سرواباد

شهرستان سروآباد یکی از شهرستان‌های استان کردستان در غرب ایران است که از سمت غرب با کشور عراق هم مرز است. این شهرستان از شمال به شهرستان مریوان، از شرق به شهرستان سنندج و از جنوب به شهرستان کامیاران و استان کرمانشاه محدود می‌شود. مرکز این شهرستان شهر سروآباد است که تقریباً در ۸۰ کیلومتری غرب سنندج قرار دارد. این شهر به جهت داشتن مرز مشترک با کشور عراق از نظر سیاسی اهمیت دارد.

از نکات جالب توجه در مورد سروآباد وجود میکرواقلیم های متفاوتی چون کوهستانی و سردسیر تا معتدل و نیمه گرمسیری است که کشت انواع محصولات کشاورزی را در آن امکان پذیر ساخته است. همچنین سروآباد به قطب تولید توت فرنگی کردستان معروف است. این محصول در سطح وسیعی در منطقه کاشته می‌شود.كاشت توت‌فرنگي به عنوان ميوه فصل از شهر سروآباد فعلي به ساير قسمت‌هاي استان منتقل شد.

از نکات قابل توجه در مورد این شهر درصد بالای روستا نشینی در آن بوده که بالای 90 درصد است. زبان مردمان این سرزمین کردی با گویش هورامانی است. صنایع دستی منطقه شامل موج و جانماز، شالبافی، جاجیم بافی و قالی بافی می‌شود. بيشترين مردم منطقة اورامان كه در اين شهرستان زندگي مي‌كنند از صنايع دستي قابل توجهي برخوردار هستند به ويژه اينكه صنعت جولايي(نساجي سنتي)، كلاش‌دوزي، صنايع چوبي در اين منطقه رونق بسيار دارد.

مزیت های منطقه

مزيت‌سنجي و اولويت‌بندي كسب‌وكارهاي موجود در هر شهرستان برمبناي يک روش تحقيق انجام مي‌شود. در اين روش تحقيق، يک شناسنامه براي هر شهرستان و يک شناسنامه براي هر كسب‌وكار تدوين مي‌شود. اين شناسنامه‌ها به عنوان ورودي به نرم‌افزار داده‌شده و خروجي نرم‌افزار هم‌پوشاني اين دو شناسنامه و تعيين مشاغل مزيت‌دار شهرستان است. اين اولويت‌بندي‌ها توسط كارشناسان و افرادخبره هر شهرستان بازبيني و اصلاح مي‌شوند. يكي از منابع تحليل همين ليست مزيت‌سنجي اصلاح‌شده‌است. يكي ديگر از منابع تحليل، مصاحبه با كارشناسان و متخصصين حوزه اشتغال هر شهرستان است. در هر شهرستان با حداقل 3 نفر از اين افراد مصاحبه انجام مي‌شود. اين مصاحبه‌ها پياده‌سازي و ارزيابي مي‌گردد. در صورت وجود تناقض و ابهام بين اين 3 مصاحبه و ليست مزيت‌سنجي، مصاحبه‌هاي تكميلي و حتي مصاحبه بيشتر هم صورت مي‌گيرد تا تيم تحليل به نتيجه نهايي مطلوب دست‌يابد. بنابراين خروجي هر شهرستان از تجميع مصاحبه‌ها و ليست مزيت‌سنجي حاصل مي‌شود. در ادامه تحليل شهرستان سروآباد ارائه‌شده‌است.

تعیین کسب‌وکارهای مزیت‌دار شهرستان

همانطوريكه در قسمت مقدمه اشاره‌شده مبناي تحليل، مصاحبه‌ها و ليست مزيت‌سنجي است. از بررسي اين دو منبع رسته‌هاي رايج و اولويت‌دار شهرستان تعيين شده‌است. مبناي اين اولويت‌بندي، فراواني و ميزان اشاره افراد كارشناس به كسب‌وكارهاي رايج در هر شهرستان و اولويتي كه اين مشاغل در ليست مزيت‌سنجي دارند، است. در هر رسته كسب‌وكارهاي رايج به ترتيب اولويت مشخص شده‌است. در تحليل به مشاغل موجود، مشاغل قابل توسعه و مشاغلي كه هنوز در شهرستان راه‌اندازي نشده و پتانسيل ايجاد آن‌ها در شهرستان وجوددارد، اشاره شده‌است. مزيت‌هاي شغلي به ترتيب اولويت در ادامه آورده شده‌است.

1) باغداری

2) خدمات

3) دامداری

4) صنایع غذایی

5) صنایع دستی

6) زراعت

7) صنایع تبدیلی و تکمیلی

8) شیلات

9) طیور

10) صنعت

باغداری

شهرستان سروآباد به لحاظ داشتن آب و هوای متنوع در نقاط مختلف آن مستعد کشت و رشد محصولات متنوعی در زمینه باغداری شده است. آمار ها حاکی از این نظر است که شهرستان سروآباد از لحاظ میزان و کیفیت آب ها مشکلی ندارد. بنابراین زمینه برای تولید محصولات کشاورزی در این شهرستان وجود دارد.

محصول استراتژیک منطقه ی کردستان توت فرنگی است که قطب تولید این محصول، شهرستان سروآباد است. هر ساله در دوره برداشت توت فرنگی در فصل تابستان محصولات باکیفیتی به بازار فروش عرضه می شود و توت فرنگی این منطقه در ایران تقریبا تبدیل به برند شده است. از این جهت می توان در زمینه کاشت توت فرنگی در این شهرستان کار کرد. به لحاظ هم مرز بودن شهرستان با کشور عراق و مصرف کننده بودن این کشور از طریق مرز باشماق می توان صادرات توت فرنگی را رونق بخشید.

منطقه نیمه گرمسیری شهرستان که شامل منطقه اوراماناتِ تخت می شود، برای کاشت انار و انجیر منطقه ی مناسبی است.در حال حاضر سالانه میزان زیادی از این دو محصول از این منطقه برداشت می شود.اما به دلیل عدم وجود سردخانه و واحدی برای فرآوری، این محصولات به صورت خام فروخته می شود.گفتنی است که کیفیت این محصولات بسیار بالا بوده و مرغوبیت دارد.

به لحاظ اقلیم، این شهرستان کوهستانی بوده و برای کاشت درختان گردو بسیار مناسب است.به همین جهت در حال حاضر تولیدات گردو نیز انجام می شود و زمینه برای توسعه ی کاشت آن وجود دارد.

یک واحد تولید و بسته بندی قارچ و کمپوست در سروآباد فعال است و صادراتی به استان های تهران و کرمانشاه و کشور عراق دارد. در حال حاضر افراد زیادی در این واحد مشغول به کار هستند. به منظور افزایش صادرات و اشتغال زایی می توان این واحد را گسترش داد.

احداث گلخانه در شهرستان اگر چه بخاطر کوهستانی بودن منطقه در همه جا امکان پذیر نیست اما با راه اندازی این کسب و کار در مکان مناسب و درنظر گرفتن جوانب شغل گلخانه داری می توان به درآمد خوبی دست پیدا کرد. مزیت شهرستان این است که هم مرز با یک کشور کاملا مصرف کننده است و با تولید محصولات گلخانه ای از قبیل خیار، گوجه فرنگی و... امکان صادرات آن به کشور عراق وجود دارد. به همین جهت ایجاد آن می تواند موفق باشد.

از دیگر محصولات باغی که به میزان کمتر در این شهرستان تولید می شود می توان به گیلاس، سیب، آلبالو و انگور اشاره نمود. اگر چه سطح تولید این میوه ها به اندازه موارد قبلی نیست اما در صورت تمایل افراد می توان آن ها را کاشت.

کاشت گل محمدی از آن جایی که آب کمی مصرف می کند و می توان فرآوری های زیادی روی آن انجام داد، در این منطقه جواب می دهد. از این جهت پیشنهاد کاشت آن داده می شود.

خدمات

سروآباد مهمترين منطقه استان از لحاظ اهميت و تعدد جاذبه‌هاي طبيعي است. آبشارهاي فصلي ، چشمه‌هاي آب‌معدني مانند چشمة گواز و غارهاي تاريخي و طبيعي بسياري در شهرستان سروآباد وجود دارد كه متأسفانه به علت شرايط كوهستاني و بكر آن، مورد استفاده گردشگران واقع نشده است. قسمت اعظم منطقه اورامان كه داراي ارزش تاريخي، فرهنگي و طبيعي قابل توجهي است در اين شهرستان واقع شده است. این منطقه با باغ‌های فراوان، چشمه‌ها و کوه‌های سرسبز، برخوردار از سرسبزترین و زیباترین چشم اندازهای استان است. به همین جهت در فصل اردیبهشت این منطقه را نگین سبز کردستان می نامند. از جمله جاذبه‌های گردشگری منطقه، اورامان، رودخانه سیروان، چشمه آب معدنی بل، تفرجگاه ذرلی و درکی و مراسم پیر شالیار است. سروآباد از ديرباز مركز تصوف و محل اجتماع دراويش و صوفي‌هاي طريقت‌هاي مختلف بوده و آبادي دورود به عنوان يكي از پايگاه تصوف منطقه در حومه سروآباد واقع گرديده است.

به همین جهت سالانه گردشگران داخلی و خارجی زیادی برای بازدید از این مناطق به سروآباد می آیند اما به گفته ی کارشناسان به خاطر عدم وجود امکانات کافی و مناسب در شهرستان برای اسکان و اقامت به شهر همجوار یعنی مریوان می روند.

صنعت گردشگری و کسب و کارهای مرتبط با آن می تواند در این شهرستان به شغلی درآمد زا تبدیل گردد.احداث رستوران هایی با الگوی بومی و به کار گیری فرهنگ قوم کرد در پوشش و فهرست غذایی در این گونه رستوران ها می تواند مورد توجه مسافران و مخصوصا گردشگران خارجی باشد. همچنین آماده سازی مکان هایی برای اسکان افراد مطابق با معماری این منطقه نیز می تواند با استقبال مهمانان مواجه شود.

راه اندازی تله کابین در این منطقه نیز از دیگر پیشنهادات کارشناسان بوده است. البته در این زمینه باید به این نکته توجه داشت که این کار به سرمایه گذاری عظیمی نیاز دارد و در صورت تمایل فردی با پشتوانه مالی بالا اجرای چنین طرحی جوابگو است.

دامداری

دامداری نیز در این شهرستان جایگاه خوبی داشته و منجر به تولیدات محصولات لبنی و گوشتی مرغوبی می شود. متاسفانه اخیرا درصد زیادی از دام های سبک به صورت غیرقانونی از طریق مرز از ایران خارج شده و وارد کشور عراق می شوند و از آن جا که در این کشور با قیمت بالایی خریداری می شود، افراد زیادی به این کار روی آوردند.

در حال حاضر شرایط برای پرورش و نگهداری دام های سبک و سنگین با هدف تولید گوشت و شیر در سروآباد وجود دارد.از آن جایی که بازدهی دامداری کوتاه مدت است و نهایتا 6 ماه بعد، دامدار به سود می رسد افراد و مخصوصا جوان هایی که از شهرستان مهاجرت نکرده‌اند تمایل زیادی برای این کار دارند. به همین منظور می توان در زمینه پرورش گوسفند و بز در بخش دام سبک و گاو شیری سیمینتال در بخش دام سنگین کار کرد.

پوشش گیاهی مناسب منطقه، وجود گیاهان دارویی و شکوفه میوه های درختی باعث رونق زنبورداری و تولید عسل باکیفیت و مرغوب می شود.اگر چه زنبوردارانی در این زمینه فعالیت می کنند اما به دلیل ظرفیت خوب منطقه، زمینه برای گسترش تولیدات وجود دارد.

ذائقه مردم عراق به سمت مصرف عسل و مواد غذایی شیرین است به همین جهت از این تولیدات می توان در زمینه صادرات نیز استفاده نمود.علاوه بر آن عرضه این محصول می تواند باعث خرید از سمت گردشگران و مهمانان خارجی در مناطق پربازدید شهرستان باشد.

صنایع غذایی

همانگونه که پیش از این بیان شد،تولیدات باغی متنوع و با کیفیتی در شهرستان سروآباد صورت می گیرد که هیچ گونه فرآوری روی آن انجام نمی شود.علاوه بر آن باغداران و کشاورزان مجبورند تا این محصولات را به صورت خام با قیمت کم به واسطه گران بفروشند. دراین حالت سود خیلی کمی عاید آن ها می شود و باید با این مقدار درآمد، تا سال بعد زندگی خود را بگذرانند.

با راه اندازی واحدهایی درجهت فرآوری میوه های تولیدی منطقه می توان این مشکل را حل نمود. تهیه مربا و شهد از توت فرنگی و فرآوری انار (تهیه رب انار، کنسانتره، روغن هسته انار و...) به لحاظ وفور مواد اولیه در منطقه از جمله ی این پیشنهادات است.

امروزه تمایل افراد برای استفاده از گیاهان دارویی بالارفته و افراد توجه ویژه ای به طب سنتی و عرقیات گیاهی پیدا کرده اند. به طوری که می توان به کسب و کار کشت و فرآوری گیاهان دارویی به چشم یک شغل پرسود نگریست.

در کوهستان های اطراف شهرستان گیاهان دارویی نظیر گزنه، بنفشه، شاطره و بابونه به صورت خودرو رویش پیدا می کند.علاوه بر کشت این گیاهان در مزرعه و یا گلخانه به منظور افزایش تولید برای فرآوری، می توان فرآیند عرق گیری و یا خشک کردن و بسته بندی را روی این گیاهان اعمال نمود.البته طبق بررسی های انجام شده میزان رویش این گیاهان در کوهستان ها آنقدر بالاست که مواد اولیه به وفور در دسترس است.بنابراین می توان در این زمینه فعالیت کرد.

تهیه میوه خشک نظیر انجیر خشک و یا چیبس میوه های تولیدی شهرستان از دیگر پتانسیل هایی است که می توان روی آن کار کرد.این تولیدات در بازار قیمت خوبی داشته و در صورت افزایش سطح تولیدات می توان آن را صادر نمود.مزیتی که این کسب و کار دارد، این است که در قالب کارگاه های کوچک خانگی نیز قابلیت اجرا دارند. البته اخد مجوز سازمان بهداشت برای محصولات تولیدی می تواند فروش را رونق بخشد و برای مشتری اطمینان خاطر ایجاد کند.

به خاطر کشت نخود در این منطقه می توان در زمینه فرآوری این محصول کار کرد و واحدی در جهت تولید نخودچی و برشته کردن نخود راه اندازی کرد. در واقع در دسترس بودن مواد اولیه و نخود مرغوب تولیدی منطقه کردستان می تواند باعث تولید محصول باکیفیت شود.

در زمینه تولید شوریجات و ترشی نیز در شهرستان می توان سرمایه گذاری هایی انجام داد.با آموزش مناسب نکات این رشته، زمینه ایجاد مشاغل خانگی برای علاقه مندان فراهم می شود.

باتوجه به فراوانی گوشت و شیر تولید شده در منطقه سروآباد ظرفیت های مناسبی برای احداث واحدهای فرآوری و بسته بندی گوشت و همچنین تولید لبنیات وجود دارد.البته واحدهای تولید لبنیات سنتی در شهرستان وجود دارد اما بااین وضعیت باز هم می توان واحدهای جدیدی راه اندازی نمود.

تولید محصولات مشتقی از گوشت‌های فرآوری شده، در هر زمانی سوددهی دارد و از شغل‌های آزاد پردرآمد محسوب می‌شود. در بین فراورده های عمل آوری شده از گوشت، سوسیس و کالباس به دلیل آماده سازی سریع و همچنین طعم و مزه مطلوب، مصرف بیشتری دارد. برای حفظ این جایگاه و افزایش تقاضای این محصولات، علاوه بر انتخاب روش های مناسب تولید و فراوری، باید به نوع و شکل بسته بندی آنها نیز توجه نمود.

شیر و فرآورده هاي آن از مهمترین اجزاي تشکیل دهنده جیره غذایی انسان است که از لحاظ ارزش غذایی از کلسیم، فسفر، ویتامین هاي مورد نیاز و پروتئین، غنی می‌باشد و همیشه استقبال بسیار خوبی از این نوع محصولات می شود. البته باید توجه داشت برای موفقیت در زمینه تولید لبنیات باید به بالابردن توانایی در زمینه رقابت با نشان‌های تجاری معروف نیز فکر کرد.

صنایع دستی

منطقه ی اورامانات یا به گویش محلی هورامانات، صنایع دستی منحصر به فرد و ویژه ای دارد که بازار صادرات برخی از آن ها نیز در حال حاضر رونق دارد.

گیوه یا کلاش بخشی از پوشش سنتی کردهاست که از هزاران سال قبل از سوی این مردم مورد استفاده قرار می‌گرفته و هنوز هم استفاده می‌شود. نخ، چرم و هنر دست زنان کرد، گیوه را می‌سازد. زنان این دیار از دوران کودکی گیوه‌بافی را از مادران خود یاد می‌گیرند و در بقیه عمر در بیشتر اوقاتِ فراغت گیوه می‌بافند.

در حال حاضر صادرات این گیوه ها به کردستان عراق صورت می گیرد و سودآوری خوبی برای بافنده دارد. هر جفت گیوه با قیمت بالایی فروخته می شود. رونق این حرفه علاوه بر افزایش سطح صادرت می تواند موجب عدم فراموشی این هنر بی نظیر گردد.

ارغوان بافی که تولید صنایع چوبی از چوب درخت ارغوان است، در این منطقه رونق دارد و گردشگران و مهمانان نیز از آن ها استقبال می کنند. به جهت بالا بودن سطح بازدیدها از این منطقه گسترش این هنر پیشنهاد داده می شود.

لباس هرنج که متاسفانه به دست فراموشی سپرده شده است، نیازمند توجه و احیا است.این لباس از موی بز بافته می شود و در فصل زمستان خاصیت گرم کنندگی و در تابستان و بهار خاصیت خنک کنندگی دارد.به خاطر همین ویژگی منحصر به فرد کارشناسان پیشنهاد کار در این زمینه را داده اند.

موج و جانماز دو رهاورد ارزشمند از استان کردستان و منطقه اورامانات است. موج در منازل به عنوان رختخواب پيچ در مناطق شهری، به ویژه در ماه‌های سرد سال به عنوان روانداز استفاده می شود. این دو مورد اصولاً طى سفارش توليد مى‌شود ولى دستبافان محصول خود را رسماً نيز به بازار عرضه مى‌کنند. ماده اصلی ساخت موج ،پشم است. این محصول نیز قابلیت گسترش و آموزش جهت حفظ دارد.

زراعت

زراعت منطقه بیشتر بر پایه ی تولید گندم، جو و نخود استوار است و کشاورزان بیشتر در این زمینه ها فعالیت می کنند.

علاوه بر کشت محصولات نامبرده در منطقه می توان در زمینه کشت زعفران به صورت محدود و یا وسیع کار کرد. بدیهی است که با افزایش سطح تولید این محصول می توان در زمینه فرآوری و صنایع تبدیلی آن کار کرد.

در زمینه کشت صیفی جات اگر بخواهیم کار کنیم باید زمین ها تغییر کاربری داده شوند و سپس تولیدات را آغاز نمود.

