسد چریانسد گاوازنگسد گل تپه زنجانسد گلابرسد تلخابسد تهمسد جوره خانسد حسن ابدالسد خانقاه ایجرودسد خلیفه لو زنجانسد خندقلوسد داش بلاغسد سارمساقلوسد سفیدکمرسد سفید کمر ۲سد سلمانلوسد سهرین۱سد سیدلرسد عمیدآبادسد فیله خاصهسد قارختولوسد قانلوسد قاهرانسد قره تپه زنجانسد قواقسد کبود گنبدسد کینه ورسسد محمودآبادسد میرزاخانلوسد میرزاخانلو ۲سد ینگجه زنجانسد نوده بینسد احمد کندیسد بزوشاسد بوئینسد خیرآباد سلطانیهسد ذاکر۱سد ذاکر۲سد زرنانسد میانجسد سهرین۲[۶۱]سدهای در دست ساخت[ویرایش]سد بلوکسد مشمپاسد مراشسد قره درق (بلوبین)سد میرزاخانلو۲سد تنظیمی پاوه رود[۶۲]سدهای در دست مطالعه[ویرایش]سد چروکسد چسبسد گلجهسد گوجه قیاسد گوزل درهسد آقچه قلعهسد گاوازنگ ۲سد بولاماجیسد داش کسنسد رامینسد زرین آبادسد سردهات شیخ لوسد سنقرسد کتله خورسد سیاوه رودسد شویرسد قزل تپهسد قشلاق زنجانسد کزبرسد کلوچسد منداقسد مهترسد هشتاد جفتسد بیزینه رودسد حاج قشلاقسد شهرکسد نصیرآبادسد لجامگیرسد ویکسد کوه زینسد آستاکلسد نورآباد خدابندهسد پاوه رودسد دره سجینسد ارمغانخانه (بعثت)سد بایچه باغسد قوهجین[۶۳]نیروگاه‌ها[ویرایش]
خطوط انتقال و توزیع برق با طول ۱۶۱۷٫۲ کیلومتر مدار با تعداد ۲۸ پست و ظرفیت ۲۶۶۱٫۵ مگاآمپرولت.[۵۹]نیروگاه ۴۸۴ مگاواتی زنجان شماره یکنیروگاه ۴۸۴ مگاواتی زنجان شماره دو
|نیروگاه ۱۰۰۰ مگاواتی سیکل ترکیبی زنجان (آریان)نیروگاه سلطانیه زنجان(۱۰۰۰ مگاواتی)[۶۴]نیروهای مسلح[ویرایش]
تیپ ۲۱۶ مستقل زرهی (پادگان شهید سرلشکر غلامرضا مخبری)
سپاه انصار المهدی (عج)
آمادگاه زنجان (انبار تسلیحات شمال غرب کشور)جستارهای وابسته[ویرایش]جمعیت شهرهای استان زنجانپارسیان زنجانماد سفلیآندیامحمد خدابنده الجایتواردشیر بابکانشهرهای ساسانی (بخش شهر ابهر)عبدالله میرزامنابع[ویرایش]تاریخ زنجان:دکتر هوشنگ ثبوتی. دانشگاه زنجاناطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران ۱۳۸۳، ص۱۲۳.پانویس[ویرایش]↑ پرش به بالا به: ۱٫۰ ۱٫۱ https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری ↑ :استان زنجان[پیوند مرده]↑ Fars News Agency: دهستان درسجین ↑ «پایگاه اطلاع‌رسانی استانداری زنجان». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۲. دریافت‌شده در ۴ اکتبر ۲۰۱۲. ↑ لغت‌نامه دهخدا - زنگان↑ «نتایج سرشماری سال ۱۳۹۵». مرکز آمار ایران.↑ Bazin, Marcel. “GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY”. In Encyclopaedia Iranica. Archived from the original on 15 December 2012.↑ امیراحمدیان، بهرام. دانشنامهٔ جهان اسلام. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۱۵ دسامبر ۲۰۱۲.↑ «تاریخچهٔ استان» (پارسی). شبکهٔ اطلاع‌رسانی استان قزوین. بایگانی‌شده از نسخهٔ اصلی در ۰۶ مهٔ ۲۰۱۲.↑ "Zanjan Climate Normals 1961–1990". National Oceanic and Atmospheric Administration. Retrieved December 27, 2012.↑ مقاله زبان آذری در: آفتاب بایگانی‌شده در ۹ اکتبر ۲۰۰۸ توسط Wayback Machine، بازدید: اکتبر ۲۰۰۸.↑ دائرةالمعارف بزرگ اسلامی بایگانی‌شده در ۲۹ اکتبر ۲۰۱۲ توسط Wayback Machine، سرواژةٔ زبان آذری. بازدید: اکتبر ۲۰۰۸.↑ گویش‌ها و لهجه‌ها↑ http://cgie.org.ir/fa/news/2510↑ گویش‌های زبان تاتی در مقدمه کتاب «دستور زبان تاتی جنوبی»، پروفسور احسان یارشاطر، لاهه - پاریس ۱۹۶۹↑ مقدمه کتاب «دستور زبان گویش‌های تاتی جنوبی»، پروفسور احسان یارشاطر، لاهه - پاریس ١٩٦٩↑ خویین میراث کهن↑ «رزم آرا، فرهنگ جغرافیایی ایران(آبادیها)، جلد 2، ص 152». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۱ مه ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۳ مه ۲۰۲۱.↑ «گذری به منطقه تاریخی «خوئین» در استان زنجان». بایگانی‌شده از اصلی در ۴ اکتبر ۲۰۱۸. دریافت‌شده در ۵ ژانویه ۲۰۱۶.↑ مقدمه کتاب «دستور زبان گویش‌های تاتی جنوبی»، احسان یارشاطر، لاهه - پاریس ١٩٦٩↑ تات‌های ایران و قفقاز؛ علی عبدلی (۱۳۸۹)↑ :استان زنجان[پیوند مرده]↑ Fars News Agency: روستای درسجین ↑ Modern Iran: roots and results of revolution. Nikki R. Keddie, Yann Richard, p. 11.↑ Iran: religion, politics, and society: collected essays. Nikki R Keddie, p. 91.↑ The Azerbaijani Turks: power and identity under Russian rule. Audrey L Altstadt, p. 5.↑ Modern Iran: roots and results of revolution. Nikki R Keddie, Yann Richard, p. 11.↑ The failure of political Islam. Olivier Roy, Carol Volk, p. 170.↑ Modern Iran: roots and results of revolution]. Nikki R Keddie, Yann Richard, pp. 13, 20↑ The Encyclopedia of world history: ancient, medieval, and modern. Peter N. Stearns, William Leonard Langer, p. 360.↑ Immortal: A Military History of Iran and Its Armed Forces. Steven R Ward, pg.43↑ آناهیتا، پنجاه گفتار پورداود، ص ۸۱↑ فراهانی، حسن (۱۳۸۵). روز شمار تاریخ معاصر ایران. ج. ۲. تهران: موسسه مطالعات و پژوهشهای سیاسی. ص. ۱۳۸. شابک ۹۶۴-۵۶۴۵-۷۳-۵.↑ "معرفی استان زنجان". استانداری زنجان. Retrieved 2020-02-01.↑ پرش به بالا به: ۳۵٫۰ ۳۵٫۱ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۶ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۶ آوریل ۲۰۱۴. ↑ پرش به بالا به: ۳۶٫۰ ۳۶٫۱ http://www.infopoultry.net/vdcb.0bzurhbw9iupr.txt ↑ http://www.itpnews.com/dakhly/11-mylyvn-v-800-hzar-ghtah-jvjh-ryzy-dr-znjan-anjam-shd.aspx?Itemid=332↑ پرش به بالا به: ۳۸٫۰ ۳۸٫۱ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۱۰ اکتبر ۲۰۱۳. دریافت‌شده در ۱۶ آوریل ۲۰۱۴. ↑ پرش به بالا به: ۳۹٫۰ ۳۹٫۱ ۳۹٫۲ ۳۹٫۳ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۰ دسامبر ۲۰۰۵. دریافت‌شده در ۳۰ دسامبر ۲۰۰۵. ↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ مارس ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۱۴.↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۶ ژوئیه ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۱۹.↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۱۴.↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۷ مارس ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۱۴.↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۵ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲ آوریل ۲۰۱۴.↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۷ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲ آوریل ۲۰۱۴.↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۹ سپتامبر ۲۰۱۶. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۱۹.↑ http://www.irna.ir/fa/News/81082658/سایر/زنجان_دومین_استان_کشور_در_توسعه_زراعت_چوب_است↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۲۸ مارس ۲۰۱۴. دریافت‌شده در ۲۷ مارس ۲۰۱۴.↑ «نسخه آرشیو شده». بایگانی‌شده از اصلی در ۸ آوریل ۲۰۱۴. دریافت‌شد منبع- ویکی پدیا فارسی

اقلیم استان زنجان

اقلیم استان زنجان

 

تنوع آب و هوایی استان زنجان سبب شده که این منطقه چهارفصل بوده و ظرفیت هایبالایی در زمینه گردشگری طبیعی داشته باشد. به سبب شرایط خاص آب و هوایی منطقه؛طارم استان زنجان را هندوستان ایران می دانند. چشمه های آب معدنی، رودخانه هایمتعدد دایمی و فصلی، جنگل ها و آبشارهای زیبای داخل جنگل ها، روستاهای ییلاقی وزیبایی که در دره های ارتفاعات طارم واقع شده اند؛ این منطقه را به پر جاذبه ترینناحیه طبیعی استان زنجان تبدیل کرده است. شهرستان خرم دره نیز که از آن به عنوان یکباغ شهر یاد می شود، با اتکا به سرسبزی و باغ های پرشمار خود یکی دیگر از مناطقگردشگری این استان محسوب می شوند. به طور کلی اردیبهشت، خرداد و تیرماه بهترین ماههای مسافرت به استان زنجان هستند. هیچ توصیفی از سرسبزی و زیبایی طبیعت زنجان دراین ماه ها کامل نیست و مناظر بدیع این فصل را در زنجان فقط باید دید.

تفاوت آب و هوایی در نواحی مختلف استان زنجان را می توان به خوبی در یک زمان درقسمت های شمالی، مرکزی و جنوبی استان مشاهده کرد. مهم ترین منبع آب های سطحی دراستان زنجان رودخانه های دایمی و فصلی هستند. رودخانه هایقزل اوزن،زنجان رود، ابهررود و شاهرود را می توان مهم ترین رودهای دایمی این استاندانست. رودخانه قزل اوزن علاوه بر اهمیت اقتصادی بالایی که دارد به دلیل پرآبی،زیبایی و طولانی بودن مسیر خود؛ یکی از مهم ترین روخانه های زنجان است که در زمینه جاذبه های گردشگری نیز اهمیت زیادی دارد. به برکت آب فراوان، باغ های زیبا و سرسبزبسیاری در مسیر این رودخانه به وجود آمده که منظره بسیار زیبایی به حومه شهر زنجانداده است. چشمه های معدنی استان زنجان به دو صورت چشمه های آب گرم معدنی و چشمه هایآب سرد معدنی شکل گرفته اند که از نظر جاذبه های گردشگری دارای اهمیت هستند. غارهایمتعددی در استان زنجان در دل کوه ها قرار دارند که برخی از آن ها هم چون غار کتلهخور از مهم ترین آثار طبیعی این استان به شمار می آیند.

 

استان زنجان به لحاظ داشتن تنوع نقاط ارتفاعی از یک سو و از سوی دیگر تاثیرپذیریاز چند توده هوایی خزری، مدیترانه ای و صحرای مرکزی، صاحب اقلیم ها و اکوسیستم هایمتنوعی شده است. با وجود این که این استان یکی از استان های سردسیر و کوهستانی شمالباختری کشور به شمار می آید؛ از اکوسیستم های فراوان دشتی، بیابانی، تالابی ورودخانه ای، جنگلی، درختچه ای، کوهستانی مرتفع و تپه ماهوری نیز بی نصیب نماندهاست. این استان در بیش تر از 70 درصد از مناطق خود آب وهوای نیمه خشک فراسرد و در 30 درصد باقی مناطق از تنوع اقلیمی و آب و هوایی برخوردار است. میزان بارندگیسالانه استان زنجان حدود 323 میلی متر برآورد شده است. اردیبهشت، خرداد و تیرماهبهترین ماه های مسافرت به استان زنجان هستند. هیچ توصیفی از سرسبزی و زیبایی طبیعتزنجان در این ماه ها کامل نیست و مناظر بدیع این فصل را در زنجان فقط باید دید. تنوع آب و هوایی و تغییرات ارتفاع از 500 متر در سواحل رودخانه قزل اوزن در ناحیهطارم تا ارتفاعات بیش از 3000 متر در انگوران تغییرات دمایی و آب و هوایی زیادی رادر نقاط مختلف به وجود آورده و سبب پدید آمدن چشم اندازهای مختلفی در منطقه شدهاست. تفاوت آب و هوایی در نواحی مختلف استان زنجان را می توان به خوبی در یک زماندر قسمت های شمالی، مرکزی و جنوبی استان مشاهده کرد. این تنوع آب و هوایی وتوپوگرافی سبب پیدایش جوامع زیستی گیاهی و جانوری متنوعی در منطقه شده و محیط طبیعیاستان زنجان را غنای خاصی بخشیده است.

 

در استان زنجان با توجه به متوسط بارندگی سالیانه (200 تا 400 میلیمتر) و متوسط دمای سالیانه( 9 تا 17 درجه سانتی گراد) اقلیمهای  بسیار متفاوتی را می توان مشخص کرد.

 اوضاع جوی و شرایط اقلیمی منطقه بر حسب پستی و بلندی ها سخت متغیر است. بطور کلی ارتفاعات دارای آب و هوای سرد کوهستانی، زمستانهای پر برف و سرد و در تابستان معتدل و خشک می باشد. در این میان دره های قزل اوزن دارای آب و هوای معتدل تر بوده و دارای زمستانهای معتدل و تابستانهای نسبتاً گرم است. جلگه های مابین ارتفاعات نظیر جلگه سجاس، منطقه قشلاقات افشار و قسمت سفلای زنجان رود دارای آب و هوای معتدل تری هستند.

زنجان مرکز استان دارای اقلیم نیمه خشک فراسرد " بر اساس روش دومارتن " و ارتفاع 1659 متر می باشد . متوسط بارش ، دما و رطوبت سالیانه آن به ترتیب 295 میلیمتر ، 10.9 درجه سلسیوس و 54% می باشد. متوسط حداقل دما در سردترین ماه " بهمن به 7.5- "و متوسط حداکثر دما در گرمترین ماه " مرداد ، 32.1 " درجه است . درطی سال 118 روز دما به زیر صفر می رسد که ماههای دی و بهمن با 27 روز رتبه اول را دارند. مرطوب ترین ماه اردیبهشت با 52.5 میلیمتر و خشک ترین ماه شهریور با 3.5 میلیمتر هست.در زنجان حداقل مطلق دما به میزان 30- در تاریخ 22/10/1342وحداکثر مطلق دما به میزان 40 درجه سانتیگراد در مورخه 9/5/1355 و18/4/89 ثبت گردیده است.حداکثر سرعت باد ثبت شده به میزان 27 متر بر ثانیه"97 کیلومتر بر ساعت" بوده است.باد غالب زنجان در اکثر ماههای سال شرقی بوده وسرعت متوسط باد 3 متر بر ثانیه "11 کیلومتر بر ساعت "می باشد.

دریاچه ها ورودخانه های استان زنجان

دریاچه ها

دریاچه سد تهم : در شمال باختری شهر زنجان و پشت سد خاکی تهم يك دریاچه مصنوعی به وجود آمده است كه به تازگی و به منظور تامین آب مردم شهر زنجان تأسیس شده است که امروزه به یکی از تفریحگاه های طبیعی بزرگ و معروف منطقه تبدیل شده است . دریاچه پری ماه نشان : دریاچه زیبای پری که در محدوده شهرستان ماه‌نشان واقع شده ، زیباترین جاذبه‌های طبیعی شهرستان ماه نشان است و تقریباً تنها دریاچه طبیعی کل استان به حساب می آيد که با چشم انداز بسیار زیبایی در میان یک دشت وسیع گسترده شده است . خرداد ماه و تیر ماه بهترین ماه های سفر به این منطقه هستند .

رودخانه ها

آق زوج چای طارم : یک رود فصلی به طول 20 کیلومتر و شیب متوسط 11 درصد است که در روستای دستجرده از بخش چورزق در محدوده شهرستان طارم جاری است . رودخانه آب لار از دامنه جنوبی كوه فشم و دامنه باختری كوه چیلاوی در 66 كيلومتری شمال خاوری شهر زنجان سرچشمه می گيرد و ارتفاع سرچشمه آن 2500 متر است . ابهر رود : مهم ترين رودخانه جاری در سرتاسر شهرستان ابهر و شریان حیاتی این منطقه است . اين رود شاخه ‌ای از رودخانه شور فشاپويه بوده و در شهرستان‌های ابهر ، تاكستان ، قزوين ، كرج ، تهران و قم جريان دارد و از دو شاخه فصلی و دایمی تشکیل شده است . سرچشمه شاخه فصلی آن از كوه سرآهند در حوالی گردنه الله اكبر سلطانيه است . شاخه دایمی آن به نام كينه ورس نيز از كوه های رستم، سالارداغی و سندان سرچشمه می گيرد . اين شاخه از شعبات متعددی تشكيل شده و با جهت شمال باختری به جنوب خاوری در نزديكی ابهر به شاخه فصلی می پيوندد و با نام ابهررود جريان می يابد . چمل گین : یک رود دایمی به طول 20 کیلومتر و شیب متوسط 4/9 درصد است که دارای مسیر جنوب باختری بوده و در محدوده شهرستان طارم جریان دارد . این رودخانه از کوه ولان در 16 کیلومتری باختر شمالی ماسوله سرچشمه می گیرد و تا محدوده شهرستان طارم ادامه پیدا می کند . ارتفاع سرچشمه رودخانه چمل گیر 2350 متر و ارتفاع ریزشگاه آن 480 متر است . خررود : ازبلندی های خدابنده سرچشمه می گیرد و پس از گذشتن از زمین های محمودآباد و نورآباد به رود آوج می پیوندد . سجاس رود : یک رودخانه فصلی به طول 60 کیلومتر است که در دهستان سجاس رود از بخش سجاس رود شهرستان خدابنده جريان دارد . این رودخانه از دامنه های جنوبی کوه آق داغ در 28 کیلومتری شمال خاوری خدابنده سرچشمه می گیرد و ارتفاع سرچشمه آن1900 متر است . رود خانه شور سهرورد : یک رودخانه فصلی به طول تقریبی 45 کیلومتر و شیب متوسط 3/1 درصد است که در دهستان های حومه و سهرورد از بخش مرکزی شهرستان خدابنده جریان دارد . این رودخانه از دامنه شمالی ارتفاعات خاوری روستای حسام آباد در 25 کیلومتری جنوب قیدار سرچشمه می گیرد و ارتفاع سرچشمه آن 2050 متراست . رود شور همدان خدابنده : یک رود فصلی به طول 120 کیلومتر و شیب متوسط 7/0 درصد است که در دهستان مهربان (شهرستان همدان) و دهستان گرماب از بخش افشار (شهرستان خدابنده) جريان دارد . این رودخانه از دامنه باختری كوه های سيد مزار و سوباشی در شش كيلومتری جنوب خاوری گل‌ تپه و در 52 كيلومتری شمال باختری همدان سرچشمه می گیرد و ارتفاع سرچشمه آن 2300 متر است ......  ادامه مطلب

منبع- میراث فرهنگی استان زنجان

کوهها وغارهای استان زنجان

زنجان يک استان كوهستانى است كه مطالعه ارتفاعات متعدد آن اطلاعات زیادی به دست می دهد . شهرها و روستاهاى این استان ؛ در دامنه ها و دشت هاى بين رشته كوه ها قرار گرفته اند و اغلب با آب هایی که از این کوه ها جاری می شوند ، آباد شده اند . رشته كوه هاى محدوده استان زنجان از نظر زمان پيدايش به دوران سوم زمين شناسى منسوب مى شوند كه فرسايش دوران چهارم سبب تغيير چهره آن ها شده است. جهت و امتداد عمومى كوه هاى استان ، شمال باخترى ، جنوب خاوری و در بعضى نقاط خاوری ، باختری است . اين استان به طور متوسط حدود 1500 متر از سطح دريا ارتفاع دارد . پست ترين نقطه داخل آن با ارتفاع 300 متر در منطقه طارم و بلندترين قله آن با ارتفاع بيش از 3000 متر در كوه هاى تخت سليمان در ارتفاعات شهرستان ماه نشان واقع شده است . حدود60 درصد از ارتفاعات منطقه در شهرستان زنجان ، طارم و ماه نشان قرارگرفته اند و برخى از ارتفاعات مهم نيز در شهرستان هاى ابهر و خرم دره واقع شده اند. ارتفاعات بيش از 3000 متری منطقه در باخترى ترين بخش استان (شهرستان ماه نشان) قرار گرفته است. قيز قالاسى با ارتفاع 3214 متر در بخش انگوران شهرستان ماه نشان واقع شده و از بلند ترين قله هاى استان زنجان به شمار می آيد . بيش از 274 كوه در استان زنجان شناسايى شده اند كه قسمتى از اين ارتفاعات به طور سلسله وار دامنه های حاصلخيزی دارند . تركيب قرار گرفتن آن ها عبارتند از: رشته شمالى (رشته كوه هاى البرز) كه در قسمت شمال رودخانه قزل اوزن قرار گرفته و جهت خاوری ، باختری دارد . كوه هاى مهم آن از خاور به باختر عبارتند از : كوه هاى طالقان ، سيالان و الموت . مرتفع ترين نقطه اين رشته كوه تخت سليمان به ارتفاع 4400 متر است که دارای يخچال طبيعى نيز است . رشته ديگر موازى با رشته اول و در قسمت جنوبى رودخانه واقع شده و خط الراس آن حد طبيعى طارم ، زنجان و ابهر را تشكيل می دهد . رشته سوم تقريباً موازى رشته دوم و در جنوب شهر زنجان كشيده شده كه خط الراس آن حد طبيعى قيدار با بخش حومه زنجان و ابهر محسوب مى شود . رشته چهارم تقريباً موازى با رشته سوم ، بين دهستان هاى ايجرود ، سجاس رود ، قشلاقات و شهرها واقع شده و به كوه ققدارمعروف است . رشته پنجم در قسمت باختری شهرستان زنجان و موازى با رودخانه قزل اوزن واقع شده و جهت آن از جنوب خاوری به شمال باختری كشيده شده است . خط الراس آن حد طبيعى تكاب و همدان بوده و اين رشته بين زنجان و ميانه به قافلانكوه مشهور است.

قافلان كوه : قافلان كوه كوه جوانی است که در دوران سوم زمين شناسی به علت فشارهای زیر زمینی به وجود آمده است . اين كوه به علت واقع شدن در جنوب و جنوب خاوری ميانه و هم چنين جريان داشتن رود قزل اوزن در خاور آن دارای اهميت ويژه ای است . اين کوه با ارتفاع 1535 متر در محدوده شهرستان ميانه بخش مركزی ، دهستان قافلان كوه باختری و در نه كيلومتری جنوب خاوری مركز شهرستان ميانه واقع شده است .

ابدال : اين كوه كه از كوه هاي بلند استان به شمار مي رود، در شمال روستاي خورجهان ، از توابع دهستان انگوران واقع شده است و 3099 متر ارتفاع دارد . رودخانه هاي انگوران چاي ، تخته يورد و دربند از اين كوه سرچشمه مي گيرند .

باباگيلدر : اين كوه با ارتفاع 2850 متر، در 95 كيلومتري جنوب غربي زنجان و در غرب روستاي حلب از توابع دهستان انگوران واقع شده و سرچشمۀ اصلي رود حلب است .

بلقيس : اين كوه در 12 كيلومتري روستاي ياستي قلعه ، از توابع دهستان انگوران قرار گرفته است و 3332 متر ارتفاع دارد . اين كوه سرچشمه رودخانه هاي بالاجوجه و انگوران چاي ، و بلندترين قله كوهستان قرخ بلاغ (چهل چشمه) است .

چال : اين كوه در قسمت شمال غربي روستاي خورجهان، از توابع دهستان انگوران واقع شده است و 3050 متر ارتفاع دارد . اين كوه سرچشمه رودخانه هاي انگوران چاي و تخته يورد است .

صندوق سندران : اين كوه با ارتفاع 3214 متر ، در جنوب روستاي علم كندي، از توابع دهستان اورياد واقع شده است و سرچشمه رودخانه هاي انگوران چاي ، قلعه چاي ، تخته يورد و بالاجوجه است . اين كوه ، از نظر ارتفاع ، دومين قله مرتفع كوهستان قرخ بلاغ (چهل چشمه) محسوب مي شود .

قبله داغ : اين كوه با ارتفاع 3205 متر ، در غرب روستاي زرين آباد از توابع دهستان اورياد واقع شده است و سرچشمه رود قلعه چاي است .

لعل كان : اين كوه با ارتفاع 3050 متر ، در جنوب غربي روستاي ياستي قلعه ، از توابع انگوران واقع شده است و سرچشمه رودخانه هاي كاكا ، انگوران چاي و قره قيه است .

سایر کوه ها : كوه هاي يان بلاغ (2972 متر) ، داغي (2861 متر) ، سندان داغ (2850 متر) ، آرگون (2924 متر) ، جانقورتاران (2850 متر) ، چال خاتـون  (2993 متر) ، چنوباشي (2950 متر) و سفيد (2933 متر) از دیگر کوه های موجود در استان زنجان می باشد .

  کتله خور : غار تاریخی و زیبای کتله خور یا نور خورشيد که يك غار خشكی - آبی است جدیدترین غار کشف شده در محدوده استان زنجان می باشد . این غار یکی از زیباترین شگفتی های استان است که در دامنه کوه ساقیزلو در محدوده شهرستان خدابنده و پنج کیلومتری شهر گرماب ، 155 کیلومتری جنوب شهر زنجان ، 173 کیلومتری شمال همدان و 410 کیلومتری تهران واقع شده است . تحقیقات انجام شده بر روی غار ، نشان از شکل گیری آن در دوران ژوراسیک (70 تا 120 میلیون سال پیش) دارد . این غار قبل از سال 1300 هجری شمسی کشف و در سال 1330 هجری شمسی به ثبت رسیده است . غار كتله خور از لحاظ زيبايی ، تعدد طبقات ، كيفيت بلورها و قنديل ها ، اولين غار آهكی جهان محسوب می شود . غار كتله‌خور ، يك غار آهكی است كه در برخی نقاط آن گل‌ رس و خاک های حاوی اكسيد آهن قابل مشاهده‌ است . اين غار از نظر سنی تقريباً با غار عليصدر همدان هم سن است . غار كتله خور شباهت بسياری به غار عليصدر دارد ولی از دو جهت با هم تفاوت دارند . يكی اين كه غار عليصدر غاری كاملاً آبی و غار كتله‌خور غار تقريباً خشكی است و دوم اين كه آهک های غار كتله‌خور نسبت به آهک های غار عليصدر بسيار خالص‌ تر هستند ، به همین دلیل قندیل ها شفاف بوده و نور به راحتی می تواند از آن ها عبور كند و اين نکته به زيباتر شدن غار كمک زيادی می كند . شواهد و بررسی های انجام شده تاييد می كند كه اين غار در نهايت به غار عليصدر همدان متصل است . يكی از عجايب و زيبايی ‌های اين غار تعدد طبقات آن است . اين گونه غارها در جهان بسيار كم‌نظير هستند . به نظر می رسد كه اين غار دارای هفت طبقه باشد ، البته تاكنون تنها سه طبقه آن كشف شده‌ است . تشكيل طبقات متعدد اين غار باعث شده‌ كه آب به طبقات زيرين نفوذ كرده و غار به یک غار خشک تبدیل شود . بر اساس نظر پژوهشگران این غار در مراحل اوليه تشكيل خود يك غار آبی بوده و در اثر انحلال آبی ، گاهی اوقات توده‌های بزرگی از سنگ ها از توده اصلی جدا شده‌ و به مرور سبب خشك شدن غار شده اند . در حدود 700 متر اوليه غار ، قطری حدود 70 سانتی متر دارد، به ‌طوری كه كوهنوردان اوليه غار ، اين مسير 700 متری را به شکل سينه‌خيز طی كرده و مسير خود را با علامت گذاری مشخص كرده‌اند . شواهد به دست آمده از اين غار نشان دهنده این است که 100 متر ابتدایی غار محل زندگی انسان های نخستين بوده است . اين موضوع را 80 اسكلت انسانی كه در اين محل پيدا شده و هنوز همان جا نگهداری می شوند ، تأييد می ‌كند . غار کتله خور در یک مستطیل به ابعاد 2000×1500 متر به ‌وجود آمده و دهانه آن در ارتفاع 1700 متری از سطح دريا قرار گرفته است . اختلاف ارتفاع آن با ارتفاع چشمه‌ای كه آب های فرورو حاصل از ريزش جوی غار را خارج ‌كرده و به رود شور می ‌ريزد ، 50 متر است . ورودی غار يک دهليز 4000 متری با سقفی كوتاه و چند دهليز فرعی است و پس از دهليز فرعی يک دالان وسيع 950 متری با سربالايی ‌هايی به ارتفاع دو متر با گودال های خشک قرار دارد كه با دو شاخه 50 متری ادامه پيدا می ‌كند. پس از عبور از يک سربالايی تالار وسيعی پوشيده از ستون ، چكنده و چكيده (استالاكتيت و استالاكميت) نمايان می شود . در داخل تالار كوچک بلورين كه به تالار ستون ها چسبيده ، چاهی به عمق هشت متر وجود دارد كه احتمالاً محل خروج آب های فرورو سازنده غار است . چشمه‌های آب بسيار زلال در اطراف اين غار، حفره‌های متعدد طبيعی قنديل های زيبا و شفاف آهكی و استالاكتيت‌های گُل‌كلمی از ويژگی های بارز اين غار است . در حال حاضر اين غار از سه قسمت ورزشی ، تفريحی وفرهنگی تشكيل شده‌ است . بخش ورزشی آن كه حدود چهار كيلومتر است تنها مورد استفاده غارنوردان و صخره ‌نوردان قرارمی ‌گيرد البته هنوز انتهای آن كشف نشده ‌است . بخش تفريحی غار كه گفته می شود تنها يک سوم كل غار و حدود دو كيلومتر مسير مستقيم است مورد بازديد عموم مردم قرار می ‌گيرد . بخش فرهنگی غار كه در بخش جنوبی آن قرار گرفته، دالانی طبيعی است و جهت برگزاری مراسم مختلف مورد استفاده قرار می ‌گيرد . اين دالان هيچ گونه راه خروجی به بيرون ندارد و راه خروجی آن به صورت مصنوعی كنده شده اما خود دالان طبيعی است . غار كتله خور از جمله ديد نی های جالب استان زنجان است كه در منطقه خدابنده واقع شده است و بازديد كنندگان آن معتقدند كه غار مزبور بسيار شگفت انگيز بوده و سفر به اين منطقه بدون بازديد از اين غار ، سفری ابتر به شمار می آيد .

غار خرمنه سر : غار خرمنه‌سر از غارهای معروف استان زنجان است كه در ارتفاعات 1600 متری خرمنه سر در شمال روستای شاه نشين در دل كوه ها واقع شده است . مسیر دسترسی به دهانه غار بسیار زیبا و مفرح بوده و برای رسیدن به آن باید از میان رودخانه پر آب و انبوه درختان زیتون و انجیر گذشت . در بررسی های باستان شناسان بر روی سفال هایی که از دهلیزهای این غار به دست آمده ، روشن شده که غار خرمنه سر در دو دوره مختلف تاریخی، یکی پیش از تاریخ و دیگری پس از اسلام در قرن چهارم هجری، زیستگاه انسان ها بوده است، ولی نشانه ای از تمدن کهن خاصی که مربوط به پیش از تاریخ باشد، در آن یافت نشده است . سنگ های آهکی که به صورت ستون های استالاکتیت و آویزه های استالاگمیت در اين غار وجود دارند ، منظره زیبایی به داخل غار داده اند . در فاصله 50 متری دهانه بزرگ غار ، حفره ای شبيه به دهانه چاه وجود دارد كه برای ورود به اين حفره بايد به حالت خزيده و درازكش حركت كرد. پس از ورود به داخل اين حفره پر رمز و راز، دنيایی پر از ديدنی ها و شگفتی ها در برابر بازدید كنندگان پديدارمی شود . كف دهليزی كه در غار وجود دارد، شباهت زيادی به بنای بازارهای قديمی داشته و چاه عميقی در كف آن وجود دارد . در چند نقطه از اين دهليز در فاصله های 20 تا 30 متری طاقچه های كوچكی با دست كنده و حفر شده است . اين غار قديمي و تاريخي با قلعه شميران يا سميران كه امروزه به نام مجموعه تاريخي قاسم آباد معروف است و در ساحل راست قزل اوزن واقع شده است ، مرتبط است و به نظر مي رسد سركردگان حكومت كنگريان ، از اين غار به عنوان پناهگاهي امن در مقابله با فشارهاي سياسي حكومت بغداد استفاده مي كرده اند .

غار تاريخي گلجيك : غار تاریخی گلیجک که مسکن و پناهگاه انسان در دوره های پیش از تاریخ بوده است در 38 کیلومتری جنوب باختری شهرستان زنجان و در ارتفاعات مشرف به روستای حاج ارش از توابع شهرستان زنجان قرار گرفته است . درون اين غار آثاری از زندگی انسان های دوره آشولين تا بردوستين متعلق به 16 تا 30 هزار سال پيش از ميلاد كشف شده است . این غار یکی از مناطقی است که برای تعیین قدمت و تاریخ منطقه زنجان به آن استناد می شود . غار گلیجک پديده ای طبیعی بوده و از فرسایش سنگ های آهکی به وجود آمده است . اين غار كه ابعاد تقریبی آن 700 × 100 متر و ارتفاع تقريبی آن 50 متر است ، دارای آب و هوای مناسبی می باشد . از درون این غار آثاری چون ابزار و ادوات جنگی ، تيغه های سنگی و استخوان حيوانات شكاری به دست آمده است که نمایاننده حضور انسان های نخستین در این منطقه بوده است .

مجموعه غارهاي داش كسن : اين مجموعه در 10 كيلومتري جنوب شرقي سلطانيه ، در نزديكي روستاي وير ، از توابع همين بخش قرار گرفته است . اين مجموعه در محوطه اي به شكل مستطيلي ناقص ، به طول 400 متر و عرض 50 تا 300 متر، ديده مي شود . در درون اين مجموعه ، سه غار نسبتاً عميق در دل كوه كنده شده است كه كنده كاري هاي زيبايي دارند .

فهرست دهستانهای ایران -قسمت دوم

استان خوزستان

دهستان‌های شهرستان دزفول

• دهستان چغامیش
• دهستان خیبر

دهستان‌های شهرستان شوش

• دهستان آهودشت

 استان زنجان

دهستان‌های شهرستان ابهر

• خلیفه حصار
• ارکین
• درسجین
• رازمجین
• آقچه کند

ده ستانهای ماه نشان # انگوران # دندی # پری # ماهنشان

 استان سمنان

دهستان‌های شهرستان دامغان

• دهستان تویه دروار
• دهستان حومه دامغان
• دهستان دامنکوه
• دهستان رودبار
• دهستان قهاب رستاق
• دهستان قهاب صرصر

دهستان‌های شهرستان سمنان

• دهستان حومه سمنان
• دهستان لاسگرد
• دهستان هفدر

دهستان‌های شهرستان شاهرود

• دهستان فرومد

دهستان‌های شهرستان مهدی‌شهر

• دهستان درجزین
• دهستان پشتکوه
• دهستان چاشم

دهستان‌های شهرستان گرمسار

• دهستان ایوانکی
• دهستان حومه گرمسار
• دهستان لجران
• دهستان کهن‌آباد
• دهستان یاتری

[ استان سیستان و بلوچستان

دهستان‌های شهرستان دلگان

• دهستان چاه علی
• دهستان گنبد علوی

دهستان‌های شهرستان سراوان

• ناهوک

دهستان‌های شهرستان چابهار

• تلنگ (دهستان)
• سند میرثویان (دهستان)
• پلان (دهستان)
• پیرسهراب (دهستان)
• کمبل سلیمان (دهستان)

دهستان‌های شهرستان زابل

• بزی (دهستان)
• تیمورآباد (دهستان)
• دهستان ادیمی
• دهستان جهان‌آباد
• دهستان خمک
• سفیدابه (دهستان)
• قائم‌آباد (شهرستان زابل)
• لوتک (دهستان)
• مارگان
• محمدآباد (سیستان و بلوچستان)
• کوه خواجه (دهستان)

[استان فارس

دهستان‌های شهرستان لارستان

• دهکویه
• دهمیان
• عماده ده
• فداغ
• فیشور
• هرمود
• کرمستج

دهستان‌های شهرستان لامرد

• ترمان زنگنه
• چاهورز
• خیرگو
• دهستان حسن‌آباد
• دهستان علامرودشت
• سیگار (دهستان)

دهستان‌های شهرستان خنج

• دهستان باغان
• دهستان سیف‌آباد
• دهستان محمله

دهستان‌های شهرستان مهر

• دهستان فال

دهستان‌های شهرستان کازرون

• دهستان امامزاده سید حسین
• دهستان دشت برم
• دهستان فامور
• دهستان بلیان
• دهستان دادین
• دهستان جره
• دهستان کمارج
• دهستان خشت
• دهستان دریس
• دهستان شاهپور
• دهستان کوهمره

 استان قزوین

دهستان‌های شهرستان قزوین

• دهستان اقبال شرقی

[] استان قم

[] استان کردستان

[] استان کرمان

دهستان‌های شهرستان بافت

• جواران
• دشتاب
• دهستان بزنجان
• دهستان خبر
• دهستان دهسرد
• دهستان صوغان
• دهستان فتح‌آباد
• سیه‌بنوئیه
• کیسکان
• گوغر
• وکیل‌آباد
• هنزا

دهستانهای {شهرستان عنبرآباد}

• شهرک حجت آباد
• حاجی آباد گرم
• یوسف آباد
• توکل آباد
• ایالات خود مختار میانچیل { کنارصندل ، رومرز ، دریاچه ، سورونی ، دوبنه }
• امیر آباد
• شهرک دهقانپور
• تل شیراز
• شوگت آباد
• علی آباد سازمان
• علی آباد عمران
• خضرآباد
• جهادآباد
• شلمچه

دهستان‌های شهرستان بردسیر

• دهستان لاله‌زار
• دهستان مشیز
• دهستان نگار
• دهستان کوه‌پنج
• دهستان گلزار
• قلعه عسگر

 استان کرمانشاه

 استان کهگیلویه و بویراحمد

دهستان‌های شهرستان بهمئی

• دهستان کفشکنان

• دهستان‌های شهرستان کهگیلویه
• دهستان چهار راه عالی طیب

• دهستان‌های شهرستان گچساران
• دهستان امامزاده جعفر

• دهستان‌های شهرستان بویراحمد
• دهستان تل خسرو

• دهستان‌های شهرستان دنا
• دهستان توت نده

[ استان گلستان

دهستان‌های شهرستان مینودشت

• دهستان قراولان
• دهستان قلعه قافه
• دهستان نیلکوه
• دهستان چهل‌چای
• دهستان کوهسارات
• دهستان ینقاق

دهستان‌های شهرستان گرگان

• دهستان استرآباد جنوبی
• دهستان استرآباد شمالی
• دهستان انجیرآب
• دهستان قرق
• دهستان روشن‌آباد

دهستان‌های شهرستان گنبد کاووس

• دهستان آق‌آباد
• دهستان اترک
• دهستان باغلی ماراما
• دهستان سلطانعلی
• دهستان فجر
• دهستان کرند (شهرستان گنبد کاووس)

[ استان گیلان

دهستان‌های شهرستان املش

• املش جنوبی

دهستان‌های شهرستان رودبار

• دهستان چهارمحل
• دهستان کلیشم

دهستان‌های شهرستان لاهیجان

• دهستان آهندان
• دهستان لیالستان

[] استان لرستان

[ استان مازندران

دهستان‌های شهرستان آمل

• دهستان بالا لاریجان
• دهستان لاریجان سفلی
• دهستان بالا خیابان لیتکوه
• دهستان پائین خیابان لیتکوه
• دهستان چلاو
• دهستان هرازپی جنوبی
• دهستان دابوی جنوبی
• دهستان دشت‌سر

دهستان‌های شهرستان بابل

• دهستان خوش‌رود
• دهستان شهید آباد
• دهستان فیضیه
• دهستان اسبوکلا
• دهستان گنج افروز
• دهستان سجادرود
• دهستان فیروزجاه
• دهستان بابل‌کنار
• دهستان درازکلا
• دهستان کاری‌پی
• دهستان لاله آباد
• دهستان گتاب جنوبی
• دهستان گتاب شمالی

دهستان‌های شهرستان بابلسر

• دهستان امامزاده عبدالله
• دهستان باریک رود
• دهستان ساحلی
• دهستان بابلرود
• دهستان بهنمیر
• دهستان عزیزک
• دهستان پازوار
• دهستان خشکرود

دهستان‌های شهرستان بهشهر

• دهستان کوهستان (بهشهر)
• دهستان میان کاله
• دهستان پنج هزاره
• دهستان شهدا
• دهستان عشرستاق

دهستان‌های شهرستان تنکابن

• دهستان کلار آباد
• دهستان لنگارود
• دهستان میرشمس‌الدین
• دهستان گلیجان
• دهستان تمشکل
• دهستان کترا
• دهستان بلده
• دهستان دوهزار
• دهستان سه‌هزار

دهستان‌های شهرستان جویبار

• دهستان حسن رضا
• دهستان لاریم
• دهستان چپکرود
• دهستان سیاهرود

دهستان‌های شهرستان چالوس

• دهستان بیرون بشم
• دهستان کلاردشت
• دهستان کوهستان (چالوس)
• دهستان کلارستاق شرقی
• دهستان کلارستاق غربی

دهستان‌های شهرستان رامسر

• دهستان جنت رودبار
• دهستان چهل شهید
• دهستان سخت‌سر
• دهستان اشکور

دهستان‌های شهرستان ساری

• دهستان پشتکوه (ساری)
• دهستان چهاردانگه
• دهستان گرماب
• دهستان بنافت
• دهستان فریم
• دهستان اسفیورد شوراب
• دهستان رودپی جنوبی
• دهستان کلیجان رستاق سفلی
• دهستان مذکوره
• دهستان میاندورود کوچک
• دهستان رودپی شمالی
• دهستان میان‌دورود بزرگ
• دهستان کوهدشت
• دهستان تنگه سلیمان
• دهستان کلیجان رستاق علیا

دهستان‌های شهرستان سواد کوه

• دهستان شرق و غرب شیرگاه
• دهستان لفور
• دهستان راستوپی
• دهستان سرخکلا
• دهستان ولوپی
• دهستان کسلیان

دهستان‌های شهرستان قائمشهر

• دهستان بالاتجن
• دهستان بیشه‌سر
• دهستان علی‌آباد
• دهستان نوکندکلا
• دهستان کوهساران
• دهستان تالارپی
• دهستان کیاکلا

دهستان‌های شهرستان گلوگاه

• دهستان کلباد شرقی
• دهستان کلباد غربی
• دهستان توسکا چشمه
• دهستان آزادگان

دهستان‌های شهرستان محمود آباد

• دهستان دابوی شمالی
• دهستان هرازپی شمالی
• دهستان اهلمرستاق جنوبی
• دهستان اهلمرستاق شمالی
• دهستان هرازپی غربی

دهستان‌های شهرستان نکا

• دهستان پی‌رجه
• دهستان قره‌طغان
• دهستان مهروان
• دهستان استخر پشت
• دهستان زارم‌رود

دهستان‌های شهرستان نور

• دهستان اوزرود
• دهستان تتارستاق
• دهستان شیخ فضل‌الله نوری
• دهستان لاویج
• دهستان میان‌رود
• دهستان ناتل رستاق
• دهستان میان‌بند
• دهستان ناتل‌کنار سفلی
• دهستان ناتل‌کنار علیا

دهستان‌های شهرستان نوشهر

• دهستان پنجک رستاق
• دهستان توابع کجور
• دهستان زانوس رستاق
• دهستان بلده کجور
• دهستان خیرودکنار
• دهستان کالج

زنجان پایتخت شور حسینی ایران

زنجان پایتخت شور حسینی ایران

طبق یک سنت دیرینه ، همه ساله هشتم ماه محرم، مقارن با شب تاسوعای حسینی، خیل عاشقان حضرت اباعبدالله الحسین(ع) و قمرمنیر بنی هاشم حضرت ابالفضل‌العباس(ع) در قالب دسته عظیم عزاداری از حسینیه اعظم زنجان بطرف امامزاده حضرت سید ابراهیم(ع) حرکت می‌کنند. این روز در زنجان به یوم ‌الابالفضل مشهور است. در مسیر این دسته هزاران راس قربانی اعم از شتر ، گاو و گوسفند ذبح می‌شود. همچنین در طول مسیر حرکت مردم زنجان و دیگر میهمانانی که از راههای دور و نزدیک به زنجان آمده‌اند نذورات نقدی خود را به اکیپ‌های ثابت و سیار جمع‌آوری نذورات تقدیم می‌کنند. عظمت و شکوه این برنامه و حضور دهها هزار نفری مردم به قدری است که نظیر آن در هیچ کجای ایران دیده نشده است، به همین جهت اسفندماه سال 87 با حضور وزیر محترم فرهنگ و ارشاد اسلامی این برنامه به عنوان دهمین میراث معنوی کشور ثبت گردید. به همین جهت زنجان در بین محافل مذهبی و فرهنگی کشور به عنوان پایتخت شور حسینی شناخته میشود.

حسینیه اعظم زنجان که در سال 87بعنوان دهمین میراث معنوی به ثبت رسیده امروزه یکی از بزرگترین مراکز بزرگ شیعیان به حساب می آید.برای اطلاع بیشتر به توضیحاتی درباره میراث معنوی و حسنیه اعظم زنجان به مطالب ذیل اشاره میکنیم.

 

ميراث معنوي"، موضوعي است که از چندين سال پيش در بخش فرهنگي يونسکو براي حفاظت از ميراث فرهنگي معنوي تمام ملت‌ها، تعريف شده و از آن پس براي اين امر، برنامه‌ريزي‌هاي لازم انجام مي‌شود.

يونسکو، در کنوانسيون ميراث معنوي سال 2003، ميراث معنوي يا ميراث غيرملموس را رفتارها، شيوه‌ها، ارائه نمودها، دانش، مهارت‌ها و نيز وسايل، اشياء و مصنوعات دستي و فضاهاي فرهنگي مرتبط با آنها مي‌داند که جوامع و گروه‌ها، آنها را به‌عنوان بخشي از ميراث فرهنگي خود مي‌شناسند.

اين ميراث معنوي غيرمادي از نسلي به نسل ديگر منتقل مي‌شود و به طور مداوم توسط گروه‌ها و جوامع در برابر محيط، طبيعت و تاريخ آنها، مجدداً خلق و آفريده مي‌شود.

منطقه زنجان، آيين‌هاي عزاداري ماه محرم همه ساله در سراسر ايران با شور و عشق خاص مردم به اباعبدالله الحسين(ع) برگزار مي‌شود. اين دسته‌ها از ديرباز همواره در قالب هيات‌هاي مذهبي و راه‌اندازي دسته‌جات و تکايا برگزار شده است.

در همين راستا، "مراسم عزاداري حسينيه اعظم زنجان"، که در هشتمين روز ماه محرم در زنجان برگزار مي‌شود، در تاريخ 15 دي‌ماه 87 با شماره ثبتي 10 به عنوان دهمين مورد از ميراث معنوي ثبت شده در کشور و نخستين گونه از جنبه منحصر به‌فرد آيين‌هاي عزاداري در فهرست ميراث معنوي کشور است كه  به ثبت رسيد.

ويژگيهاي مراسم حسينيه اعظم زنجان

هر ساله از اول تا سيزدهم محرم، مراسم عزاداري حسينيه در زنجان برگزار مي‌شود و مهمترين و باعظمت‌ترين روز برگزاري آن، هشتم محرم(شب تاسوعا) است.اين مراسم سال‌هاست شکوه و عظمت خاص خود را دارد و مي‌رود تا سال به سال با افزايش خيل عظيم عزاداران شرکت‌کننده، به عنوان بزرگترين مجمع عاشقان امام حسين (ع) در جهان شناخته شود.

با اينکه زنجان از نظر وسعت شهر کوچکي است؛ اما سال‌هاست که در اين دسته عزاداري بيش از 200 هزار نفر شرکت مي‌کنند. جذب گردشگر مذهبي، گوياي آن است که مردم از اقصي نقاط کشور و حتي بسياري از کشورهاي خارجي براي شرکت در اين حرکت عظيم، به شهر زنجان مي‌آيند تا خود را در درياي خروشان عزاداران ابا عبدالله الحسين(ع) غرق کنند. در طي اين چند روز، مردم به سبب اعتقادات و باورهاي قلبي خود قرباني و نذوراتي را به اين حسينيه اهدا مي‌کنند. از ديگر جنبه‌هاي حائز اهميت اين مراسم، تعداد قرباني ذبح شده است که حسينيه اعظم زنجان را به عنوان دومين قربانگاه جهان اسلام بعد از منا در مکه(سالانه بيش‌از 7 هزار راس قرباني) و نخستين قربانگاه در جهان تشيع مبدل ساخته است.

حضور گسترده زنان در حاشيه اين مراسم از ديگر امور منحصر به‌فرد اين مراسم است. البته در گذشته زنان تنها به عنوان تماشاگر در اين مراسم حضور مي‌يافتند، اما از سال قبل زنان نيز توانستند به صورت يک دسته مجزا در پشت سر دسته حرکت کنند که اين امر، به عنوان الگوي زيبنده پرچمدار کربلا حضرت زينب(س)، معنويت خاصي به اين مراسم مي‌دهد. تاريخي بودن مراسم حسينيه بر اساس تحقيقات به عمل آمده، ثابت شده است، به گونه‌اي که برخي مورخان قدمت برگزاري اين مراسم را حداقل از زمان قاجار مي‌دانند که اين مراسم در حسينيه برگزار مي‌شده است.

جايگاه دين اسلام و سادگي و بي‌پيرايگي انجام مراسم، باعث شده که اين رونق رو به افزايش مراسم، هر سال نسبت به سال قبل بيشتر شود.

اين مراسم شکوهمند هر ساله از طريق شبکه‌هاي برون‌مرزي(جام جم) و رسانه‌هاي ملي، شبکه وب(اينترنت) به صورت مستقيم پخش شده، خيل عظيمي از ايرانيان مقيم خارج از کشور نيز بدين گونه نظاره‌گر اين مراسم شکوهمند هستند.

بهره‌برداري از نذورات اين مراسم در امور خيريه و عام‌المنفعه نيز در نوع خود بي‌نظير است؛ به طوري که در آيين سوگواري هشتم ماه محرم سال گذشته، 11 هزار و 482 راس دام نذري توسط عاشقان سالار شهيدان، حضرت امام حسين(ع)، به هيات حسينيه اعظم زنجان اهدا شد. هم‌چنين 6384 راس گاو، شتر، گوسفند، بز و شترمرغ به صورت زنده تحويل و 1642 راس دام نيز شامل گاو، گوسفند و بز در مسير حرکت دسته عزاداري قرباني و ذبح شد.

دوستداران اباعبدالله الحسين(ع) هم‌چنين بهاي 3456 راس گوسفند نذري را به صورت نقدي تقديم هيات امناي حسينيه اعظم کردند.

قدمت مسجد حسينيه اعظم زنجان

همان‌طور که تاريخ سنگ‌نوشته نشان مي‌دهد، اهالي محل، اين مسجد را در سال 1261 هجري قمري تعمير کرده‌اند. سند مکتوب تاريخي ديگري که متعلق به حمام قديمي معروف به حمام "کهنه" که نزديک حسينيه است و در تملک اين مسجد بوده و مدت‌ها از طرف حسينيه به فردي بنام "تورک علي" اجاره داده شده بود، نشان مي‌دهد که تاريخ احداث آن سال 1292 قمري است.البته گفته‌هاي شفاهي نيز به زمان‌هاي پيش از اين سال‌ها(مطابق اسناد ذکر شده) اشاره دارد، به گونه‌اي که مي‌گويند در تاريخ 114 هجري قمري زنگ بزرگي به مسجد اهداء شده و اين زنگ تا چهل يا پنجاه سال پيش موجود بود که بعد شکسته شده و از بين رفته است. همراه اين زنگ مقاديري وسايل ديگر مثل طبل و شيپور و چند قطعه شمشير و يک عدد کشکول هم بوده که از آنها هم فعلاً اثري نيست. شايد در زمان رضاخان به علت تعطيلي مساجد، اين اشياء جمع‌آوري و احتمالاً به مراکز فرهنگي و باستاني برده‌اند يا اصلاً معدوم کرده‌اند.

آن‌چه در اينجا قابل توجه است، اين‌که در سال 1322 هجري قمري، حسينيه اعظم مدرسه و مسجد بوده است. زيرا اداره کل اوقاف و امور خيريه زنجان در توضيحاتي در وقف‌نامه، آورده است که: متولي، منافع قريه مذکور را در وهله اول به تعميرات مدارس و مساجد اختصاص داده و در تامين آب به مصرف برساند و نه عشر ديگر را به حضرات طلاب محصلين ساکنين در حجرات هر مدرسه بپردازد؛ آن هم از قرار هر حجره سه نفر طلبه. در ضمن مشروط به اينکه هر طلبه بيش از يک ماه در خارج مدرسه نماند و اگر بيرون رود و برگردد، بايد لااقل دو ماه تمام در حجره خود مقيم باشد تا شهريه دريافت کند.