در زمینه کشت گیاهان دارویی نیز می توان در شهرستان سروآباد فعالیت نمود. از جمله گیاهان دارویی این منطقه می توان به گیاه ثعلب، شیرین بیان، بومادران، گل ختمی، رازیانه، کاسنی، شوید، ‌بابونه، آویشن و موسیر اشاره نمود. اگر چه برخی از این گیاهان دارویی به صورت خودرو در شهرستان می رویند اما می توان طرحی را در زمینه کشت آن ها راه اندازی نمود. تقاضای مصرف گیاهان دارویی به علت روی گردانی از داروهای شیمیایی و یا حتی استفاده برخی از این محصولات در تولیدات کارخانه‌های بزرگ دارویی همواره رو به افزایش است. گیاهان دارویی گونه‌ها و مصارف مختلفی دارند. از این گیاهان نه تنها برای درمان بیماری‌ها بلکه در صنایع کنسروسازی، نوشابه سازی، ‌عطر سازی و غذایی نیز استفاده می‌شود.

صنایع تبدیلی و تکمیلی

با وجود حجم بالای تولیدات باغی در این شهرستان و شهرستان مریوان در مجاورت سروآباد هیچ واحد سردخانه برای ذخیره سازی و نگهداری محصولات باغی وجود ندارد. این در حالی است که درصورت احداث چنین واحدی می توان محصولات با کیفیت و مرغوب باغی را در خارج از فصل، توزیع کرد و از این نظر کشاورزان و باغداران به سود خوبی دست پیدا کنند. به همین خاطر راه اندازی سردخانه در این شهرستان مزیت فراوانی دارد. لازم به ذکر است احداث یک یا دو واحد سردخانه، ظرفیت شهرستان را به حد اشباع می‌رساند.

عسل تولیدی شهرستان که از مرغوبیت بالایی برخوردار است، نیازمند بسته بندی مناسب در ابعاد و اندازه های متفاوت است.همانگونه که پیش از این هم ذکر شد، موقعیت مناسب شهرستان به لحاظ داشتن جاذبه های گردشگری و دسترسی به مرز عراق از دیگر دلایلی است که وجود این حرفه را رونق میبخشد.

از آن جا که پرورش شیلات در منطقه به صورت وسیع انجام می شود و صادرات ماهیان سردآبی و گرمابی را داریم، بحث بسته بندی گوشت این ماهی ها به عنوان مزیتی مطرح می شود که می تواند علاوه برایجاد اشتغال و ارزش افزوده، محصول صادراتی را از نظر ظاهری بهبود بخشید.

راه اندازی واحدی در زمینه تولید موم و کندو نیز از دیگر پیشنهاداتی است که می توان در این شهرستان اجرایی نمود.

شیلات

با توجه به بررسی های انجام شده میزان و کیفیت آب در این شهرستان با مشکل خاصی مواجه نیست و می توان پرورش ماهی را در این منطقه گسترش داد. با این حساب اگر شخص بتواند برای راه اندازی استخر پرورش ماهی، مجوزهای لازم را کسب کند می تواند این شغل را راه اندازی کند. قیمت مناسب ماهیان سرد آبی و امکان صادرات به کشورهای دیگر می تواند مشکل فروش را حل کند.

طرح پرورش ماهیان گرمابی و خاویاری نیز اجرا شده و الحمدلله موفق بوده است. به همین خاطر اجرای چنین طرح‌هایی نیز قابلیت توسعه و گسترش دارد.

طیور

ساکنین شهرستان نسبت به مصرف گوشت کبک تمایل دارند و به همین خاطر می توان در جهت راه اندازی واحدی به این منظور فعالیت کرد. برای ایجاد این واحد می توان در مناطق گرمسیری و نیمه گرمسیری سروآباد آغاز به کار کرد. بدیهی است که به لحاظ شرایط منطقه در موضوع نزدیکی به مرز می توان صادرات گوشت کبک را داشت و درصورت رخ دادن این اتفاق پرورش کبک را توسعه بخشید.

برای پرورش بلدرچین نیز شهرستان شرایط مساعدی دارد و علاوه بر پرورش برای تامین گوشت، می توان در زمینه پرورش بلدرچین تخم گذار نیز فعالیت کرد.

گوشت بوقلمون به لحاظ ظاهر و خواص، شباهت زیادی به گوشت قرمز دارد. از طرفی قیمت آن نسبت به گوشت قرمز مناسب تر است به همین دلیل در سبد مصرف بسیاری از خانواده ها قرار گرفته است به همین جهت می توان در این زمینه نیز کار کرد.

صنعت

باتوجه به شرایط شهرستان و طبق بررسی‌های انجام‌شده کسب و کار قابل پیشنهاد در حوزه صنعت وجود ندارد.

در حال حاضر در شهرک صنعتی سروآباد کارخانه تولید در و لوله پی وی سی، معدن سنگ مرمر، واحد تولید کمپوست و قارچ و کارخانه تولید خوراک طیور فعال است. همچنین یک واحد بستهسروآباد در استان کردستان قرار دارد و با کشور عراق هم‌مرز است. تا قبل از سال ۱۳۸۲ سروآباد یکی از بخش‌های مریوان بود و پس از آن مستقل شد. آب‌و‌هوای کوهستانی و معتدل باعث شده است که کشاورزی در این شهر رونق خوبی داشته باشد؛ یکی از معروف‌ترین محصولات کشاورزی سروآباد توت‌فرنگی است. برخی ازجاذبه‌های طبیعی این شهر مانند غارها و چشمه‌ها به دلیل موقعیت کوهستانی تا حدودی ناشناخته مانده‌اند اما مکان‌های گردشگری دیگری مانند روستاها، آبشارها و آثار تاریخی از جاذبه‌های سفر به شهر سرو‌آبادند.

منطقه اورامانات از جمله مناطق زیبا ودیدنی استان کردستان است، که با طبیعت زیبا و بی نظیر خود علیرغم نداشتن راههای ارتباطی مناسب هر سال دهها هزار نفر را از نقاط دور نزدیک کشورمان و حتی کشورهای خارجی به دیدن خود فرا می‎خواند. طبیعت بکر، مناظربا شکوه، کوههای سر به فلک کشیده، پوشش جنگلی متنوع، سبزه ، گلهای رنگارنگ، رودخانه‌های دایمی و فصلی، چشمه های جوشان آبهای معدنی و آب و هوای چهار فصل از جمله جاذبه‌های طبیعی این منطقه است.

اورامان تخت

اورامان دربردارنده مکان‌هایی از جنوب غربی استان کردستان می باشد که بخشی از شهرستان‌های کامیاران، سنندج و بخش اعظمی از شهرستان سروآباد را شامل می‌شود. اورامان کوه‌های مرتفع با دره های عمیق، گل‌های رنگارنگ، آب و هوای چهار فصل، رودخانه و جنگل می باشد که شکل طبیعی آن را می‌سازد.

اورامان تخت که اخیرا تبدیل به شهر شده است به عنوان مرکز اورامان در ۶۵ کیلومتری جنوب غربی سروآباد قرار دارد، این روستا در سال ۱۳۹۱ به دلیل افزایش جمعیت و همچنین پیوستن روستای سرپیر در کنار آن، شهر گشت. ولی هنوز ویژگی‌های منحصر بفرد و طبیعت زیبای روستایی بزرگ را دارا می باشد. ساختار پلکانی خانه‌های اورامان و شکل هرمی روستا که در وسط آن روستایی باستانی قرار دارد، یکی از زیباترین جاذبه‌های توریستی سروآباد به شمار می‌رود.

روستای دزلی سروآباد

روستای دزلی از توابع بخش مرکزی شهرستان سروآباد در استان کردستان قرار دارد. درآمد بیشتر مردم روستا از فعالیت‌های زراعی، دامداری و باغداری، خدمات و صنایع دستی تامین می شود. کشت آبی و دیم در روستا رواج دارد و عمده محصولات زراعی این منطقه گندم و نخود است و انواع میوه‌های باغی مثل گردو، انگور، گلابی، گیلاس و یا زردآلو از محصولات این روستاست. روستای دزلی بافت متراکمی دارد. خانه‌های روستا دارای سقف‌های چوبی و سطح پنجره‌های کوچک و درهای چوبی است.

نسل، روستایی زیبا و گردشگرپذیر

این روستا بدلیل واقع شدن در پای کوه و وضعیت مسیل بودن آن در زبان کردی به معنای «که نه ته قیاو» زمینی که سیل زده باشد و همچنین باعث تخریب آن شده باشد و در جای دیگر به معنی آینده است.

از نظر تاریخی سند معتبری که حاکی از قدمت روستای نسل باشد در دست نیست اما براساس قبور و آثار تاریخی به جا مانده بیش از ۵۰۰ سال قدمت دارد.

روستای بوریدر

روستای بوریدر قبلا(ببری در) نام داشته است محلی که در آن جا ببرهای وحشی زندگی می کرده اند. قدمت آن به دوران اولیه اسلام و زمان عبدالله بن عمر برمی گردد. مسجد عبدالله در روستا وجود دارد و مردم در آن عبادت می کنند که قدمت آن به سیصد سال پیش باز می‌گردد. تابعیت تقسیماتی: روستای بوریدر از نظر تقسیمات کشوری تابع دهستان پایگلان در بخش مرکزی شهرستان سروآباد استان کردستان است.

روستای دیوزناو

دیوزناو به معنی جایی كه در آن خرس و دیو زیاد بوده است. مابین رودخانه سیروان و كوه شاهو قرار گرفته است همچنین دیوه زناو از دی وه زه ناو تشكیل شده است یعنی روستایی كه در آن درخت گردو وجود داشته است . دی یعنی روستا و وهز به معنی گردو می‌باشد و ناو یعنی درون و داخل می باشد روستای دیوزناو در جنوب غربی استان کردستان و در منطقه اورامانات سروآباد با فاصله ۴۵ کیلومتری از مرکز این شهرستان واقع شده است و پس ازگذشتن از راه‌های صعب‌العبور در دامنه رشته کوه‌های شاهو، به این روستا می‌رسیم، روستایی که دارای قدمتی هزاران ساله است، و به علت وجود قلل مرتفع و گرمسیری بودن این منطقه، مردم این روستا پاییز کم‌رنگی را تجربه می‌کنند و هرگز بارش برف را به تماشا ننشسته‌اند. با وجود طبیعت خشن و معماری خاص و فرهنگ سنتی ، زندگی با امید واستقامت، در جریان است. در واقع یکی از قدیمی‌ترین روستاهای هورامان که قبلاً به عنوان شهر مشهور بوده« دیوزناو» است.

روستای نوین

هوای معتدل كوهستانی در اين ديار ۷۰ هزار نفری شور و شعف به پا می كند و چشمه‌های فراوان، زايش هر لحظه را، گونه‌ای به تصوير ذهن می‌كشاند كه هر چه از ديدن آن حظ ببری و پرشوی، هنوز احساس خلأ می‌كنی و عطش برای سيراب شدن از سراب های آن داری. درخت های پهن برگ بلوط و پسته وحشی نيز، يكي از گونه های بسيار زيبای طبيعت را بر لوح اين سرزمين حك كرده است. گونه های جانوری متعدد و بسياری مشاهده می شود و زيباتر، سنجاب ايرانی است كه در سكوت متين جنگل، با شيطنت‌هايش، شور كودكی را يادآور می‌شود. گل‌های نيلوفر كبود(زرد) در كنار سراب‌ها مخيله بيننده را تا جنون زيبا دوستی پيش می‌برد.

روستای سرهويه

روستای سرهویه با جمعیتی حدود ۱۳۰۰نفر و ۳۰۰خانوار در ۷۵کیلومتری شهرستان سنندج در بخش ژاورود غربی قرار دارد. که از شرق به روستای هشمیز و از غرب به روستاهای هویه و سالیان و از جنوب به روستای بیساران و ازشمال با روستا های اویهنگ و ویسر همسایه است. روستای سرهویه که در بین دورودخانه «دره آبادی» و «دره ویم » قراردارد. دارای مناظر زیبای طبیعی میباشد. سنگ سخناخ و سنگ سفید (چه رمی) که در دره ابادی هستنند. هه راله زه ردی – قو لی قاورمه – ئاوسیاو – چادر گاه – هانه چیا – سه رهال- سویلان که راه رفتن به آن‌ها دره ویم می باشد.از جاهای بسیار دیدنی روستای سرهویه می‌باشند.

که هر ساله پذیرای کوهنوردان و دوستداران طبیعت می باشند.در ضمن اکثر مردم روستای سرهویه به کارکشاورزی پرورش توت فرنگی مشغول می‌باشند که سالانه حدود۳۵۰ تا ۴۰۰ تن توت فرنگی به بازار عرضه می کنند.. و روستای سرهویه دارای مدارس ابتدای و راهنمای می‌باشد . که دانش اموزان دروره متوسطه برای ادامه تحصیل به هویه و اویهنگ و یا به شهرستان‌های نزدیک می‌روند.

روستای ژیوار

روستای ژیوار در ناحیه ی هورامان کردستان، شهر سروآباد در جنوب کوه‌های کوسالان و در کنار رودخانه سیروان، قرار دارد. ژیوار درزبان کردی به معنی زندگی است. روستای ژیوار در میان دره است و این موقعیت خاص باعث شده که سال ها پیش ساخت پلکانی خانه ها را برایش انتخاب کنند. معماری روستای ژیوار مانند ماسوله پلکانی و ساختمان‌هایش سنتی است. یعنی حیاط خانه بالایی پشت بام خانه‌ای است که در ارتفاع پایین‌تر قرار گرفته است. اما وسعت آن از ماسوله بیشتر است. خانه‌های آن از سنگ ساخته شده‌اند.

آب و هوا

روستای ژیوار به علت قرار گرفتن در منطقه‌ای کوهستانی زمستان‌هایی سرد و سخت را پشت سر می‌گذارد. اغلب گردشگران ترجیح می‌دهند در بهار دلپذیر و فصل شکفتن طبیعت به آن سفر کنند، برخی دیگر تابستان را انتخاب می‌کنند تا چند روزی به دور از گرمای شهرها سپری کنند. البته کوهنوردان زیادی پاییز و زمستان به این روستا و ارتفاعات اطراف آن می‌روند. این روستا در رتبه‌بندی میزان پاک بودن آب و هوای شهرها و روستاهای کشور رتبه سوم را کسب کرده است. احتمالا یکی از دلایل اصلی آن صعب‌العبور بودن منطقه و تردد دشوار خودروها است که موجب بکر ماندن ژیوار شده است.

باغ‌های ژیوار

باغ‌های وسیع انجیر، انگور و انار در این روستا قرار دارند. از اصلی ترین محصولات ژیوار انار است و اکثر مردم آن با فروش محصولات درخت‌هایشان به ویژه انار زندگی خود را می‌گذرانند.در میان روستا دره دربند واقع شده که قدیمی‌ترین محله به حساب می‌آید. لباس‌های رنگارنگ مردم محلی از دیگر جذابیت‌های آن است. لباس مردم این روستا کُردی است که مانند سایر شهرهای ایران تا پیش از ورود پارچه‌های خارجی توسط خودشان تهیه می‌شد.

رودخانه سیروان

از زیبایی‌های طبیعی منطقه دره‌ها و رودهای بسیار آن است که هر کدام از یک کوه سرچشه می‌گیرند. از به هم پیوستن این رودها دو رودخانه ایجاد شده است که یکی از آن ها سیروان است. این رودخانه خروشان و زیبا از غرب روستا گذر می‌کند و مهم‌ترین رود منطقه است. همانند سایر رودخانه‌ها باعث آبادانی و ایجاد زندگی و طراوت در منطقه شده است. گل‌ها، درختان و گیاهان زیادی از این رود ایجاد شده است و آبزیان زیادی نیز درون رودخانه زندگی می‌کنند. می‌توانید زمانی را برای قدم زدن و پیاده‌روی در اطراف رودخانه اختصاص دهید اما به دلیل باریک بودن عرض آن قایقرانی در آن امکان‌پذیر نیست. این رود اورامانات را به دو بخش تقسیم کرده که برای سال‌ها تنها راه عبور از رودخانه پل دو آب در نزدیکی پاوه بود. سیروان در انتها وارد کردستان عراق می‌شود.

چشمه کانی بِل

چشمه کانی بِل یکی از جاذبه‌های طبیعی شهر سروآباد است که سرچشمه آن در رشته کوه زاگرس قرار دارد و از دهانه یک غار به‌صورت آبشاری خروشان به سمت بیرون حرکت می‌کند. آب این چشمه از کیفیت بسیار خوبی برخوردار است و سلامت آن از طرف سازمان جهانی بهداشت تایید شده است. آب چشمه کانی بل پس از خارج شدن از کوه به رود سیروان می‌ریزد و بعد از آن به سمت کشور عراق می‌رود و به رود دجله می‌پیوندد.

چشمه قُل

چشمه قُل اسم چشمه‌ای است که در کوهپایه کوه کوسالان بین روستاهای رزاب و دورود شهرستان سروآباد قرار دارد که عمق آن ۵ متر و قطرش ۳-۴ متر و از جنس سنگ می باشد. این چشمه در شروع فصل بهار یکباره فوران نموده و پرآب می‌شود که تا ماه‌ها تداوم دارد که بعد از مدتی در ماه اردیبهشت و گاهی نیمه ی اول ماه خرداد به طور ناگهانی خشک می‌گردد. در کنار این چشمه، چشمه‌های بسیاری فوران می‌کند که بر جذابیت و زیبایی این منطقه می‌افزاید؛ قل در زبان کردی و محلی معنای فوران کردن و جوشیدن می دهد که به همین دلیل بر این چشمه تعلق گرفته است. این چشمه یکی از جاذبه های سروآباد محسوب می‌شود.

گفتنی است روستاهای سلین، ژنین، دره‌کی، دله مرز، دل، حسين‌آباد، تفلی، چشميدر و تازه‌آباد از روستاها و جاذبه‌های گردشگری و بسیار زیبای سروآباد بوده است.

بندی ماهی نیز در این منطقه در حال احداث است.

زرینه اوباتو

زرینه اوباتو - سردترین شهر ایران

زرینه اوباتو – سردترین شهر ایران

شهر زرینه­اوباتو در جاده دیواندره به سقز در بخش کرفتو شهرستان دیواندره استان کردستان واقع شده‌است. این شهر در سال ۱۳۷۹ به شهر تبدیل شد. جمعیت این شهر نوپا حدود۲۵۰۰نفر است و با زبان کردی صحبت می­کنند. اقتصاد مردم این شهر مستقیماً وابسته به کشاورزی(کاشت گندم، جو و نخود) و خدمات مرتبط با آن است.

ارتفاع این شهر از سطح دریا ۲۱۴۲ متر است. شهر زرینه به دلیل قراگیری در فلات اوباتو فاقد توپوگرافی مشخصی است و در بستر هموار و یکنواختی با شیب کمتر از۵درصد قرار گرفته است.