سومين سند مکتوب بيان‌گر آن است که مسجد و مدرسه حسينيه، يکي از مساجد و مدارس قديمي زنجان بوده و در فتنه بابيه تخريب شده و در نيمه دوم قرن سيزدهم به علت خراب بودن، مورد استفاده قرار نمي‌گرفته است که سپس مردي به نام "ميرزا عليا شرف‌خان خطيب‌لو" مقتول به سال 1331 هجري قمري، با هزينه خود آن را تعمير و راه‌اندازي کرد، ولي مدرسه آن که در فتنه بابيه تخريب شده بود، به حالت خرابه باقي ماند و سپس از بين رفت.

همچنين بر مبناي اشياء تاريخي(عَلَم فلزي) که متعلق به تکيه حسينيه بوده، تاريخ ساخت آن علم سال 1221 هجري قمري بوده که در روي عَلَم حک شده است.

مدرک شفاف‌تر کتيبه سنگي در ديوار حسينيه نصب شده، تاريخ 1261 هجري قمري را نشان مي‌دهد که اين تاريخ مربوط به تعمير برخي از ديوارها و فضاي عمومي حسينيه است؛ اين سند سنگ نوشته‌اي است که در راهرو و مدخل ورودي مسجد حسينيه هم اکنون بر ديوار نصب شده و اشعار زير بر روي آن کنده‌کاري شده است:

بعد حمد خداي عز و جل/ که کريم است و قادر و منان/ جمعي از مومنين اهل محل/ همه در زهد بوذر و سلمان/ سيد و ميرشان محمد علي/ صاحب جاه و فر و عزت و شان/ در درياي پاک پيغمبر/ پور هم‌اسم موسي عمران/ مسجدي خواستند بي‌مانند/ طرح از لطف حضرت يزدان/ چون به پايان رسيد اين مسجد/ هاتفي سفت اين در غلطان/ حبذا مسجدي که در منظر/ آمده رشک روضه رضوان/ سال تاريخ او طلب کردم/ روزي از صوفي خجسته بيان/ کلک بگرفت و ريخت از کلکش/ بر ورق اين جواهر الوان/ بود از وجه پاک اين معبد/ طلعت مسجد الحرام عيان

منبع- پرتال استان زنجان

اقلیم و ویژگی های طبیعی استان زنجان

اقلیم و ویژگی های طبیعی استان زنجان

تنوع آب و هوایی استان زنجان سبب شده که این منطقه چهارفصل بوده و ظرفیت های بالایی در زمینه گردشگری طبیعی داشته باشد. به سبب شرایط خاص آب و هوایی منطقه؛ طارم استان زنجان را هندوستان ایران می دانند. چشمه های آب معدنی، رودخانه های متعدد دایمی و فصلی، جنگل ها و آبشارهای زیبای داخل جنگل ها، روستاهای ییلاقی و زیبایی که در دره های ارتفاعات طارم واقع شده اند؛ این منطقه را به پر جاذبه ترین ناحیه طبیعی استان زنجان تبدیل کرده است. شهرستان خرم دره نیز که از آن به عنوان یک باغ شهر یاد می شود، با اتکا به سرسبزی و باغ های پرشمار خود یکی دیگر از مناطق گردشگری این استان محسوب می شوند.

 به طور کلی اردیبهشت، خرداد و تیرماه بهترین ماه های مسافرت به استان زنجان هستند. هیچ توصیفی از سرسبزی و زیبایی طبیعت زنجان در این ماه ها کامل نیست و مناظر بدیع این فصل را در زنجان فقط باید دید. تفاوت آب و هوایی در نواحی مختلف استان زنجان را می توان به خوبی در یک زمان در قسمت های شمالی، مرکزی و جنوبی استان مشاهده کرد. مهم ترین منبع آب های سطحی در استان زنجان رودخانه های دایمی و فصلی هستند. رودخانه های قزل اوزن ، زنجان رود ، ابهررود و شاهرود را می توان مهم ترین رودهای دایمی این استان دانست. رودخانه قزل اوزن علاوه بر اهمیت اقتصادی بالایی که دارد به دلیل پرآبی، زیبایی و طولانی بودن مسیر خود؛ یکی از مهم ترین روخانه های زنجان است که در زمینه جاذبه های گردشگری نیز اهمیت زیادی دارد. به برکت آب فراوان، باغ های زیبا و سرسبز بسیاری در مسیر این رودخانه به وجود آمده که منظره بسیار زیبایی به حومه شهر زنجان داده است. چشمه های معدنی استان زنجان به دو صورت چشمه های آب گرم معدنی و چشمه های آب سرد معدنی شکل گرفته اند که از نظر جاذبه های گردشگری دارای اهمیت هستند. غارهای متعددی در استان زنجان در دل کوه ها قرار دارند که برخی از آن ها هم چون غار کتله خور از مهم ترین آثار طبیعی این استان به شمار می آیند . آب و هوای استان زنجان استان زنجان به لحاظ داشتن تنوع نقاط ارتفاعی از یک سو و از سوی دیگر تاثیرپذیری از چند توده هوایی خزری، مدیترانه ای و صحرای مرکزی، صاحب اقلیم ها و اکوسیستم های متنوعی شده است. با وجود این که این استان یکی از استان های سردسیر و کوهستانی شمال باختری کشور به شمار می آید؛ از اکوسیستم های فراوان دشتی، بیابانی، تالابی و رودخانه ای، جنگلی، درختچه ای، کوهستانی مرتفع و تپه ماهوری نیز بی نصیب نمانده است. این استان در بیش تر از 70 درصد از مناطق خود آب وهوای نیمه خشک فراسرد و در 30 درصد باقی مناطق از تنوع اقلیمی و آب و هوایی برخوردار است. میزان بارندگی سالانه استان زنجان حدود 323 میلی متر برآورد شده است. اردیبهشت، خرداد و تیرماه بهترین ماه های مسافرت به استان زنجان هستند. هیچ توصیفی از سرسبزی و زیبایی طبیعت زنجان در این ماه ها کامل نیست و مناظر بدیع این فصل را در زنجان فقط باید دید. تنوع آب و هوایی و تغییرات ارتفاع از 500 متر در سواحل رودخانه قزل اوزن در ناحیه طارم تا ارتفاعات بیش از 3000 متر در انگوران تغییرات دمایی و آب و هوایی زیادی را در نقاط مختلف به وجود آورده و سبب پدید آمدن چشم اندازهای مختلفی در منطقه شده است. تفاوت آب و هوایی در نواحی مختلف استان زنجان را می توان به خوبی در یک زمان در قسمت های شمالی، مرکزی و جنوبی استان مشاهده کرد. این تنوع آب و هوایی و توپوگرافی سبب پیدایش جوامع زیستی گیاهی و جانوری متنوعی در منطقه شده و محیط طبیعی استان زنجان را غنای خاصی بخشیده است. رودخانه ها، چشمه هاو آبشارهای استان زنجان مهم ترین منبع آب های سطحی در استان زنجان رودخانه های دایمی و فصلی هستند. رودخانه های قزل اوزن ، زنجان رود ، ابهررود و شاهرود را می توان مهم ترین رودهای دایمی این استان دانست. رودخانه قزل اوزن از کوه های چهل چشمه کردستان و همدان سرچشمه گرفته و در نزدیکی منجیل به شاهرود پیوسته و با نام سفیر رود به دریای خزر می ریزد. زنجان رود نیز در حوزه آب ریز قزل اوزن قرار داشته و با جهتی جنوب خاوری، شمال باختری به رودخانه قزل اوزن می پیوندد. رودخانه قزل اوزن علاوه بر اهمیت اقتصادی بالایی که دارد به دلیل پرآبی، زیبایی و طولانی بودن مسیر خود یکی از مهم ترین روخانه های زنجان است که در زمینه جاذبه های گردشگری نیز اهمیت زیادی دارد. به برکت آب فراوان باغ های زیبا و سرسبز بسیاری در مسیر این رودخانه به وجود آمده که منظره بسیار زیبایی به حومه شهر زنجان داده است به طوری که در تمام سفرنامه های جهانگردان و مستشرقین از این رودخانه و زیبایی و سرسبزی مناطق اطراف آن یاد شده است. مسیر رودخانه قزل اوزن یکی از مهم ترین تفرجگاه های اهالی زنجان و مناطق اطراف آن یکی از باصفاترین استراحت گاه های مسافران مسیر شمال باختر کشور است. خرا رود از کوه های قره داغ در خدابنده سرچشمه گرفته و در محل آبگرم واقع در جاده قزوین به همدان جریان می یابد و پس از پذیرا شدن رودخانه های آوه، گلنجین، شور و کردان با نام رود شور ادامه مسیر می دهد و سپس در شهریار با رودخانه کرج ادغام شده و به همان نام به طرف دریاچه حوض سلطان قم جریان می یابد. ابهر رود نیز یکی دیگر از رودهای جاری در این استان زیبا است که از حوالی سلطانیه سرچشمه گرفته و با جهت شمال باختری ، جنوب خاوری، پس از مشروب ساختن ابهر، هیدج، صایین قلعه و خرم دره به تاکستان رسیده و آب تعداد زیادی از روستاهای دو دانگه را تامین می سازد. رودخانه های سجاس، آیدوغموش، تالوار، شاری چای، قرانقو و گامیش چای از حوزه آبریز قزل اوزن و رودخانه تهم از حوزه آبریز زنجان رود از دیگر رودخانه های مهم استان هستند که تقریبا در تمام مناطق استان جریان دارند. در مجموع 21059 کیلومتر از کل مساحت استان زنجان را که حدود 22164 کیلومتر مربع برآورد شده است، حوزه آبخیز قزل اوزن یا سفید رود که خود وسعتی در حدود 6/5 میلیون هکتار دارد، در بر می گیرد. به طور کلی در سطح استان زنجان دو آبخیز اصلی که از آبخیزهای فرعی متعدد تشکیل شده اند وجود دارد. حوزه اول که حوزه آبخیز قزل اوزن یا سفید رود است، با وسعتی معادل 56200 کیلومتر بخش های مرکزی، جنوب باختری، باختر و شمال استان زنجان را در بر گرفته است. رودخانه های اصلی به نام های قزل اوزن و شاهرود که پس از به هم پیوستن در منطقه منجیل (محل سد سفید رود) رودخانه سفید رود را به وجود می آورند، درحوزه آبخیز سفید رود جاری هستند. براساس مطالعات انجام شده مقدارآب سالانه رودخانه های قزل اوزن و شاهرود و شاخه های عمده آن ها به طور متوسط برابر با 925/5 میلیارد متر مکعب درسال است که نزدیک به 2/4 میلیارد متر مکعب آن مربوط به رودخانه قزل اوزن و بقیه مربوط به رودخانه شاهرود است. حوزه بعدی، حوزه ی آب خیز رودخانه شور است که از آب خیزهای رودخانه ابهرود ، حاجی رود، خرا رود و آوچ چای تشکیل شده است.

به طور کلی رودهای دایمی استان زنجان عبارتند از:

 انگوران چای (به درازای 50 کیلومتر)، اوزون دره (به درازای 50 کیلومتر)، چمل گین (به درازای 20 کیلومتر)، حلب (به درازای 40 کیلومتر)، خویین (به درازای 30 کیلومتر)، کاکا (به درازای 30 کیلومتر)، سیاوه رود (به درازای 25 کیلومتر)، شورفشاپور (به درازای 420 کیلومتر)، علی جولاچای (به درازای 12 کیلومتر) و قلعه چای (به درازای 60 کیلومتر). مهم ترین رودخانه های فصلی استان زنجان عبارتند از: آب بر (به درازای 25 کیلومتر)، آب لار (به درازای 20 کیلومتر)، آق زوج چای (به درازای 32 کیلومتر)، آقبلاغ چای (به درازای 17 کیلومتر)، التماس دره سی (به درازای 15 کیلومتر)، الله لوچای (به درازای 20 کیلومتر)، اوزون دره گوجه قیه (به درازای 32کیلومتر)، بیزینه رود (به درازای 75 کیلومتر)، بیوک چای (به درازای 25 کیلومتر)، تخته یورد (به درازای 30 کیلومتر)، تلخه رود زنجان (به درازای 6 کیلومتر)، چسب (به درازای 32 کیلومتر)، دربند(به درازای 12 کیلومتر)، سارمساقلو (به درازای 33 کیلومتر)، سهرین (به درازای 30 کیلومتر)، سیلاب گمیش آباد (به درازای 20 کیلومتر)، سجاس رود (به درازای 60 کیلومتر)، سرابند (به درازای 44 کیلومتر)، شورهمدان (به درازای 120 کیلومتر)، شوراب (به درازای 18 کیلومتر)، شورچای (به درازای 35 کیلومتر)، شورسهرورد (به درازای 45 کیلومتر)، قره چای (به درازای 44 کیلومتر)، قره قوش (به درازای 40 کیلومتر)، قلات (به درازای 33 کیلومتر)، گورگورچای (به درازای 4 کیلومتر)، لجام گیر(28 کیلومتر)، لوان چای (به درازای 23 کیلومتر) و میرجان سویی (به درازای 40 کیلومتر). این رودخانه ها در مناطق مختلف استان از جمله شهرستان های ابهر، ماه نشان، زنجان، ایجرود، طارم و خدابنده و در روستاها و بخش های مختلف این منطقه جاری هستند. وجود رودخانه ها و ریزابه های فراوان در منطقه سبب احداث دو سد مهم گاوازنگ و تهم در زنجان شده است. این سدها که در شمال شهر ساخته شده اند وظیفه تامین آب آشامیدنی پرجمعیت ترین شهر استان زنجان را به عهده دارند و علاوه بر آن دریاچه های مصنوعی پشت این سدها ارزش تفریحی و تفرجگاهی نیز به آن ها داده است. آب های زیر زمینی استان زنجان به علل گوناگونی از جمله بافت خاک ها، نوع آب و هوا و میزان بارش غنی هستند و از نظر تامین منابع آبی اهمیت زیادی دارند. بیش تر روستاهای این استان از آب های زیرزمینی به صورت حفر چاه ها و کاریزها استفاده می کنند. چشمه های معدنی استان به دو صورت چشمه های آب گرم معدنی و چشمه های آب سرد معدنی شکل گرفته اند. از این میان بیش تر چشمه های آب گرم از نظر جاذبه های گردشگری دارای اهمیت هستند. این چشمه ها با عبور از لایه های آهکی زیرزمینی و اختلاط با گازهای گوگردی از درجه حرارت بالایی برخوردار شده و به خاطر داشتن کیفیت گوگردی و آهکی به عنوان داروی شفابخش امراض رماتیسمی مورد استفاده قرار می گیرند. نکته جالب در مورد چشمه های استان این است که پس از زلزله سال 1369 و ایجاد دگرگونی در لایه های زیرزمینی، بر درجه حرارت آب های گرم معدنی در سطح استان افزوده شده است. چشمه آب گرم وننق در نزدیکی روستای وننق در 30 کیلومتری جاده سهرین به باختر زنجان، چشمه آب گرم ابدال در 30 کیلومتری جنوب باختری زنجان در نزدیکی روستای ابدال، چشمه آب گرم گرماب در 60 کیلومتری خدابنده در حومه روستای گرماب، چشمه آب گرم قنیرجه در 10 کیلومتری روستای علم کندی شهرستان ماه نشان، چشمه آب گرم احمد آباد در جنوب باختری منطقه حفاظت شده انگوران و در15 کیلومتری معدن سرب انگوران واقع در شهرستان تکاب در استان آذربایجان باختری برخی از چشمه های آب گرم معدنی استان زنجان هستند که علاوه بر خواص دارویی و درمانی از اهمیت توریستی نیز برخوردار است. چشمه های آب سرد معدنی استان زنجان دارای ترکیبات گوگردی، منیزیمی و زاج هستند. این آب ها گازدار بوده و به عنوان دافع سنگ کلیه مورد استفاده قرار می گیرند. مهم ترین چشمه های آب سرد استان را آب معدنی الله بلاغی واقع در 50 کیلومتری شمال زنجان و حومه روستای ماهان در شهرستان طارم و چشمه آب معدنی عمقین در 15 کیلومتری لوشان در جاده سیروان شهرستان طارم تشکیل می دهند. از این رو می توان گفت تمام مناطق استان زنجان به لحاظ وجود منابع آب دارای اهمیت بوده و از این لحاظ غنی است. آبشار شارشار تنها آبشار شناخته شده در زنجان است که در منطقه تهم، در شمال باختری شهر زنجان واقع شده است. این آبشار که به طرز بسیار زیبایی در میان سنگ های صخره ای قرار گرفته است، حدود 5 کیلومتر با دریاچه مصنوعی سد تهم فاصله دارد و دسترسی به آن با یک کوهنوردی یک ساعته امکان پذیر است. رودخانه سفید رود یا قزل اوزن رودخانه قزل اوزن علاوه بر اهمیت اقتصادی بالایی که دارد به دلیل پرآبی، زیبایی و طولانی بودن مسیر خود یکی از مهم ترین روخانه های زنجان است که در زمینه جاذبه های گردشگری نیز اهمیت زیادی دارد. به برکت آب فراوان باغ های زیبا و سرسبز بسیاری در مسیر این رودخانه به وجود آمده که منظره بسیار زیبایی به حومه شهر زنجان داده است به طوری که در تمام سفرنامه های جهانگردان و مستشرقین از این رودخانه و زیبایی و سرسبزی مناطق اطراف آن یاد شده است. مسیر رودخانه قزل اوزن یکی از مهم ترین گردش‌گاه های اهالی زنجان و مناطق اطراف آن یکی از باصفاترین استراحتگاه های مسافران مسیر شمال باختر کشور است.

سفیدرود یا قزل اوزن یکی از مهم ترین، بزرگ ترین و مشهورترین رودخانه های ایران و یک رود دایمی به درازای 765 کیلومتر و شیب متوسط 3/0 درصد است که از آبخیزهای 30 کیلومتری شمال باختری سنندج، دهستان مارال (استان کردستان) سرچشمه می گیرد. ارتفاع سرچشمه این رودخانه 2300 متر و ارتفاع ریزشگاه آن 25- متر است. این رودخانه در ابتدای سرچشمه خود چم هانه گلان نام داشته و مسیر حرکت آن شمالی است. پس از طی کردن حدود 10 کیلومتر و مخلوط شدن با چندین رودخانه و ریزابه، به نام های خنجره، گومرش و چم بناسوره، با نام جدید قزل اوزن به سمت شمال خاوری متوجه می شود. به طور کلی سفیدرود یا قزل اوزن از استان های کردستان، زنجان، آذربایجان خاوری و گیلان عبور می کند. رودخانه قزل اوزن در مسیر خود ضمن مخلوط شدن با ریزابه های بسیار با پیچ و خم های متعدد از شهرستان سنندج خارج شده و به دهستان نجف آباد در محدوده شهرستان بیجار وارد می شود. پس از عبور از این دهستان در روستای زرده کمر با چم زر مخلوط می شود. در روستاهای قاسم آباد و علی آباد با رودخانه های یول کشتی و شوراب درهم آمیخته و متوجه خاور می شود. این رودخانه پس از پیمودن مسیری نسبتاً طولانی با خروج از شهرستان بیجار وارد محدوده شهرستان خدابنده (قیدار) می شود. در شهرستان خدابنده از دهستان قشلاقات افشارعبور می کند و با ریزابه های بسیاری از جمله شور، چسب و تلوار مخلوط شده و به روستای محمدآباد وارد می شود. در این روستا تغییر مسیر داده و به سمت شمال منحرف می شود. پس از دور زدن کوه شینه داغ و مخلوط شدن با رودخانه خوزان راه اتومبیل‌ رو زنجان - بیجار را قطع کرده، با رودخانه خویین مخلوط شده و رو به سوی شمال باختری به دهستان انگوران در محدوده شهرستان زنجان وارد می شود. در این ناحیه با رودخانه های لجام گیر و انگوران چای درهم آمیخته و پس از آن وارد شهرستان ماه نشان می شود. این رودخانه پس از وارد شدن به ماه نشان از مرکز این شهرستان عبور کرده و با رودخانه های دربند، قلعه چای و تلخه رود در هم آمیخته و به دهستان چایپاره وارد می شود. در این دهستان ابتدا با زنجان چای و سپس با آجی چای مخلوط شده و به شهرستان میانه از محدوده استان آذربایجان خاوری وارد می شود. در این قسمت مسیری را به موازات خط آهن تهران - تبریز می پیماید و در ایستگاه پل دختر وارد دره قافلانکوه می شود. در ادامه مسیر خود از چندین روستا در استان آذربایجان خاوری عبور می کند و با رودخانه گرمی و آرپاچای در شهرستان خلخال (در محدوده استان اردبیل) مخلوط می شود. با ورود به دهستان خورش رستم با رودخانه کندرچو و شاهرود مخلوط شده و به محدوده شهرستان طارم وارد می شود. در این شهرستان با رودخانه های آب بر، آب لار، آق روی چای و لوان چای مخلوط می شود و در نهایت به دریاچه سد سفید رود می ریزد. قزل اوزن پس از مخلوط شدن با رودخانه شاهرود به سفید رود تغییر نام داده، رو به سوی شمال خاوری جریان یافته و وارد محدوده شهرستان رودبار می شود. در این منطقه با ریزابه های متعدد بزرگ و کوچک درهم آمیخته و پس از عبور از دهستان رستم آباد به دهستان سنگر در محدوده شهرستان رشت وارد شده و کم کم پهنه بستر آن گسترده تر می شود. رودخانه سفید رود در این منطقه روستاهای زیادی را مشروب ساخته و به دشت گیلان که از آبرفت‌های همین رودخانه پدید آمده است، وارد می شود. وسعت دلتای سفیدرود که بیش از 1250 کیلومتر مربع است، از دشت گیلان آغاز می ‌شود و نخستین شاخه آن که خمام‌ رود نام دارد در همین منطقه از آن جدا می شود. سفید رود در دلتای خود به سوی شمال جریان می ‌یابد و در روستای پاشاکی با دیسوم‌ رود مخلوط شده و به دهستان کوچصفهان وارد می ‌شود. در همین محل شاخه دیگری که نورود نام دارد از آن منشعب شده و به سوی آستانه اشرفیه روان می ‌شود. در این شهر تغییر جهت داده و با چند پیچ و تاب به سوی شمال رهسپار می ‌شود و سرانجام در شمال منطقه کیاشهر به دریای خزر می ریزد. همجواری کناره های رودخانه قزل اوزن با جاده اصلی تهران - تبریز زمینه استفاده گردش‌گاهی از این رودخانه را افزایش داده است و همچنین عبور این رودخانه بزرگ و زیبا از چندین استان و ده ها شهر، بخش، دهستان و روستا سبب رونق و آبادانی مناطق عبوری آن شده است و معمولا به عنوان گردش‌گاه اهالی از آن ها استفاده می شود. رودخانه قزل اوزن نه تنها برکت و آبادانی را به استان زنجان هدیه کرده، بلکه کشتزارها و باغ های سرسبز کناره های آن جلوه بسیار زیبایی را در طول چهار فصل به نمایش می گذارند و دوستداران طبیعت را به سوی خود جذب می کنند. همین امر بر ارزش های توریستی رودخانه قزل اوزن در کنار ارزش های اقتصادی آن تاکید می کند. رودخانه زنجان رود یکی از مهم ترین رودخانه های استان است که در شهرستان های ابهر و زنجان جاری می باشد. این رودخانه دایمی که 142 کیلومتر طول داشته و ارتفاع سرچشمه آن 1780 متر است، از آبخیزهای دهستان سلطانیه در 38 کیلومتری خاور زنجان سرچشمه گرفته و دره پهناور زنجان رود را به سوی شمال باختری طی می کند. این رودخانه از جنوب شهر زنجان عبور می کند و پس از مشروب کردن روستاهای مشک آباد، نیماور، بناب، دیزج، خانه بران و سالیان از جنوب شهر زنجان گذشته و به موازات راه اتومبیل رو و راه آهن زنجان - میانه به سوی شمال باختری به جریان خود ادامه می دهد. در این مسیر روستاهای کوشکان والارود، خرم پی و برخی روستاهای دیگر را سیراب کرده و در نهایت به روستای سرچم پایین می رسد. در این روستا به سوی باختر تغییر مسیر داده و پس از سیراب کردن روستاهای چوروک، الوارلو، گوگلان و رجین در 3 کیلومتری باختر روستای رجین به قزل اوزن می ریزد. ارتفاع ریزشگاه این رودخانه 1100 متر، شیب متوسط آن 5/0 درصد و حوزه آن دریای خزر است. ابهر رود مهم ترین رودخانه جاری در سرتاسر شهرستان ابهر و شریان حیاتی این منطقه است. این رود شاخه ‌ای از رودخانه شور فشاپویه بوده و در شهرستان‌های ابهر، تاکستان، قزوین، کرج، تهران و قم جریان دارد و از دو شاخه فصلی و دایمی تشکیل شده است. سرچشمه شاخه فصلی آن از کوه سرآهند در حوالی گردنه الله اکبر سلطانیه است. شاخه دایمی آن به نام کینه ورس نیز از کوه های رستم، سالارداغی و سندان سرچشمه می گیرد. این شاخه از شعبات متعددی تشکیل شده و با جهت شمال باختری به جنوب خاوری در نزدیکی ابهر به شاخه فصلی می پیوندد و با نام ابهررود جریان می یابد. این رودخانه در مسیر خود آب های ابهر، خرم دره، چالچوق و سیلاب های شناط و جندق را پذیرا شده و پس از مشروب ساختن مزارع روستاها و شهرهای مسیر خود در صایین قلعه، هیدج، خرم دره، ابهر، تاکستان، دو دانگه و قزوین به رودخانه شور و در آخر به دریاچه نمک قم می ریزد. مقدار آبی که در رودخانه ابهر رود جریان دارد، در ایستگاه هیدرومتریک روستای قروه 316 میلیون متر مکعب در سال اندازه گیری شده است. این رودخانه در شهرستان ابهر و در پایین ترین سطح شهر قرار دارد. در بعضی از قسمت های مسیر آن، آب از زیر زمین بالا آمده و به آب رودخانه افزوده می گردد به همین خاطر این رودخانه نوعی زاینده رود به شمار می آید. اهالی در نقاط مختلف شهر، با بستن بندهایی آب را از مسیر خود منحرف کرده و به سمت مزارع شهرها و روستاها روانه می کنند، ولی آب رودخانه تا رسیدن به بند پایینی دوباره افزایش پیدا کرده و پرآب می گردد. در اطراف این رودخانه و دیگر رودخانه های منطقه، درختان تبریزی، بید، نارون و سپیدار توسط اهالی کاشته شده که مصارف صنعتی و ساختمانی دارند. این درختان پس از رشد کافی قطع شده و برای مصارف صنعتی به تهران و دیگر شهرهای مجاور حمل می شوند. در دامنه بیش تر کوه های منطقه چشمه هایی وجود دارد که در فصل های بهار، پاییز، زمستان و تابستان آب در آن ها جاری است و دره های سبز و خرمی را در مسیر خود به وجود آورده اند و به واسطه آن ها، سراسر منطقه در فصل های مختلف به رنگ های گوناگون درمی آیند. زیباترین فصل آن ها در بهار است که حاشیه این چشمه ها، سرسبز، پرگل و زیبا است. قنات هایی نیز توسط اهالی منطقه حفر شده که از آن ها در آبیاری باغ ها و مزارع استفاده می شود. قنات های آخوند، خودآفرین، امام جمعه محمد بیک، خونین، آب قنات علی، گشنیز گلی، غازگلی، کاریز پاشا و... مشهورترین این قنات ها هستند که در آبیاری مزارع و باغ ها نقش مهمی را ایفا می کنند و در شهرها و روستاهای پیرامون شهرستان ابهر پراکنده شده اند. چمل گین طارم یک رود دایمی به طول 20 کیلومتر و شیب متوسط 4/9 درصد است که دارای مسیر جنوب باختری بوده و در محدوده شهرستان طارم جریان دارد. این رودخانه از کوه ولان در 16 کیلومتری باختر شمالی ماسوله سرچشمه می گیرد و تا محدوده شهرستان طارم ادامه پیدا می کند. ارتفاع سرچشمه رودخانه چمل گیر 2350 متر و ارتفاع ریزشگاه آن 480 متر است. این رودخانه در انتهای مسیر خود به رودخانه قزل اوزن می ریزد. رودخانه خویین ایجرود یک رود دایمی و از جمله رودخانه های مهمی است که در شهرستان ایجرود جریان دارد. این رودخانه به طول 30 کیلومتر و شیب متوسط 3/0 درصد از تلاقی رودخانه‌های اوزون دره و سُجاس رود در 48 کیلومتری جنوب باختری زنجان پدید می‌آید و ارتفاع سرچشمه آن 1550 متر است. رودخانه خویین در مسیر عبوری خود، روستاهای خویین، گرنه و آرکوین را سیراب کرده و به موازات راه اتومبیل‌ رو زنجان - بیجار به سوی جنوب باختری روان می شود و پس از عبور از شمال روستای «ینگی کند جامع السرا» در محل پل قزل‌اوزن به رودخانه قزل‌اوزن می ریزد که ارتفاع ریزشگاه این رودخانه 1450 متر است. رودخانه سیاوه رودطارم یک رود دایمی به طول 25 کیلومتر و شیب متوسط 5/7 درصد است که در روستای درام در محدوده شهرستان طارم جریان دارد. این رودخانه از کوه شاه معلم در 6 کیلومتری شمال باختری ماسوله سرچشمه می گیرد و ارتفاع سرچشمه آن 2350 متر است. سیاوه رود با نام آندره به سوی جنوب باختری سرازیر می شود و در مسیر عبوری خود روستاهای سیاوه رود و درام را آبیاری می کند. این رودخانه که ارتفاع ریزشگاه آن 480 متر است به رودخانه قزل اوزن می ریزد. رودخانه شور فشاپویه خدابنده یک رودخانه دایمی به طول تقریبی 420 کیلومتر، شیب متوسط 4/0 درصد و مسیر کلی جنوب خاوری است که در استان های قم، تهران، مرکزی، قزوین، زنجان و شهرستان های قم، تهران، ساوه، کرج، قزوین و خدابنده جریان دارد. این رودخانه از دامنه باختری کوه قره داغ در30 کیلومتری شمال خاوری قیدار سرچشمه گرفته و با نام خررود از دهستان سجاس رود عبور می کند. ارتفاع سرچشمه این رودخانه 2300 متر بوده و ضمن عبور از چندین دهستان با ریزابه های بسیار از 10 کیلومتری خاور شهر قیدار گذشته و با نام چای خررود به دهستان خرقان باختری در حومه شهرستان قزوین وارد می شود. این رودخانه پس از عبور از روستاهای بسیار و مشروب کردن آن ها با رودخانه شور خرقان مخلوط شده و راه اتومبیل رو قزوین - همدان را قطع می کند و سپس وارد دهستان خرقان خاوری می شود. پس از آن با رودخانه های آوج و کلنجین درهم آمیخته و رو به سوی شمال خاوری جریان می یابد. پس از عبور از روستای سکزناب از دره خاوری کوه قره قرقان عبور کرده و به دهستان افشاریه وارد می ‌شود. رودخانه خررود در این دهستان با رودخانه اورونگاش مخلوط می شود، و روستاهای حصار، نوهوب و رحمت آباد را مشروب ساخته و پس از آن به صورت خشکرودی به دهستان رامند جنوبی و سپس به دهستان دشت آبی وارد می‌ شود. این رودخانه در این دهستان با ابهررود مخلوط شده و به رود شور فشاپویه تغییر نام داده و به سوی جنوب منحرف می شود و از باختر روستای قشلاق حسین خانی گذشته و پس از طی مسیری 8 کیلومتری دوباره به سمت خاور منحرف شده و وارد شوره زارهای دامنه جنوبی کوه ها می شود. رودخانه شور فشاپویه از میان شوره ‌زارهای دامنه جنوبی ارتفاعات، حلقه‌ وارعبور کرده و پس از گذشتن از دامنه خاوری کوه کردها به دهستان زرند از شهرستان ساوه داخل می شود. سپس رو به سوی جنوب خاوری، خط آهن تهران - قم و همچنین راه اتومبیل ‌رو تهران - ساوه را قطع کرده و وارد دهستان فشاپویه در محدوده شهرستان تهران می شود. در این دهستان نخست در قشلاق هفت تپه، با رودخانه سرود ادغام و سپس به موازات رودخانه کرج و به فاصله متوسط 10 کیلومتری رو به سوی جنوب خاوری روان می شود. یک قوس بزرگ راستگرد را طی کرده و از دهستان فشاپویه خارج و به دهستان قمرود از شهرستان قم وارد می ‌شود. این رودخانه پس از طی مسیری طولانی و گذشتن از مناطق مختلف در 75 کیلومتری خاور قم به دریاچه نمک می ‌ریزد که ارتفاع ریزشگاه آن 795 متر است. آب برطارم یک رودخانه کوچک فصلی به طول 25 کیلومتر و شیب متوسط 9 درصد است که در بخش مرکزی دهستان آب بر و در محدوده شهرستان طارم جاری است. این رودخانه از دامنه جنوبی کوه بندگدوک، در67 کیلومتری شمال خاوری شهر زنجان سرچشمه می گیرد و ارتفاع سرچشمه آن 2600 متراست. آب بر در کل مسیر جنوبی دارد و با ارتفاع ریزشگاه 350 متر به قزل اوزن می ریزد. آب لارطارم یک رود فصلی به طول 20 کیلومتر و شیب متوسط 11 درصد است که در روستای دستجرده از بخش چورزق در محدوده شهرستان طارم جاری است. رودخانه آب لار از دامنه جنوبی کوه فشم و دامنه باختری کوه چیلاوی در 66 کیلومتری شمال خاوری شهر زنجان سرچشمه می گیرد و ارتفاع سرچشمه آن 2500 متر است. این رودخانه از روستاهای شاه نشین، خرم آباد و دستجرده عبور کرده و آن ها را آبیاری می کند. رودخانه آب لار به رودخانه قزل اوزن می ریزد و ارتفاع ریزشگاه آن 340 متر است. آق زوج چای‌طارم یک رودخانه فصلی به طول 32 کیلومتر و شیب متوسط 7 درصد است که مسیر شمال خاوری دارد و در محدوده شهرستان طارم جاری است. این رودخانه از دامنه شمالی کوه کلاش و دامنه خاوری کوه کمره در 36 کیلومتری خاور شهر زنجان، سرچشمه می گیرد و ارتفاع سرچشمه آن 2050 متر است. رودخانه آق زوج چای در مسیر عبوری خود روستاهای پرانقور، چیلان کشه و هند زمین را سیراب می کند و در نهایت به رودخانه قزل اوزن می ریزد. رودخانه آقبلاغ چای خدابنده یک رود فصلی به درازای 17 کیلومتر و شیب متوسط 3 درصد است که در شهرستان خدابنده، در روستاهای شیوانات و گرماب از بخش افشار جریان دارد. رودخانه آقبلاغ چای از دامنه های شمالی کوه چنگ الماس در64 کیلومتری جنوب باختری شهرستان خدابنده سرچشمه می گیرد و ارتفاع سرچشمه آن 2030 متر است. رودخانه آقبلاغ چای در مسیر خود از روستاهای جعفرآباد، فتح آباد و چپقلو عبور می کند و در 12 کیلومتری جنوب خاوری روستای محمد شالو (واقع در32 کیلومتری خاور شهرستان بیجار) به رودخانه تلوار می ریزد.ارتفاع ریزشگاه این رودخانه 1520 متر است. رودخانه بیزینه رود خدابنده یک رود فصلی به درازای 75 کیلومتر و شیب متوسط 3/1 درصد است که در محدوده شهرستان خدابنده جریان دارد. این رودخانه از دامنه های باختری کوه خرقان در60 کیلومتری جنوب خاوری خدابنده سرچشمه گرفته و در دهستان بزینه رود شهرستان خدابنده جریان می یابد. ارتفاع سرچشمه این رودخانه 2500 متر است و در طی مسیر خود از روستاهای بسیاری از جمله ملابداخ، هـی کهیلا، بزین، شورور، قره محمد، سرین، زرین آباد، حصار بالا و حصار پایین عبور کرده و این مناطق را سیراب می کند. رودخانه بیزینه رود پس از طی مسیری نسبتاً طولانی به رودخانه شور در 3 کیلومتری شمال خاوری گرماب و 86 کیلومتری شمال باختری کبودرآهنگ می ریزد و ارتفاع ریزشگاه آن 1550 متر است. رودخانه چسب ایجرود چسب یک رودخانه‌فصلی به طول 32 کیلومتر و شیب متوسط 2 درصد است که در شهرستان ایجرود جریان‌دارد. این رودخانه از دامنه شمالی کوه های قراول و سریال در 58 کیلومتری‌جنوب‌زنجان‌سرچشمه‌گرفته و رو به سوی باختر جریان پیدا می‌کند.ارتفاع سرچشمه این رودخانه 2100 متر است و پس از مشروب کردن روستاهای بسیار سرانجام به رودخانه قزل اوزن می ریزد. رودخانه سُجاس رود خدابنده یک رودخانه فصلی به طول 60 کیلومتر است که در دهستان سجاس رود از بخش سجاس رود شهرستان خدابنده جریان دارد. این رودخانه از دامنه های جنوبی کوه آق داغ در 28 کیلومتری شمال خاوری خدابنده سرچشمه می گیرد و ارتفاع سرچشمه آن1900 متر است. رودخانه سجاس رود در ابتدای سرچشمه خود مسیری به سمت جنوب باختری دارد ولی پس از عبور از روستای مزید آباد و مخلوط شدن با ریزابه های متعدد به سمت شمال باختری تغییر مسیر داده و از روستاهای سیمان، سجاس، چنقور، نهاویس، دولجین، زرز، آقاجری و سُها عبور کرده و آن ها را آبیاری می کند. در روستای سها به سوی باختر تغییر مسیر می دهد و ضمن عبور از دره جنوبی کوه بیوک قیه، روستای قلابر را مشروب ساخته و در این روستا با ریزابه روستای جوقین مخلوط می شود. پس از عبور از روستای بلوبین، در یک کیلومتری شمال باختری این روستا با رودخانه اوزون دره مخلوط شده و با هم رودخانه خویین را پدید می آورند. ارتفاع ریزشگاه سجاس رود 1500 متر است. رودخانه شور همدان خدابنده یک رود فصلی به طول 120 کیلومتر و شیب متوسط 7/0 درصد است که در دهستان مهربان (شهرستان همدان) و دهستان گرماب از بخش افشار (شهرستان خدابنده) جریان دارد. این رودخانه از دامنه باختری کوه های سید مزار و سوباشی در 6 کیلومتری جنوب خاوری گل‌ تپه و در 52 کیلومتری شمال باختری همدان سرچشمه می گیرد و ارتفاع سرچشمه آن 2300 متر است. رودخانه شور همدان در 49 کیلومتری شمال خاوری بیجار وارد بخش و دهستان بزینه‌ رود از شهرستان خدابنده می ‌شود. این رودخانه در مسیر طولانی خود از روستاهای گل ‌تپه، گوزال ابدال، خبرارخی، صفاریز، کند بلاغی، عبدالمؤمن، آق‌کند، قاباق تپه، الان بالا، الان پایین، دوزون دره، چالی، آب مشگین، خوایی، حاجی آباد، رستم آباد، آقچه گنبد، مصرآباد سوله، قاجار، توحیدلو و اصلانلو عبور کرده و آن ها را سیراب می سازد. رودخانه شور همدان در نهایت پس از طی مسیری حدود 120 کیلومتر، به رودخانه قزل اوزن می ریزد و ارتفاع ریزشگاه آن 1440 متر است. رودخانه شورچای خدابنده یک رودخانه فصلی به درازای حدود 35 کیلومتر و شیب متوسط 9/1 درصد است که در محدوده شهرستان خدابنده جریان دارد. این رودخانه از دامنه جنوبی و باختری کوه سیاه در 27 کیلومتری شمال خاوری دهستان گرماب از بخش افشار و 26 کیلومتری جنوب باختری قیدار سرچشمه می گیرد و ارتفاع سرچشمه آن 2150 متر است. این رودخانه پس از عبور از روستاهای زاغه ‌لو، مسگر، قازقلو، یوزباشی و توحیدلو به رودخانه شور همدان می ریزد که ارتفاع ریزشگاه آن 1490 متر است. رودخانه شور سُهروردخدابنده یک رودخانه فصلی به طول تقریبی 45 کیلومتر و شیب متوسط 3/1 درصد است که در دهستان های حومه و سهرورد از بخش مرکزی شهرستان خدابنده جریان دارد. این رودخانه از دامنه شمالی ارتفاعات خاوری روستای حسام آباد در 25 کیلومتری جنوب قیدار سرچشمه می گیرد و ارتفاع سرچشمه آن 2050 متراست. رودخانه شور سهرورد در مسیر عبوری خود از روستاهای قل ‌علی، دلایر بالا، دلایر پایین، صالح آباد، یار احمدلو، گوجه لوجه و مهدی ‌لو عبور کرده و در خاور روستای جمعه ‌لو در 37 کیلومتری جنوب باختری قیدار به رودخانه قزل‌اوزن می‌ ریزد. ارتفاع ریزشگاه این رودخانه 1450 متر است. رودخانه قره قوش ایجرود یک رود فصلی به درازای 40 کیلومتر و شیب متوسط 6/1 درصد است، در شهرستان ایجرود جریان دارد. این رودخانه از دامنه کوه های قیدار، کولتان و سریال در 59 کیلومتری جنوب زنجان سرچشمه می ‌گیرد و ارتفاع سرچشمه آن 2100 متر است. مسیر کلی رودخانه قره قوش باختری می باشد و در طی مسیر خود پس از عبور از روستای قره قوش، دامنه جنوبی کوه کولتان را به سوی جنوب باختری دور زده و به سوی روستای قلوجوق روان می شود. در این روستا تغییر جهت داده و با کمی انحراف به سوی باختر جریان می‌یابد. این رودخانه در طول راه روستاهای چپقلو، عباسلو، ابراهیم آباد و یارمجه را سیراب می کند و در یک کیلومتری باختر روستای یارمجه به قزل‌اوزن که ارتفاع ریزشگاه آن نیز 1450 متر است، می ریزد. قلات رود طارم یک رودخانه فصلی به درازای 33 کیلومتر و شیب متوسط 6 درصد است که در محدوده شهرستان طارم جریان دارد. این رودخانه از دامنه شمالی کوه های اقلید و بنارود در 17 کیلومتری شمال خاوری زنجان سرچشمه گرفته و رو به شمال سرازیر می شود. ارتفاع سرچشمه این رودخانه 2400 متر است و در مسیر عبوری خود از روستاهای چالگان، علی آباد، شیلان در، ابراهیم آباد، کهیا، قلات و سانسز عبور می کند و در نهایت در روستای استاکل با ارتفاع ریزشگاه 380 متر به رودخانه بزرگ قزل اوزن می ریزد. لوان چای طارم یک رودخانه فصلی است به طول 23 کیلومتر و شیب متوسط 8/9 درصد که در محدوده شهرستان طارم جریان داشته و دارای مسیر کلی شمال خاوری است. این رودخانه از دامنه خاوری کوه های قره داش سندستان و چله خانه در 25 کیلومتری شمال خاوری سرچشمه گرفته وارتفاع سرچشمه آن 2650 متراست. الوان چای در مسیر خود از روستاهای شیر مشه، ایچ، جیا و ارشت عبور کرده و در نهایت به قزل اوزن می ریزد. ارتفاع ریزشگاه این رودخانه 390 متر است.

 چشمه معدنی وننق زنجان چشمه آب معدنی وننق در محدوده شهرستان زنجان و حدود 21 کیلومتری جاده زنجان - میانه در روستای وننق واقع شده است. مسیر دسترسی به این چشمه زیبا که بر فراز تپه ای به ارتفاع 200 متر قرار گرفته است از میان کشتزارها و تپه های متعدد می گذرد. این چشمه دو مظهر دارد که مظهر اول حوضچه ای کم عمق با درازای دو متر و پهنای یک متر و آبدهی حدود 7 لیتر در دقیقه است. آب این حوضچه از شمال باختری آن خارج شده و در مجرای باریکی سرازیر می شود. مظهر دوم یک حوضچه مربع شکل به ابعاد 5/2 متر و عمق حدود یک متر است که اطراف آن را سنگ چین کرده اند. بررسی و آزمایش آب دو چشمه نشان می دهد که آب آن ها در ردیف آب های معدنی سولفاته کلسیک گرم است. چشمه آب گرم ابدال زنجان چشمه آب گرم روستای ابدال در جنوب باختری جاده زنجان - تبریز و در محدوده شهرستان زنجان واقع شده است. این چشمه که در ارتفاعات ابدال قرار گرفته، دارای خاصیت های درمانی و دارویی است و مورد استقبال اهالی و مسافرین عبوری منطقه قرار می گیرد. چشمه های گرماب خدابنده این چشمه ها که در جنوب خاوری شهر قیدار و در روستای گرماب واقع شده اند، جلوه توریستی و زیبایی به روستای باستانی گرماب بخشیده اند. این چشمه ها مورد استفاده اهالی و بازدیدکنندگان از منطقه قرار می گیرند. چشمه آب معدنی الله بلاغی طارم چشمه آب معدنی الله بلاغی در نزدیکی روستای ماهان، در محدوده شهرستان طارم واقع شده است و به مصارف دارویی و درمانی اهالی منطقه و مراجعان از نقاط دیگر می رسد. آبشار شارشارزنجان آبشار شارشار تنها آبشار شناخته شده در سطح شهرستان است که در منطقه تهم، در شمال باختری شهر زنجان واقع شده است. این آبشار که به طرز بسیار زیبایی در میان سنگ های صخره ای قرار گرفته است، حدود 5 کیلومتر با دریاچه مصنوعی سد تهم فاصله دارد و دسترسی به آن با یک کوهنوردی یک ساعته امکان پذیر است. دریاها، سدها، جزیره هاو تالاب ها استان زنجان در شمال باختری شهر زنجان و پشت سد خاکی تهم یک دریاچه مصنوعی به وجود آمده است که به تازگی و به منظور تامین آب مردم شهر زنجان تاسیس شده است که امروزه به یکی از تفریح گاه های طبیعی بزرگ و معروف منطقه تبدیل شده است. دریاچه سد تهم در شمال باختری شهر زنجان و پشت سد خاکی تهم یک دریاچه مصنوعی به وجود آمده است که مسیر دسترسی آن از انتهای خیابان شهید دستغیب و حدود 11 کیلومتر بالاتر از آن می باشد. این دریاچه که به تازگی و به منظور تامین آب مردم شهر زنجان تاسیس شده است، در حال تبدیل شدن به محل پرورش ماهی و یکی از گردش‌گاه های اصلی مردم است. کوه ها، غارها، دشت ها،دره هاو جلگه ها استان زنجان زنجان یک استان کوهستانی است که مطالعه ارتفاعات متعدد آن اطلاعات زیادی به دست می دهد. شهرها و روستاهای این استان؛ در دامنه ها و دشت های بین رشته کوه ها قرار گرفته اند و اغلب با آب هایی که از این کوه ها جاری می شوند، آباد شده اند. رشته کوه های محدوده استان زنجان از نظر زمان پیدایش به دوران سوم زمین شناسی منسوب می شوند که فرسایش دوران چهارم سبب تغییر چهره آن ها شده است. جهت و امتداد عمومی کوه های استان، شمال باختری ، جنوب خاوری و در بعضی نقاط خاوری ، باختری است. این استان به طور متوسط حدود 1500 متر از سطح دریا ارتفاع دارد. پست ترین نقطه داخل آن با ارتفاع 300 متر در منطقه طارم و بلندترین قله آن با ارتفاع بیش از 3000 متر در کوه های تخت سلیمان در ارتفاعات شهرستان ماه نشان واقع شده است. حدود60 درصد از ارتفاعات منطقه در شهرستان زنجان، طارم و ماه نشان قرارگرفته اند و برخی از ارتفاعات مهم نیز در شهرستان های ابهر و خرم دره واقع شده اند. ارتفاعات بیش از 3000 متری منطقه در باختری ترین بخش استان (شهرستان ماه نشان) قرار گرفته است. قیز قالاسی با ارتفاع 3214 متر در بخش انگوران شهرستان ماه نشان واقع شده و از بلند ترین قله های استان زنجان به شمار می آید. بیش از 274 کوه در استان زنجان شناسایی شده اند که قسمتی از این ارتفاعات به طور سلسله وار دامنه های حاصلخیزی دارند. ترکیب قرار گرفتن آن ها عبارتند از: رشته شمالی (رشته کوه های البرز) که در قسمت شمال رودخانه قزل اوزن قرار گرفته، جهت خاوری ، باختری دارد و کوه های مهم آن از خاور به باختر عبارتند از:

 کوه های طالقان، سیالان و الموت. مرتفع ترین نقطه این رشته کوه تخت سلیمان به ارتفاع 4400 متر است که دارای یخچال طبیعی نیز است. رشته دیگر موازی با رشته اول و در قسمت جنوبی رودخانه واقع شده و خط الراس آن حد طبیعی طارم، زنجان و ابهر را تشکیل می دهد. رشته سوم تقریباً موازی رشته دوم و در جنوب شهر زنجان کشیده شده که خط الراس آن حد طبیعی قیدار با بخش حومه زنجان و ابهر محسوب می شود. رشته چهارم تقریباً موازی با رشته سوم، بین دهستان های ایجرود، سجاس رود، قشلاقات و شهرها واقع شده و به کوه ققدارمعروف است. رشته پنجم در قسمت باختری شهرستان زنجان و موازی با رودخانه قزل اوزن واقع شده و جهت آن از جنوب خاوری به شمال باختری کشیده شده است. خط الراس آن حد طبیعی تکاب و همدان بوده و این رشته بین زنجان و میانه به قافلانکوه مشهور است. قافلان کوه کوه جوانی است که در دوران سوم زمین شناسی به علت فشارهای زیر زمینی به وجود آمده است. این کوه به علت واقع شدن در جنوب و جنوب خاوری میانه و هم چنین جریان داشتن رود قزل اوزن در خاور آن دارای اهمیت ویژه ای است. این کوه با ارتفاع 1535 متر در محدوده شهرستان میانه بخش مرکزی، دهستان قافلان کوه باختری و در 9 کیلومتری جنوب خاوری مرکز شهرستان میانه واقع شده است. در حد فاصل کوه های متعدد استان زنجان، دشت ها و دامنه ها واقع شده اند. دشت های منطقه که در پایین ارتفاعات قرار گرفته و غالباً رودخانه ای در آن ها جریان دارد، از مهم ترین مکان های استقرار اجتماعات انسانی استان به شمار می آیند. براساس مطالعات طرح جامع آب کشور، دشت های استان زنجان به 7 دشت زنجان، سلطانیه، ابهر، خرم دره، گرماب، زری آباد، گل تپه، سجاس، حلب، ماه نشان، انگوران، دندی، قیدار و طارم علیا تقسیم شده اند. گردشگری جغرافیایی (ژئوتوریسم) استان زنجان امروزه شاخه جدیدی از اکوتوریسم منشعب شده است که ژئوتوریسم یا گردشگری زمین شناسی نام دارد. ژئوتوریسم با تکیه بر پدیده های زمین شناسی به موضوع گردشگری می پردازد. دیدن انواع فرسایش های آبی، بادی، شیاری، خندقی و... بازدید از گسل ها، غارنوردی و دیدن پدیده های استالاگتیتی و استالاگمیتی از دیدگاه زمین شناسی، بازدید ازلایه بندی های مشخص روی ارتفاعات، مشاهده چین خوردگی ها و مخروط افکنه و واریزه ها و... قسمتی از فعالیت های مربوط به ژئوتوریسم را تشکیل می دهد. این نوع گردشگری تا حدودی علمی بوده و برای مناطقی چون استان زنجان که از زمین شناسی دیرینه ای برخوردار است، بسیار مفید به نظر می رسد. با توجه به تازه بودن این مقوله، تا کنون در این زمینه اقدامات خاصی در استان انجام نشده است ولی با توجه به بستر متنوع زمین شناسی در استان زنجان این شاخه از اکوتوریسم به راحتی می تواند در این منطقه توسعه پیدا کند.