از لحاظ اقلیمی؛ این شهر در طول سال حدود۲۵۰میلی­متر بارش دریافت می­کند و با دمای میانگین ۷٫۶درجه سانتیگراد سردترین شهر ایران از لحاظ میانگین دما به شمار می­آید. زرینه به عنوان یکی از نقاط سردسیر کشور از ۱۲ ماه سال تقریباً ۶ ماه پوشیده از برف است، از این­رو قابلیت تبدیل شدن به نگین برفی ایران زمین را دارد. اما متاسفانه در حال حاضر از حداقل امکانات هم برخوردار نیست و دارای بافت و فرهنگ روستایی است و به نظر می­رسد تبدیل آن به شهر کاری اشتباه و نابجا بوده و بجز رشد غیرمنطقی قیمت زمین و افزایش انتظارات دستاوردی برای مردم این روستا – شهر ندارد.

اکوسیستم “شکارممنوع زرینه اوباتو” در نزدیکی این شهر دارای چشم‌اندازهایی بی‌نظیر از مراتع سرسبز و کوهستان‌های مرتفع و رودخانه­های پرآب برای گردشگری در بهار و تابستان است. پرنده “میش­مرغ” به عنوان یکی از گونه­های جانوری در معرض انقراض در این اکوسیستم زندگی می­کند. این پرنده زیبا و ارزشمند در فصول بهار، تابستان و پاییز در این منطقه دیده می‌شود و از سوی سازمان حفاظت محیط زیست جزء حیوانات “حمایت شده” اعلام شده است.

موقعیت شهر زرینه اوباتو

تصاویری از زمستان زرینه اوباتو

تصاویری از تابستان زرینه اوباتو

دهگلان

معرفی شهر دهگلان

دِهگُلان یکی از شهرهای استان کردستان و مرکز شهرستان دهگلان در منطقه لیلاخ در دشتی وسیع کنار رودخانه فصلی واقع شده‌است. شهر دهگلان در ۴۵ کیلومتری خاور سنندج (در مسیر سنندج به همدان) قرار گرفته و ۴۵۳۸۶ نفر جمعیت دارد (برآورد۱۳۹۵خ) دشت‌های دهگلان حاصل‌خیز بوده و گندم و سیب زمینی از مهم‌ترین محصولات این شهرستان می‌باشند. دهگلان دارای مردمانی اکثراً کرد زبان است به طوری که احتمالاً بیش از ۹۹٪ جمعیت آن کرد می‌باشند و با زبان کردی سورانی گویش لیلاخی تکلم می‌کنند.مردم دهگلان در اکثریت مسلمان و سنی شافعی مذهب اند.

تقسیمات کشوری

دهگلان در سال ۱۳۶۲ به شهر و در تابستان سال ۱۳۸۶ به شهرستان ارتقاء پیدا کرد و دهستان بلبان‌آباد نیز به بخشداری ارتقاء یافت.

وجه تسمیه

اسم این شهر از اول (دێولان) بوده و در حال شهروندانش با همین نام شهرشان را به دیگران می‌شناسانند، اسم دهگلان مستعار و جدید می‌باشد. گفتنی است دیولان از ترکیب دو کلمه (دیو) به معنی خدا (دیو یکی از واژه‌های کهن و قدمت آن به دوران آریاییان می‌رسد)، و (لان) به معنی جایگاه که معنی کلی (دیولان) جایگاه خدا می‌باشد.

سطح سواد

شهر دهگلان از نظر سطح سواد اولین شهر استان کردستان است. روستای قادرمرز که عنوان با سوادترین روستای کشور را دارد در این شهرستان واقع شده‌است.[۱]

صنعت و کشاورزی

از لحاظ توسعه صنایع نیز متوان به شهرک صنعتی دهگلان که بزرگترین شهرک صنعتی در استان است اشاره کرد. دامپروری نیز در این منطقه به نحوی است که در رده برترین تولیدکننده گان استان قرار گرفته‌است. تولید محصولات کشاورزی در این منطقه شامل: گندم، جو، ذرت، سیب زمینی، زعفران، چغندر، یونجه و سایر محصولات دیگر است که بخش عمده تولید محصول سیب زمینی است.

اقلیم و گردشگری

این شهر دارای زمستان‌های بسیار سرد و تابستان‌های با هوای دلنشین و معتدل است. مناطق گردشگری نیز شامل سدهای قوچم، برده رشه و سورال، کوه سلطان سراج،کوه سرمه لی و امام زاده شیدا، روستای قادرمرز، روستای باشماق، روستای گزگزاره است

اقلیم و گردشگری

این شهر دارای زمستانهای سرد و تابستان‌های معتدل با هوایی مطبوع و دلنشین است.

مناطق گردشگری نیز شامل:

مقبره کوه شیدا گنبد شیدای نازدار یکی از مهمترین بناهای یادمانی استان کردستان است که در شهرستان دهگلان قرار دارد. این بنا، گنبدی سنگی مربوط به دوره ساسانی بوده که بعدها در قرون میانی اسلامی گنبدی نو با مصالح آجری در آن اجرا شده که از هر جهت جغرافیایی تا ده ها کیلومتر بر راه های ارتباطی منطقه تسلط داشته است.این مکان همچنین محل دفن سبحان وردی خان والی کردستان در زمان نادر شاه افشار است. و به احتمال زیاد محل دفن یک شاعر متخلص به شیدای نازدار هم باشد که بر اساس روایات آثار او هنگام هجوم مغولان معدوم گردیده است.

سد سنگ سیاه

سد سورال

سد قوچم

کوه پنجه

کوه سرمه لی

کوه سلطان سراج الدین کوه هفت سواران/ این کوه در ده کیلومتری جنوب شهر دهگلان واقع شده و در کوهپایه آن روستای مبارک آباد (کوله ره‌ش) قرار داد. هفت سوار دلاور که نماد مقاومت اهالی لیلاخ در برابر هجوم سپاهیان مغول به کردستان هستند در این کوه تدفین شده‌اند. هفت سواران کوهی مقدس برای لیلاخ و کردستان به شمار میرود و اهالی منطقه اغلب برای عبادت و پاسداشت دلاوری و مقاومت این هفت سوار به این کوه پناه میبرند . غارتگران میراث باستانی آسیبهای جبران ناپدیری به این کوه و مقبره‌ها وارد نموده‌اند. یکی دیگر از جاذبه های طبیعی و گردشگری شهرستان دهگلان کوه خاتون شیشەڕێ با دهانه آتشفشانی آن است. این کوه در کیلومتر بیست جاده سنندج و در گردنه لیلاخ واقع شده است و به دماوند کردستان معروف است(به دلیل چشم انداز و تشابه ظاهری آن با کوه دماوند).

دهگلان نام جدید شهری در استان کردستان است که در قدیم به نام دیولان شهرت داشته و ۵۰۰۰ سال قدمت دارد؛ این نام که معنی زیبای جایگاه خدا را دارد به دوران قبل از زرتشت بر می گردد. شناخته می شده و یکی از شهر های زیبا و گردشگری استان کردستان به شمار می آید.استان کردستان آب و هوای مثال نزدنی و طبیعت بسیار زیبا و جذابی دارد که مثال زدنی نیست؛ شهر دهگلان نیز یکی از جواهرات استان کردستان است که جاذبه های گردشگری و طبیعی زیادی را در خود جای داده است. شهر دهگلان در مرکز شهرستان دهگلان واقع شده است و این شهر موقعیت مکانی بسیار خوبی دارد زیرا نه تنها در دشت وسیع و زیبای لیلاخ واقع شده است بلکه در کنار این شهر رودخانه فصلی وجود دارد که به این منطقه یک امتیاز مثبت می دهد.
شهر دهگلان در نزدیکی سنندج قرار گرفته و شما با فاصله ۴۵ کیلومتر از سنندج می توانید در مدت زمان کمی خود را به سنندج برسانید و از این مکان نیز دیدن کنید. با ما همراه باشید تا اطلاعات مهم و جالب دیگری در رابطه با شهر دهگلان به دست آوریم.

همانطور که گفته شد، شهر دهگلان یکی از شهر های توریستی و زیبای استان کردستان است که مانند دیگر نقاط استان کردستان طبیعتی بکر و بسیار دیدنی دارد. شهرستان دهگلان شهرستانی با سابقه درخشان و سربلند استان کردستان است که حدود ۸۷ درصد مردم این شهرستان با سواد هستند. شهر دهگلان سالانه و به طور متوسط ۵۵۰ میلی متر بارش دار و این شهر در زمستان و فصل های سرد به یکی از سردترین مناطق ایران تبدیل می شود. شهر دهگلان که در شهرستان دهگلان واقع شده است در سال ۱۳۸۶ به شهرستان ارتقا پیدا کرد و با شر‌وع پروژه راه اندازی جاده جدیدی که از شهر دهگلان می گذرد؛ شهر دهگلان مسیر های پیشرفت زیاد دیگری را نیز پشت سر خواهد گذاشت.

زبان و مذهب شهر دهگلان

شهرستان دهگلان حدود ۲۵۹۹۲ نفر جمعیت دارد و مردم شهر دهگلان اکثرا به زبان شیرین و زیبای کردی سخن می گویند و تقریبا همه ی افراد ساکن این شهر اصالتا کرد هستند؛ البته شهر دهگلان مانند دیگر شهر های ایران به زبان فارسی نیز تسلط دارند و از زبان شیرین فارسی برای مکاتبات رسمی خود استفاده می کنند. مردم شهرستان دهگلان مذهب مسلمان و سنی شافعی دارند.

شغل اهالی دهگلان

شهرستان دهگلان نه تنها در کشاورزی بلکه در صنعت نیز ید طولایی دارد و شهرک صنعتی دهگلان (در شهرک صنعتی دهگلان لوله پلی اتیلن، کاشی و سرامیک از جمله صنایع مورد کاربری این شهر هستند.) واقع در این شهرستان بزرگترین شهرک صنعتی استان کردستان است. مردم شهرستان دهگلان با فعالیت در شهرک صنعتی دهگلان، دامپروری و کشاورزی امرار معاش می کنند و در استان کردستان از موفق ترین دامپروران، کشاورزان و صنعتگران به شمار می آیند. از جمله محصولات کشاورزی شهرستان دهگلان گندم، جو، ذرت، سیب زمینی، زعفران، خیار، گوجه فرنگی، کلزا، چغندر، دانه های روغنی، یونجه و… است؛ البته کشاورزان این منطقه بیشتر سیب زمینی را به عنوان محصول عمده کشت می کنند. مردم پر غرور شهر دهگلان با کار هایی مانند مرغداری، زنبورداری و پرورش شتر مرغ نیز امرار معاش می کنند.

سنت ها و آداب و رسوم خاص دهگلان

شهر دهگلان اکثرا رسوم و سنت های اصیل استان کردستان را دارد؛ از جمله سنت های مهم و اصیل شهر دهگلان مراسم خاص ماه رمضان این شهر است. در مراسم ماه رمضان، مردم شهر دهگلان با دیدن ماه با ساز و دهل به استقبال ماه مبارک رمضان می روند و از دیر باز مردم این شهر از یک ساعت قبل از سحر با ساز و دهل مردم را برای خوردن سحری و راز و نیاز بیدار می کردند و به این کار مراسم سحر خوانی می گفتند. مردم دهگلان علاوه بر اینکه نماز جماعت را به انفرادی در ماه مبارک رمضان ترجیح می دهند، بلکه ۱۱ الی ۲۱ رکعت نماز تراویح می خوانند.
یکی از سنت های جالب شهر دهگلان عیدی خاصی است که به تازه عروس ها و یا دختران نامزد کرده می برند؛ خوانچه عیدی است که از طرف خانواده داماد و یا عروس برای دختر برده می شود.رقص محلی و مراسم هلپرکی استان کردستان که در ایام مهمی مثل نوروز برپا می شود طرفداران زیادی دارد و گردشگران زیادی را به خود جذب می کند. یکی دیگر از رسوم زیبای کردستان که امروزه فقط در بعضی روستا ها با اجرا در می آید؛ مراسم نوروز توانی است که در این مراسم افراد روستا همه در یک خانه جمع می شوند و روایت هایی از شاهنامه را نقالی می کردند.

جاهای دیدنی دهگلان

اسم این شهر در ابتدا (دیولان) بوده و از ترکیب 2 کلمه (دیو) به معنی خدا (دیو یکی از واژه های کهن و قدمت آن به دوران آریاییان می‌رسد) و (لان) تشکیل شده و معنی کلی آن جایگاه خدا است.این شهرستان دارای 116 اثر تاریخی شناسایی شده و 62 اثر تاریخی ثبت در فهرست آثار ملی است که 56 اثر آن مربوط به تپه های تاریخی است.

دشت های زیبا و سرسبز و کوه های نسبتا سفید پوش دهگلان در ایام نوروز، زینت بخش این شهرستان بوده و چشم ها را نوازش می دهد.

اهالی دهگلان کوه شیدا را به کوه شیطه و یا شیبا، که به معنی کوه نور است، می‌شناسند. بالای کوه بنایی گنبدی‌شکل وجود دارد که می‌گویند قبر امان‌الله خان والی کردستان است و عده‌ای دیگر این مقبره را به امامزاده شیدای نازار می‌شناسند. این بنا در سال ۱۳۸۱ در فهرست آثار ملی ایران ثبت شد. درختان بادام،‌ گون درمنه، گندمیان و مرزه کوهی قسمتی از پوشش گیاهی کوه شیدا را تشکیل داده‌اند.

روستای چاغربلاغ

این روستا در بخش بلبان آباد شهرستان دهگلان در استان کردستان در غرب ایران قرار داردذچاغربلاغ٬ ازشرق به روستای سرب شیخ حسن٬ از غرب به روستای کاکو علیا و کاکو سفلا٬ از شمال به کوههای احمد آباد پنجه و از جنوب به کوههای روستاهای بخش سنقر کلیایی(حسین آباد و گرگین دره) قرار دارد. شغل مردم روستا اکثریت کشاورزی و دامداری سنتی و کار در شهرهای بزرگ به صورت فصلی می باشد. روستای چاغربلاغ با دارا بودن منابع آبی سطحی از سفره های زیر زمینی دارای چشمه های زیادی میباشد.

روستاهای گزگزاره سفلی و علیا

این 2 روستا در بخش بلبان آباد از توابع شهرستان دهگلان قرار دارند و اهالی روستا بیشتر به کار کشاورزی، دامداری و باغداری مشغول هستند.گندم، جو، نخود و یونجه از محصولات کشاورزی این روستاها و سیب، هلو، زردآلو، گیلاس، انگور و خیار از جمله محصولات باغی آن ها هستند.باغات و طبیعت زیبای این 2 روستا باعث شده بسیاری از مردم منطقه و اطراف برای گذراندن اوقات فراغت در این روستاها حضور یابند.

شیطان بازار

منطقه شیطان بازار در دو کیلومتری کوه شیدا در شهر دهگلان قرار دارد. ویژگی این منطقه وجود سنگ‌های آهکی است که در اثر عوامل طبیعی مانند باد و باران به شکل‌های عجیبی مانند انسان و حیوان درآمده‌اند و گردشگران بسیاری برای دیدن سنگ‌های عجیب این منطقه راهی دهگلان می‌شوند.

سد های سورال و سنگ سیاه

این سد در 26 کیلومتری دهگلان و سه کیلومتری جنوب غربی روستای سورال قرار دارد و مکان مناسبی برای تفریح مردم دهگلان و روستاهای اطراف این سد است.در حال حاضر این سد فاقد امکانات رفاهی برای مردم است و قرار است برای این مهم، سرمایه گذار بخش خصوصی وارد عمل شود.سد سنگ سیاه کردستان نیز در 80 کیلومتری شهر سنندج و 25 کیلومتری دهگلان قرار دارد و مکان تفرج مردم منطقه است.

شهر دهگلان یکی از شهر های واقع در شهرستان دهگلان استان کردستان است که مانند دیگر شهر های استان کردستان طبیعت بکر و زیبایی دارد. از آنجایی که شهر دهگلان آب و هوای سردی در فصل زمستان و پاییز دارد و در کل جزو یکی از مناطق سرد ایران به شمار می آید بهترین زمان سفر به این شهر فصل های بهار و تابستان است. از اوایل بهار تا اوایل تابستان جزو بهترین زمان برای مسافرت به شهر دهگلان کردستان است. شهر دهگلان مکان های دیدنی بسیار زیادی دارد که در این قسمت به این مکان ها اشاره می کنیم:

کوه شیدا

کوه شیدا یکی از مکان های دیدنی شهر دهگلان است که در میان افراد شهر دهگلان به نام های کوه شیطه و یا کوه شیبا ( به معنی کوه نور )معروف است؛ که حدود ۲۲۳۲ متر ارتفاع دارد. کوه شیدا آرامگاه گنبدی شکل به نام شیدای نازار در بالای خود دارد که بنا به روایت هایی آرامگاه امان الله خان والی کردستان است. آرامگاهی که در بالای کوه شیدا قرار دارد در سال ۱۳۸۱ به ثبت آثار ملی ایران رسید. در دامنه کوه شیدا پوشش گیاهی مانند درختان بادام، گون درمنه، گندمیان و مرزه کوهی وجود دارد که در مسیر کوهپیمایی ممکن است با آنها رو به رو شوید.

منطقه شیطان بازار:

یکی از جاذبه های گردشگری و طبیعی خاص شهر دهگلان منطقه شیطان بازار است که در ۲ کیلومتری کوه شیدا قرار ‌گرفته و توجه های زیادی را به خود جلب می کند. منطقه شیطان بازار سنگهایی از جنس آهک دارد که به دلایل طبیعی مختلفی مانند باد و باران و فرسایش به شکل های عجیب و غریبی در آمده است.

سد های سورال و سنگ سیاه:

یکی از مکان های دیدنی و تفریحی شهر دهگلان سد های سورال و سنگ سیاه این شهر اند. سد های سورال و سنگ سیاه بیشتر مکانی تفریحی و شناخته شده برای افراد بومی شهر دهگلان است و مردم دهگلان در نزدیکی این سد ها به تفریح و پیک نیک می پردازند . سد سورال یکی مکان های دیدنی شهر دهگلان است که با اینکه امکانات تفریحی ندارد اما راه پیشرفت زیادی دارد . سد سورال در ۲۶ کیلومتری دهگلان و ۳ کیلومتری جنوب غربی روستای سورال قرار دارد. سد سنگ سیاه نیز یکی دیگر از سد های واقع در۲۵ کیلومتری شهر دهلران است و تا شهر سنندج ۸۰ کیلومتر فاصله دارد.

روستا های گزگزاره سفلی و علیا:

شهر دهگلان دو روستای خوش آب و هوا با طبیعتی زیبا دارد که از پربازدیدترین مکان های شهر دهگلان به شمار می آیند. روستا های گزگزاره سفلی و علیا دو روستای بسیار زیبا در کردستان هستند که مردم این روستا ها بیشتر روی کشاورزی، دامداری و باغداری تمرکز کردند و از این راه امرار معاش می کنند؛ به همین علت باغ های زیبایی در این منطقه وجود دارد که توجه های زیادی را به خود جلب می کنند و این دو روستا که در بخش بلبان آباد از توابع شهرستان دهگلان واقع شده اند سالانه باعث بازدید افرادی زیادی به شهر دهگلان می شوند. در روستا های گزگزاره سفلی و علیا کشاورزان بیشتر گندم ، جو و یونجه را به عنوان محصولات کشاورزی خود کشت می کنند و باغداران از محصولات باغی همچون سیب، هلو، زردآلو، گیلاس، انگور و خیار امرار معاش می کنند‌.

سوغات دهگلان

شهر دهگلان انقدر که طبیعت و جاذبه های دیدنی برای نمایش دارد؛ سوغات و صنایع دستی ندارد. شهر دهگلان استان کردستان در گلیم بافی هنر اصیل ایرانی جایگاه والایی دارد و گلیم ها با طرح های اصیل ایرانی یکی گزینه های جالب برای سوغات هستند که می توانید از شهر دهگلان کردستان بخرید . اگر در تاریخ ۲۰ تا ۲۹ اسفند به شهر دهگلان سفر کردی حتما از نمایشگاه های دیدنی شهر دهگلان دیدن کنید؛ زیرا در ۲۶ غرفه ای که در این نمایشگاه وجود دارد می توانید انواع و اقسام صنایع دستی بانوان شهرستان دهگلان را ببینید و یا با خرید این صنایع دستی سوغاتی زیبا را از این شهر به یادگار ببرید.
از آنجایی که بیشتر محصولات کشاورزی و باغداری شهر دهگلان به صورت انبوه کاشت نمی شود هر روستا و بخش از توابع شهرستان دهگلان محصولات منحصر به فرد خود را دارد که ممکن است به خرید آنها علاقه داشته باشید؛ عسل، سیب، آلو، زردآلو، گیلاس، انگور و خیار از جمله ایم محصولات استند که فصل ها و روستا های مخصوص خود را برای خرید دارند.
بعضی اوقات محصولات باغی و کشاورزی را می توانید در کنار خیابان ها، مسیر و در داخل شهر ها و روستا های شهر دهگلان تهیه کنید.

منبع

گردشگری چهارگوشه ایران

ویکی پدیا

کامیارن

کامیاران یکی از شهرهای استان کردستان و مرکز شهرستان کامیاران است که در فاصله ۶۵ کیلومتری جنوب سنندج واقع شده‌است فرهنگ این شهرستان نیز مانند سایر نواحی استان کردستان است و مردم آن به زبان کردی تکلم می‌کنند. گویش اصلی ساکنان شهر کامیاران کردی اردلانی و هورامی است، بخشی از مردم این شهر کردنشین از گویشوران لکی و کردی کرماشانی هستند

پیشینه

در دوره حکومت آشوریان کامیاران مطابق با ایالت خارخار، یکی از ایالات کشور آشور بود

متعاقب جنگ جهانی اول که روس‌ها بخشی از کشور ایران در شمال و ترک‌ها بخش دیگری را در غرب اشغال کردند؛ در محرم سال ۱۳۳۴ قمری، نیروهای ایرانی به سرپرستی شونمام -کونسول آلمان در کرمانشاه- به فرماندهی سردار رشید و سنجرخان که از عشایر روانسر، جوانرود، گشکی و رمشتی تشکیل شده بود و تعدادی از مجاهدان به فرماندهی میرزا غفارخان زنوزی و یگان‌هایی از ژندارم‌های ایرانی به علاوهٔ یگان‌هایی از ارتش عثمانی به فرماندهی محی‌الدین بیگ به نیروهای روسیه به فرماندهی مامانوف در کامیاران حمله کردند. روس‌ها شکست سختی خورده و از راه سنندج به بیجار و از آنجا به زنجان عقب‌نشینی کردند

تغییرات شهری

طرح جامع شهر کامیاران در جلسهٔ مٰورخهٔ ۲ خرداد ۱۳۴۵ شورای عالی شهرسازی از سوی استاندار استان کردستان پیشنهاد شده و تصویب گردید

کامیاران در فصول بهار و پاییز آب و هوای دلپذیری دارد. اما زمستان‌های این شهر سرد و تابستان‌ها نیز گرم می‌باشد.دلیل گرمای تابستانهای گرم در این شهرستان سد سازی های گستردە است بە طوری کە در این شهرستان بالغ بر 30سد بزرگ و کوچک وجود دارد

گردشگری

روستای پالنگان در شهرستان کامیاران

کامیاران دارای ۱۳۰ بنای تاریخی است که ۷۴ اثر آن به ثبت ملی رسیده‌است. کامیاران همچنین دارای ۳۰ منطقه نمونه گردشگری و ۴ روستای هدف گردشگری می‌باشد؛ که زیباترین آن روستایی به نام پلنگان (به زبان محلی پالنگان) است و به آثار طبیعی و همچنین معماری خانه‌های مردمانش مشهور است. همین پتانسیل‌های سبب شده‌است که کامیاران بیشترین درصد بازدید گردشگر در استان و به ویژه در بخش گردشگری روستایی داشته باشد.[۹]

آب و هوای کامیاران

عکس از گوگل‌مپ (عکاس: بهروز رحمانی)

شهر کامیاران به دلیل قرارگیری در اقلیم کوهستانی،‌ دارای آب و هوای معتدل در فصل‌های بهار و پاییز، تابستان‌های گرم و زمستان های سرد و طولانی است. بنابراین اغلب گردشگران فصل بهار را به عنوان بهترین زمان سفر به کامیاران انتخاب می‌کنند. چنانچه در فصل زمستان قصد سفر به این شهر را دارید لازم است تا پوشش و تجیزات مناسب جاده‌های کوهستانی و برف‌گیر را به همراه داشته باشید.

جاهای دیدنی کامیاران

عکس از ویکی‌مدیا (عکاس: سالار ارکان)

شهرستان کامیاران که شهر کامیاران به عنوان مرکز آن شناخته می‌شود، از گردشگرپذیرترین مناطق استان کردستان به شمار می‌رود که بیش از ۳۰ منطقه نمونه گردشگری و ۴ روستای هدف گردشگری را در دل خود جای داده است. از مشهورترین جاهای دیدنی کامیاران می‌توان به روستای پالنگان اشاره کرد که به خاطر معماری خاص، از شناخته‌شده‌ترین روستاهای پلکانی ایران به شمار می‌رود و به «ماسوله کردستان» معروف است.

سنگ نوشته اورامان، کتیبه‌ای آشوری در کوه زینانه کامیاران است که در قرن اول قبل از میلاد نگاشته شده است و از مهمترین آثار تاریخی کامیاران به شمار می‌رود.

چشمه کواز، آبشار تنگی‌ور، منطقه حفاظت‌شده کوسالان و شاهو نیز از مهم‌ترین جاذبه‌های طبیعی کامیاران هستند.

سوغات کامیاران

عکس از ایسنا (عکاس: نامشخص)

کامیاران نیز هم‌چون دیگر شهرهای استان کردستان دارای طیف وسیعی از صنایع دستی از قبیل قالی و گلیم دستباف، گیوه یا کلاش، لباس کردی و محصولات نازک‌کاری چوب است که در کنار ارزش فرهنگی،‌ از بهترین سوغات کامیاران به شمار می‌روند. هم‌چنین محصولات طبیعی کامیاران مانند عسل یا انواع سبزیجات کوهی، به دلیل کوهستانی بودن منطقه، از مرغوبیت بالایی برخوردار هستند.

رستوران های کامیاران

در سفر به کامیاران می‌توانید برای صرف غذا به رستوران مروارید یا پیتزا و فست‌فود زاگرس که از رستوران های کامیاران هستند، مراجعه کنید. همچنین با طی اندک مسافتی بیشتر می‌توانید به یکی از اقامتگاه‌های بومگردی اطراف شهر مراجعه کنید که معمولا از بهترین گزینه‌ها برای صرف غذاهای محلی به شمار می‌روند. در نظر داشته باشید، هماهنگی قبلی در مراجعه به این اقامتگاه‌ها از موارد ضروری است.

هتل های کامیاران

عکس از گوگل‌مپ (عکاس: M A)

خانه معلم کامیاران از تنها هتل های کامیاران است که علاوه بر پذیرش فرهنگیان امکان استفاده آزاد را نیز فراهم کرده است. اما چنانچه به فرهنگ و سنت‌های زندگی مردم محلی و تجربه بیشتر آن علاقه‌مندید، به شما پیشنهاد می‌کنیم در سفر به این شهر، اقامتگاه‌های بومگردی کامیاران را از دست ندهید. اقامتگاه های بومگردی سردره، تریفه، نیشتمان، روژ و گلین در فاصله اندکی از شهر کامیاران قرار گرفته‌اند و بهترین فرصت‌ برای دوستداران اقامت در روستاهای آرام و به دور از هیاهو به شمار می‌روند.

راهنمای سفر به کامیاران

عکس از ویکی‌مدیا (عکاس: حسام درودگر)

شهر کامیاران در در فاصله ۷۰ کیلومتری جنوب سنندج قرار گرفته و با وسیله شخصی،‌ اتوبوس‌های مسافربری یا سواری‌های خطی می‌توانید به آسانی از مبدا ترمینال‌های مسافربری سنندج به شهر کامیاران سفر کنید. چنانچه از استان کرمانشاه عازم کامیاران هستید، این شهر در فاصله ۶۰ کیلومتری شهر کرمانشاه قرار دارد.

فاصله تهران تا کامیاران حدود ۵۲۰ کیلومتر است و مسیر ساوه-همدان- دهگلان- کامیاران سریعترین راه برای دسترسی به شهر کامیاران است. شرکت‌های مسافربری مختلف از ترمینال غرب تهران و از پایانه

مریوان

به کُردی:مه‌ریوان مرکز شهرستان مریوان یکی از شهرستان‌های مرزی استان کردستان و ایران به‌شمار می‌رود که در ۱۲۵ کیلومتری غرب شهرستان سنندج، مرکز استان لرستان قرار دارد. در نزدیکی شهرستان مریوان شهر‌های هجرت و کانی دینار وجود دارند که تقریباً باهم ۵ کیلومتر فاصله دارند.

جمعیت

---

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۵۶۳، برابر با ۱۹۵۰٬۲۶۳ نفر بوده‌است. در حال حاضر براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ خورشیدی:
جمعیت کل شهرستان به ۱۹۵٬۲۶۳ نفر، جمعیت نقاط شهری ۱۵۱٬۱۸۸ نفر و جمعیت نقاط روستایی ۴۴٬۰۷۴ نفر می‌باشد؛ که سومین شهرستان استان کردستان به‌شمار می‌رود. از جمعیت ۱۹۵٬۲۶۳ نفری کل شهرستان مریوان تعداد ۹۹٬۹۵۶ نفر را مردان و تعداد ۹۵٬۳۰۷ نفر را زنان تشکیل می‌دهند.

موقعیت جغرافیایی

---

مریوان در ۱۲۵ کیلومتری غرب سنندج قرار دارد. شهر مریوان دارای طول جغرافیایی شرقی حداکثر بین ۴۵ دقیقه و ۴۶ درجه و حداقل بین ۵۸ دقیقه و ۴۵ درجه و عرض شمالی حداکثر ۴۸ دقیقه و ۳۵ درجه و حداقل بین ۱۹ دقیقه و ۳۵ درجه نصف‌النهار گرینویچ قرار دارد که در ارتفاع ۱۳۲۰ متری از سطح دریای آزاد قرار دارد. مریوان از شمال به سقز، از شمال شرقی به دیواندره، از شرق به سنندج، از جنوب شرقی به سروآباد و از شمال غربی به دره شلیر و از غرب کشور هم به شهر پنجوین شهرستان سلیمانیه کشور عراق با ۱۰۰ کیلومتر مرز مشترک منتهی می‌شود.

تقسیمات سیاسی

---

شهرستان مریوان بر اساس آخرین تقسیمات کشوری در سال ۱۳۹۰:
به ۴ شهر، ۳ بخش، ۶ دهستان و ۱۷۶ آبادی، با ۱۵۱ آبادی دارای سکنه و ۲۵ آبادی خالی از سکنه تقسیم‌بندی شده‌است.شهرستان مریوان تا قبل از سال ۱۳۳۷ تحت عنوان «بخشداری مریوان» از بخش‌های تابعه شهرستان سنندج بود. در آن زمان «کلاترزان، سروآباد و سرشیو» جزو حوزهٔ مریوان محسوب می‌شد. با انتزاع کلاترزان و سروآباد، هم‌اکنون شهرستان مریوان دارای سه بخش «مرکزی، سرشیو و خاومیرآباد» است.
بخش مرکزی شهرستان به مرکزیت شهر مریوان دارای ۳ دهستان و ۷۴ آبادی، با ۶۶ آبادی دارای سکنه و ۸ آبادی خالی از سکنه می‌باشد. دهستان‌های این بخش عبارتند از: «دهستان سرکُل به مرکزیت شهر کانی‌دینار، دهستان کوماسی به مرکزیت روستای پیرخضران و دهستان زریبار به مرکزیت روستای نی» مساحت این بخش حدود ۹۴۱ کیلومترمربع و جمعیت آن تقریباً ۱۲۲٬۰۶۳ نفر می‌باشد.
بخش «سرشیو» به مرکزیت شهر «چناره» دارای ۲ دهستان و ۶۲ آبادی، با ۵۳ آبادی دارای سکنه و ۹ آبادی خالی از سکنه می‌باشد. دهستان‌های این بخش عبارتند از: «سرشیو به مرکزیت شهر چناره و دهستان گلچیدر به مرکزیت روستای جانوره» مساحت این بخش حدود ۱۰۴۷ کیلومترمربع و جمعیت آن تقریباً ۳۰٬۸۹۹ نفر می‌باشد.
بخش «خاومیرآباد» هم به مرکزیت روستای «برده‌رشه» دارای ۱ دهستان به اسم «خاوومیرآباد» و تعداد ۴۰ آبادی، با ۳۲ آبادی دارای سکنه و ۸ آبادی خالی از سکنه می‌باشد. مساحت این بخش حدود ۳۳۸ کیلومترمربع و جمعیت آن تقریباً ۱۵٬۸۱۲ نفر می‌باشد.

---

منطقه مریوان شدیداً تحت تأثیر جریان‌های مدیترانه‌ای قرار دارد که به علت کوهستانی‌بودن و برخورد این جریان‌ها ریزش‌های جوی زیادی ایجاد می‌شود. جریان‌های آب و هوایی متأثر از اقیانوس اطلس و دریای مدیترانه که عامل عمده ریزش‌های کشور است ضمن عبور از منطقه و برخورد با کوه‌های زاگرس بخشی از رطوبت خود را به صورت باران و برف از دست می‌دهد.
میزان بارندگی در مریوان سبب شده‌است که تمامی نقاط منطقه پوشیده از پوشش گیاهی غنی و متنوع باشد. رود‌ها در مسیر پرپیچ و خم و در پیوند با سرزمین سر سبز و پوشش گیاهی مناظری دلپذیر و بدیع پدیدآورده است.
در شهرستان مریوان میزان متوسط ریزش‌های جوی ۵۰۰ تا ۹۰۰ میلی‌لیتر در سال گزارش شده‌است که این مقدار در طی سالیان اخیر به دلیل گرمایش جو زمین کمتر شده‌است. به‌طور کلی آب و هوای مریوان سرد و کوهستانی متمایل به معتدل سرد و حتی مدیترانه‌ای است. در طول ۳۵ سال گذشته (بعد از انقلاب) سردترین ماه سال دی ماه و گرم‌ترین ماه تیر ماه بوده‌است. ریزش برف و باران در این شهرستان، باعث گردیده که منطقه یکی از پرآب‌ترین مناطق غرب کشور باشد.

مریوان یکی از شهرهای مهم استان کردستان است و به علت وجود کوه‌ها و ارتفاعات، دره‌های ژرف، جنگل‌ها و پوشش گیاهی مناسب در شمال و جنوب، اقلیم‌های گوناگونی را در خود ایجاد کرده است. همچنین قرارگیری آن در کنار دریاچه زریبار و منطقه اورامان و در مسیر ترانزیت ایران و عراق، بر رونق اقتصادی شهر افزوده است. این شهر در ۱۲۵ کیلومتری غرب سنندج قرار دارد و همسایگان مریوان از شمال سقز، از شمال شرقی دیواندره، از شرق سنندج، از جنوب شرقی سروآباد و از شمال غربی دره شلیر است؛ از غرب کشور هم به شهر پنجوین شهرستان سلیمانیه کشور عراق محدود می‌شود. طبق سرشماری سال ۱۳۹۵، جمعیت مریوان بالغ بر ۱۳۶,۰۰۰ نفر است. مردمانش از نژاد «ماد آریایی» هستند که ریشه در اولین اقوام ساکن منطقه دارد و اهالی آن به زبان کردی سورانی صحبت می‌کنند و اغلب پیرو دین اسلام و مذهب سنی شافعی هستند.

هرآنچه می‌خواهید درباره مریوان بدانید:

آب و هوای مریوان

جاهای دیدنی مریوان

غذای محلی مریوان

سوغات مریوان

رستوران های مریوان

هتل های مریوان

راهنمای سفر به مریوان

آب و هوای مریوان

مریوان آب و هوای سرد و کوهستانی متمایل به معتدل سرد و حتی مدیترانه‌ای دارد. جریان‌های مدیترانه‌ای، شهر مریوان را به شدت تحت تاثیر قرار می‌دهند و به همین خاطر، بارش‌های جوی زیادی در این منطقه به وجود می‌آید. مریوان به علت بارش زیاد یکی از پرآب‌ترین مناطق غرب کشور و منطقه‌ای سرسبز و پوشیده از پوشش گیاهی غنی و متنوع است. به همین دلیل بهترین زمان سفر به مریوان در فصل بهار است تا بتوانید از طبیعت سرسبز و هوای مطلوب آن بهره‌مند شوید. در فصل تابستان، روزهای گرمتری در انتظار شماست ولی دمای معتدل هوا در شب، تحمل گرمای روز را آسان می‌کند. در فصل‌های پاییز و زمستان، مریوان با آب و هوای سرد و کوهستان‌های پربارش خود، به استقبال دوستداران برف و سرما می‌رود.

جاهای دیدنی مریوان

حتما شما نیز نام دریاچه زریوار یا زریبار را شنیده‌اید. این دریاچه که وسیع‌ترین دریاچه آب شیرین غرب ایران به شمار می‌رود، از معروف‌ترین جاذبه های گردشگری مریوان و به نوعی، نماد مریوان محسوب می‌شود. گردشگران زیادی همه روزه به مجتمع پارک ساحلی زیبار می‌روند و از جاذبه‌ها و تفریحات متنوع آن لذت می‌برند. قایق‌سواری روی دریاچه، ماهیگیری، خرید از بازارچه‌های محلی و صرف غذا در رستوران های متعدد این پارک از جمله فعالیت‌هایی هستند که تمام بازدیدکنندگان مریوان را به خود مشغول می‌کنند.

علاوه بر این دریاچه، شهر مریوان از جاذبه‌های طبیعی دیگری نیز برخوردار است که از آن جمله می‌توان به دشت بیلو، غار کونا شم شم، منطقه تفریحی قمچیان، تفرجگاه ملاقوبی،‌ آبشار گویله و آبشار سلور اشاره کرد. همچنین به دلیل قدمت این منطقه، محوطه‌های تاریخی و تپه‌های باستانی متعددی در حومه مریوان قرار دارند که همگی از جاهای دیدنی مریوان به شمار می‌روند. تپه‌های باستانی ساوجی، کولان، مرگ و بیساران حاكی از استقرار انسان‌ها از دوران نوسنگی است و به عنوان سنگ بنای شهرنشینی در این منطقه به شمار می‌روند. هم‌چنین از آنجا كه شهر مریوان بر سر راه تیسفون به آتشگاه آذرگشسب (از مهمترین پرستشگاه‌های زرتشتیان واقع در تخت سلیمان) قرار داشته، در عهد اشكانیان و ساسانیان نیز مورد توجه بوده است.