 استان زنجان به لحاظ زمین شناسی دارای قدمت زیادی است. در نواحی مختلف استان می توان آثاری را از تمام دوران های زمین شناسی مشاهده کرد. جوان ترین یافته های زمین شناسی در منطقه زنجان را می توان در ارتفاعات مشرف به رودخانه قزل اوزن و شعب آن پیدا کرد که به اواخر دوران سوم زمین شناسی تعلق دارند. قدیمی ترین تشکیلات منطقه متعلق به 335 میلیون سال پیش در کوه های زنجان جنوبی و رشته کوه های شمال باختری نمایان است. سن رشته کوه های جنوبی شامل کوه های جهان داغ و ملاداغ و رشته کوه های سلطانیه و کوه دمیرلو تا بلندی های شمال رود قزل اوزن که متعلق به دوران اول و دوم زمین شناسی هستند 125 تا 335 میلیون سال تعیین شده است. این کوه ها بیش تر از سنگ های شیل و آهک های کرتاسه تشکیل شده اند. رشته کوه های زنجان شمالی (کوه های ذاکر، قاجار و قرل جا) از سنگ های گرانیت متعلق به دوره ژوراسیک از دوران دوم زمین شناسی و با قدمت 125 میلیون سال تشکیل شده اند. تقریبا بقیه رشته کوه های زنجان شمالی متعلق به اوایل دوران سوم زمین شناسی با قدمت 60 میلیون سال هستند و از سنگ های شیل، بازالت و سنگ های ماسه ای تشکیل شده اند. کهن ترین تشکیلات استان زنجان را سنگ هایی که کمی دگرگون شده اند (شیست انگوران) و شیل های سبز غیر دگرگونی متعلق به تشکیلات کهر و هم چنین گرانیت سفید رنگ اسیدی با عنوان گرانیت تشکیل می دهند که روی هم رفته مجموعه ی پی سنگ پرکامبرین ناحیه زنجان را به وجود می آورند. پوشش گیاهی استان زنجان در کوه های سلطانیه حدود 2000 متر سنگ های ماسه ای، شیلی و دولومیتی به نام گروه اینفراکامبرین (بین کامبرین و پالئوزوئیک) قرار دارند که به ترتیب از پایین به بالا تشکیلات بایندر، سلطانیه، باروت و زاگون را شامل می شود. سازند زاگون به ضخامت 600 متر (ماسه سنگی) به تشکیلات لالون ختم می شود که سن کامبرین زیرین را دارد. سازند زایگون (زاگون) در سنگ های شیلی ، ماسه ای دانه ریز و شیل های رسی تا سیلتی تشکیل شده و ضخامت آن در نزدیکی روستای غزوات (جنوب و جنوب باختری روستای بایندر) بالغ بر 270 متر است که به علت سست بودن این سازند، به سرعت فرسایش یافته و تیپ دره ای پیدا کرده است. این نقاط اغلب توسط رسوبات آبرفتی جوان پوشیده شده است و در نواحی چپقلو و قانلی سازندهای زاگون و لالون از همدیگر تفکیک پذیر نیستند. سازند لالون با ضخامت 500 متر از ماسه سنگ های ‌‌‌‌آرگوزی (که میزان ذرات کانی فلدسپات در آنها بالاست) با سیمان سیلیسی به رنگ ارغوانی با چینه بندی چلیپایی، ترکیب یافته است. به نظر می رسد که سازند لالون نتیجه ویرانی یک توده گرانیتی بزرگ و یا سنگ های دگرگونی قدیمی باشد زیرا در آن کانی هایی مانند آپاتیت و گرونا نیز دیده شده است. بعد از سازند لالون، سازند میلا به ضخامت 500 متر به سن کامبرین میانی تا اردویسین قرار دارد که این سازند شامل لایه هایی از سنگ های زیر است. - کوارتزیت قاعده ای به رنگ سفید تا خاکستری روشن که در گذشته جزو سازند لالون باعنوان کوارتزیت فوقانی به حساب می آمده و درحال حاضر برای صنعت شیشه سازی در حال بهره برداری است. - دولومیت خاکستری تیره تا سیاه، همواره با لایه های نازکی از دولومیت مارنی - دولومیت و آهک دولومیتی - آهک متبلور به رنگ قرمز روشن و خاکستری - آهک خاکستری با میان لایه هایی از دولومیت از روی فسیل های تریلوبیت، سن این سازند در کوه های سلطانیه، کامبرین میانی تا بالایی تعیین شده است. در محدوده استان زنجان سنگ های سیلورین و دونین زیرین شناخته نشده و سنگ آهک های دونین بالایی و کربونیفر زیرین به چند مظهر در کوه های تالش محدود می شوند. ماسه سنگ و شیل های اوایل پرمین (سازند دورود به ضخامت 100 متر) و سنگ آهک سازند روته (به ضخامت 200متر) متعلق به پرمین بالایی به صورت دگرشیبی بر روی سنگ های قدیمی قرار دارند. سازند های دورود و روته که مربوط به پالئوزوییک فوقانی است در کوه های سلطانیه رخنمون داشته و از کوارتزیت، ماسه سنگ و شیل های ارغوانی و آهک های خاکستری تیره ضخیم لایه تشکیل شده است. ضخامت سازند دورود 130 متر و سازند روته به علت فرسایش قبل از لیاس (اشکوب تحتانی ژوراسیک با 195 میلیون سال سن) دارای ضخامت های بسیار متغیری است و حداکثر تا 200 متر اندازه گیری شده است. قدیمی ترین سنگ های جنوب باختری زنجان شیل ها و آهک های کرتاسه هستند. ائوسن به طور عمده از سنگ های آتشفشانی با ضخامت زیاد و نهشته های توفی (تشکیلات کرج) تشکیل یافته است. این سنگ ها در محل هایی با سنگ های کم ضخامت آهکی (تشکیلات زیارت) و کنگلومرای پلی ژنتیک پی (تشکیلات فجن) همراه بوده و با دگرشیبی بر روی تشکیلات قدیمی تر قرار می گیرند. گرانیت ها و گرانودیوریت های اواخر ائوسن یا الیگوسن چندین توده نفوذی وسیع در ائوسن و تشکیلات قدیمی تر به وجود آورده اند.کوه های رنگی منطقه ی ماه نشان در استان زنجان نیز یکی از زیباترین چشم اندازهای ژئومورفولوژی این ناحیه به شمار می آید. حیات وحش و مناطق حفاظت شدۀ استان زنجان حیات وحش یک کشور نیز مانند دیگر ذخایر طبیعی از ارزش های زیادی برخوردار است و دارای منافع و اهمیت های خاص خود می باشد. جانوران یک منطقه ضمن ایجاد تعادل طبیعی و بیولوژیک در آن منطقه از ارزش های علمی و تفریحی زیادی نیز برخوردار هستند. استان زنجان به دلیل تنوع زیاد آب و هوایی و وجود اکوسیستم های ویژه در منطقه و ارتباطات بیولوژیکی آن با استان های هم جوار ازغنای حیات وحش خوبی برخوردار است. در این استان انواع پستانداران، پرندگان، خزندگان، آبزیان، دوزیستان، حشرات و بندپایان یافت می شوند. البته در گذشته ای نه چندان دور، تنوع گونه ها و وضعیت جمعیت جانوری این منطقه تا اندازه ای بوده که یکی از مناطق مهم ایران در زمینه حیات وحش به شمار می آمده است. در 30 سال گذشته روند تخریب ها و دگرگونی های انجام شده در قلمروهای زیستگاهی به تدریج کاهش جمعیت وحوش را به دنبال داشته است به خصوص در10 سال اخیر سیر قهقرایی شدیدی در میزان جمعیت جانوران منطقه مشاهده می شود. گونه های جانوری که در مناطق کوهستانی و سخت گذر و به دور از مکان های دسترسی انسان زندگی می کنند، مانند منطقه سرخ آباد و طارم علیا دگرگونی چندانی نیافته اند ولی از بین رفتن گونه یوزپلنگ و مشاهده نشدن آن در 20 سال گذشته در دشت قزوین و سطح استان زنجان و به حد صفر رسیدن هزاران راس جمعیت آهو در نقاط مرکزی و خاوری استان، نشانه یک روند نزولی برای این منابع طبیعی و زنگ خطری برای همه دوست داران طبیعت و حیات وحش است. در ایران تا کنون حدود 151 گونه از پستانداران شامل 140 گونه در خشکی و 11 گونه در آب، شناسایی شده است. در حال حاضر بیش از 37 گونه از پستانداران، 110 گونه از پرندگان، 13 گونه از آبزیان، 32 گونه از خزندگان و 7 گونه از دوزیستان و تنوع بسیار زیادی از حشرات، حیات وحش استان زنجان را تشکیل می دهند. از انواع پستانداران منطقه می توان به موارد زیر اشاره کرد. گوسفند وحشی که به نرآن قوچ و ماده آن میش گفته می شود، در کوهستان ها زندگی می کند و بیش تر در قسمت های جنوب باختری و کوهپایه ای جنوبی استان، البرز مرکزی و در منطقه انگوران یافت می شود. بز وحشی یا بز کوهی با نام محلی پازن در سطح استان و بیش تر در کوهستان های شمالی به خصوص در نواحی طارم و در باختر استان در نواحی انگوران و ماه نشان دیده شده اند. یوزپلنگ که سریع ترین حیوان جهان است و می تواند با سرعتی معادل 110 کیلومتر در ساعت حرکت کند، بیش تر در زمین های باز و تپه ای کم ارتفاع و میان بوته زارها زندگی می کند. امروزه متاسفانه به دلیل به هم خوردن چرخه غذایی مدت زیادی است که هیچ یوزپلنگی در سطح استان مشاهده نشده است. پلنگ در نقاط جنگلی کوهستان ها و تا ارتفاع 3500 متری دیده می شود و پراکندگی آن در سطح استان بیش تر در اطراف طارم و کوه قافلان است. متاسفانه به علت عدم توجه از شمار این حیوان ارزشمند روز به روز کاسته می شود. آهو با نام محلی جیران از دیگر پستانداران با ارزش منطقه است که زیستگاه عمده آن را دشت های سهرین و سارمساقلو تشکیل می دهد. آن چه که در مورد این گونه اهمیت دارد این است که تمام زیستگاه های شمال باختر کشور یعنی دشت مغان و دشت های آذربایجان خاوری و باختری از وجود این حیوان تهی شده ولی در سطح استان زنجان از گونه های غالب به شمار آمده و اهمیت زیادی دارد. گربه وحشی معروف به اروپایی معمولا در جلگه ها و زمین های سبز و کم ارتفاع زندگی می کند و پراکندگی آن در سطح استان زنجان بیش تر در اطراف انگوران و ابهر است. سیاه گوش بیش تر شبیه گربه وحشی اروپایی است و تا ارتفاع 2500 متری کوهستان ها دیده می شود و از نظر پراکندگی در منطقه انگوران و طارم دیده شده است. خوک وحشی یا گراز با نام محلی دونقوز یا دووز، بیش تر در جنگل های پست و بیشه زارها زندگی کرده و پراکندگی آن در سطح استان به خصوص در انگوران و طارم زیاد است. کفتار نیز معمولا در منطقه طارم وانگوران یافت می شود. همستر خاکستری نیز در سطح استان و به خصوص در اطراف شهر زنجان پراکنده شده است. گورکن با نام محلی پورسوخ که در شرایط مختلف زیست، مانند دره های تنگ و جلگه ها و زمین های نیمه بیابانی و کوهستانی زندگی می کند، بیش تر در اطراف شهر زنجان دیده می شود. سمور(با نام محلی دله) که در ایران بسیار کمیاب بوده و بیش تر در جنگل ها و در میان گیاهان انبوه زندگی می کند، این نوع سمورها ماهیان بیمار و ضعیف رودخانه ها را صید کرده و دسته های ماهیان را از سرایت بیماری مصون می دارند. شنگ (با نام محلی سوایتی) از خانواده سمور است که در اطراف رودخانه های استان زنجان فراوان است. خرس قهوه ای در تمام سطح استان و بیش تر در کوهستان های طارم و ماه نشان و به خصوص در منطقه حفاظت شده انگوران یافت می شود. شغال در اطراف شهرستان طارم و مناطق شمال خاور استان دیده شده است، موش دو پای پنج انگشتی از تیره موش های جهنده بیش تر در تپه ماهورهای استان وجود دارد. خفاش با نام محلی کوراشپلک که در سطح استان و به خصوص ناحیه سرچم زنجان به وفور یافت می شود، بیش تر در غارها و شکاف دیوارها دیده می شود. خارپشت برانت (با نام محلی سیچان) در کوهپایه ها، زمین ها، کشتزارها و باغ های استان زندگی می کند. خارپشت گوش بلند نیز که تعداد آن در سطح استان کم است، بیش تر در کشتزارها و باغ های میوه زندگی می کند. برخی دیگر از انواع پستاندارانی که در سطح استان زنجان مشاهده و شناسایی شده اند عبارتند از: کلاهو، سنجاب زمینی (با نام محلی گورکان) از تیره سنجاب ها، تشی، گربه تیغی و جوجه تیغی (با نام محلی کیرپی). دیگرگونه های پستانداران این استان عبارتند از: پلنگ موش یا عروس موش، دله عروسک، روباه، گرگ، خرگوش، موش مغان، موش آبی و موش کور، راسو، سمور سنگی، رودک، رودک عسل خوار، گربه دشتی، گراز، قوچ و میش ارمنی، قوچ و میش البرزی، موش دو پای کوچک، موش دو پای پنج انگشتی، موش صحرایی، موش قهوه ای، موش خانگی، خارپشت اروپایی، خارپشت گوش بلند، خفاش مقبره ای، خفاش نعل اسبی کوچک، خفاش نعل اسبی بزرگ، خفاش گوش موش موچک، خفاش گوش بلند و خفاش بال بلند که تقریباً در تمام نواحی استان زندگی می کنند. گونه های مختلفی از پرندگان در استان زنجان زندگی می کنند که برخی بومی، برخی مهاجر ساکن و برخی دیگر مهاجر عبوری هستند. گونه هایی که تا کنون در این استان شناسایی و مشاهده شده اند، عبارتند از: کشیم، پلیکان، باکلان، بوتیمار، بوتیمار کوچک، حواصیل خاکستری، حواصیل ارغوانی، اگرت بزرگ، اگرت کوچک، اگرت ساحلی، لک لک سفید، لک لک سیاه، فلامینگو، غاز خاکستری، غاز پیشانی سفید، قو، آنقوت، تنجه، اردک کله سبز، خوتکا، اردک اره ای، فیلوش، خوتکای سفید، اسکوتر بال سفید، اسکوتر سیاه، عقاب ماهیگیر، کورکور، عقاب دریایی پالاس، طرلان، قرقی، سارگپه، عقاب تالابی، عقاب دشتی، سنقر گندم زار، سنقر دریایی، ترمتای، لیل، عقاب طلایی، کرکس، همه، دال سیاه، دال، دلیجه، کبک دری، کبک، تیهو، کبک چیل، بلدرچین، درنا، زنگوله بال، هوبره، یلوه حنایی، چنگر نوک سرخ، چنگر، بلدرچین بوته ای، سلیم طوقی، خروس کولی، ابیا، چوب پا، جاخ لق، گلایول بال سیاه، کاکایی سرسیاه، پرستوی دریایی نوک کلفت، کوکر شکم سیاه (باقرقره)، کبوترجنگلی، فاخته، کبوتر چاهی، یاکریم، قمری معمولی، کوکو، شاه بوف، جغد ماهی خوار، مرغ حق، جغد کوچک، شبگرد دشتی، شبگرد معمولی، باخورک معمولی، سبزقبا، زنبورخوار معمولی، زنبورخوار گلو خرمایی، هدهد، دارکوب سیاه، دارکوب سبز، دارکوب خال دار بزرگ، دارکوب باغی، پرستو، چکاوک گندمزار، چکاوک کاکلی، چکاوک طوقی، پیت صحرایی، دم جنبانک ابلق، سنگ چشم پشت سرخ، پری شاهرخ، سار، زاغ نوک سرخ، زاغ نوک زرد، زاغی، کلاغ گردن بور، کلاغ سیاه، کلاغ ابلق، غراب، بلبل، طرقه کوهی، توکامی باغی، چرخ ریسک بزرگ، گنجشک معمولی، گنجشک خاکی، سهره سبز و زرده پر سرسیاه. انواع گونه های خزندگان در سطح استان به فراوانی وجود دارند. برخی از انواع این خزندگان عبارتند از: افعی یا گرزه مار، افعی زنجانی، افعی البرزی، افعی قفقازی، افعی پلنگی، افعی شاخدار، افعی تکابی، نیرمار، یله مار، مار جعفری، مارکرمی شکل، کورمار، کورمار دشتی، مار آتشی، مار سیاه سوجه، مار آبی، مار چیلر، قمچه مار، مار گرگی، مار قیطانی، مار دشتی، مار شتری، مار پلنگی، مار درختی، مارمولک، سوسمار، سمندر معمولی، سمندر زرد، سمندر سبز، آفتاب پرست و لاک پشت. در سطح استان زنجان در رودخانه ها و دریاچه ها و آب های استان، ماهیان زیادی زندگی می کنند. از جمله زیستگاه های آنان رودخانه قزل اوزن مهم ترین رودخانه استان است که گونه های مختلف ماهیان را در خود جای داده است.

 برخی از مهم ترین انواع ماهیان این استان عبارتند از:

ماهی اسپله که بیش تر در رودخانه قزل اوزن و قسمتی از سفید رود به فراوانی یافت می شوند. ماهی کپور در رودخانه قزل اوزن به حالت وحشی و در دریاچه های مصنوعی پشت سدها به صورت پرورشی و به فراوانی یافت می شوند. اردک ماهی نیز از دیگر انواع آبزیان منطقه است که در معرض خطر انقراض نسل قرار دارد و در سال های اخیر تعدادی از این نوع ماهی از تالاب آب کنار به زیستگاه های استان آورده شده است. سس ماهی، ماهی سوف معمولی، ماهی زرد پر، مشک ماهی، بز ماهی، ماهی کولی سیاه، ماهی کولی سفید، سیم، قزل آلای خال قرمز سرسنگبان، آمور (پرورشی)، فیتوخاک یا سرگنده و کپوراسراییلی (پرورشی) نیز از دیگر آبزیان موجود در استان زنجان هستند. قورباغه قهوه ای، قورباغه سبز، قورباغه غیر حقیقی کوچک سبز، قورباغه غیرحقیقی پشت قهوه ای، وزغ خاکستری کوچک درختی، وزغ خالدار قهوه ای و خرچنگ، گونه های دوزیستان استان زنجان را تشکیل می دهند. انواع حشرات و بند پایانی که در استان زنجان شناسایی و مشاهده شده اند، عبارتند از: پروانه، پروانه پر طاووس گلابی، پروانه یا کرم خراط، پروانه (کرم برگ خوار چغندر)، زنبور خرمایی، زنبور زرد چهار خط، زنبور زرد سه خط، زنبور سیاه کرکی، زنبور عسل وحشی، عقرب سیاه، عقرب زرد، عقرب کوچک، رطیل، عنکبوت سبز، عنکبوت زرد، عنکبوت سفید، کنه دو نقطه ای گیاهی، کنه چهار نقطه ای گیاهی، کنه حیوانی، کنه قرمز، کنه چونجوار، کرم خاکی، کرم ساقه خوار برنج، کرم ساقه خوار ذرت، هزار پا، کفشدوزک نارنجی، کفشدوزک سیاه، مورچه معمولی، موریانه، مورچه بزرگ، ملخ دریایی ، صحرایی، ملخ مراکش، ملخ مصری، ملخ ایتالیایی، سوسک سیاه باریک، سوسک سیاه شاخدار، سوسک گیاه خوار بزرگ، سوسک مصری، سوسک زرد آلمانی، سوسک صدفی گرد، گل گردان (تپاله غلطان)، سوسک انباری، زردآلو رسونک، سوسک خالدار رسونک، جیرجیرک، جیرجیرک سیاه صحرایی، آب دزدک، پشه آنوفل، پشه معمولی، پشه ریز، مگس معمولی، خرمگس، مگس، مگس چغندر، مگس خربزه، مگس نیش دار، سنجاقک، زنجره، سن قهوه ای گندم، سن کدو، سن سبز، شیخک، شپش، شپشک آردآلود، شپشک واوی سیب، شپشک بنفش زیتون، شپشک نخودی، کک، کک سیاه ریز، تریپس گندم، تریپس چغندر، شته سبز، شته سیاه، شته پنبه ای، سرخرطومی یونجه و سرخرطومی گلابى. سازمان محیط زیست استان زنجان مناطقی را با عنوان مناطق حفاظت شده تعیین کرده است که این مناطق از لحاظ وجود گونه های جانوری و فلور گیاهی دارای ارزش های زیست محیطی هستند. منطقه حفاظت شده سرخ آباد، انگوران و منطقه شکار ممنوع خراسانلو، سه منطقه حفاظت شده استان هستند که هر یک مساحتی حدود 120 هزار هکتار دارند. کلیه مناطق دشتی، کوهستانی، تالاب ها و رودخانه های مناطق مختلف استان بجز 3 منطقه یاد شده، برای شکار انواع پرندگان، خرگوش و گراز آزاد است و شکارچیان بومی و غیر بومی می توانند از آن ها استفاده نمایند. مناطق مختلف استان برای شکار انواع چهارپایان و پرندگان مناسب است ولی مناسب ترین قسمت استان برای شکار انواع جانوران، شمال خا

منبع- پرتال استان زنجان

وضعيت منابع طبيعي استان زنجان

وضعيت منابع طبيعي استان

استان زنجان   استان زنجان با مساحتي در حدود 22164 كيلومتر مربع در شمال غربي كشور ايران قرار گرفته است. اين استان با جمعيتي در حدود يك ميليون نفر داراي 7 شهرستان -  17 شهر – 46 دهستان و 1210 آبادي است.

 اماكن ديدني

مهم ترين اماكن ديدني استان عبارتند از :گنبد سلطانيه - غار كتله خور- مسجد جامع زنجان- بناي رختشويخانه - داش كسن- آبشار شارشار- بازار زنجان- تپه هاي باستاني كرسف-  دربند قاطرچي- غار خرمنه سر- قلعه بهستان –-معبد اژدها- موزه زنجان 

طبيعت و جغرافياي طبيعي:

رودهاي مهم در اين استان قزل اوزن، زنجانرود و ابهر رود است. بلندترين نقطه استان در ارتفاعات تخت سليمان (بيش از 300 متر) و كمترين در قزل اوزن در گيلوان (حدود300 متر) مي باشد. تنوع آب و هوائي اين منطقه موجب ايجاد گونه هاي متفاوتي از زندگي جانوري و گياهي شده است . به دليل شرايط كوهستاني اين ناحيه و تاثيرات غيرمستقيم جريانات جوي مرطوب شمال غربي آب و هواي استان را مي توان به دو ناحيه تقسيم نمود. اب و هواي كوهستاني سرد با تابستاني معتدل و آب و هواي گرم و نيمه مرطوب طارم عليا . متوسط بارندگي در حدود 300 ميليمتر مي باشد.غارهاي استان عبارتند از : غار كتله خور- گلجيك – غار خرمنه سر. غار كتله خور كه زا همه اينها ديدني تر و بزرگ تر است و يكي از پديده هاي طبيعي بسيار زيباي ايران محسوب مي شود در 80 كيلومتري جنوب خدابنده قرار گرفته است. همچنين چشمه هاي آب معدني استان عبارتند از :چشمه آبگرم وننق- چشمه آبگرم ابدال- چشمه آبگرم گرماب و چشمه آبگرم حلب انگوران 

مردم: زبان گفتاري اكثريت اهالي استان زنجان تركي آذربايجاني است ولي همسايگي و نزديكي به پايتخت باعث گرايش به زبان فارسي شده است. در جهات چهارگانه در شمال استان تركي مخلوط با گيلكي و در شرق متمايل به فارسي در جنوب غربي كردي و در غرب تركي آذربايجاني و در جنوب استان نيز با گرايش فارسي و تاتي تكلم مي كنند.حمداله مستوفي در كتاب نزهه القلوب مذهب مردم منطقه را در حدود 740 هجري قمري سني مذهب ذكر مي كند اما در دوران صفويه با حمايت صفويان از تشيع به تدريج مذهب تشيع رواج يافته است. 

 تاريخچه:مركز اين استان در قبل از اسلام زنگان يا زنديقان و به معناي منسوب به كتاب زند نام داشته است كه پس از استيلاي اعراب بنا به ضرورت تلفظ معرب به زنجان تغيير يافته است. اين استان از قديم به سبب قرار گرفتن در حاشيه جاده ابريشم و راه تجاري مسير هند و چين به اروپا داراي اهميت خاصي بوده است.بناي عظيم سلطانيه كه بعد از كليساي سانتا ماريا دلفيروي فلورانس و مسجد اياصوفيه در تركيه عظيم ترين گنبد تاريخي جهان بشمار مي آيد در اين استان قرار دارد.

 محصولات كشاورزي استانمحصولات عمده كشاورزي  استان كه اكثرا صادر هم مي شوند عبارتند از: گندم – زيتون- برنج- انگور- زردآلو سيب- لوبيا- خيار- كدو- فندق- بادام- انار- سير از محصولات عمده شهرستان طارم به شمار مي رود. 

صنايع استان:استان زنجان به دليل محدوديت قانوني توسعه ظرفيتهاي توليدي در تهران و مركز كشور و برخورداري از شبكه هاي زيربنائي قوي ( زمين- منابع آب- خاك- شبكه هاي مواصلاتي- موقعيت راهبردي در منطقه شمالغرب- عبور  خطوط انرژي- سرمايه گذاري كلان ملي و...  ) از پتانسيل قابل ملاحظه اي در جذب سرمايه گذاري بخش صنعت برخوردار است. از صنايع مهم استان به چند نمونه اشاره مي گردد:شركت ايران ترانسفو- پارس سوئيچ - شركت ملي سرب و روي ايران – شركت كالسيمين – شركت مينو و..همچنين شهر زنجان از لحاظ تنوع معادن بسيار غني بوده بطوريكه در حال حاضر بالغ بر 170 انديس و ذخاير  معدني قابل بهره برداري و در دست اكتشاف و يا شناسائي شده در استان وجود دارد كه شامل : سرب و روي – سيليس- منگنز- مس – آهن – سنگهاي تزئيني و... است. هم اينك از نظر معادن روي اين استان بزرگترين معادن روي خاورميانه را در خود جاي داده است.    

      وضعيت منابع طبيعي استان زنجان

مساحت استان	2،216،400 هكتار
مساحت منابع ملي استان	1234613 هكتار	56% مساحت استان
مساحت مراتع	1137000 هكتار	3/51% مساحت استان
مساحت جنگل	97553 هكتار	4/4% مساحت استان
مساحت جنگل دست كاشت	15000 هكتار
مراتع خوب	240442 هكتار	21%مراتع
مراتع متوسط	425300 هكتار	37% مراتع
مراتع فقير	471317 هكتار	42% مراتع
دام وابسته به مرتع	1741000 واحد دامي
دامدار وابسته به مرتع	20000 خانوار
توليد علوفه خشك	183000 تن

  فواید و محاسن عرصه های منابع طبيعي

 v    توليد اكسيژن   v    جذب پرتوهاي مادون قرمز v    جذب گرد و غبارv    تعديل آب و هوا و دمای محیطv     كاهش آلودگي صداv     تنظیم گاز و ایجاد تعادل بین اکسیژن و گاز کربنیک v  توليد ماده فيتوفسيد:( اين ماده باعث تعادل بين دو نيمكره مغز و ايجاد آرامش در انسان مي‌شود)v  تنظیم آب و هوا با تنظیم گازهای گلخانه ای وتولیدDMS   مؤثر تشکیل ابرهاv  تنظیم اختلالات و آشفتگی های جوی از طریق حفاظت خاک در برابر طوفان و کنترل سيلاب     v     تنظیم هوا، تنظیم جریانات هیدرولوژیکv     تامین آب توسط آبخیزها و لایه های آبیv     جلوگیری از فرسایش و حفظ خاک در مقابل باد و هرزآب هاv     تشکیل خاک، ازطریق تقویت فرآیندهای خاکسازیv     تأثیر در چرخه غذایی نظیر تثبیت ازت و فسفرv     کنترل آلودگی ها و مسمومیت زداییv     کنترل بیولوژیکی با دخالت در تنظیمات حرکتی و تغذیه ایv  پناهگاه و زیستگاه منطقه ای و محلی برای پرورش انواع گونه های مهاجر و بومیv  تولید غذا و سایر مواد مایحتاج  مانند ماهی، صمغ، غلات، خشکبار، میوه، و . . .   