این شهر هم‌چنین به علت قرارگیری در نزدیکی مرز ایران و کردستان عراق و شهر مرزی باشماق، یکی از مقاصد محبوب برای علاقمندان به خرید به شمار می‌رود و بازارچه مرزی مریوان از دیگر عوامل جذب گردشگر به این شهر زیباست.

غذای محلی مریوان

مردم محلی شهر مریوان نیز هم‌چون دیگر شهرهای استان کردستان غذاهای مخصوص به خود را دارند که از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به خورش ریواس، خورش تره کردی، شیش کباب و قایرمه، انواع آش‌های عدس بلغور، دوغه‌وا، دانه کولانه، گزنه، پرپوله، برونشین و سنگه سیر، و هم‌چنین نان‌های محلی شلکینه، برساق و کلانه اشاره کرد.

اما آن‌چه غذای مریوان را از دیگر شهرهای کردستان متمایز می‌کند، ماهی کبابی‌های این شهر است که به صورت تازه از دریاچه زریوار صید و در رستوران‌ها به علاقمندان عرضه می‌شود.

سوغات مریوان

صنایع دستی مریوان از نظر کیفیت و گستردگی در سطح کشور مطرح است. قالی و گلیم نساجی سنتی (جولایی) و گیوه یا کلاش مریوان از بهترین صنایع دستی استان کردستان است. محصولات چوبی و شال دستباف نیز از دیگر سوغات مریوان است.

عسل طبيعی سرشيو، شیرینی‌های سنتی، بادام سوخته و برساق از بهترین سوغاتی‌های خوراکی مریوان به شمار می‌روند.

رستوران های مریوان

از معروف‌ترین رستوران های مریوان می‌توان به رستوران ژه‌مه‌ن، رستوران هه‌وار و رستوران فرخ اشاره کرد. اطراف دریاچه زریوار و در مجنمع پارک ساحلی زریوار نیز رستوران‌هایی قرار دارند که غذاهای مرغوبی را به بازدیدکنندگان عرضه می‌کنند.

هتل های مریوان

هتل جهانگردی مریوان و هتل زریوار از بهترین هتل های مریوان به شمار می‌روند. هتل نوروز و هتل آپارتمان یاس نیز از دیگر گزینه‌های موجود برای اقامت در مریوان هستند. چنانچه از آن دسته از گردشگرانی هستید که طرفدار تجربه‌ای نزدیک‌تر به زندگی مردم محلی مقصد سفرتان هستید، اقامتگاه بومگردی نشینگه بنار که در فاصله ۲۰ کیلومتری شهر مریوان قرار دارد، می‌تواند بهترین گزینه برای اقامت شما باشد.

راهنمای سفر به مریوان

شهر مریوان در ۱۳۰ کیلومتری غرب مرکز استان، یعنی شهر سنندج قرار گرفته است. برای سفر به مریوان می‌توانید با هواپیما، اتوبوس یا خودروی شخصی به شهر سنندج رفته و سپس از جاده پرپیچ و خم کوهستانی و زیبای سنندج به مریوان، به این شهر برسید. چنانچه از استان‌های کرمانشاه یا آذربایجان غربی عازم مریوان هستید، می‌توانید از جاده‌های مرزی بوکان-سقز-مریوان یا کرمانشاه-پاوه-مریوان به این شهر سفر کنید.

فاصله تهران تا مریوان حدود ۶۰۰ کیلومتر است که علاوه بر خودروی شخصی می‌توانید این مسیر را با اتوبوس‌های مسافربری به مقصد مریوان یا شهر سلیمانیه عراق طی کنید. شرکت‌های مختلف اتوبوسرانی و سواری‌های شخصی خطی از دیگر شهرهای بزرگ و شهرهای مختلف استان کردستان نیز به مقصد مریوان حرکت می‌کنند.

مریوان یکی از شهرهای مرزی کشور، در استان کردستان است که با قرارگیری در نزدیکی دریاچه‌ زریوار و منطقه اورامان و برخورداری از طبیعتی بکر و فوق‌‌العاده، چشم‌اندازهای حیرت‌انگیز کوهستانی و آب‌و‌هوایی مناسب و مطلوب، یکی از مقاصد مهم و ارزشمند گردشگری در غرب کشور محسوب می‌شود.

در مورد وجه تسمیه مریوان، روایات متعددی وجود دارد. برخی معتقدند که «مراوی» در زبان کردی به‌معنای «جای مرغابی» است و این منطقه به‌دلیل وجود دریاچه‌ زریوار که زیستگاه انواع مرغابی است، به نام مریوان شهرت یافته است. برخی دیگر بر این باورند که این مکان روزگاری به‌دلیل برخورداری از محصولات جنگلی همچون مازوج، گز درختی و کتیرا، محل تجارت افرادی از «مرو» بوده است که بعدها در این مکان ساکن می‌شوند؛ به همین دلیل با گذشت زمان به مریوان شهرت می‌یابد.

دریاچه زریوار (زریبار)

عکس از ایرنا (عکاس: مصلح پیر خضرائیان)

دریاچه زیبای زریوار یا زریبار بزرگ‌ترین و زیباترین دریاچه آب شیرین در غرب ایران و یکی از منحصر‌به‌فردترین دریاچه‌های آب شیرین در جهان است که سالانه گردشگران بسیاری را مجذوب زیبایی‌های خود می‌کند. این دریاچه در سه کیلومتری غرب شهرستان و در ارتفاعی نزدیک به دو هزار متری از سطح دریا واقع شده است. قرارگیری دریاچه زریوار در میان جنگل‌های انبوه با گونه‌های مختلف درختان، مکانی باشکوه و زیبا را در این نقطه پدید آورده است و آن را به مهم‌ترین جاذبه‌های گردشگری غرب کشور و استان کردستان تبدیل کرده است. همچنین افسانه و داستان‌های بسیاری درباره این دریاچه وجود دارد که می‌توانید آن‌ها را از زبان مردم محلی این منطقه بشنوید. آب زریوار از چشمه‌های پیرامونش تامین می‌شود. به همین دلیل این دریاچه ابتدا به «زیراوبار» که در زبان کردی به‌معنای آب کف کنار است، شهرت داشت و سپس به «زریوار» تغییر نام داد. انواع آبزیان، پرندگان، گیاهان و برخی از پستانداران در مجاورت این دریاچه‌ ارزشمند زندگی می‌کنند.

• رشته کوه چهل چشمه:
  چهل چشمه وسیع‌ترین توده کوهستانی و مهم‌ترین کانون آبگیر استان کردستان می‌باشد که بلندی آن به ۳۱۳۷ متر می‌رسد که خط الرأس آن حوضه‌های آبریز «دریاچه ارومیه، دریای خزر و خلیج فارس» را از هم جدا می‌کند. این کوه در ۳۳ کیلومتری شمال شرقی مریوان قرار گرفته‌است.

رشته کوه چهل چشمه

مجموعهٔ کوه‌های چهل چشمه شامل حدود ۲۰ قلهٔ دیگر می‌باشد از جمله شاه نشین در چهل چشمه، دالاش، دوبرار، کوه سلطان اخزه تو، کوه باینچوب، کوه افراسیاب، کوه کانی میران، کوه مسجد میرزا، کوه باشورتی و کوه کل کوژ با ارتفاعات گوناگون را در بر می‌گیرد. خود قلهٔ چهل چشمه دارای یال‌های متعددی می‌باشد، ازجمله: کل با، یا یال مله که وه، یال کانی زلیخا یا قولی زلیخا، یال گاوه لال، یال برده قبله، یال شاه نشین، یال کال کالی، یال دلو، یال ئه ستیره ره ش (ستاره سیاه).

روستای اورامان (اورامانات تخت)

عکس از کرد پرس (عکاس: نامشخص)

روستای اورامان یا اورامانات تخت یکی از روستاهای پلکانی کشور است که در دل کوه‌های سر‌ به‌ فلک‌ کشیده رشته‌کوه‌های زاگرس در مسیر رودخانه سیروان در مریوان استان کردستان واقع شده است. خانه‌های این روستا به‌گونه‌ای ساخته شده‌اند که حیاط هر خانه‌ای پشت‌بام خانه‌ای دیگر است. مردم این روستا بر این باورند که این روستا، زمانی شهری بزرگ بوده و مرکزیت خاصی داشته است و به همین واسطه آن را به‌عنوان تخت یا مرکز ناحیه اورامان نامیده‌اند.

غار کونا شم شم

عکس از سایت کرد تودی (عکاس: نامشخص)

غار کونا شم‌شم در نزدیکی روستای تراق‌تپه در ارتفاعات چهل‌چشمه واقع شده است. «کونا چم‌چم» در زبان کردی به‌معنای سوراخ یا حفره‌ای است که در آن خفاش وجود دارد. این غار از سنگ‌های آهکی کوه‌های اطراف تشکیل شده و دارای سه دهانه ورودی است که در حال حاضر یکی از آن‌ها به‌دلیل ریزش مسدود شده است.

بازارچه مرزی

بازارچه مرزی یکی از بزرگ‌ترین بازارهای غرب کشور در استان کردستان است که در ۱۵ کیلومتری شهر مریوان واقع شده است و محل خریدوفروش کالاهایی است که به‌صورت ترانزیت از کردستان عراق رد و بدل می‌شود. در این بازار از وسایل خانگی و الکترونیکی گرفته تا پوشاک، زیورآلات سنتی زنانه، صنایع‌دستی، کفش محلی و کالاهای خارجی می‌‌توانید پیدا کنید.

منطقه تفریحی قمچیان

عکس از اینستاگرام hesam_photographer (عکاس: حسام شریفی)

منطقه تفریحی قمچیان در جاده مریوان به سقز در کنار جویبارها، کوه‌های سر به فلک کشیده، درختان سرسبز و طبیعت تماشایی قرار گرفته است. گونه‌های گیاهی و جانوری بسیاری از جمله قارچ، پیچک، ریواس و حیوانات وحشی نظیر خرس، روباه، خرگوش و گرگ دیده می‌شود. در این تفریحگاه شیفته و مجذوب طبیعت می‌شوید و آرامش شگرفی کسب خواهید کرد. از ویژگی‌های مطلوب این منطقه می‌توان به وجود گیاهان خوراکی متعدد، پرندگان مختلف و کوه‌هایی همچون چاوک و قله‌ امام اشاره کرد که گزینه‌ای عالی برای کوهنوردی و طبیعت‌گردی است.

دشت بیلو

عکس از خبرگزاری موج (عکاس: الهام امی)

دشت بیلو در ۱۵ کیلومتری مریوان جای گرفته است و از جاذبه‌های گردشگری طبیعی این شهر به شمار می‌رود. این دشت با برخورداری از پوشش گیاهی متنوع، چشمه‌های متعدد و جنگل‌های سرسبز اطراف، به یکی از نقاط محبوب و مناسب برای گردش و تفریح در این شهر تبدیل شده است. بیلو در ایام مختلف سال، مخصوصا در روزهای نوروز و تعطیلات آخر هفته میزبان جمع زیادی از مردم محلی و روستاییان است. همچنین این دشت به‌دلیل شرایط مساعد آب و هوایی و گونه‌های گوناگون گیاهی، هر بهار میزبان لک‌لک‌ها می‌شود.

روستای کانی سانان

عکس از اینستاگرام marivan_official (عکاس: احمد دیوبند)

روستای کانی‌سانان در فاصله هفت کیلومتری غرب مریوان در دامنه کوه و مقابل دریاچه فوق‌العاده زیبای زریوار قرار گفته است. خانه‌های این روستا از معماری جالبی برخوردارند و به‌صورت ردیفی، درست پشت سر یکدیگر و بدون اینکه هیچ یک از آن‌ها مقابل دیگری قرار بگیرد، ساخته شده‌اند. در واقع چینش خانه‌ها به‌دلیل قرارگیری روی سرازیری، به‌گونه‌ای است که با حضور در هر خانه، منظره‌ای جالب و دوست‌داشتنی را شاهد خواهید بود. به نظر می‌رسد این روستا دارای پیشینه‌ای نزدیک به ۱۵۰ سال است و چون در گذشته ساکنان نخستین آن سه خانواده‌ دامدار را تشکیل می‌داد، با نام «کانی سه نان» شهرت یافته است. زیبایی‌‌های این روستا، آن را به یکی از مقاصد گردشگری تبدیل کرده است.

تفرجگاه ملاقوبی

عکس از اینستاگرام mustseemariwan (عکاس: atrokawa)

تفرجگاه ملاقوبی در شمال اراضی روستای هجرت و جنوب‌شرقی روستای برقلعه واقع شده است و به خاطر زیارتگاهی به نام ملاقوبی این‌گونه نام‌گذاری شده است. چشمه‌های آب، طبیعت بکر و سرسبز و درختان انبوه همراه چشم‌اندازهای دلربا این ناحیه را به یکی از دیدنی‌ترین نقاط مریوان تبدیل کرده است.

آبشار گویله

عکس از اینستاگرام mohamad_mehdi_bahmani (عکاس: محمد مهدی بهمنی)

آبشار گویله یکی دیگر از جاذبه‌های گردشگری طبیعی مریوان است که در ۲۰ کیلومتری آن در نزدیکی روستایی با همین نام واقع شده است. این آبشار در دل جنگل‌های سرسبز و انبوه منطقه مرزی کردستان، در محور سقز به مریوان قرار گرفته است و ارتفاع آن به بیش از ۵۰ متر می‌رسد.

قلعه مریوان (قلعه ایمام)

قلعه مریوان یکی از جاهای دیدنی کردستان، در سه کیلومتری جنوب‌شرقی مریوان است. این قلعه، در واقع بنایی کهن متعلق به اواسط قرن دهم هجری قمری است و در دوران حکومت «سرخاب بیگ اردلان» بر فراز کوهی احداث شده است. «هلوخان» و «قلعه ایمام»، نام‌های دیگر این اثر تاریخی هستند که در بین مردم رواج یافته است. متاسفانه بخش اعظم مجموعه از بین رفته و تنها آثاری از پله و آب‌انبار آن باقی مانده است. در دوران سرخاب بیگ، از این قلعه به‌عنوان پایگاه حکومت کردستان استفاده می‌شد. بعدها قدرت دفاعی قلعه را افزایش دادند و ساختمان‌هایی نظیر مسجد را به آن افزودند. با وجود تمام تغییرات، هلوخان مرکز فرمانروایی خود را به «قلعه‌ پالنگان» تغییر داد.

ارتفاعات چهل چشمه

عکس از اینستاگرام iliabahmani92 (عکاس: عرفان بهمنی)

در شهر مریوان، ارتفاعات کوهستانی بسیاری وجود دارد که بیشتر آن‌ها از دو نوع مرتفع سنگی و کوه‌های جنگلی رفیع هستند. «چهل چشمه» کوهی با ارتفاع ۳ هزار متر و ۱۴۰ متر بالاتر از سطح دریا است که در شمال‌شرقی مریوان واقع شده است. در اطراف این کوه زیبا و سر به آسمان کشیده، چشم‌اندازهای رویایی، کم‌نظیر و سرسبزی وجود دارد که گردشگران بسیاری را به این ناحیه می‌کشاند.

پل گاران (کردلان)

عکس از اداره کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی استان کردستان (عکاس: نامشخص)

پل گاران یکی از جاذبه‌های تاریخی و گردشگری مریوان است که روی رودخانه دائمی گاران در ۱۰ کیلومتری شمال‌شرقی مریوان احداث شده است. این پل دو منطقه جانوره و گاران را به یک‌دیگر متصل می‌کند. در گذشته‌های دور این پل راه ارتباطی سنندج به مریوان بود. قدمت پل گاران به دوران حکومت ساسانیان باز‌می‌گردد و در دوران صفویه و والیان بازسازی شده است. در ساخت پل از سنگ، ساروج، آجر و سنگ‌های تراشیده استفاده کرده‌اند و بنای آن شامل پنج دهنه می‌شود. در حال حاضر پل گاران یکی از آثار ثبت شده در فهرست ملی کشور است.

پرسش‌های متداول

مشهورترین جاذبه‌های گردشگری مریوان کدامند؟

از مشهورترین جاذبه‌های گردشگری مریوان می‌توان به دریاچه زریوار و روستای اورامان اشاره کرد.

در بازارچه مرزی مریوان چه اجناسی فروخته می‌شوند؟

در بازارچه مرزی مریوان از وسایل خانگی و الکترونیکی گرفته تا پوشاک، زیورآلات سنتی زنانه، صنایع‌دستی، کفش محلی و کالاهای خارجی به فروش می‌رسد.

قدمت قلعه مریوان به چه زمانی بازمی‌گردد؟

قلعه مریوان متعلق به اواسط قرن دهم هجری قمری است و در دوران حکومت سرخاب بیگ اردلان بر فراز کوهی احداث شده است.

پل گاران کجاست؟

پل گاران روی رودخانه دائمی گاران، در ۱۰ کیلومتری شمال‌شرقی مریوان احداث شده است.

جامه و لباس

اگر چه عمدهٔ زیادی از مردم شهر تحت تأثیر فرهنگ جدید در سراسر ایران قرار گرفته‌اند اما اکثریت روستاهای حومهٔ شهر؛ سنت محلی خود را حفظ کرده‌اند. لباس مردم منطقه؛ کردی و به علت کوهستانی بودن، پوشش ساکنین منطقه ویژگی‌های خاص خود را دارد.

پوشش مردم منطقهٔ مریوان عمدتاً همان لباس محلی کردی می‌باشد که این لباس یکی از زیباترین، متنوع‌ترین و پوشیده‌ترین پوشش‌هایی است که به نوشتهٔ سیاحان در سفرنامه‌هایشان در سطح فرهنگ مردم دنیا کم‌نظیر است، به‌طوری‌که این لباس در چندین جشنوارهٔ مختلف بین‌المللی مقام اول را کسب نموده‌است. این لباس همانند زبان کردی دارای تنوع خاص، در مناطق مختلف می‌باشد. لباس زنان کرد نیز از پیراهن‌هایی با رنگ شاد و نسبتاً گشاد «که از شانه تا پا دوخته می‌شود» استفاده می‌کنند.

پوشاک مردان و زنان کرد شامل تن‌پوش، سرپوش و پای‌افزار است. ساخت و کاربرد هریک از این اجزاء، بسته به فصل، نوع کار و معیشت و مراسم و جشن‌ها با یکدیگر تفاوت دارد. هرچند پوشاک نواحی مختلف کردستان مانند اورامان، سقز، بانه، گروس، سنندج، مریوان و… متفاوت است، اما از نظر پوشش کامل بدن، همه با هم یکسان هستند. پیش از ورود پارچه، کفش‌های خارجی و سایر محصولات داخلی به کردستان، بیشتر پارچه‌ها و نیز پای‌افزار مورد نیاز توسط بافندگان و دوزندگان محلی بافته و ساخته می‌شد. از نظر بافت پارچه، منطقهٔ سقز و از نظر ساخت پای‌افزار «گیوه» یا «کلاش» و «کالی» اورامانات و آبادی‌های پیرامون کوهستان شاهو مانند هجیج، نودشه و آبادی‌های منطقهٔ نوسود و شهرستان پاوه چون میریه، خانه‌دره، مژگان، مزوی و وزلی از عمده‌ترین نواحی بافت و صدور پارچه و پای‌افزار در استان به‌شمار می‌رفتند. «جولایی» و «بافت پارچه» و انواع منسوجات مانند «بوزو، برمال، جاجم، بره، پوشمین، موج، جوراب، دستکش، زنگال و کلاه» به عنوان حرفه یا کار جنبی بخشی از آبادی نشینان مناطق مختلف کردستان محسوب می‌شد.

لباس مردان

لباس مردان عبارت است از:

چوخه رانک:
چوخه رانک شامل نیم‌تنه‌ای به نام «چوخه» که از جنس «پشم» یا «کتان» است و شلواری گشاد به نام «رانک» که مچ‌پای آن تنگ است.

پانتول:
پانتول؛ شلواری گشاد با دم‌پای تنگ است با این تفاوت که جنس آن از پارچه می‌باشد.

مَلیکی:
مایکی؛ نیم‌تنه‌ای بدون یقه است که از پایین نیم‌تنه تا بالا به وسیله دکمه بسته می‌شود.

لفکه سورانی:
لفکه سورانی پیراهنی با آستین فراخ و بلند و زبانه‌ای مثلث شکل در انتهای آستین است که آن در حال عادی دور مچ یا بازو می‌پیچند.

پشتوین:
شال که به آن «پشتوین» و «پشتینه» نیز می‌گویند، پارچه‌ای است تقریباً به طول ۳ تا ۱۰ متر که بر روی لباس در ناحیهٔ کمر بسته می‌شود.

دستار:
دستار یا «کلاغه» که به آن «دشلمه»، «مندلی»، «ره شتی»، و «سروین» (سربند) نیز هم گویند و مردان به جای کلاه از آن استفاده می‌کنند.

فرنجی:
فرنجی یا «فره‌جی» که ویژهٔ مردان ناحیهٔ اورامانات است و از نمد ساخته و آماده می‌شود.

کله بال:
کله بال نوعی از نمد پوششی است که چوپانان در مناطق چرای گله در صحرا استفاده می‌کنند.

پیچ و کولاو:
پیچ و کولاو کلاه محلی کردها را که معمولاً زنان کرد ان را با دقت و ظرافت خاصی و با نقش و نگارهایی بر جایی مانده از فرهنگ اصیل کردی می‌بافند معمولاً به رنگ‌هایی سیاه و سفید و به دو صورت کلاه بلند و تخت بافته می‌شود و در دست مصرف‌کنندگان قرار می‌گیرد البته بنا به گفتهٔ پیشینیان و به اعتقاد آن‌ها مرد نباید سرش لخت باشد.

پیچ:
پیچ دستمالی است سیاه و سفید که با گذاشتن کلاه روی سر به دور کلاه پیچانده می‌شود و در قسمت پشت سر در درون دستمال قرار داده می‌شود تا شل نشود البته برادران بارزانی پیچ و کولاو و شالشان به رنگ قرمز می‌باشد. البته اعراب نیز از این شال چه سیاه و سفید و چه قرمز رنگ برای پوشش خود استفاده می‌کنند.

کلاش:
کلاش یا گیوه؛ پاپوشی است به رنگ سفید که با ظرافت کامل توسط برادران اورامانی ساخته می‌شود که از بدبو شدن پا جلوگیری می‌کند و پا را خنک نگه می‌دارد از خصوصیات آن فصلی بودن آن است و نمی‌توان از آن در فصل زمستان یا فصول باران زا استفاده کرد.

لباس مردانه از قسمت‌های زیر تشکیل می‌شود:

۱. که وا پانتول:
که وا پانتول که به جای کت و شلوار معمولی می‌پوشند ولی شکل و دوخت آن‌ها غیر از مد کت و شلوار ی است که معمول می‌باشد؛ که وا یا کت لباس کردی تقریباً به صورت یک ژاکت نظامی می‌دوزند با این تفاوت که که وا جیب‌های کناره‌ای ندارد و ضمناً چاک آن کاملاً از طرفین راست و چپ باز می‌شود. به علاوه غیراز چاک کناره‌ای آستین‌هایش چاک دارا ست. دوخت شلوار کردی یا پانتول بدین ترتیب است که دهانه‌ای تنگ و بدنه‌ای گشاد دارد و به جای کمر انتهای آن را که گشادیش بیش از دو برابر یک شلوار معمولی است با بندی که «دخین» نامیده می‌شود و از توی قسمت تا شدهٔ آن «لیفه گذشته» می‌بندند و از کمر به پایین که وا را داخل پانتول کرده و بند پانتول را روی ان می‌بندند.

۲. پشت بند:
پشت بنداز پارچه گلدار به طول ۶ متر درست می‌شوند بدین ترتیب که پارچه را از سمت عرضش تا کرده می‌دوزند و بعد آن را به صورت مختلف ساده و گره چین به کمر می‌بندند. آن‌هایی که صاحب اسلحهٔ کمری هستند؛ آن را روی پشت بند می‌بندند و خنجر را بین پشت بند و که وا فرومی‌کنند.

۳. پیچ:
پارچه‌ای است ۳ متری و اغلب گلدار که تارهای از آن جدا می‌کنند و به شکل جالبی طوری‌که تارهای ان در طرفین صورت آویزان گردد به دور سر می‌پیچند. پچ را که در نواحی سقز «مرزه» می‌گویند روی کلاه مخصوص به نام «عارقچین» می‌بندند عارقچین را از نخ و مخصوصاً از نخ‌های قرقره‌ای با میل قلاب می‌بافند و این کار مخصوص زنان و دختران کرد است اغلب برای زیبایی بیشتر آن را از نخ‌های سیاه و سفید و به مقدار کم نخ‌های رنگین پر نقش می‌بافند.

البته شایان ذکر است که پیچ فقط مخصوص اکراد (کردها) نبوده در اکثر مناطق خاورمیانه مردها پیچ می‌بندند، برای نمونه در هندوستان، پاکستان، افغانستان، مناطق عرب‌نشین و… ولی پیج هر قومی جداست و مخصوص آن قوم.

۴. کراس:
کراس همان پیراهن است با این تفاوت که اولاً یقه ندارد و به علاوه به انتهای آستین‌ها نیز دنباله‌ای به نام سورانی می‌دوزند که آن را در حالت عادی روی آستین که وا می‌بندند و در مواقع اضطراری و مخصوصاً در مواقع جنگ دو سر سورانی به هم گره زده و به گردن می آویزانند و نیز همین سورانی‌ها باعث تسهیل بالا زدن آستین‌ها در مواقع شستن دست و صورت می‌باشند.

لباس زنان

لباس زنان عبارت است از:

جافی:
یا «پاپوش» که با آن «در په» نیز می‌گویند؛ شلواری همانند شلوار مردان است. این شلوار را زنان کرد، به ویژه زنان روستایی، هنگام کار می‌پوشند. در سایر مواقع، زنان شلوار گشاد از جنس حریر به پا می‌کنند.

کُلُنجِه:
سوخمه یا سه لته نیم‌تنه‌ای است که روی پیراهن بلند می‌پوشند و از پارچهٔ زری، مخمل یا ابریشم ضخیم دوخته می‌شود.

شال:
از پارچه‌ای زیبا بر روی لباس در ناحیهٔ کمر بسته می‌شود.

کلاو:
یا کلاه که از جنس مقوا و به شکل استوانه‌ای کوتاه است که آن را با پولک‌هایی رنگین به صورت بسیار زیبایی تزیین می‌کنند.

کُلکه:
روسری یا دستاری است که به جای کلاه مورد استفاده زنان قرار می‌گیرد. کلکه دارای رشتهٔ بلندی از ابریشم سیاه و سفید با ملیله‌دوزی است.

لباس زیبای زنانه نیز از قسمت‌های زیر تشکیل می‌شود:

۱. که وا:
که وا که عین کت مردانه است با این تفاوت که اولاً پارچهٔ آن را رنگین انتخاب می‌کنند و ثانیاً خیلی کوتاه‌تر می‌دوزند؛ به‌طوری‌که حداکثر تا کمر آ ن‌ها پایین می‌آید و نیز جیب‌های کت مردانه در آن دیده نمی‌شود.

۲. کراس:
کراس یا پیراهن زنانه دارای دوختی ساده با بدنی بلند و دامنی گشاده و دراز است. به‌طوری‌که دامن پیراهن روی پای آن‌ها قرار می‌گیرد و معمولاً آن را از پارچه‌های بسیار زیبا، نفیس و گران‌قیمت تهیه می‌کنند.

۳. پشت بند:
پشت بند که همان پشت بند مردانه است ولی زن‌ها اغلب از نوع رنگارنگ آن استفاده می‌کنند. زن‌ها وقتی پشت بند را می‌بندند کمی از پیراهن خود را بالا می‌کشند به‌طوری‌که انتهای دامن از مچ پای آن‌ها پایین‌تر نمی‌رود.

۴. دستمال یا روسری:
دستمال زنان پارچه‌ای است بسیار نازک و سه گوش که تارهایی در اطراف آن ایجاد می‌کنند و بدین وسیله بر زیبایی آن می‌افزایند، اغلب؛ پولک‌هایی نیز با آن تارها می‌دوزند تا زیبایی آن را چند برابر کنند. هر چند در مراسم عروسی و فولکلور اکثراً روسری نمی‌بندند.

۵. درپه:
به جای شلوار پوشیده می‌شود و با دهانه‌ای تنگ روی مچ پای آ ن‌ها قرار می‌گیرد ولی پوشش ساق‌های آن بسیار گشاد می‌باشد.

۶. کلاو:
کلاو یا کلاه زنان کُرد بسیار قشنگ و زیباست، این کلاه را از مقوا و به شکل استوانه کوتاهی درست می‌کنند و روی آن را با پارچه مخملی رنگین «معمولاً گلی یا سبز سیر» می‌پوشانند و بعد روی آن را با پولک‌هایی رنگین یا طلایی و گلابیون‌های زرین، مزین می‌سازند. این کلاه را به وسیلهٔ یک رشته طلا که لیره یا نیم پهلوی‌هایی به آن می‌آویزند و از زیر چانه عبور می‌دهند، روی سر نگاه می‌دارند و دستمال را روی آن می‌بندند، رشته‌ای که کلاه را به آن صورت نگاه می‌دارد «قطاره» نام دارد و اغلب آن‌هایی که قدرت مالی بیشتری دارند از آن استفاده می‌کنند و در دو طرف، در محل اتصال ان با کلاه یک گل طلائی آویزان می‌نمایند. خان م‌های متشخص کُرد اغلب به جای کلاو از «گلگله» استفاده می‌کنند.

گلگله رشته طویلی از ابریشم سیاه و سفید است که آویزه‌های ابریشمی دارد و از روی روسری به شکل جالبی بسته می‌شود.

لازم به توضیح است که پسران جوان امروزی به ندرت پیچ می‌بندند؛ و دختران نیز به ندرت کلاوه یا گلگله بر سر می‌کنند. لباس زن‌های مریوانی برخلاف لباس سایر مناطق کردستان، فاقد شال است. البته این لباس در مناطق گوناگون منطقه کردنشین متفاوت می‌باشد، به‌طور مثال در مناطق «پیرانشهر و مهاباد، سقز و بوکان» این لباس اجزای اضافی چون «فیس، شال و لچکه» دارد که نوع دوخت آن با سایر لباس‌های کردی متفاوت می‌باشد و موسوم به «لباس سقزی» می‌باشد..

آداب و رسوم

مردم منطقهٔ مریوان از لحاظ آداب و رسوم تفاوت چندانی با کردهای دیگر مناطق ندارند، رسوم مختلف مناطق کردنشین به یکی از مراحل یا پدیده‌های تاریخی پیوند دارد. مردمان مناطق مختلف شهرستان مریوان از نژاد آریایی، زبان آنان کردی، دین اسلام و سنی مذهب شافعی می‌باشند جشن‌هایی که در میان آنان مرسوم است در برگیرندهٔ جشن‌های مذهبی، ملی و باستانی است که ریشه در باورهای کهن مردم داشته و اغلب تاریخی و پاره‌ای اسطوره‌ای است؛ از مراسم رایج در میان کردان و مخصوصاً منطقهٔ مریوان می‌توان به مراسم تولد، مراسم فوت، عزاداری، مراسم عقد و تعیین مهریه، مراسم عروسی «که مراسمی بی‌نظیر است» با رقص و کردی محلی «هه‌لپه‌رکی» اشاره کرد.

هم چنین مراسمی نظیر «شوبراتی، جشن آغاز سال – (جه ژنی سه رسال)، چهارشنبه‌سوری، بوکه‌بارانی (عروس باران)» و اعیاد مذهبی نظیر «جه ژنی رمه زان (عید فطر)، عید قربان «جه ژنی قوربان (عید قربان) و جشن مولودی‌خوانی - (به مناسبت میلاد پیامبر اسلام)» که همگی از شکوه خاصی برخوردار و با شادی و سرور زایدالوصفی برگزار می‌گردد.

قروه

شهر قُروه مرکز شهرستان قروه و در استان کردستان قرار دارد. این شهر در دشت وسیعی در ۹۳ کیلومتری شرق سنندج و شمال غربی همدان قرار دارد و از آغاز در طول جاده سنندج به طرف همدان توسعه یافته است.

مرکز حکومت این شهر در گذشته روستای قصلان بود که توسط «امان‌الله خان» بزرگ والی معروف کردستان احداث شده است. از نام‌های قدیمی آن اسفندآباد بوده است.

مردم قُروه به زبان ترکی آذری و کردی تکلم می‌کنند. ارتباط با شهر همدان از یک سو و تأسیس تشکیلات اداری تابع استان کردستان از سویی دیگر موجب گردیده که فرهنگ محلی از آمیختگی فرهنگ آذری و کردی به وجود آمده و در این به هم پیوستگی، هسته جمعیتی و نگهداری ثابت و مداوم آن در منطقه بی نهایت موثر بوده است سبک خانه‌ها و آداب و رسوم اجتماعی و تار و پود اصلی شهر قدیمی قُروه که عناصر اجتماعی و ساختمانی را به صورت ویژه‌ای دریکدیگر ادغام کرده است، نشان از گذشته‌ای اصیل و استوار دارد. قُروه یک منطقه کشاورزی مستعد است که درآمد مردم آن از این محل و تاحدودی دامداری تأمین می‌شود و این خود وجبات تمرکز جمعیت در روستاهای قُروه است. از مهمترین محصولات کشاورزی دشت قروه می توان به گندم، جو، سیب زمینی، چغندر، انگور، یونجه، انواع صیفی جات اشاره نمود.

این شهر دارای معادن سنگ و طلا است. یک شرکت استرالیائی بنام ریوتینتودر مهر 1384 از کشف یک معدن بزرگ طلا در غرب قُروه و در منطقه داشکسن(ساری گونی) خبر داد، و اعلام کرد می‌تواند با مشارکت در این پروژه، تولید طلا را در ایران تا پنج برابر افزایش دهد، و در 12 تا 18 سال آینده نیز، بطور متوسط 4 میلیون تن سنگ معدن طلا در سال استخراج کرد.این شرکت استرالیائی 70 درصد از شرکت زرکوه را در اختیار دارد. زرکوه این معدن جدید را کشف کرده است. تنها 30 درصد از سهام باقیمانده متعلق به ایران است!

قُروه دارای معادن مهم سنگ است که تأمین کننده سنگ‌های ساختمانی منطقه و کشور است. مهمترین سنگ های تزیینی معدنی قُروه چینی سفید، کریستال، و گرانیت می باشند. شهر قُروه همچنین دارای سه شهرک صنعتی آونگان، دلبران و سه راهی میهم است.

معروفترین کوه‌های قُروه کوه قره یارکه ,کولاوه، قلوز، ,بدر, حاج آقا، پنج‌علی و پریشان است که اغلب اوقات سال پوشيده از برف است و رودخانه‌های معروف این شهرستان تلخه‌رود، ازون، قُره‌چایی, و طهماسب‌قلی هستند که آب آنها وارد رود بزرگ قزل‌اوزن می‌شود. مهم‌ترین‌ رودخانه‌ این‌ ش

قُروِه یکی از قدیمی‌ترین شهرهای تاریخی و کهن در غرب ایران و مرکز شهرستان قروه است که سومین شهر پرجمعیت استان کردستان به‌شمار می‌رود. شهر قروه در دشت وسیعی در شرق سنندج و شمال باختری همدان قرار گرفته که این دشت از شمال به شهرستان بیجار و از جنوب به استان کرمانشاه محدود است. این شهرستان در دامنهٔ رشته کوه زاگرس و در بلندای ۱۹۰۰ متر بالاتر از سطح دریا واقع شده‌است و از شهرهای سردسیر کشور به‌شمار می‌آید. رشد و توسعهٔ قروه در مسیر جادهٔ همدان - تهران انجام پذیرفته‌است این شهرستان دارای دشت‌های بزرگ و همواری است که بواسطهٔ آن به این شهر لقب، عروس شهرهای ایران، دشت خدا، شهر تمیز ایران، اولین شهر توریستی ایران، شهر تاریخ و فرهنگ، شهر تجاری ایران نیز داده شده‌است. شهر قروه به دلیل نزدیکی به بازارچه‌های مرزی جزء شهرهایی به‌شمار می‌رود که در آن کالاهای خارجی داد و ستد می‌شود اغلب کالاهای خارجی در مراکز تجاری و بازارچه این شهرستان عرضه می‌شوند. این شهرستان دارای جاذبه‌های تاریخی بسیاری است این عوامل موجب شده مسافران و گردشگران از اقصی نقاط ایران به این شهر مسافرت کنند و از مراکز تجاری و اماکن تاریخی و فرهنگی این شهرستان دیدن کنند همچنین در تقسیمات استانی شورای وزرا به پیشنهاد شماره ۴۰۰۴/۴۵۶۲۹/ل در سال ۱۳۳۷ خورشیدی صورت گرفت شهر قروه از استان همدان منتزع شد و به استان کردستان ملحق گردید. این شهر قبل از تقسیمات استانی نیز یکی از شهرهای مهم همدان به شمارمی‌رفته‌است.

شهرستان قروه به شهری تجاری تبدیل شده که مراکز تجاری متعددی را در خود جای داده‌است. عواملی چون شاهراه ارتباطی غرب کشور که از مرکز این شهرستان گذر می‌کند و پایتخت را به کشورهای همسایه از جمله عراق و ترکیه متصل می‌کند و از اهمیت بسزایی برخوردار بوده‌است.

قروه در منطقه‌ای کوهستانی واقع شده و اغلب کوه‌های پیرامون آن در بیش‌تر ماه‌های سال پوشیده از برف‌اند. از مهم‌ترین کوه‌های این شهر می‌توان به شعبان کچل، بدر، پریشان، پنجه‌علی (پنجه)، حاج‌آقا، قره‌یارکه، قلوز و کولاره اشاره کرد. رود شور مهم‌ترین رود قروه بوده و آب این رود به همراه سایر رودهای منطقه به قزل‌اوزن می‌ریزد. از سایر رودهای قروه می‌توان اوزون، تلخه‌رود، طهماسب‌قلی و قره‌چای را نام برد.