برخي محصولات منابع طبيعيv

 تولید مواد خام ازقبیل الوار، سوخت و علوفه v     تأمین علوفه مورد نیاز احشام در جهت تولید گوشت قرمزv     حفظ منابع ژنتیکی انواع گیاهان و جانوران و ایجاد  تنوع حیاتی v  جنبه های تفریحی، اکوتوریسم ورزشی، کوهنوردی،  طبیعت گردی، شکار  و سایر فعالیت های مشابه v     ارزش های زیبا شناختی، هنری، آموزشی یا علمی اکوسیستم ها  

 چالش هاي عمده جهاني در اثر تخريب منابع طبيعي

v    تغيير اقليمv    گرم شدن كره زمين ، تشديد انتشار گازهاي گلخانه اي v    خشكسالي – كاهش بارندگي v    سالانه 800 هزار نفر از مردم جهان به دليل آلودگي هوا جان ميدهند.v آلودگي هوا با ده برابر آلودگي آب و 16 برابر آلودگي غذا داراي اهميت است.v    60 درصد از اكسيژن مصرفي جهان توسط فضاي سبز توليد مي شود.v يك سوم مساحت زمين و يك ششم جمعيت جهان در 110 كشور تحت تاثير پديده بيابان زائي قرار دارند.v    سالانه 500 ميليون هكتار جنگل  در  جهان منهدم  مي شود.v در 5 تا 7 ميليون هكتار از اراضي حاصلخيز جهان شور و غيرقابل استفاده مي شود.v     كاهش ذخائر جنگليv هم اكنون در اثر تداوم تخريب منابع طبيعي جهان سالانه   100هزار گونه و روزانه 274 گونه گياهي و جانوري   از بين مي رود.v در صورت تداوم خشكسالي با وجود پيشرفت و فناوري امكان تغذيه يك سوم جمعيت جهان تا سال 2020 با مشكل مواجه خواهد شدv    در حال توليد بيابان هستیمv     ایجاد سيلاب هاي وحشيv    دوره هاي خشك طولانيv    تبخير بسيار بالاv    فقر وگرسنگیv    فرسايش- شديد آبي- بادي     v      تخريب اراضي بيابان

منبع- پرتال استان زنجان

نگاهی به شاخصه های اماری استان زنجان

 

 

آمار جمعيت استان

جمعیت استان (برآوردسال1385)

بر اساس آخرين سرشماري عمومي نفوس و مسكن، آبان 1385، جمعيت استان برابر 964601 نفر بوده كه در مقايسه باسرشماري عمومي نفوس و مسكن سال 1375 متوسط رشد سالانه جمعيت معادل 68/0 درصد بوده است.

از اين تعداد جمعيت، 99/57 درصد در نقاط شهري و 01/42 درصد در نقاط روستايي ساكن بوده‌اند. در اين سال ميانگين سني مردان 01/28 سال و زنان 10/28 سال بوده است.

در سال 1385 استان داراي 16 شهر و تنها شهر بالاي يكصد هزار نفر جمعيت، شهر زنجان بوده است.

در سال 1386 حدود 17639 ولادت ثبت شده است كه 76/49 درصد متولدين دختر بوده‌‌اند. همچنين در اين سال 12389 ازدواج و 1220 طلاق به ثبت رسيده است كه نسبت به سال گذشته به ترتيب 62/9 درصد و 32/9 درصد افزايش داشته‌‌اند.

جمعیت استان بر اساس برآورد در سال 1385، معادل 964601 نفر می باشد که در جدول زیر آمده است.

نام شهرستان	روستایی	شهری	جمع
استان	405261	559340	964601
ابهر	59302	101955	161257
ایجرود	33311	3433	36744
خدابنده	123846	41018	164864
خرمدره	12101	48398	60499
زنجان	104903	349713	454616
طارم	37119	6845	43964
ماهنشان	34679	7978	42657

 

آمار دانشجويان دانشگاهها و مراكز آموزش عالي

دانشجويان دانشگاهها و مراكز آموزش عالي بر حسب گروههاي عمده رشته تحصيلي و دوره‌هاي مختلف تحصيلي

 (به استثناي دانشگاه آزاد اسلامي)

سال تحصيلي و گروه عمده رشته تحصيلي	جمع كل			كارداني ( فوق ديپلم)
	جمع	مرد	زن	جمع	مرد	زن
86-1385	24934	9680	15254	6444	3249	3195
87-1386	32173	13231	18942	7950	4365	3585
پزشكي	1554	484	1070	772	229	543
علوم انساني	14405	4814	9591	2723	979	1744
علوم پايه	5845	1708	4137	41	0	41
فني و مهندسي	7366	5313	2053	3854	3079	775
كشاورزي ودامپزشكي	2597	907	1690	154	73	81
هنر	406	5	401	406	5	401

 

 

 

دانشجويان دانشگاهها و مراكز آموزش عالي بر حسب گروههاي عمده رشته تحصيلي و دوره‌هاي مختلف تحصيلي (به استثناي دانشگاه آزاد اسلامي ) ( دنباله)

 

سال تحصيلي و گروه عمده رشته تحصيلي	كارشناسي ( ليسانس )			كارشناسي ارشد (فوق ليسانس)
	جمع	مرد	زن	جمع	مرد	زن
86-1385	17419	5906	11513	659	359	300
87-1386	22385	7991	14394	1346	665	681
پزشكي	395	110	285	9	4	5
علوم انساني	11446	3732	7714	236	103	133
علوم پايه	5068	1374	3694	622	265	357
فني و مهندسي	3339	2082	1257	173	152	21
كشاورزي ودامپزشكي	2137	693	1444	306	141	165

 

دانشجويان دانشگاهها و مراكز آموزش عالي بر حسب گروههاي عمده رشته
تحصيلي و دوره‌هاي مختلف تحصيلي (به استثناي دانشگاه آزاد اسلامي) ( دنباله)

سال تحصيلي و گروه عمده رشته تحصيلي	دكتراي حرفه‌اي			دكتراي تخصصي
	جمع	مرد	زن	جمع	مرد	زن
86-1385	290	90	200	122	76	46
87-1386	338	111	227	154	99	55
پزشكي	338	111	227	40	30	10
علوم پايه	0	0	0	114	69	45

 

قابلیت های اقتصادی استان زنجان

توانمندیها و قابلیت های منابع طبیعی و زیست محیطی استان :

 الف – کشاورزی :

مساحت استان زنجان 22164 کیلومتر مربع است که از این مقدار 36 درصد را کوه ها ، 24 درصد را تپه ها ، 28 درصد را تراس ها و 12 درصد ما بقی را دشت های دانه ای تشکیل می دهند . جنگل های استان 92 هزار هکتار و مراتع 1200 هزار هکتار را در بر می گیرد . از نظر قابلیت اراضی ، حدود 40 درصد اراضی استان حفاظتی بوده و غیر قابل بهره برداری می باشد . حدود 27 درصد اراضی مرتع محسوب گردیده ، قابل کشت نمی باشد و 40 درصد اراضی نیز قابل کشت است که با توجه به وضعیت توپو گرافیک اراضی و منابع آبی موجود دو سوم آن کشاورزی قابلیت کشت آبی دارد . عمده ترین محصولات زراعی استان را گندم ، جو ، نباتات علوفه ای ، سیب زمینی ، گوجه فرنگی و پیاز تشکیل می دهد. همچنین استان زنجان در تولید حبوبات در بین استان های کشور در ردیف دهم و در تولید نباتات علوغه ای در ردیف 12 قراردارد و محصول چغندر قند استان نیز دارای بالاترین عیار قند می باشد . مهمترین محصولات دائمی ( باغی) استان انگور ، زیتون و میوه های دانه دار و هسته دار است. از نظر میزان تولید زیتون در بین 28 استان ردیف اول و از نظر انگور در رتبه هشتم می باشد . به بیان دیگر 2 درصد گندم کشور ، بیش از 4 درصد حبوبات ، حدود 6 درصد پیاز ، 3 درصد سیب زمینی ، حدود 5 درصد انگور و حدود 40 درصد زیتون کشور در استان زنجان تولید می شود . استان زنجان از حیث وجود مراتع و به تبع آن امکانات دامداری نیز قابلیت های فراوانی داشته و 4/2 درصد دام های کشور به استان زنجان اختصاص دارد . در تولید محصولات دامی ، استان زنجان دارای مازاد است و محصولات دامی آن بـــــه سایر استانها صادر می شود. ( از جمله می توان به صدور شیر ، گوشت قرمز ، گوشت مرغ ، تخم مرغ و عسل اشاره نمود ) .

 ب – منابع آبی :

 استان زنجان از حیث منابع آبی از پتانسیلی حدود 4 میلیارد متر مکعب برخوردار می باشد که 5/3 درصد منابع آبی کشور را تشکیل می دهد . آبهای سطحی 25 درصد و آبهای زیر زمینی 75 درصد کل منابع آبی استان را تشکیل می دهد . میزان بهره برداری از منابع آبهای سطحی استان حدود 10 درصد و این میزان برای آبهای زیر زمینی حدود 78 درصد بوده است ( این نسبت ها در سطح کل کشور به ترتیب معادل 47 درصد و 88 درصد است ) . در نتیجه ، این بخش ( به ویژه منابع آبهای سطحی ) به میزان زیادی قابل توسعه بوده و در صورت بهره گیری از ظرفیت های بلا استفاده منابع آبی استان ، بخش های کشاورزی ، دامداری و صنعت بهره های فراوانی از آن خواهند برد ، یعنی توسعه منابع آبی ، توسعه سایر بخش ها را نیز در پی خواهد داشت . متوسط بارندگی سالانه استان در طول 30 سال گذشته حدود 310 میلی متر بوده و پتانسیل آبهای سطحی استان بیش از 3 میلیارد متر مکعب می باشد . همچنین تخلیه سالانه منابع آبهای زیر زمینی استان بیش از یک میلیارد متر مکعب ( از طریق قنات ، چشمه ها ، چاههای عمیق و نیم عمیق ) است .

 قابلیت ها ی منابع طبیعی و زیست محیطی :

 1- موقعیت ویژه اقلیمی و خصوصیات جغرافیائی مناسب استان ،‌باعث ایجاد زیستگاههای متنوع و متعدد ، جهت تداوم حیات گونه های جانوری و گیاهی مرتعی شده است .

 2- وجود منطقه حاصل خیز طارم و تنوع کشت .

 3- گونه های نادر در پوشش گیاهی و مرتعی .

4- وجود رودخانه دایمی قزل اوزن .

 5- تنوع حیات وحش و وجود مناطق حفاظت شده متعدد .

 6- وجود چشمه سارها ، چشم اندازها و آثار طبیعی در ارتفاعات جنوبی و جنوب غربی استان .

 7- وجود امکانات بالقوه جهت ممانعت از آلوده سازی آب ، خاک و هوا .

 8- مکان یابی و ارزیابی زیست محیطی شهرک های صنعتی .

قابلیت ها ی بخش صنعت استان :

 1- قرار گرفتن استان در مسیر جاده ترانزیت – آزاد راه و راه آهن .

 2- همجواری با استان های مهم صنعتی کشور به خصوص تهران .

 3- وجود واحدهای صنعتی قوی در صنایع برق و الکترونیک ، نساجی و مواد غذائی .

 4- دسترسی به شبکه های قوی انتقال برق ، گاز ، نفت و ...

5- برخورداری از پتانسیل های آبی و ظرفیت های مناسب معدنی .

6- نزدیکی به بازارهای مصرف داخلی و صادراتی

قابلیت ها ی بخش راه و ترابری :

 1- قرار گیری استان در مسیر ترانزیت تهران – اروپا .

2- همسایگی با هفت استان و ارتباط با پایتخت از طریق آزاد راه ، راه آهن و هواپیما .

3- وجود شبکه های بین منطقه ای در ایجاد و تسهیلات حمل و نقل جاده ای .

 4- اولویت امر بهسازی و نوسازی خطوط موجود شبکه راه آهن .

 5- تاکید بر نگهداری و حفظ سرمایه گذاری های انجام شده .

6- قرار گیری در مسیر طبیعی اتصال شمال غرب و غرب به شمال کشور .

قابلیت ها ی بخش انرژی :

 1- موقعیت ممتاز استان از نظر دسترسی به خطوط اصلی انتقال نفت و گاز و فرآورده های نفتی .

 2- امکان سهولت تامین نیروی انسانی ، فن آوری و لوازم مورد نیاز بخش از تهران .

3- افزایش سهم گاز طبیعی و تامین سوخت مورد نیاز ( صنعتی ، تجاری و مسکونی )

4- وجود سیستم برای خطوط و پست های انتقال و فوق انتقال .

 5- وجود کارخانجات مرتبط با صنعت برق در منطقه از جمله ایران ترانسفو و پارس سوئیچ .

 6- وجود پست 63/230/400 کیلو ولت غایتی در منطقه که تامین انرژی از 5 نیروگاه را ممکن می سازد .

 قابلیت ها ی بخش عمران شهری و مسکن :

عمده ترین قابلیت ها و امکانات ، عبور جاده ترانزیت تهران – اروپا از حاشیه شهرهای مهم استان که دسترسی های شرقی ، غربی استان را تسهیل کرده است .

 1- نزدیکی به عمده ترین کانون های جمعیتی و قطب های صنعتی .

 2- دسترسی شهرهای عمده استان به بزرگراه ارتباطی زنجان – تهران و در اینده نزدیک زنجان – تبریز .

3- قابلیت جمعیت پذیری شهرهای استان .

 4- وجود زمین های مناسب ارزان در اغلب نقاط شهری برای ساخت و ساز مسکن .

5- جوانی جمعیت و وجود نیروی انسانی برای بهره گیری در فرآیند توسعه اجتماعی – اقتصادی .

 قابلیت ها ی بخش عمران روستائی :

1- توان اقتصادی بالقوه در بخش کشاورزی در جهت رشد و توسعه روستاها

2- وجود زمین های مناسب کشاورزی ( آبی – دیم ) برای توسعه کشت .

 3- توزیع محصولات کشاورزی استان . 4- استمرار اجرای طرح های عمرانی در مناطق روستائی .

 

مقدار و ارزش واردات و صادرات انواع کالا از گمرک استان

مقدار و ارزش واردات انواع کالا از گمرک استان در سال 1386

 

ردیف	کالا	مقدار (تن)	ارزش(میلیون ریال)
1	حیوانات زنده	0	0
2	محصولات نهائی	0	0
3	چربیها	0	0
4	محصولات صنایع غذایی	5/19	1691
5	محصولات معدن	4/2	682
6	محصولات صنایع شیمیایی	7/155	7251
7	مواد پلاستیکی	4/157	10569
8	پوست	0	0
9	چوب	9/451	13351
10	خمیرچوب	2/1645	82582
11	موادنساجی	5/9399	110871
12	کفش، کلاه	0	0
13	مصنوعات از سنگ	33	3426
14	مروارید طبیعی	0	0
15	فلزات معمولی	1214	63305
16	ماشین آلات	2/7791	611964
17	وسائل نقلیه زمین	4/49	1938
18	آلات و دستگاههای اپتیک	17	12307
19	اسلحه و مهمات	0	0
20	کالا و مصنوعات گوناگون	0	0
21	اشیای هنری	0	0
جمع کل		2/20936	919937

 

مقدار و ارزش صادرات انواع کالا از گمرک استان در سال 1386

 

ردیف	کالا	واردات
		مقدار (تن)	ارزش(میلیون ریال)
1	حیوانات زنده	437	9256
2	محصولات نباتی	0	0
3	چربیها	1395	9911
4	محصولات صنایع غذایی	48/9	609
5	محصولات معدن	192/2	476
6	محصولات صنایع شیمیایی	225/6	6262
7	مواد پلاستیکی	158	1867
8	پوست	0	0
9	چوب	0	0
10	خمیرچوب	0	0
11	موادنساجی	9175/9	194276
12	کفش، کلاه	0	0
13	مصنوعات از سنگ	62/8	3455
14	مروارید طبیعی	0	0
15	فلزات معمولی	8610	275038
16	ماشین آلات	7428/8	334377
17	وسائل نقلیه زمین	199	6110
18	آلات و دستگاههای اپتیک	0	0
19	اسلحه و مهمات	0	0
20	کالا و مصنوعات گوناگون	0	0
21	اشیای هنری	0	0
جمع کل		27933/2	924946

 

 

مركز نشر آمار

کاربر گرامي دراين پايگاه جداول آماري نشريات مرکز آمار ايران عرضه شده است . شما مي توانيد از طريق فهرست نشريات اين پايگاه و يا با استفاده از انواع شيوه هاي جستجو، به آطلاعات آماري خود دست يابيد.

http://amar.ostandari-zn.ir

منبع- پرتال استان زنجان

موقعيت جغرافيايي ووضعیت انسانی استان زنجان

موقعيت جغرافيايي استان :

  استان زنجان كه از آن به عنوان فلات زنجان نيز نام برده مي شود ،در قسمت مركزي و شمالغربي كشور ،وما بين35 درجه و 25 دقيقه تا 37 درجه و15 دقيقه عرض شمالي و 47درجه و 1 دقيقه تا  49 درجه و 52 دقيقه طول شرقي از نصف النهار گرينويچ واقع شده است. اين استان با هفت استان هم مرز ميباشدبه طوريكه از شمال به شهرستان خلخال از استان اردبيل ،و شهرستان رودبار از استان گيلان ، از شمال شرقي و شرق به شهرستان هاي تاكستان و بوئين زهرا و قزوين از استان قزوين ، از جنوب به شهرستان همدان از استان همدان ،از جنوب غربي به شهرستان بيجار از استان كردستان واز مغرب به  شهرستان تكاب از استان آذربايجان غربي  واز شمال غرب به شهرستانهاي ميانه و هشترود از استان آذربايجان شرقي محدود است. مساحت شهري در مساحت شهرستانهاي محاسبه نگرديده است .

 وسعت استان در سال 1378 حدود 22164 كيلومتر مربع و تراكم نسبي در استان 42 نفر در هر كيلومتر مي باشد.به اين ترتيب در مقايسه با ميانگين مساحت استانهاي كشور (65920كيلومتر مربع) ،استان زنجان دررديف استانهاي كوچك از نظر وسعت قلمرو دارد و سهم نسبي استان از مساحت كل كشور 34/1درصدميباشد.

شهرستانهاي استان زنجان مطابق آخرين تقسيمات كشوري

نام شهرستان	زنجان	ابهر	خدابنده	خرمدره	ماهنشان	طارم	ايجرود	كل استان
وسعت(KM2 )	6763	2993	5151	407	2786	2235	1829	22164
جمعيت كل	404611	148624	163068	51681	48770	43460	41456	901670
جمعيت شهري	286295	80905	31907	39094	5476	5608	2970	452255
جمعيت روستايي	118316	67719	131161	12587	43294	37852	38486	449469
تعداد شهر	1	4	4	1	2	2	2	16
تعدد بخش	3	2	4	1	2	2	2	16
تعداد دهستان	12	8	10	2	5	5	4	46
تعداد كل ابادي	328	143	262	25	155	118	96	1127
آبادي داراي سكنه	280	120	230	19	132	97	80	958
آبادي خالي از سكنه	48	23	32	6	23	21	16	169
كل خانوار روستايي	21842	13044	23893	2273	7878	7472	7381	83783
آبادي بالاي 20 خانوار	218	92	206	11	113	77	63	780
خانوار آبادي بالاي 20	21246	12852	22862	2202	7709	7270	7191	81332

توضيح : ارقام مربوط به جمعيت روستايي بر مبناي سر شماري سال 1375 ميباشد.

 

اقليم و ويژگيهاي طبيعي:  استان زنجان از نظر شكل ظاهري زمين ، داراي دو منطقه كوهستاني و جلگه اي (دشت)ميباشدكه اكثرشهرهاي آن در دامنه كوهها و دشتهاي بين رشته كوهها و مناطق كوهستاني قرار گرفته اند.در ميان اين رشته كوهها سرزمينهاي حاصلخيزي قرار گرفته اند كه به عنوان مثال مي توان از شرق به غرب مناطقي چون دره ابهر، دشت زنجان- ابهر،چمن سلطانيه و دركل خمسه زنجان(شامل زنجان ، طارم ، ايجرود ، ابهر ، و خدابنده )  را نام برد. اقليم استان متاثر از دو عامل مهم يعني نحوه ورود جبهه هاي عظيم رطوبتي وحرارتي ، و وضعيت توپوگرافي و ارتفاع از سطح دريا   مي باشد.  تيپ غالب اقليمي استان نيمه خشك فراسرد(52%)و سرد(18%)مي باشد كه حدود 70 % درصد سطح استان را مي پوشاند. تيپ اقليمي نيمه خشك فرا سرد داراي درجه حرارت متوسط ماهانه در سردترين ماه سال كمتر از 7- درجه سانتي گراد است.متوسط درجه حرارت در ماههاي فروردين ارديبهشت- مهر –آبان مطلوب ومابين 8 الي 14 درجه سانتي گراد و در ماههاي خرداد –تير-مرداد-شهريور گرم و درماههاي آذر-دي-بهمن و اسفندسردميباشد.بر اساس آمارهاي ارائه شده از ايستگاههاي سينوپتيك زنجان تعداد روزهاي يخبندان استان در حدود 100روز ميباشدكه بيشترين فراواني روزهاي يخبندان در بهمن ماه 25روز و در ديماه 24 روز، در آذرماه 18 روز و در اسفند ماه 17 روز اتفاق افتاده است. درمجموع ميتوان گفت كه دراستان زنجان 6 ماه از سال يخبندان اتفاق مي افتد ( آمار سال1375)  ميزان بارندگي استان طي سالهاي 1378- 1374 ،  304 ميليمتر در سال بوده است كه در اين ميان مركز استان با246ميليمتردرسال وخدابنده با383ميليمتردرسال به ترتيب كمترين وبيشترين بارندگي دراستان راداشته اند

منبع- پرتال استان زنجان

شهر زنجان

زنجان در زمینه صنايع دارای رونق نسبی است. صنایع این شهرستان به دو دسته كارخانه ای و دستی تقسيم می شوند. گذشته زمین شناسی و توپوگرافی سخت منطقه زنجان، باعث وجود معادن زیادی در این خطه از کشور شده است. تحقيقات زمين شناسی، وجود معادن متنوع از جمله سرب، مس، طلا، آهن، منگنز، سيليس، زاج، تالک، فلدسپات، كائولن، دولوميت، آهن و زغال سنگ را در اين منطقه ثابت كرده است. معادن فلدسپات، كائولن، آهک، گچ و سنگ كه در منطقه عبدل آباد وجود دارند، به صورت نيمه صنعتی مورد بهره برداری قرار می گیرند. هم‌چنين ساخت انواع چاقو، قند شکن، قاشق، انواع ظروف مسی و ملیله کاری، برخی از صنایع فلزی دستي و با اهمیت شهرستان زنجان هستند. ‌زنجان از مناطقی است‌ که‌ چاقوسازی به‌ گونه‌ ای گسترده‌ درآن رواج دارد و کارگاه های متعدد چاقوسازی در بازار زنجان، توجه هر تازه واردی را جلب كند. مواد اولیه این کارگاه ها را بیش تر فولاد، فيبر (پلاستيک)، ورشو، صدف شاخ‌ گوزن‌، سيم و... تشکيل می‌ دهند و ابزار کار نيز شامل‌ کوره‌، گيره آهنگری، ميز کار، چکش،‌ سندان، دريل‌ برقی و دستی، قيچی آهن‌ بر دستی و ثابت‌ چرخ سمباده‌ برقی و... است‌. استادکاران زنجانی با مشقت فراوان ساعت ها در مقابل کوره های آتش می ایستند و حاصل زحمتشان در نهایت انواع چاقو، کارد آشپزخانه،‌ کارد‌ شکاری‌، گزليک، قندشکن و قيچی است که به بازار عرضه می شوند. ملیله سازی كه دارای شهرت جهانی بوده و از قدمت بسيار زيادی برخوردار است يكی دیگر از صنایع ظریف، با ارزش و گران قیمت شهرستان زنجان محسوب می شود كه در سفرنامه های مختلف از این صنعت یاد شده است. فرد‌ريچارد مستشرق اروپايی كه از منطقه زنجان عبور كرده در نوشته های خود آورده است: "... در جاده تبريز، شهر سلطانيه را با آن مسجد و گنبد مشهورش می ‌توان از چند مايلی مشاهده كرد. بعد از آن شهر زنجان كه شهر كوچک و ويرانی است قرار دارد. نقره و مليله ‌كاری اين شهر پرزرق و برق است. اين نوع كار مورد پسند ايرانيان متجدد است كه از نازک ‌كاری زياده از حد و صنايع مزين و آراسته طرفداری می ‌كنند..." 

                     

ادامه نوشته

خرم دره

شهرستان خرم دره با مرکزيت شهر خرم دره يكی از شهرستان های استان زنجان است كه در خاور استان زنجان قرار گرفته است. اين شهرستان از نظر جغرافیایی در 48 درجه و 55 دقيقه تا 49 درجه و 17 دقيقه درازای خاوری و 36 درجه و 10 دقيقه تا 36 درجه و 25 دقيقه پهنای شمالی واقع شده و مرکز آن نیز در موقعيت 49 درجه و 11 دقيقه درازای خاوری و 36 درجه و 12 دقيقه پهنای شمالی در جلگه‌ ای ميان دو رشته كوه قرار گرفته و ارتفاع متوسط آن از سطح دريا 1570 متر است. شهر خرم دره در كرانه ابهر رود واقع شده و شاخه ای از اين رود از ميان شهر عبور می کند. اين شاخه در آبادانی باغ ها و مزارع سرسبز اين منطقه نقش اساسی دارد. اين شهرستان كه به شکل قطره ای در دل شهرستان ابهر قرار گرفته است، از شمال به استان قزوين و از جنوب، خاور و باختر به شهرستان ابهر محدود می شود. خرم دره تا چندی پيش از لحاظ تقسيمات سياسی يكی از شهرهای شهرستان ابهر بود كه محدوده اطراف شهر و روستاهای گرداگرد آن را شامل می شده است ولی در تقسيمات کشوری سال 1377 با عنوان يک شهرستان مستقل به مرکزيت شهر خرم دره شناخته شد. بر اساس آخرين آمار جمعيتی سال 1375 جمعيت اين شهرستان 51،681 نفر برآورد شده که 39.094 نفر از این جمعیت در شهر خرم دره ساکن بوده اند. شهرستان خرم دره از لحاظ وسعت كوچک ترين شهرستان استان بوده و به لحاظ تراكم نسبى جمعيت در سطح استان رتبه اول را دارا است. همچنين اين شهرستان با 6/75 درصد بالاترين ميزان شهرنشينى در استان زنجان را دارا می باشد. شهرستان خرم دره بر اساس تقسيمات کشوری آبان ماه 1381، از يک بخش مرکزی، 2 دهستان به نام های الوند و خرم دره و يک شهر به نام خرم دره تشکيل شده است.