نام

مورد اطمینان‌ترین ریشه‌یابی نام شهر قروه، برگرفته از گل وا بوده که به محلی اطلاق می‌شده که گل در آن زیاد بوده و با اندکی بارندگی گل به وجود می‌آید. قروه معرب کلمهٔ فارسی میانه (گوربِگ) بوده و مرکب از (گروگور) یعنی دشت و صحرایی هموار و از این جهت است که (گور) با (بگ) به معنی خدا که بر روی هم گوربک یعنی دشت خدا است. در اسفند آباد شهرستان قروه کنونی کلمهٔ اسفند در لغتنامهٔ دهخدا چنین تعبیر می‌شود اسفند. [اِ ف َ] (اِ) در اوستا سپنته صفت است (در تأنیث سپنتا) یعنی پاک یا مقدس است. در بسیاری از کلمات بسیط و مرکب فارسی بجا مانده مانند: اسفند یا سپند گیاهی که در لاتینی روتا نام دارد و دانهٔ آن بخوری است معروف. حنظلهٔ بادغیسی گوید:

یارم سپند اگرچه بر آتش همی فکند

از بهر چشم تا نرسد مر ورا گزند

اورا سپند و آتش ناید همی بکار

با روی همچو آتش و با خال چون سپند.

ساختار شهری

محدودهٔ کنونی شهرستان قروه از قرن نهم به بعد به قلمرو علی شکر معروف بوده‌است. علی شکر از امرای جهانشاه میرزا قراقوینلو بوده‌است بلوک اسفند آباد شهرستان قروه کنونی در دورهٔ حکومت قراقویونلوها به همدان تعلق داشته‌است. قلمرو علی شکر در زمان کنون پسر بلافصل اردلان که حاکم کردستان در سال‌های ۶۰۶ تا ۶۲۶ ه‍.ق بوده‌است به کردستان الحاق شده‌است در سال ۹۰۱ ه‍.ق قلمرو علی شکرشاه به انضمام مهربان و جوانمرد کنونی به سرخاب بیک پسر مأمون بیک واگذار می‌شود. در دورهٔ قاجاریه در دارالحکومه اسفند آباد که در قدیم قلمرو علی شکر نامیده می‌شود و یکی از بلوکات هجده‌گانهٔ سنندج به‌شمار می‌رود در قریهٔ قصلان بود. در عهد امان‌الله خان بزرگ قصلان قلعه و عمارات و حمام و مسجد باغ و بیشه زیادی داشته‌است.

مستندات تاریخی نشانگر آن است که قروه نه تنها به عنوان یک شهر در دورهٔ قاجاریه مطرح نبوده بلکه مراکز جمعیتی روستایی دیگری که در اطراف آن وجود داشته مانند روستای قصلان بدون تردید یک مرکز جمعیتی قدیمی در منطقه محسوب می‌شده و از اهمیت و مرکزیت بیشتری برخوردار بوده‌است.

رشد و توسعهٔ قروه در مسیر راه ارتباطی همدان به سنندج صورت گرفته‌است. قرائن تاریخی موید آن است که این روند از اواخر دورهٔ قاجاریه شروع می‌شود هستهٔ اولیهٔ روستای قروه در کنار چشمهٔ سراب و در ارتفاعات جنوب غربی شکل گرفته‌است این ارتفاعات بر دشت وسیع حاصلخیز شمال و شمال شرقی خود مسلط بوده‌است.

تقسیمات کشوری

با توجه به فرمان شورای وزرا در تقسیمات کشوری سال ۱۳۳۷ صورت گرفت شهر قروه از شهرستان همدان منتزع شد و به استان کردستان الحاق گردید. همچنین این شهر قبل از تقسیمات استانی یکی از شهرهای مهم همدان به‌شمار می‌رفته‌است.

سیاست

تغییرات شهری

طرح جامع شهر قروه، در جلسهٔ مورخهٔ ۲۴ بهمن ۱۳۵۰ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران مطرح شده و مورد تأیید قرار گرفت. این طرح در جلسهٔ مورخهٔ ۱۷ دی ۱۳۵۱ مورد تصویب آن شورا قرار گرفت. همچنین در جلسهٔ مورخهٔ ۱۰ آبان ۱۳۵۷ در این طرح تغییراتی داده شد. طرح جامع قروه در جلسهٔ مورخهٔ ۲۰ تیر ۱۳۶۷ مورد تصویب نهایی قرار گرفت و برای تأیید به شورای شهرسازی استان کردستان و وزیر مسکن و شهرسازی تقدیم شد. این طرح در شورای شهرسازی استان کردستان تصویب شده و مجدداً در جلسهٔ مورخهٔ ۸ بهمن ۱۳۶۹ در شورای عالی شهرسازی به تصویب رسید. در جلسهٔ مورخهٔ ۲۵ امرداد ۱۳۷۸ شورای عالی شهرسازی و معماری ایران، مغایرت‌های اساسی این طرح مورد بررسی قرار گرفت. طرح جامع قروه در جلسهٔ مورخهٔ ۱۱ آذر ۱۳۸۵ شورای برنامه‌ریزی و توسعهٔ استان کردستان تصویب و در جلسهٔ مورخهٔ ۳ مهر ۱۳۸۶ مورد تنفیذ دبیر شورای عالی شهرسازی و معماری ایران قرار گرفت.

شهرداری قروه

شهرستان قروه تنها شهرِ دارای شهرداری ویژه در استان کردستان است. با توجه به نوع خدمات شهری انتخاب شهردار در این شهرستان از اهمیت و حساسیت بالایی برخوردار بوده‌است.

محلات شهر

محله و معابر قدیمی شهر قروه عبارتند از: یوخاری محله یا محله بالا، آشاغه محله یا محله پایین، محله سنگ، محله پشت شهرداری، زمین شهری پشت خانه‌های سازمانی، محله سرچشمه، قاش تپه، ره مین آباد، احمدآباد، شهرک بعثت، ویلاشهر، بلوار امام علی، بلوار گردشگری، بلوار سید جمال الدین اسدآبادی، بلوار چهار باغ، بلوار دانشجو، میدان تره بار، خیابان سوم خرداد، خیابان تختی، شهرک امام خمینی، بلوار کردستان، شهرک بدر قروه، شهرک نیروی انتظامی.

مردم

شهر قروه یکی از شهرستان‌های مهاجرپذیر استان به‌شمار می‌رود. وجود آب و هوای خنک، موقعیت ترانزیتی، و نزدیکی شهر قروه به مرکز استان و کشورهای همسایه من جمله کشورهای عراق و ترکیه است.

مهاجرت از شهرهای اطراف به شهر قروه زمینه تنوع فرهنگی و قومی را در این شهرستان فراهم نموده‌است.

نمودار رشد جمعیت

هرم جمعیتی

زبان

این شهرستان با توجه به موقعیت جغرافیایی‌اش میزبان اقوام گوناگونی بوده‌است و از این روی گویش‌های گوناگونی در آن به وجود آمده‌است. مردم شهرستان قروه به زبان ترکی آذربایجانی و کردی صحبت می‌کنند و پیرو دین اسلام مذهب تشیع و تسنن هستند. لازم است ذکر شود تعدادی خانوار بهایی نیز در این شهر ساکن هستند. برپایهٔ سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ خورشیدی، جمعیت قروه در این سال بالغ بر ۱۱۵٬۲۳۸ نفر بوده‌است.

تاریخچه

در شهرستان قروه ۱۶۵ اثر تاریخی به ثبت میراث فرهنگی کشور رسیده‌است که نماد تمدن کهن مردم این شهرستان است.

پل فرهادآباد

در روستای فرهاد آباد پل تاریخی این روستا قرار دارد. این پل از لحاظ معماری دارای هشت دهانه که چشمه وسط بزرگتر و نوع قوس‌های بکار رفته عموماً جناغی و مصالح بکار رفته در آن آجر است. هرچند تاریخ دقیق ساخت پل مشخص نیست اما با توجه به شیوه معماری بکار رفته در آن به احتمال قوی از پل‌های دوران صفوی است و از آنجا که این پل در گذشته به عنوان راه مواصلاتی ناحیه قروه به سمت زنجان و مسیر عبور کاروانیان به‌شمار می‌رفت از اهمیت بالایی برخوردار بوده‌است و در دوران حکومت خسروخان اول مقارن با حکومت زندیه مورد تعمیر و بازسازی قرار گرفت و در دوره حکومت قاجار نیز توسط فرهاد میرزا معتمدالدوله عموی ناصرالدین شاه نیز مورد مرمت و بازسازی کامل قرار گرفت؛ و در سال ۱۳۷۹ تحت شماره ۲۶۴۷ به عنوان اولین اثر تاریخی شهرستان در ردیف آثار ملی کشور به ثبت رسید.

صخره‌های تاریخی فرهاد تراش (وینسار)

در فاصله سه روستای داشبلاغ، آقبلاغ و وینسار بر روی کوهی مرتفع، بقایای یک معدن بزرگ سنگ قرار دارد در این معدن آثار سنگی مشاهده می‌شود که با نظم خاصی بریده شده و گفته می‌شود در زمان ساخت معبد آناهیتا از این سنگ‌ها استفاده شده‌است؛ که از نظر نوع، اندازه و تراش سنگ دارای ویژگی‌های خاص و از اهمیت بسیاری برخوردار است. باور مردم برآن است که این سنگ‌ها به داستان شیرین و فرهاد ارتباط دارد. نوع حجاری و سفال‌های موجود در منطقه، احتمالاً به دوره ساسانی تعلق دارد. در ضلع شرقی کوه فرهادتراش دهانه غاری وجود دارد که اورل استین مستشرق اروپایی هنگام بررسی منطقه غرب کشور، از این غار نام برده‌است. این محوطه به تاریخ ۱۳۸۲ تحت شماره ۱۰۷۷۹ در ردیف آثار ملی کشور به ثبت رسیده‌است.

حمام قصلان

روستای قصلان در ۶ کیلومتری شمال شرق قروه قرار دارد و تپه باستانی ضلع غربی آن که به شماره ۸۵۲۴ در تاریخ ۱۳۸۲ در ردیف آثار تاریخی به ثبت رسیده‌است دارای پیشینه‌ای بلندمدت در زمینه باستان‌شناسی و شناخت تاریخ و فرهنگ و هنر نیاکان این سرزمین است.

دیگر اثر تاریخی روستا که قابلیت جذب گردشگر را داراست حمام قصلان است که جزئی از مجموعه بزرگ ارگ، بازار، مسجد و بناهای باشکوهی بوده که بنای آن به اواخر دوره زندیه و زمان حکومت خسرو خان اول والی وقت کردستان برمی‌گردد.

هرچند امروزه دیگر بناها کاملاً از بین رفته و لیکن بقایا و خطوط اولیه آن‌ها باقیمانده‌است؛ حمام قصلان دارای قسمت‌های مختلفی همچون هشتی، حمام سرد، میاندر، حمام گرم و خلوتی خصوصی و عمومی و خزینه وتون است با تزیینات منحصر بفرد آهکبری با طرح‌های گیاهی، هندسی و انسانی و حیوانی مزین شده و در نوع خود قابل توجه است.

بر اساس کتیبه‌ای که بر سر درب ورودی حمام نصب شده بود و اکنون در موزه سنندج نگهداری می‌شود این بنا در سال ۱۲۵۵ ه‍.ق در روزگار آصف حاکم وقت سنندج مجدداً تعمیر و مرمت شده‌است.

این حمام تا اوایل انقلاب اسلامی مورد استفاده بوده که با احداث حمام جدید در روستا از رونق آن به تدریج کاسته شد و در سال ۱۳۷۹ به عنوان دومین اثر تاریخی شهرستان بعد از پل تاریخی فرهادآباد به شماره ۲۸۳۵ در ردیف آثار ملی کشور به ثبت رسید و در سال ۱۳۸۰ عملیات مرمت و تعمیرات توسط واحد حفظ و احیای مدیریت وقت میراث فرهنگی استان آغاز و از آن تاریخ تاکنون در چندین مرحله عملیات مرمت صورت پذیرفته‌است.

بر اساس برنامه‌ریزی تنظیم شده و با توجه به موقعیت و ویژگی شهرستان در خصوص دارا بودن معادن مختلف سنگ مقرر شده‌است که بعد از پایان امورات مرمتی و تعمیراتی حمام، ساختمان مذکور تبدیل به موزه سنگ و دست‌ساخته‌های سنگی منطقه شود.

امامزاده سید جلال الدین

روستایی در ۱۸ کیلومتری شمال شرقی قروه با قدمتی به درازای تاریخ و جاذبه‌هایی بکر و زیبا و امام‌زاده‌ای در شرق روستای باباگرگر بنام سید جلال‌الدین ابن سید معزالدین وجود دارد و مورد توجه تمامی مسافرینی است که از سایر استان‌ها برای زیارت آن به این شهرستان سفر می‌کنند تاریخ دقیق از ساخت بقعه مشخص نیست، ولی به نظر می‌رسد که پیش از دوره حاکمیت دولت ترکی آذربایجانی قاجار و توسط معماران محلی ساخته شده‌است.

بنای اولیه آن به دوره صفویه بر می‌گردد بر اساس اطلاعاتی که از کتاب‌های قدیمی به دست آمده، نسبت شریف آن حضرت با چند واسطه به امام محمد باقر علیه‌السلام می‌رسد.

مقبره امامزاده از چند بخش تشکیل شده، اتاق اصلی و گنبدی شکل آن در بخش جنوبی و اتاق‌های دیگر در ضلع شرقی جای دارد چشمه آب معدنی باباگرگر ترکیبی گوگردی دارد که احتمالاً از دهانه یک آتشفشان خاموش بیرون می‌آید و برای درمان بسیاری از بیماری‌های پوستی مفید است آب چشمه از دل زمین می‌جوشد و در استخر دایره‌ای شکل جمع می‌شود و منظره جالبی را به وجود آورده‌است در این محل چشمه‌های آهک‌ساز فراوان، برجستگی‌هایی به وجود آورده‌اند که مشهورترین آن‌ها اژدها نام دارد. این پدیده در حدود ۳۰۰ متر طول، ۵ متر ارتفاع و پهنایی بین ۴ تا ۷ متر دارد.

در شرق و شمال‌شرقی اژدها چند برجستگی در جهات مختلف، اما کوچک‌تر از آن وجود دارد که محل شکاف خروج آب هنوز در وسط آن به چشم می‌خورد. این برجستگی‌های کوچک را دست‌های اژدها می‌نامند.

هر ساله جمع قابل توجهی از گردشگرانی که به شهرستان قروه سفر می‌کنند چند ساعتی از سفر خود را برای زیارت این امام زاده و دیدن جاذبه‌های گردشگری این منطقه اختصاص می‌دهند.

افسانه‌های زیادی در مورد کرامات این امامزاده وجود دارد به قول قدیمی‌ها این تخته سنگ اژدهایی که پشت آن شکافی قرار دارد واقعی بوده و به فرمان این امامزاده به سنگ تبدیل شده‌است.

ورزش قروه

در حال حاضر سه هزار۵۰۰ نفر ورزشکار سازمان یافته وجود دارد از این تعداد، دو هزار۵۰۰ نفر از آقایان و هزار نفر شامل بانوان می‌باشد. ۱۵ هیئت ورزشی بانوان و ۳۵ هیئت ورزشی آقایان در این شهرستان فعال است در حال حاضر ۱۹۲ مربی بانوان و آقایان در این شهرستان وجود دارد که از این تعداد ۱۲۰ نفر در سطح درجه ۳، ۵۵ نفر در سطح درجه ۲، ۱۰ نفر در سطح درجه یک، دو نفر در سطح ملی و پنج نفر در سطح بین‌المللی فعالیت می‌کنند. ۲۳ باشگاه فعال شهرستان در رشته‌های فوتبال، کشتی، بدنسازی، کونگ فو، آیروبیک، یوگا، بیلیارد و کاراته و کوهنوردی و بوکس وجود دارد ورزشکاران و جانبازان و معلولین شهرستان در این رشته‌ها دارای مقام‌های کشوری می‌باشد.

صنعت و معدن

قروه سه شهرک صنعتی به نام‌های آونگان، دلبران و سه‌راهی میهم را در خود جای داده‌است؛ همچنین ۸۰ واحد صنعتی در این شهر مشغول به فعالیت‌اند. قروه معادن سنگ و طلای بسیاری را در خود جای داده و نیاز منطقه به سنگ‌های مختلف را تأمین می‌کند. معادن مختلف آنتیموان در معدن بهارلو، پوکهٔ معدنی، شن کوهی، گرانیت، ماسهٔ کوهی، مرمر و مرمریت در این شهر قرار گرفته‌اند. همچنین از مهم‌ترین سنگ‌های معدنی استخراجی از معادن این شهر می‌توان به چینی سفید، کریستال و گرانیت اشاره کرد. تعداد کارگاه‌های استخراج معدن قروه در سال ۱۳۸۳ خورشیدی، بالغ بر ۴۶ کارگاه بوده که این کارگاه‌ها مسئولیت استخراج معادن این منطقه را برعهده داشته‌اند. در سال ۱۳۸۴ خورشیدی، شرکت استرالیایی ریوتیتنو یکی از معادن بزرگ طلا را در منطقهٔ بهارلو-داش‌کسن در شرق قروه کشف کرد. پروانه بهره‌برداری این معدن اکنون با نام ساریگونی صادر شده‌است و دو شرکت داخلی با همکاری یک شرکت قزاقستانی در حال آماده‌سازی این معدن به منظور بهره‌برداری از آن هستند. ذوب آهن زاگرس در این شهرستان واقع است.

خدمات عمومی

مراکز درمانی

• بیمارستان شهید بهشتی قروه
• درمانگاه مهدیه
• کلینیک تخصصی شهید عبدالملکی (اورژانس سابق)
• درمانگاه تأمین اجتماعی قروه
• درمانگاه شماره ۲ شهرستان قروه
• درمانگاه شماره ۴ شهرستان قروه
• کلینیک تخصصی بیمارستان
• درمانگاه شهرک امام خمینی (در حال احداث)
• مجتمع پزشکان سعید
• مجتمع پزشکان باران
• ساختمان پزشکان

سرشناسان

مشاهیر قروه

• مرضیه قره داغی مترجم و نقاش معروف.
• استاد صاحبعلی ملکی شاعر و خطاط نامی.
• عربعلی شروه شروه را می‌توان پایه‌گذار نقاشی نوین در ایران دانست که با تألیف و ترجمه بیش از صد عنوان کتاب آموزشی و آکادمیک در زمینه‌های مختلف هنری از جمله نقاشی و طراحی، نقشی مهم در توسعه هنر ایران داشته‌است وی در اردیبهشت ماه سال ۱۳۹۰ به علت بیماری سرطان درگذشت.

• آزیتا صالحی، بازیگر سینما و تلویزیون در آثاری همچون سریال تلویزیونی سنگ و شیشه سریال تلویزیونی قافله این عمر و فیلم سینمایی آقای بخشدار به کارگردانی خسرو معصومی آغاز کرده‌است این بازیگر معروف در سال ۱۳۷۷ درگذشت.
• علیرضا حنیفی نویسنده نمایشنامه، مدرس نقاشی، عکاس و کارگردان نمایش.
• رضا هدایت هنرمند برجسته و برنده جایزه تشویقی تصویرسازی نومای ژاپن در سال ۱۳۸۳ است.