تقسيمات كشوري

 شهرستان خرمدره به لحاظ تراكم نسبي جمعيت در سطح استان رتبه اول را داراست.اين شهرستان از يك بخش مركزي و دو دهستان به نام الوند و خرمدره و يك شهر به نام خرمدره تشكيل شده است . خرم‌دره 1۸ روستاي داراي سكنه است :اردجین- شویر- سوکهریز- اسلام آباد- انجلین- رحمت آباد- قلعه حسینیه- الوند- باغدره- فلج- خلج- ویستان بالا- ویستان پائین- پلاس - نصیر آباد - خلیفه‌لو- آرانج - پلك 8 روستا دارای دهیاری می‌باشند.طبق آمار گیری سال 85 این شهرستان دارای جمعیتی 60499 نفری است که معادل 15342 خانوار خواهد بود و جمعیت شهری آن 48398 نفر و روستائی 12101 نفر میباشد .

 

 

ادامه نوشته

شهر ابهر

ابهر یکی از مهم ترین و ارزشمند ترین موردهای جهانگردی و توریستی استان زنجان به شمار می آید که برای توسعه و گسترش صنعت گردشگری از توانایی های قابل توجهی برخوردار است. مهم ترین و تاریخی ترین اثر شهرستان ابهر، گنبد عظیم و مشهور سلطانیه است که به تنهایی قابلیت برابری با سایر بناهای استان را دارا می باشد. تقریباً در تمام نقاط ابهر آثار زيبا و مکان های دیدنی با ارزشی یافت می شوند ولی بیش تر آثار تاریخی اين شهرستان در قسمت های شمالی منطقه واقع شده اند. معبد تاريخی داش كسن در كنار شهر تاریخی و با ارزش سلطانیه، آرامگاه چلبی اوغلی، آرامگاه ملاحسن كاشی و گنبد آجری سلطانیه در مجموع محور فرهنگی - تاريخی سلطانيه را تشكيل می دهند. اين بناها در دشت مسطح و زیبای سلطانیه جلوه ای خاص داشته و همواره مورد بازدید دوست داران تاریخ و فرهنگ ایران زمین قرار می گیرند. روستاهای تاریخی و ییلاقی اطراف شهرستان ابهر که نمایانگر جلوه های زیبای طبیعی و غلبه انسان بر طبیعت هستند، بقعه زیبای امام زاده ها که از اعتقادات خاص مردم و معماری روزگار خود حکایت دارند، معماری باارزش مساجد، تپه های متعدد تاریخی و مهم تر از همه گنبد زیبا و مشهور سلطانیه كه نقطه اوج آثار دیدنی منطقه به شمار می رود، همگی در مجموع نوید یک گردش طولانی و جذاب در طبیعت و تاریخ منطقه را به بازدید کنندگان می دهند. وجود آثار تاریخی با شهرت جهانی و همچنین طبیعت زیبا همراه با غارهای مشهور، سبب شده که شهرستان ابهر همواره از بازدیدکنندگان متعدد داخلی و خارجی برخوردار باشد.
با وجود این که با ارزش ترین بناهای تاریخی استان زنجان در محدوده شهرستان ابهر واقع شده اند ولی امکانات اقامتی و توریست پذیری منطقه ابهر شایسته و پاسخگوی مسافران این خطه از استان زنجان نیست. به نظر می رسد که با اندکی توجه در زمینه تبلیغات اصولی و همچنین سرمایه گذاری در ساخت مراکز شایسته اقامت میهمانان داخلی و خارجی و رواج و گسترش فرهنگ صحیح توریسم پذیری در میان مردم منطقه، رونق تاریخی این منطقه به آن باز گردانده شود و این ناحیه به یکی از جذاب ترین مناطق توریستی استان تبدیل گردد. روستای وير و روستای صخره ای قروه از جمله جاذبه های طبیعی شناسایی شده در شهرستان ابهر هستند که از ارزش های تاریخی بالایی بهره مند می باشند. اين روستاها از یک سو با درهم آمیختن طبیعت و تاریخ، خصوصيات این خطه را به روشنی به نمایش می گذارند و از سوی دیگر نمایانگر غلبه انسان بر محیط های سخت طبیعی هستند. علاوه بر اين، شیوه های معیشت و زندگی در بسیاری از روستاهای ایران منحصر به فرد بوده و به عنوان بخشی از نمایه های تمدن دیرپای ایرانی به شمار می آیند که در صورت معرفی بهتر

اقليم ـ آب و هوا و موقعیت جغرافیایی  شهرستان

ابهر يكي از شهرهاي خاوري استان زنجان و دومين شهرستان با اهميت بعد از زنجان است . ابهر از نخستين زيستگاههاي انساني ايران است . مساحت اين شهرستان بيش از 3362 كيلومتر مربع است این شهرستان از شمال به شهرستان طارم و از شمال شرقی به استان قزوین ، از شرق به شهرستان تاکستان ، از جنوب به استان همدان و از غرب به شهرستان خدابنده محدود است .این شهرستان در 49 درجه و 25 دقیقه تا 48 درجه و 35 دقیقه طول شرقی نصف النهار گرینویچ و 36 درجه و 45 دقیقه تا 35 درجه و 50 دقیقه عرض شمالی خط استوا قرار گرفته است . از نظر توپوگرافی در انتهای کوه های زنجان جنوبی قرار گرفته است و دارای رودهای مهمی بنام ابهررود و خرارود.از عوامل اصلي انگيزه ي ايجاد شهر ابهر ، عوامل جغرافيايي بوده است .جريان رودخانه ابهر رود که باعث به وجود آمدن سرزمينهاي آبرفتي و حاصلخيز نسبتاً وسيع اطراف آن شده ، عامل رشد کشاوزي مي باشد . ديگر وجود آب و هواي مساعد جهت ايجاد و رشد کشاورزي ، دامداري بود که از جهت اقتصادي نقش عمده اي براي ساکنين شهر ابهر داشته است. حداكثر رطوبت نسبي درشهر بالغ بر 5/94 % وحداقل آن 3/23 % مقدار متوسط بارندگي ساليانه 300 ميليمتر است كه در كوهستانها به 450 ـ 350 ميليمتر مي رسد . منطقه داراي زمستانهاي سرد وتابستان هاي معتدل بـــوده .عمده بارندگي درفصل زمستان وبهار اتفاق مي افتد .درجه حرارت هوا در مرداد به حدود 35 درجه سانتي گراد ودربهمن ماه كه حداقل آن 20 درجه سانتي گراد مي رسد اين منطقه از اقليم نيمه سرد سير خشك كشور محسوب مي گردد تعداد روزهاي يخبندان سال بطور متوسط بين 85 ـ 105 روز مي باشد بادهاي منطقه جهت وشدتهاي متفاوتي دارند .مهمترين آنها عبارتند از باد مه باد سردي راگويند كه جهت وزش آن از شمال وشمال غربي است وعلت وزش آن اختلاف فشار هوا در دوطرف رشته كوه البرز ميباشد .باد گرم ،باد راز ، كه ساكن آن منطقه آن را (شره ) مي نامند بر خلاف جهت باد مه مي وزد يعني از جنوب شرقي است . اين باد موجب افزايش ميزان تبخير وكم شدن رطوبت ودر نتيجه باعث خشكي مزارع وعلفزارهاگرديده كه از نظر كشاورزي مضر تلقي ميگردد .

ابهر در گذر تاریخ

ابهر یکی از شهرهای دوران پادشاهی سلسله کیانیان است. در تعیین بانی اولیه این شهر باستانی میان مورخین اسلامی وحدت نظر وجود ندارد. بعضی از تاریخ نگاران مانند ذکریا بن محمود قزوینی ( متوفی 675 هـ . ق. ) بینانگذار ابهر را را شاپور ذوالاکتاف می داند. عده ای از پژوهشگران مانند حمداله مستوفی متوفی ( 750هـ . ق ) مورخ نامی در کتاب جغرافیایی نزهت القلوب احداث ابهر را به دست کیخسرو بن سیاوش کیانی دانستند و پاره ای هم مانند یاقوت حموی ( متوفی 658 هـ . ق . ) در معجم البلدان بانی شهر ابهر را داراب بن داراب بن بهمن کیانی ( داریوش سوم هخامنشی ) معرفی کرده و نوشته که به دستور او قلعه ای در ابهر ساخته شده است. ( به این ترتیب از تاریخ احداث قلعه تپه ( تپه دارا ) و شهریت ابهر در روزگار داراب شاه کیانی آخرین پادشاه هخامنشی حدود 2768 سال سپری گردیده. ولی مطالعات باستانشناسی انجام شده در این منقطه بیانگر این واقعیت است که ( اوهر ) از پنجهزار سال قبل بصورت ( دهات ) بطور لاینقطع مورد استفاده انسانی قرار داشته است. – مؤلف آقاجان فخیمی در کتاب تاریخ ابهر )

آنچه که از مضامین گوناگون و روایات مختلف استنباط می شود. هر کدام از سلاطین نقشی و سهمی در آبادانی این شهر کهن داشته اند. لازم به یادآوری است که زمان زیستگاه شدن ابهر از دورانهای قبل از این سلسله بوده این شهر به دلایل طبیعی، وجود آبهای فراوان، هوای مناسب، زمین های حاصلخیز، لااقل از هزاره سوم پیش از میلاد محل نشو و نمای اقوام مختلف بوده از جمله مادها و نام اوهر که در حدود العالم بکاررفته به معنای تنگ کردن و بستن آبها برای مشروب نمودن مزارع و چرخاندن آسیابهای آبی کم و بیش چنین معانی را تداعی می کند. شاگرد اثیر الدین ابهری، ذکریا قزوینی در آثار البلاد می نویسد:     " ابهر شهری است تابع الجبال از بناهای شاپور ذوالاکتاف. گویند زمینی که شهر روی آن ساخته شده چشمه سارهایی بوده که از صدها سوراخ و سنبه  آن آب می جوشیده این سوراخها را با پشم و چرم سد کردند و خانه ها را چشمه های پشم آلو بنا نهادند، منظر شهر از بیرون زیباتر از اندرون است. شهر ابهر هوای سازگار دارد آبش گوارا، باغات و میوه شهر ابهر شهرت جهانی دارد، از فرآورده های میوه و سردرختی انگور، گلابی و گردکان ممتاز که از انواع میوه جات دارای اکثریتند.                                 

                          

                                         جغرافیای تاریخی شهر ابهر

 

 در دوره ساسانیان هنگامی که خسرو اول انوشیروان ایران را به چهار قسمت تقسیم کرد ابهر در منطقه دوم یعنی استان جبال قرار داشت دراین دوره منطقه ابهر رود تحت تسلط خاندان مهران یکی از هفت خاندان مهم حکومت گر ایران قرار داشت این خاندان علاوه بر ابهر به مناطق وسیعی که از ناحیه خوار تا آوج و دشتبی امتداد داشت مالکیت داشتند ومعروفترین افرادی که از این خاندان شناخته شده اند شروین دشتبی، بهرام چوبینه، پیران گشسب، گریگوریوس و سیاوش رازی هستند. تاپیش از خلافت هارون الرشید، ابهر منطقه نسبتاً وسیعی را شامل بود. وی قسمتی از قاقازان و نیز ناحیه ابهر رود را از ابهر جدا کرد و به قزوین ملحق ساخت. در اوایل سده 8 قمری ولایت ابهر 25 پاره دیه داشت و حقوق دیوانی آن به یک تومان و چهار هزار دینار می رسید. از ابهر به عنوان بلوک معتبر از ولایت خمسه با باغات فراوان و آبهای جاری نام برده شده است.

شاردن می نویسد ابهر در دوره شاه عباس دوم صفوی دارای 2500 خانه و باغچه بوده است. چنانچه سواره نیم ساعت وقت لازم داشته تا از آن عبور کند. ابهر در این زمان دارای اماکن عمومی و سه مسجد بزرگ بوده و در وسط شهر بقایای گلین قلعه مخروبه ای مشاهده می شود. در سال 1100 هجری تاورنیه از ارامنه شهر ابهر خبر داده و ژوبر در زمان فتحعلیشاه قاجار باغهای ابهر و خانه های تمیز و راحت آنرا ستوده است. در سال 1247 هجری ابهر 700 خانه و باغهای دانشین داشته و قبر شیخ قطب الدین از مشایخ سلسله شیخ صفی الدین اردبیلی در ابهر واقع شده بر طبق نوشته دوسرسی در سالهای 1250 هجری دوره محمد شاه قاجار ابهر دارای 200 خانه و 900 نفر جمعیت بوده و دو گنبد نیمه ویران از دو مسجد در آن دیده می شده است. در دوره ناصر الدینشاه قاجار ابهر تیول توپخانه بوده است چنانچه خرمدره در تیول فراشخانه بوده در همین دوره قلعه خرابه ای بنام دارا در ربع فرسخی شهر دیده می شده است و خانه های آن کمتر از 1100 نبوده. در سده 10 قمری از مرقد پیر حسن بن اخی اوران نیز در ابهر یاد شده و سیدی علی کاتبی دریاسالار عثمانی در 964 هـ. ق . آنرا زیارت کرده است                                         

                                            شهر هیدج از دیدگاه تاریخ

 

 هیدج نیز از نظر تقسیمات کشوری در استان زنجان واقع شده و از شهرهای تابع ابهر است که 000/20 نفر جمعیت دارد. از نظر تاریخ جوان است مورخ نامی مغول حمداله مستوفی که در نیمه اول قرن هشتم کتب تاریخی خود را تألیف کرده با اینکه  احاطه واشرافی که به منطقه داشته اسمی از هیدج نبرده است . در وجه تسمیه هیدج گفته شده که در اصل هودج بوده و در اثر استعمال عامیانه و او به یاء تبدیل و هیدج شده است. در تاریخ زنجان موسوی آمده است که یکی از خواتین که آثار سنگ قبرش در این شهر موجود است قبل از آبادی آنجا با کجاوه زرین ] هودج [ از این محل عبور می کرده کسالتی به خاتون عارض می شود ناچار از هودج نزول کرده و خیمه و سحرگاه می زنند تا بلکه کسالت بر طرف و عارضه بهبودی یابد. ولی نو عروس جهان خانم در این محل ] حی مردان هیدج [ فوت می نماید و از آن روی ایجا به هودج معروف و بعدها به هیدج تغییر می یابد. حکیم گرانمایه حاج ملا محمد هیدجی معروف به حاجی آخوند دردیوان خود به طرز بدیعی از زادگاهش یاد می کند.           

                مــرا جایگـــه صفحـــه هیـــدج است                که بر نوع عروس جهان هودج است

دراین بیت حکیم هیدجی به موضوع آرمیدن نو عروس جهان خانم در خاک هیدج اشاره آشکاری کرده و می فرماید: زادگاه من جایی است که خاکش برای نو عروس جهان هودج شده است.هیدج دارای حوزه علمیه دینی است و در تاریخ جوان خود منشاء خیر و برکت بوده مردان فاضل و ادبای دانای زیادی را در دامن خود پرورده است. عباس میرزا آرا در سر راه خود به زنجان درهیدج اقامت کوتاهی داشته و از ملا علی هیدجی نامی که در حوزه آن شهر درس شوارق می گفته نام برده است و نیز به شکایت اهالی هیدج ازمزاحمتهای میر شکار اشاره کرده حق رابجانب هیدجیها داده ولی می گوید:   " از رنجانیدن میرشکار که نزد شاه مقام ارجمندی دارد معذور است."شاردن سیاح فرانسوی نیز از محلی بنام هی هی که شاید منظورش هیدج بوده باشد یاد کرده است.   

                                    

                             

                                        شهر صایین قلعه از دیدگاه تاریخ

 

 این شهر هم از نظر تقسیمات کشوری در استان زنجان قرار گرفته و تابع ابهر بوده و دارای 000/20 نفر جمعیت است. تاریخ کهن دارد قبل از فتنه دیر پای مغول قهود نام داشته ومغولان آنرا صایین قلعه نام نهادند. حمداله مستوفی درنزهه القلوب می نویسد:" دیه قهود که مغولان آنرا صایین قلعه می خوانند، ام القری آنجاست. و اکنون به سبب همسایگی با سلطانیه آن موضع آبادانی می شود ولایت سردسیر است حاصلش غلّه و پالیز باشد. چون بر جاده عَلَم واقع شده اخراجات بسیار دارند. از حقوق دیوانی معاف است. در ذکر مسافات از سلطانیه دارالملک مغول تاری مسافت بین ابهر وصایین قلعه را چهار فرسنگ ذکر کرده و دراین زمان یعنی قرن هفتم از هیدج وخرمدره آثاری نبوده که مذکور افتد. از تاریخ احداث قلعه این شهر آگاهی درستی نداریم ولی در قرن سوم هجری این قلعه در امتداد قلعه ] سر جهان [ وسایر قلاع دیگر منطقه مورد استفاده کنگریان بوده که به این منطقه حاکم شده اند. بعدها که نفوذ اسماعیلیه ملاحده به این حدود تعمیم یافته از این قلاع ] شمیران طارم، یاستی انگوران، سرجهان، میموندز، صایین قلعه[ به مرکزیت قلعه بزرگ گازرخان الموت یک نوع بهره ارتباطی مخابراتی می برده اند. به این نحو که با تابانیدن نورخورشید به آئینه مخصوص و قطع و وصل نور یک نوع ارتباط مورس بوجود آورده بودند. و به این ترتیب رسانیدن پیام بصری از قلعه ای به قلعه دیگر درمدت کمی میسر می شده. جالب توجه است که برقراری این نوع ارتباط مکالمات بصری در آن عصر بویژه کشورهای متمدن جهان بوده است.

لسترنج در کتاب خود می نویسد:" سر راه ابهر پنج فرسخی مشرق سلطانیه قریه قهود واقع است که مغولها آنرا صایین قلعه می نامند و هنوز این محل بنام صاین وجود دارد و آنرا با توخان هم می گویند و با توخان اسم نواده چنگیز است. قلعه مرتفع سر جهان بر فراز قله کوهی درنیمه راه صایین قلعه و سلطانیه واقع و تا سلطانیه پنج فرسخ فاصله داشت. واز فراز آن کوه بر جلگه بزرگی که ازسمت مشرق تا ابهر وقزوین امتداد داشت مشرف بود. یاقوت حموی گفته سر جهان جزو ولایت طارم و یکی از مستحکم ترین دژهایی است که او دیده ] مشاهدات یاقوت حموی در قرن ششم بوده. مولف [ ولی در زمان حمد اله مستوفی آن دژ خراب بوده و آلات جنگی وساخلوان به صایین قلعه انتقال یافته است. نام صائین قلعه بصور گوناگون در تواریخ آمده از جمله: صاین، صاین قلعه، قهود، قهود رود، صاین دژ، باتوخان، حسن قلعه و سان قالا که اسم رایج فعلی محلی آن است.

 

 

ادامه نوشته

شهرستان طارم

شهرستان طارم يكی از شهرستان های خرم استان زنجان است كه در ناحيه شمال خاوری آن قرار دارد. به استناد مدارک به دست آمده از غار خرمنه سر این منطقه در دو دوره پيش از تاريخ و قرن چهارم هجری يكی از زيستگاه های انسانی بوده است. عبور رودخانه عظيم قزل ‌اوزن و ریزابه های متعدد آن از منطقه طارم، باعث آبادانی و رشد كشاورزی و دامداری در این منطقه شده است. وجود کهن سال ترین درختان استان زنجان در این شهرستان به همراه آثار طبیعی و جاذبه های تاریخی قابل توجه، استعداد جهانگردی درخور توجهی به اين شهرستان داده است. منطقه طارم در زلزله سال 1369 آسیب جدی و سختی دیده است. شهرستان طارم دارای ۲ بخش و ۵ دهستان و  ۱۰۵ روستا می باشد . بخش مرکزی شامل دارای سه دهستان است:

•  دهستان آببر با 13 روستا
• دهستان گیلوان با 25 روستا
• دهستان درام با 25 روستا

بخش چورزق از دو دهستان تشکیل یافته است:

• دهستان چورزق با 26 روستا
• دهستان دستجرده با 16 روستا

شهرستان طارم در یک نگاه 

 

جمعيت	47048 نفر	جمعیت زنان : 24865نفر	جمعیت روستاها: 39927 نفر
		جمعیت مردان : 22183 نفر	جمعیت شهرها: 7121 نفر
مساحت	2235 کیلومتر مربع
تعداد بخش ونام بخشها	دوبخش شامل  1- بخش مرکزی 2- بخش چورزق
تعداد شهرها ونام شهرها	دو شهر شامل1- شهر آببر 2- شهرچورزق
تعداد روستا	101روستا دارای سکنه و54 روستا خالی ازسکنه
تعداد کتابخانه ها	3 باب کتابخانه دولتی 2 باب خصوصی 1 مجتمع های فرهنگی وهنری
مذهب	شیعه
زبان وگویش	اکثراً ترکی وبرخی مناطق گویش های محلی مثل تاتی وکردی رایج است
تعداد دانشگاه ومراکز آموزش عالی دولتی بهمراه نام آنها	--------
تعداد ونام دانشگاههای غیر دولتی	---------
جمعیت دانش آموزی	11838 نفر	تعداد پسران:6275 نفر	دبستان : 4762 نفر
			راهنمائی :3750 نفر
		تعداددختران: 5563 نفر	دبيرستان: 3326 نفر
نام وتعداد مراکز مذهبی(اعم از مساجد حسینیه ها،حوزه علمیه،امامزاده)	تعداد 95 باب مسجد درسطح شهرستان
	به تعداد 12 امامزاده - یک باب حسينه
اماکن ورزشی (تعداد)	2 سالن ورزشی فعلی - یک زمين فوتبال دائر- 2 سالن ورزشی با 90% پيشرفت درحال اجرا
مراکز بهداشتی ودرمانی(تعداد)	5 مرکز بهداشتی ودرمانی شهری وروستائی
تعداد بیمارستان ونام آنها(دولتی وغیر دولتی)	یک واحد بیمارستان دولتی بنام شهدای طارم
مشاهیر ( اعم از شاعرین ، نخبگان و... )	1- آقای حاج عیسی احمدی شاعر ( بازنشسته وعضو خانه کارگر تهران
	2-مرحوم امير خسرو ملقب به برهان السلطنه
	3-مرحوم محمد رضا روحانی
آمار ايثارگران	112 شهید ، 109 جانباز ، 23 آزاده و9 جاوید الاثر
نرخ باسوادی	%82
نرخ بیکاری	%9

منبع- پرتال استان زنجان

ادامه نوشته

ماه نشان

شهرستان ماه نشان از شمال به شهرستان زنجان، از شمال باختری به شهرستان چاراویماق (استان آذربایجان شرقی)، از باختر به شهرستان تکاب (استان آذربايجان غربی)، از خاور به شهرستان زنجان، از جنوب خاوری به شهرستان ایجرود و از جنوب به شهرستان بیجار (استان کردستان) محدود می شود. اين شهرستان در 47 درجه و 10 دقيقه تا 47 درجه و 59 دقيقه درازای خاوری و 36 درجه و 21 دقيقه تا 36 درجه و 59 دقيقه پهنای شمالی واقع شده است. مرکز اين شهرستان نيز در47 درجه و 40 دقيقه درازای خاوری و36 درجه و 45 دقيقه و ارتفاع 1300 متری از سطح دريا واقع شده است. شهرستان ماه نشان در سال 1379 و با اجرای قانون جديد تقسيمات كشوری در استان زنجان تشكيل شده است. قبل از اين تاريخ محدوده ماه نشان با عنوان بخش ماه نشان تابع شهرستان زنجان بوده است. اين شهرستان در بخش باختری استان زنجان قرار گرفته و با استان‌های آذربايجان باختری، کردستان و آذربایجان خاوری هم جوار است. براساس سرشماری سراسری سال 1375 جمعیت این شهرستان (که جزو شهرستان زنجان محسوب می شد) 67،378 نفر برآورد شده است. مراكز جمعيتی این شهرستان را شهرهای ماه نشان و دندی تشکیل می دهند. ميزان تقریبی شهرنشينی در اين شهرستان معادل 1/8 درصد برآورد شده است.                  

 پيشينه تاريخي

 

    

   مادها از طريق مصب و كناره هاي رودخانه قزل اوزن وارد فلات ايران شدند و در روستاهائي همچون مادآباد در 15 كيلومتري شهر ماهنشان مستقر شدند و وجود قلعه هاي دفاعي همچون قلعه بهستان در 12 كيلومتري ماهنشان معماري زيبا و هنرمندانه اي را به نمايش گذاشته است در دوره افشاريه اين شهرستان محل استقرار ايل افشار بوده كه بيشترين موقع جغرافيائي اين ايل در حاشيه رودخانه قزل اوزن بوده است ايل افشار يكي از مهمترين تيره هاي غني بگلو بوده كه در كتاب مراه البلدان از اين منطقه به عنوان منطقه افشاريه ياد شده است همچنين دهستان قزل گچيلو نيز به عنوان منطقه افشاريه عنوان شده كه از فرهنگ دولت نادرشاه افشاري خبر مي دهد . در دوره صفويه اين منطقه از موقعيت استراتژيكي خاصي برخوردار بوده و محور تدافعي در مقابل تهاجمات عباسيان بوده كه مبارزاتي بين شيعيان صورت گرفته كه مقبره هايي با زبان عربي از جمله قبرستان شهيدلر وجود دارند . 

 اماكن تاريخي كه مهمترين آن قلعه بهستان متعلق به دوره هخامنشيان ، حسينيه روستاي قلعه ارزه خوران اواخر قاجاريه  ، مقبره مولانا همتي انگوراني (قرن دهم هجري ) قلعه كليسا در روستاي كليسا ، گنجعلي بيگ قلعسي در روستاي گنج آباد ، قلعه ياستي قلعه در روستاي ياستي قلعه ، منجيق ليق در روستاي ياستي قلعه دوره ساساني ، گيلار تپه قرن 6 هجري قمري در روستاي قلعه جوق سياه منصور ، اورتا تپه قرن 602 هجري قمري در روستاي ياستي قلعه ، تپه تكلي كاني قرن 109 هجري قمري روستاي پري ، قبرستان گورتپه در روستاي ينگيجه ، درياچه طبيعي خندقلو ، يخچال طبيعي قوشقار ، قلعه جوق سياه منصور و ....مي توان نام برد .

وضعیت جغرافیائی و طبیعی شهرستان ماهنشان

شهرستان ماهنشان اين ديار كهن و سرزمين گنج هاي پنهان واقع در غرب استان زنجان يكي از هفت شهرستان استان با مساحت 4180 كيلومترمربع در امتداد 48 درجه و 10 دقيقه تا 36 درجه و 20 دقيقه  طول شرقي نصف النهار گرينويچ و 37 درجه و 10 دقيقه تا 36 درجه و 20 دقيقه عرض شمالي خط استوا با ارتفاع 1350 متر از سطح دريا واقع شده است. اين شهرستان از موقعيت جغرافيايي ويژه و ممتازي به لحاظ قرارگيري و ارتباط با ساير نواحي برخوردار مي باشد بطوريكه از شمال به استان آذربايجان شرقي، از غرب با آذربايجان غربي از جنوب با استان كردستان و از شرق با شهرستانهاي زنجان و ايجرود محدود مي شود اوضاع جوي و شرايط اقليمي منطقه كوهستاني و اغلب سال پوشيده از برف و داراي آب و هواي نسبتاً سرد مي باشد

 

ادامه نوشته

نگاهی کلی به استان زنجان

طبیعت و جغرافیای طبیعی

استان زنجان در شمال غرب فلات مرکزی ایران قرار گرفته‌است. وسعت استان برابر ۲۲۱۶۴ کیلومتر مربع و۳/۴۱ درصد کل کشور را شامل می‌شود.جمعیّت استان بر اساس آخرین آمار ۹۶۴۵۶۱ نفر و معادل ۵/۱ درصد کل کشور است.

رودهای مهم در این استان قزل‌اوزن، زنجان‌رود، ابهر رود (رود کبیر) است. بلندترین نقطه استان در ارتفاعات تخت سلیمان (بیش از ۳۰۰۰ متر) و کمترین در قزل‌اوزن در گیلوان (بیش از ۳۰۰ متر) می‌باشد. آثار تاریخی شامل سلطانیه، بازار زنجان. مجموعه رختشویخانه. مسجد جامع زنجان. مقبره قیدار نبی در شهرستان خدابنده. آرامگاه احمد زهرنوش و امامزاده زیدالکبیر در ابهر است. آب و هوا در زمستان بسیار سرد و در تابستان معتدل می‌باشد

شهر هیدج

جمعیت :

11873

هيدج يکي از شهرهاي استان زنجان است. اين شهر زادگاه حکيم هيدجي (حکيم و فيلسوف) است. زبان مردم اين شهر ترکي آذربايجاني با لهجه‌اي خاص هيدج است.مردمان اين شهر بسيار مبادي آداب هستند. بر اساس سرشماري سال 1385، جمعيت اين شهر برابر با17500 نفر بوده‌است. اين شهر داراي ادبا و شاعراني مانند ملا محمد علي معروف به حکيم هيدجي ، عوضعلي صالحي معروف به رهگذر هيدجي و شاعران ديگر از جمله علي کياني (کيان) ، حميده صالحي (غريبه) ، نعيمه مرسلي (ن.م.رها) و ديگران را نام برد که انجمن شعراي اين شهر از قديمي ترين انجمن هاي ادبي است . اين شهر داراي حوزه علميه با قدمت بالاي يک قرن مي‌باشد ، که بزرگاني چون فخيم ابهري ، حکيم هيدجي ، استاد بلاغت نيا در آن علم آموزي نموده اند.
در گذشته مردمان آن را "هيه" مي ناميدند که در آن دروازه و کاروانسرا براي استراحت کاروان بوده، نام هيدج از هودج يا محمل گرفته شده که در زمان هاي گذشته براي حمل بزرگان استفاده مي‌شده ، قدمت اين شهر به زمان هاي دور برمي گردد ولي از زماني که دختر شاه خدابنده سلطان محمد خدابنده که مقبره آن درگنبد سلطانيه است ،هنگام عبور از آن شهر که آن زمان روستايي دور بوده ، دخترش دچار بيماري شديدي شده و بعد از مداوا در همان مکان فوت مي‌کند از آنجا که اين منطقه آب و هوايي بسيار مطبوع داشته در همانجا دخترش را دفن و مقبره‌اي زيبا از سنگ مرمر سفيد وکمياب برايش مي سازد که در سال 1352 توسط تاراجگران هويت ربوده شد و از آن زمان نام هيدج در بين شهرهاي معروف در تاريخ ايران ماندگار شد.

اقتصاد:
مهم‌ترين محصولات کشاورزي هيدج شامل گندم و جو، لوبيا، سيب زميني، زردآلو، آلو، سنجد، سيب، انگور است. کفاشي صنعت بومي شهر است.

سلطانیه

است

شهر سلطانيه يکي از شهرهاي استان زنجان است. گنبد سلطانيه، مقبره اولجايتو، در اين شهر قرار دارد.سلطانيه در 43 کيلومتري شهر زنجان واقع است که شروع آن بدستور ارغون خان از ايلخانان مغول بوده وليکن عمر باني پيش از انکه بنا انجام يابد به آخر رسيد و وقتيکه قازان بن ارغون بر اريکه ايلخاني تکيه زد ابتدا مصمم شد بناي نيمه تمام را باتمام رساند اما به عللي منصرف شد وچون سلطان محمد خدابنده(الجايتو) ايلخان مقتدر مغول به تخت سلطنت نشست و مذهب شيعه اختيار کرد، خواست که به آرزوي پدر خود جامه عمل بپوشاند. دستور داد که شهري که دور باروي آن 3000 گام باشد بنا کند و در آن ميان قلعه‌اي که 2000 گام دورش بوده از سنگ تراشيده بنا نمايند.
ديوار اين قلعه طوري بود که بر سر آن چهار سوار پهلوي يکديگر مي‌توانستند راه بروند، اصل قلعه بشکل مربع بوده‌است و طول هر ضلع آن 500 گز بود و يک دروازه با شانزده برج داشت.
ناگفته نماند سلطان مدت 10 سال يعني از سال 703 تا 713 به ايجاد اين شهر تاريخي پرداخت و سلطانيه ناميد و پايتخت ايلخانان بعدي ساخت.اين بنا در هجوم تيمور لنگ خسارات فراوان خورد و از باقي مانده آن فقط گنبد سلطانيه باقي ماند.
از ديگر آثار تاريخي اين شهر مي‌توان به مقبره ملا حسن کاشي و خانقاه حسام‌الدين حسن چلبي (معروف به چلبي اوغلي) اشاره کرد.
از روستاهاي بخش سلطانيه استان زنجان مي‌توان به قره بلاغ، کاکاآباد و قشلاق و وناون و چمه و چم رود اشاره کرد

نگاهی کلی به استان زنجان

طبیعت و جغرافیای طبیعی

استان زنجان در شمال غرب فلات مرکزی ایران قرار گرفته‌است. وسعت استان برابر ۲۲۱۶۴ کیلومتر مربع و۳/۴۱ درصد کل کشور را شامل می‌شود.جمعیّت استان بر اساس آخرین آمار ۹۶۴۵۶۱ نفر و معادل ۵/۱ درصد کل کشور است.

رودهای مهم در این استان قزل‌اوزن، زنجان‌رود، ابهر رود (رود کبیر) است. بلندترین نقطه استان در ارتفاعات تخت سلیمان (بیش از ۳۰۰۰ متر) و کمترین در قزل‌اوزن در گیلوان (بیش از ۳۰۰ متر) می‌باشد. آثار تاریخی شامل سلطانیه، بازار زنجان. مجموعه رختشویخانه. مسجد جامع زنجان. مقبره قیدار نبی در شهرستان خدابنده. آرامگاه احمد زهرنوش و امامزاده زیدالکبیر در ابهر است. آب و هوا در زمستان بسیار سرد و در تابستان معتدل می‌باشد

مکان های دیدنی و تاریخی 

استان زنجان از توانمندی های بالایی در زمینه توسعه صنعت جهانگردی و جلب گردشگر برخوردار است. جاذبه های طبیعی این استان شامل کوه ها، رودها، آبشارها، چشمه های آب معدنی، دریاچه های طبیعی و مصنوعی در شهرستان های مختلف استان پراکنده شده اند. رودخانه هاى بزرگ و مشهور با شعبات آن ها در كشتزارها و باغ هاى استان، چشمه هاى آب معدنى و آب سرد، غارهاى تاريخى و طبيعى، مناظر زيباى كشتزارها و باغ ها از جمله جاذبه هاى طبيعى استان هستند كه هر بيننده ای را به تحسين وا مى دارند.
با اين كه تاريخ این منطقه فراز و فرود های بسيار به خود ديده و گاهی شعله های خشم و جنگ، برگ های زيادی از تاريخ منطقه و حتی گاه تمام آن را در كام خود فرو برده است ولی به جهت عمق غنای هويت و فرهنگ اين منطقه، هنوز نیز استان زنجان امانت دار ميراث فرهنگی ارزشمند و قابل ملآحظه ای است که فرهنگ و هویت این سرزمین را به نمایش می گذارد. كاخ هاى با ارزش و قدیمی، مدرسه هاى تاريخى، مسجدهایی با معماری کم نظیر، بازارهاى قديمى، بقعه امام زاده ها، زيارتگاه ها و بناهاى تاريخى و مذهبى با معماری های ارزشمند بخشی از اين ميراث شايان توجه هستند. برخى از بناهاى موجود در استان، هم چون بنای بزرگ و تاریخی سلطانیه دارای ارزش هاى درجه يک جهانگردى و شهرت جهانی هستند. اين بنا که يكى از بزرگ ترين و باشكوه ترين بناهاى اسلامى محسوب می شود در خاور استان زنجان واقع شده است. برخی دیگر از بناهای تاریخی این استان با این که از دیرینگی و قدمت چندانی برخوردار نیستند ولی به لحاظ معماری و کاربری از بناهای منحصر به فرد ایران به شمار می آیند و از جمله آن ها می توان بنای کم نظیر رختشوی خانه را نام برد.
 

 

صنايع و معادن

استان زنجان دارای دو نوع صنایع دستی و ماشینی (کارخانه ای) است. صنايع دستی این استان از رشد و شكوفايی برخورداربوده و نمونه های بديع آفريده های دستان هنرمندان و متخصصان برجسته زنجانی امروزه مايه سربلندی و مباهات صنایع ایران در جهان است. به دليل موقعیت ترانزیتی و برخورداری از راه های مناسب و نزديكی به استان تهران این منطقه از امكانات توسعه صنعتی خوبی برخوردار شده است. كارخانه های مختلفی در شاخه های صنايع فلزی، شيميايی، دارويی، غذایی، ‌ريسنده گی و بافنده گی، ساختمانی، الكتريكی، چوبی و سلولزی فعال هستند. معادن فعال استان؛ كائولن، ‌فلدسپات و سيليس است و دیگر معادن که بیش تر شامل معادن سنگ می شوند در نقاط مختلف استان پراکنده شده اند. استان زنجان بزرگ ترین معدن روی خاورمیانه را در خود جای داده است. 

  

کشاورزی و دام داری

شرايط جغرافيايی مشتمل بر تنوع آب و هوايی، برخورداری از منابع آب و حاصل خيزی خاک؛ استان زنجان به صورت يک متطقه مناسب كشاورزی درآورده است. بعضی از محصولات كشاورزی و باغی استان از نظر مقدار سطح زير كشت و توليد انگور مقام اول را در كشوردارد. كشاورزی در اين استان به صورت ديمی و آبی انجام می شود. استان زنجان يكی از قطب های مهم دام داری باخترایران، به شمار می آيد. انواع فعاليت ها دردو بخش به شيوه صنعتی و ستنی انجام می شود. استان زنجان در زمينه دام پروری صنعتی و توليد گوشت و شير در سطح كشور، جايگاه در خور توجهی را احراز نموده يكی از
مهم ترين مراكز مرغ داری كشورنیز به شمار می رود.
 

  

وجه تسميه و پيشينه تاريخي

نام استان زنجان برگرفته از مركز استان يعنى شهر زنجان است. در مورد وجه تسميه شهر زنجان تاكنون نظرات گوناگونى ازسوى پژوهشگران و نويسندگان ارايه شده است. قديمى ترين نامى كه به اين منطقه اطلاق شده است، زنديگان به معناى اهل كتاب زند (معروف ترين كتاب آيين زردشتى ساسانى) و گان از پساوند اهل باستان است كه در دوره ساسانيان بر اين منطقه گذاشته شده است. گفته مى شود بناى شهر زنجان در زمان اردشير بابكان ساخته شده و در آن زمان نام شهين يعنى منسوب به شاه به آن اطلاق مى شده است. از اواخر دوره قاجاريه به علت استقرارايل خمسه فارس، نام خمسه نيز بر آن نهاده شد.
يافته هاى تاريخى و كاوش هاى باستان شناسى كه در نواحى مختلف استان زنجان انجام گرفته، گواهی بر قدمت تاريخى و ديرينگى آن است و آثار كشف شده در اين محدوده، استقرارهاى انسانى از دوران پيش از تاريخ تا دوران اسلامى را در اين منطقه ثابت مى كند. در بيش ترمنابع موجود، نويسندگان و پژوهشگران با استناد به يافته هاى باستان شناسى و متون تاريخى، پيشينه تاريخى استان زنجان را در چهار مرحله، دوران پيش از تاريخ تا دوران آغاز ادبيات شامل هزاره هفتم تا اوايل هزاره سوم پيش از ميلاد، دوران آغاز ادبيات و دوران تاريخى شامل اوايل هزاره سوم تا اواخرهزاره دوم پيش ازميلاد و دوران تاريخى جديد شامل اواخرهزاره دوم پيش از ميلاد تا اوايل قرن هفتم ميلادى و دوران اسلامى که طول زمانی آن از قرن 7 تا 19 ميلادى برابر با قرن 1 تا 14 هجرى قمرى برآورد می شود، مورد مطالعه قرار داده اند.
يافته هايى كه از غار تاريخى گليجک در37 كيلومترى جنوب باخترى شهر زنجان و در محدوده شهرستان ماه نشان به دست آمده، حدود سى هزار سال قدمت دارند و گواهی بر قدمت تاريخى منطقه زنجان در دوران پيش از تاريخ تا دوران آغاز ادبيات است. در منطقه ايجرود واقع در جنوب باخترى شهرستان زنجان، آثارى از دوران آغاز ادبيات به دست آمده است. زيستگاه هاى انسانى منطقه ايجرود در هزاره سوم و دوم پيش ازميلاد در هشت كانون باستانى و تداوم حيات آن ها تا هزاره اول قبل از ميلاد، حكايت از شكوفايى و تداوم تمدن فلات مركزى ايران در اين ناحيه دارد.
تاكنون 65 كانون تاريخى در منطقه زنجان شناسايى و مورد بررسى قرار گرفته اند كه بيش تر اين كانون ها در دره هاى زنجان رود، شاهرود و قزل اوزن شناسايى شده اند. بررسى ها و مطالعات موجود بر وجود نوعى سفال خاكسترى رنگ ساده، كه با مهاجرت اقوام آريايى در منطقه مطابقت دارد گواهی می دهد.
استناد به متون تاريخى نمايان گر آن است كه در اواخرهزاره دوم پيش از ميلاد و در اثر فشارهاى ناشى از كمبود منابع اقتصادى و كشاورزى و بروز جنگ هاى منطقه اى، اقوامى از منطقه ماوراء النهر و حوزه درياچه آرال به طرف باختر حركت كردند. گفته مى شود كه تيره اى از اين اقوام از طريق جنوب درياى خزر و به احتمال زياد از دره سفيد رود و از منتهى اليه شمال خاورى مرز طبيعى زنجان به اين منطقه وارد شده اند، البته گفته مى شود كه مهاجمان براى ورود به فلات ايران از چند راه استفاده نموده اند. برخى دانشمندان معتقدند كه گروهى از اقوام ياد شده از طريق جنوب خاورى درياى خزر و پس از عبور از رود اترک و گروه ديگر پس از عبور از كنار درياچه اروميه وارد فلات ايران شده اند. مطالعاتى كه در مظاهر فرهنگى و تمدنى منطقه زنجان صورت گرفته، تفاوت هايى را در اين زمينه نشان داده است. تفاوت هاى موجود در آثار كشف شده در تپه حسنلو و جنوب درياچه اروميه، با بقاياى موجود در اين نواحى و تراكم استقرارها و مشابهت اشيای تاريخى ناحیه خورين در باختر تهران و املش گيلان با آثار اين منطقه، گوياى اين مطلب است كه اقوام مهاجر از راه سوم كه دره سفيد رود است، به منطقه زنجان سرازير شده اند. گفته مى شود استقرار مهاجران در منطقه زنجان با آرامش صورت گرفته كه شايد تعداد اندک بوميان منطقه دليل اصلی اين امر بوده باشد.
طبق مدارک آشورى، منطقه زنجان در قرن نهم پيش ازميلاد آنديا نام داشته و به احتمال ضعيف اقوام مستقر در آن با اقوام لولوبيان و گوتيان مستقر در زاگرس مرتبط بوده اند. به هر حال اين منطقه از لحاظ جغرافياى تاريخى در آغاز هزاره اول قبل از ميلاد از شمال با كادوسيان و كاسپيان، از باختر با لولوبيان و گوتيان و از طرف جنوب خاورى و خاور با مادها هم مرز بوده است. اقوام مهاجر بعدها پس از جنگ هاى داخلى و منطقه اى فراوان يك سيستم حكومتى تحت عنوان پادشاهى ماد را بنيان گذارى نمودند.
در دوره اشكانيان و ساسانيان دره هاى زنجان رود و قزل اوزن از رونق زيادى برخوردار بوده اند. شواهد موجود از جمله آتشكده عظيم تخت سليمان در باختر و عبادتگاه بهستان در جنوب و آتشكده هاى ساسانى در طارم تاييد كننده اين نظريه است که این ناحیه در دوره اشکانیان و ساسانیان رونق به سزایی داشته و اين رونق در این دوره اتفاقی نبوده است و آن را می توان ناشی از توانمندی های طبیعی منطقه دانست. كشف برخى آثار مانند كشف سكه دريک هخامنشيان در حومه شهرستان خدابنده و پيدايش اتفاقى يک رينون از اين دوره و كشف آثار و اشياى ديگر حكايت از شكوفايى تمدن و فرهنگ اين منطقه در دوران هخامنشيان دارد. در كتب جغرافيايى صدراسلام بر وجود تمدن در دوره ساسانيان و اشكانيان در منطقه زنجان تاكيد شده است. منطقه زنجان در دوران اسلامى شاهد تحولات اساسى بوده است. اين دوران كه از قرن 7 تا 19 ميلادى برابر با قرن 1 تا 14 هجرى را شامل مى شود، مصادف با زمانى است كه مردم اين منطقه اسلام را پذيرفته اند. مدارک باستان شناسى و متون تاريخى موجود، از رونق تاریخی این منطقه در سده های میانی اسلام حکایت دارد. اين منطقه جغرافيايى، در سرتاسر دوران اسلامى به ويژه در قرن چهارم در دوران حكومت كنگريان و سده های پنجم تا هشتم هجرى قمری در دوران حكومت سلجوقيان وايلخانان درحد شكوفايى و از نظر سيستم اقتصادى و مظاهر فرهنگى و هنرى دارای رونق چشمگیری بوده است. بیش تر آثار تاریخی و مذهبی استان زنجان، مانند مساجد جامع قروه، سجاس، قلابر، كاروانسراهاى نيک پى، سرچم، آثار تاريخى سلطانيه، خدابنده و ابهر در این دوران ساخته شده اند و بررسی آن ها به خوبی بر دیرینگی تاریخ منطقه گواهی خواهد داد.
ایلخانان مغول، شهر سلطانیه در خاور استان زنجان را به عنوان مرکز حکومت خود انتخاب كردند و بر آبادانی این منطقه همت گماشتند و به همان اندازه که کمرهمت بر آبادانی منطقه سلطانیه بستند، از آبادانی شهرها و مناطق دیگر غافل شده و به تدریج مناطق اطراف سلطانیه و خصوصاً شهر زنجان بر اثر بی توجهی حاکمان وقت، روبه ویرانی و نابودی گذاشت. پس از انقراض حكومت ايلخانى به دست سربداران، منطقه زنجان، دوباره آرامش و آبادانی نسبی یافت و بار دیگر سلطانیه و مناطق همجوار آن دچار رکود و رخوت گردیدند. فتنه تيمور لنگ در قرن نهم منطقه زنجان را بار دیگر تحت تاثیر خود قرار داد و تقريباً به كلى نابود و علایم آبادانی از آن محو شد. دراين دوره شدت تخريب و فقر به حدى بود كه ادامه حيات تنها در روى تپه ها به صورت جزيى ديده مى شد. به اين ترتيب ملاحظه می شود که تنش هاى سياسى و كشمكش هاى نظامى تا قرن دهم مانع از رشد و اعتلاى اقتصادى و فرهنگى در منطقه زنجان شده است. در دوران حكومت صفويه و قاجاريه به خصوص دوران حكومت شاه طهماسب صفوى، شاه عباس صفوى و آقا محمد خان قاجار فعل و انفعالات انسانى كمك شايانی به رونق نسبى منطقه كرد. اعتلا و رونق نسبی منطقه زنجان، به دوران حکومت صفویه باز می گردد. اهتمام سران حکومت صفویه نسبت به آبادانی تمام مناطق ایران و ساخت کاروانسراها و راه های ارتباطی و امن نمودن این راه ها و همچنین نزدیکی به قزوین که مدتی مرکز حکومت شاهان صفوی بوده، از دلایل مهم رونق منطقه زنجان در دوره صفویه بوده است. بخش بزرگی از روستاها، بخش ها و شهرهاى فعلى محدوده استان زنجان با توجه به سيستم فئودالى تا اواخر قرن سیزدهم هجرى قمرى تكوين و استقرار يافته و ادامه حيات داده اند. این استان به دلیل اهمیت ارتباطی خود در دوره قاجاریه از رونق نسبی برخوردار بوده و هم اكنون نیز يكى از مناطق آباد و با اهميت ايران است كه نقش مهمى را در عرصه هاى مختلف اقتصادى و ارتباطى كشور ايفا كرده و روز به روز هم در جهت آبادانی و رونق بیش تر آن تلاش های پيگيری صورت می گیرد.

ادامه مطلب

طبیعی و ملی غار یخکان

طبیعی و ملی غار یخکان با مساحتی بالغ بر1217 هکتار در سال1381 طی مصوبه شماره 225 مورخ 21/3/81شورایعالی محیط زیست به مجموعه مناطق تحت مدیریت سازمان پیوست.

موقعیت جغرافیایی:

اثر طبیعی و ملیغار یخکان با 4118768تا 4113293 عرض جغرافیایی و315500تا 309843 طول جغرافیایی در منتهی الیه جنوب شرقی استان اردبیل واقع گردیده است.

ویژگیهای منطقه:

غار یخکان در ارتفاع 2500 متری و با ارتفاع حدود 60 متر فاصله از نوک قله قرار گرفته است و جنس زمین آهکی میباشد در دهانه ورودی آن که رو به شرق واقع است آثار هوازدگی فیزیکی و خرد شدن سنگها، ناشی از یخبندان به صورت واریزه به خوبی قابل مشاهده است که گاه تا حدود یکصد و پنجاه متری تا پای رودخانه نیز واریزه
گسترش یافته است. دهانه ورودی آن بسیار کوچک (40 ´ 50 سانتیمتر) می باشد که از طریق یک راهرو تنگ و باریک به طول 10 متر و به قطر حداکثر 50 سانتیمتر به تالار وسیعی منتهی می شود. ابعاد این تالار 36 * 15 متر و حداکثر ارتفاع 20-15 متر می باشد. هوای داخل غار سرد و به شدت مرطوب و نمناک می باشد. حوضچه آبی در ضلع شرقی و در ارتفاع 1.5 متری از کف غار تشکیل شده است. آب آن از جمع شدن قطرات آب ناشی از تقطیر در اثر برخورد بخار آب با دیواره سرد تأمین می شود. این حوضچه دارای آب بسیار گوارا و فوق العاده سرد می باشد. تالار اصلی از جانب ضلع غربی به وسیله راهروهایی پیچ در پیچ به تالارهای کوچک مربوط می شود. از خصوصیات ویژه این بخش از غار جریان مداوم هوای مرطوب و تشکیل بلورهای یخ به صورت قندیل و ورقه های نازک در قسمتهایی از سطوح دیوارها و سقف می باشد و به لحاظ خاصیت یخچالی آن است که به نام یخکان یا معدن یخ نامیده می شود. جالب اینکه در مواقعی که هوای بیرون گرم است انجماد صورت می گیرد و با سرد شدن هوای خارج علاوه بر اینکه یخ تشکیل نمی شود بلکه یخهای موجود نیز شروع به ذوب شدن می نمایند. روستائیان به ویژه سکنه قراء گندم آباد و جلال آباد، رکن آباد در تابستان یخ مصرفی خود را از این غار تأمین می نمایند و اعتقاد دارند که یخ غار شفا بخش است.

جمعیت شهرهای استان زنجان

 

جهت اشنای باهرکدام ازشهرهای استان بروی ان کلیک کنید تااطلاعات لازم رابیابید جمعیت شهرهای استان زنجان

زنجان: پرجمعیت‌ترین شهر استان زنجان.

ابهر: دومین شهر پرجمعیت استان زنجان.

جمعیت شهرهای استان زنجان براساس سرشماری سال ۱۳۸۵ خورشیدی:^[۱]

ردیف	نام شهر	شهرستان	جمعیت	رتبه در شهرستان
۱	زنجان	زنجان	۳۴۱٬۸۰۱	۱
۲	ابهر	ابهر	۷۰٬۸۳۶	۱
۳	خرمدره	خرمدره	۴۸٬۰۵۵	۱
۴	قیدار	خدابنده	۲۵٬۵۲۵	۱
۵	هیدج	ابهر	۱۱٬۷۹۸	۲
۶	صائین‌قلعه	ابهر	۱۱٬۰۸۳	۳
۷	سلطانیه	ابهر	۵٬۸۶۴	۴
۸	سهرورد	خدابنده	۵٬۷۸۶	۲
۹	سجاس	خدابنده	۵٬۵۷۷	۳
۱۰	زرین‌رود	خدابنده	۴٬۹۵۶	۴
۱۱	آب‌بر	طارم	۴٬۹۱۸	۱
۱۲	ماه‌نشان	ماه‌نشان	۴٬۴۹۵	۱
۱۳	گرماب	خدابنده	۳٬۲۷۴	۵
۱۴	دندی	ماه‌نشان	۲٬۵۴۷	۲
۱۵	زرین‌آباد	ایجرود	۱٬۹۴۴	۱
۱۶	ارمغان‌خانه	زنجان	۱٬۵۸۱	۲
۱۷	چورزق	طارم	۱٬۳۴۳	۲
۱۸	حلب	ایجرود	۸۲۹	۲

«منبع- سایت ویکی بدیا