فرهنگ و هنر

کتابخانه‌ها

• در حال حاضر این شهرستان دارای ۵ کتابخانه عمومی نهادی و یک کتابخانه عمومی مشارکتی است.

آیین‌های سنتی

مردم قروه مراسم عید باستانی نوروز را باشکوه خاصی برگزار می‌کنند. یکی از روستاهای این شهرستان که ساکنان آن چراغ آداب و رسوم کهن را روشن نگه داشته‌است، روستای طوغان در اطراف شهرستان قروه است. طوغان مردمی خونگرم و مهمان نواز دارد. زنهای این روستا با ساخت عروسک‌های پشمی سیاه رنگ که بیشتر به شکل کلاغ است، آن‌ها را برای مراسم گار که در زبان فارسی به معنی قارقار کلاغ است، آماده می‌کنند، مراسم گار مربوط به صدها سال پیش است. مردم این روستا برای رهایی از فصل سرما و دور کردن این پرنده، در گذشته کلاغ عروسکی می‌ساختند. آن را داخل قفس چوبی یا حصیری که ساخته دست خودشان بود اسیر می‌کردند، چرا که بر این باور بودند با این کار کلاغ‌های واقعی از ترس اسارت از خانه آن‌ها دور می‌شوند و به این ترتیب این آیین نهادینه شد.

سینما فردوسی قروه

از اواخر دهه ۷۰ به بعد اولین سینمای شهرستان سینما فجر قروه، که تعطیل شده بود. عملیات راه اندازی سینما فردوسی قروه به همت اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی قروه و با عزم جدی سینما شهر تهران و بخش خصوصی در دهه فجر ۹۳ شروع به فعالیت نمود و با اکران بارکد در شهرستان قروه افتتاح شد که سینما شهر تهران ۴۰۰ میلیون ریال و بخش خصوصی نیز برای مناسب‌سازی فضای آمفی‌تئاتر و تبدیل آن به سینما ۲۰۰ میلیون ریال هزینه کرده‌است. این سینما ظرفیت ۲۰۰ تماشاچی را دارد و با اکران فیلم‌های سینمایی روز به صورت صدای دالبی و تصویر فول اچ دی خواهد بود که سینما فردوسی شهرستان قروه را به یکی از برترین سینماهای باختر کشور تبدیل خواهد کرد.

مراکز آموزش عالی و دانشگاه‌ها

دانشگاه آزاد قروه

دانشگاه آزاد قروه در جمع برترین دانشگاه‌های شمال غرب ایران به‌شمار می‌رود این دانشگاه از سال ۱۳۷۹ با سه رشته و تنها ۴۰ دانشجو تأسیس شد و در حال حاضر ۱۵رشته کاردانی، ۱۲ رشته کارشناسی پیوسته، ۱۰ کارشناسی ناپیوسته و چهار رشته کارشناسی ارشد به فعالیت می‌پردازد. رشته‌های مهندسی هوافضا، مهندسی مکانیک، مهندسی رباتیک، مهندسی فناوری اطلاعات، مهندسی عمران، مهندسی برق، روانشناسی و حقوق از جمله رشته‌هایی می‌باشند که به لیست رشته‌های تحصیلی این دانشگاه افزوده شده‌اند. همچنین آزمایشگاه مکانیک خاک و بتن زیر مجموعه گروه رشته عمران در دانشگاه آزاد اسلامی واحد قروه در ماه جاری راه اندازی می‌شود. این آزمایشگاه در مساحت ۷۰ متر مربع در فضای دانشگاه و با ۱۵ دستگاه از قبیل بتن شکن، میکسر بتن، میز ویبره و دستگاه نفوذپذبری آب در بتن و غیره تجهیز شده‌است.

دانشگاه پیام نور قروه

ظرفیت پذیرش در دانشگاه پیام نور واحد قروه در سال تحصیلی ۶۶۰ نفر در ۱۵ رشته تحصیلی در مقطع کارشناسی و حدود ۸۰۰ نفر دانشجو مشغول به تحصیل دارد. اکنون این دانشگاه دارای ۱۵ رشته کارشناسی شامل ادبیات فارسی، علوم اجتماعی، الهیات، مدیریت، حسابداری، حقوق، ریاضی محض، آمار، روان‌شناسی، آموزش دینی و عربی، آموزش ریاضی، علوم تربیتی و جغرافیا است.

مؤسسه آموزش عالی ایرانمهر قروه

هم‌اکنون در این مرکز حدود ۴۵۰ نفر دانشجو مشغول به تحصیل هستند که از این تعداد۳۰۰ نفر در مقطع کارشناسی پیوسته و ۱۵۰ نفر در مقطع کاردانی تحصیل می‌کنند. حدود ۴۰ درصد از دانشجویان از دانش آموختگان غیر بومی هستند که در این شهرستان حضور دارند. این دانشگاه در سال ۹۰ اولین سال تحصیلی خود را در ترم مهرماه با پذیرش ۱۱۰ نفر دانشجو در۳ رشته از طریق کنکور سراسری آغاز نمود که در حال حاضر این مرکز دارای ۱۷ رشته در دو مقطع کارشناسی و کاردانی است.

مرکز آموزش علمی کاربردی قروه

در حال حاضر بزرگترین ساختمان آموزشی بخش خصوصی در غرب کشور در این شهرستان احداث شده‌است که شامل پنج طبقه با زیربنای چهار هزار و ۲۰۰ مترمربع شامل ۳۰ کلاس است. هم‌اکنون یک هزار دانشجو در این مرکز تحصیل می‌کنند از این تعداد۲۵۰ دانشجو از ترم بهمن مشغول به تحصیل در ۲۰ رشته کاردانی و کارشناسی شده‌اند.

قروه منطقه‌ای است کوهستانی این شهر بین ۴۷ درجه و ۴۸ دقیقه طول جغرافیایی و ۳۵ درجه و ۱۰ دقیقه عرض جغرافیایی قرار دارد.

ارتفاع قروه از سطح دریا ۱۹۰۰متر می‌باشد که دارای زمستان بسیار سرد با برف‌های سنگین و تابستان نسبتاً خنک است.

موقعیت جغرافیایی

کوه‌های قروه

شهرستان قروه دارای ارتفاعات بسیاری است که مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از کوه پریشان ٬بدر ٬پنجه علی، ابراهیم عطار، یوسف سیاه، شعبان کچل، خرسه ریه، سه زرده که مهم‌ترین آن کوه بدر و پریشان است.

کوه پریشان: در جنوب شرقی شهرستان قروه واقع شده‌است. برای رسیدن به دامنه این کوه، با حرکت از شهرستان قروه، ابتدا ۱۰ کیلومتر از مسیر جاده همدان طی می‌شود سپس به سمت راست تغییر مسیر داده (جاده فرعی کنار پادگان قدس) و پس از عبور از روستاهای میهم سفلی و علیا (تا این قسمت جاده آسفالت بوده و ادامه مسیر شن ریزی می‌باشد)، ولی آباد و نعمت‌آباد به دامنه کوه پریشان می‌توان رسید. این کوه از چهار قله صخره‌ای تشکیل شده که بلندترین آن قله پریشان می‌باشد که از دور همانند کوهانهای شتر (دوکوهانه) نمایان است.

کوه بدر: در جنوب شهرستان قروه و حد فاصل مرز استان کردستان و کرمانشاه با ارتفاع ۳۲۹۸ متر از سطح دریا قرار دارد. برای رسیدن به دامنه کوه، از این مسیرها می‌توان گذشت. از قروه به طرف روستاهای قلعه، سرتیپ آباد، امین آباد، پیر سلیمان و از آخرین روستا یعنی پیر سلیمان پناهگاه مشاهده می‌شود. در فصل تابستان از راه جیب رو تا منطقه چمنزار زیر یال پناهگاه می‌توان با ماشین رفت. بدر به نام کوه میهمین نیز معروف است زیرا این کوه بر دو قریه میهم محیط است.

چشم‌انداز بدر: این کوه در ارتفاع ۲۶۰۰ متری ضلع غربی بدر واقع شده که دارای آب گوارا می‌باشد و در فصل تابستان علاقه‌مندان زیادی را به خود جذب می‌کند. کانی به زبان کردی یعنی چشمه، بنا به روایتی می‌گویند یکی از شاهان صفوی در زمان لشگرکشی در این محل اتراق نموده و این چشمه را پسندیده‌است.

کوه پنجعلی: کوه پنجعلی از کوه‌های حاشیه زاگرس است که در۲۶ کیلومتری جنوب باختری قروه و جنوب خاوری روستای قره بلاغ پنجه واقع شده و ۲۸۶۰ متر ارتفاع دارد. قله آن صخره‌ای می‌باشد از دور صخره‌های آن به حالت پنج انگشت مشخص است و این یکی از مهم‌ترین جاذبه‌های این کوه می‌باشد همچنین رودخانه‌های چم سنگ سیاه از این کوه سرچشمه می‌گیرند.

مسیرهای صعود: جهت رسیدن به دامنه کوه از ۳ مسیر کنگره، مشیرآباد پنجه و قره بلاغ پنجه می‌توان به قله صعود کرد.

کوه یوسف سیاه: یوسف سیاه با ارتفاع ۲۹۹۲ متر در ۱۵ کیلومتری جنوب شرقی قروه واقع است. قله‌های مشرف به آن خرسه ریه و شعبان کچل می‌باشد. نزدیکترین روستا برای دست یابی به یوسف سیاه روستای ولی آباد است. این کوه به واسطه داشتن قله‌ای صخره‌ای و شیب زیاد همچنین صعب العبور بودن، کمتر کسی آن را برای صعود انتخاب می‌کند. همین امر باعث شده تا پوشش گیاهی غنی داشته و حیوانات زیادی آنجا را برای خود پناهگاهی امن انتخاب کنند. طول دیواره آن حدود ۲۵۰ متر می‌باشد که بر روی آن سه مسیر زده شده‌است. مسیر معمولی کوهنوردی برای دستیابی به قله این کوه از جبهه جنوبی می‌باشد اما به علت دور بودن از قروه کوهنوردان این شهر بیشتر ازمسیر شمالی آن را صعود می‌کنند برای صعود این قله از روستای ولی آباد در فصل تابستان حدود ۳ ساعت زمان لازم است. صعود همین مسیر در فصل زمستان حدود ۵ ساعت طول می‌کشد.

کوه کولاوا: کوه کولاوا با ارتفاع ۲۴۰۰ متر در جنوب غربی قروه قرار دارد. در واقع این کوه سمبل و نماد این شهر می‌باشد و اکثر کوهنوردان تمرینات خود را از این کوه شروع نموده‌اند. قله آن شبیه سر اژدهایی است که چانه خود را بر سنگی نهاده و شهر را در پناه خود دارد و آن را از هر پلیدی و گزندی محافظت می‌نماید زیر قله کولاوا صخره ایی به ارتفاع ۲۰ متر وجود دارد که مربوط به دوره ساسانیان است.

کوه قلوز و قله‌های آن: قلوز در زبان محلی به معنی صعب العبور و دیواره سنگی است این کوه سه قله دارد قله‌های سه‌گانه قلوز قلوز کوچک، قلوز وسط، قلوز بزرگ در جنوب قروه واقع شده‌است. ارتفاع بلندترین قله آن (قلوز بزرگ) ۳۱۰۰ متر می‌باشد قله‌های قلوز از سمت جنوب مُشرف به روستاهای پیر سلیمان و امین آباد است از سمت غرب به روستاهای قلعه و سرتیپ آباد و همچنین قله زرده چرمو با ارتفاع ۳۰۰۰ متر در سرتیپ آباد می‌باشد از سمت شرق مُشرف به روستای سرقل – میهم علیا و میهم سفلی می‌باشد.

مسیر صعود به قله اصلی قلوز ابتدا از قروه به سمت روستای قلعه شهرک بدر قروه که در ۲ کیلومتری و سپس به روستای سنگین آباد که در ۸ کیلومتری جنوب قروه واقع شده می‌توان حرکت کرد پس از گذشتن از آبشار سنگین آباد که در ۱ کیلومتری روستا قرار دارد، وارد دره‌ای می‌شویم و از سمت چپ آن حرکت می‌کنیم در سمت بالای دره چشمه‌ای وجود دارد در ادامه مسیر به چمنزاری می‌رسیم که چشمه آن در تمام فصول آب دارد و بالاتر از آن آخرین چشمه قرار دارد که فقط در فصل بهار آب دارد اما در سایر فصول باید از چشمه واقع در چمن آب برداشت.

قلوز وسطی: از آبشار سنگین آباد به سمت راست می‌رویم در طول مسیر دو چشمه وجود دارد یکی کانی پرویز و دومی چشمه‌ای که روبروی دکل مخابراتی و داخل چمنزار است.

قلوز کوچک: از سمت راست مسیر آبشار سنگین آباد می‌توان به قله قلوز کوچک رسید قله‌های قلوز جزو اراضی مرتعی روستای سنگین آباد می‌باشد و دارای پوشش گیاهی مناسب و مراتع بکری است همچنین زیستگاه حیواناتی مانند خرگوش، بُزکوهی، کل، گرگ، جغد، روباه و شغال است.

نمایندگان مجلس در ادوار مختلف

در سال۱۳۹۰ حامد قادرمرزی پس از دو حضور عماد حسینی (معاون مستعفی وزیر فعلی نفت)، به عنوان نماینده این شهرستان انتخاب

هر، رودشور نام‌ دارد.

از اماکن تاریخی آن می‌توان از امامزاده سیدجمالدین (بابا گورگور)، پل فرهادآباد، آرامگاه شیدای نازار، حمام قصلان و آثار صخره‌ای فرهادتراش نام برد.

مراکز دیدنی قُروه

عبارت‌اند از:

چشمه وینسار, سرانجیک, و باباگرگر.

اماکن تفریحی قُروه شامل:

سراب، خالصه, پارک رضوان، سنگ سیاه، مانگاودول و سیفه

از شناخته‌شده‌ترین جاهای دیدنی قروه می‌توان به بقعه بابا گرگر و پل فرهادآباد اشاره کرد. هم‌چنین چشمه آب معدنی باباگرگر که به نام چشمه دنگز نیز شناخته می‌شود، از مهم‌ترین جاذبه های گردشگری قروه به شمار می‌رود. در اطراف این شهر ارتفاعات و قلل بسیاری با ارتفاع بیش از ۳۰۰۰ متر از سطح دریا وجود دارند که همگی بخشی از رشته‌کوه زاگرس هستند و از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به کوه‌های شعبان کچل، پریشان، پنجه‌علی (پنجه)، قلوز و کولاره اشاره کرد. از دیگر جاذبه های طبیعی قروه می‌توان به منطقه حفاظت شده بدر و پریشان و آبشار قلوز (یا سنگین‌آباد) اشاره کرد. رود شور نیز یکی دیگر از دیدنی‌های طبیعت قروه و از مهم‌ترین رودخانه‌های منطقه است که به رود قزل‌اوزن پیوسته و در امتداد به سفید رود و دریای خزر می‌ریزد.

• 
• 
• 
• 

سوغات قروه

این شهر از دیرباز به قطب سنگ کشور شناخته شده است. چرا که بیشترین معادن سنگ در ایران را دارد و شاید با کیفیت‌ترین سنگ‌های ایران از این منطقه استخراج می‌شوند. به همین خاطر چند سالی است که کارگاه‌های مصنوعات سنگی در این شهر رواج یافته‌اند و شما در سفر به قروه می‌توانید علاوه بر سوغات رایج کردستان همچون دست‌بافته‌ها و لوازم چوبی، از مصنوعات و لوازم دکوری سنگی این شهر نیز به یادگار خریداری کنید.

رستوران های قروه

کافه رستوران شادی، رستوران پاسارگاد و رستوران عمارت از معروف‌ترین رستوران های قروه به شمار می‌روند. که انواع غذاهای ایرانی را به مشتریان خود عرضه می کنند.

هتل های قروه

هتل مژده از تنها هتل های قروه است. هرچند امیدواریم که در آینده نزدیک با پیشرفت و توسعه زیرساخت‌های گردشگری در این شهر زیبا و تاریخی، شاهد افزایش امکانات رفاهی و اقامتی و شکل‌گیری اقامتگاه‌های بومگردی در قروه باشیم.

راهنمای سفر به قروه

شهر قروه با ۱۰۰ کیلومتر فاصله از سنندج و ۴۰۰ کیلومتر فاصله از تهران، در میانه راه همدان به سنندج واقع شده که این امر، باعث سهولت دسترسی به این شهر شده است. چنانچه با وسیله شخصی سفر نمی‌کنید، هم از مبدا سنندج و هم از مبدا همدان امکان دسترسی آسان به قروه را با اتوبوس یا سوار‌های خطی دارید.

شرکت‌های مسافربری مختلف از بسیاری از شهرهای بزرگ مثل تهران، تبریز، کرمانشاه و... سرویس‌های منظم به قروه را برقرار کرده‌اند. هم‌چنین به دلیل قرارگیری این شهر در مسیر اصلی تردد، می‌توانید با اتوبوس‌ها یا سواری‌هایی که مقصد نهایی آن‌ها شهر قروه نیست هم، راهی این شهر شوید.

وضعیت عمومی:

شهرستان قروه با وسعت حدود ، 4338.7 كیلومتر مربع معادل 15.4 درصد مساحت استان را به خود اختصاص داده است . این شهرستان در جنوب شرقی استان قرار گرفته ، از شمال به بیجار، از جنوب به کرمانشاه ،از شرق به همدان و از غرب به سنندج محدود شده است. این شهرستان دارای 5 مركز شهری ، 4 بخش ، 13 دهستان و 241 آبادی دارای سكنه است.

آب این شهرستان از طریق 3343 حلقه چاه 187 رشته قنات 542 رشته چشمه با میزان آبدهی 379.674 میلیون مترمكعب و رودخانه های قزل اوزن و سرشاخه های آن با میزان آبدهی 856/53 میلیون متر مكعب تامین می شود.

پیشینه تاریخی و گردشگری:

قروه‌ یكی‌ از شهرستان‌های‌ استان‌ كردستان‌ است‌ كه‌ از شمال‌ به‌ شهرستان‌ بیجار و از شرق‌ و جنوبی‌ شرقی‌ به‌ شهرستان‌ همدان‌ از جنوب‌ به‌ شهرستان‌ کرمانشاه و از غرب‌ به‌ شهرستان‌ سنندج‌ محدود است‌ . مهمترین‌ رودخانه‌ این‌ شهر، رودشور نام‌ دارد. شهر قروه‌ ، مركز این‌ شهرستان‌ ، در فاصله87 كیلومتری‌ شمال‌ سنندج‌ و در مسیر همدان‌ ـ سنندج‌ قرار گرفته‌ است‌ . عوامل‌ موثر در پیدایش‌ این‌ شهر، چشمه‌ جوشان‌ در شمال‌ آن‌ ، رودهای‌ متعدد و دشت‌ حاصل‌خیزی‌ است‌ كه‌ تا قرن‌ها موجب‌ حیات‌ آن‌ به‌ صورت‌ آبادی‌ كوچکی‌ بود تاثیر داشته است . بعدها قرار گرفتن‌ در مسیر راه‌ ارتباطی‌ شرق‌ به‌ غرب‌ سبب‌ توسعه‌ آن‌ موثر بوده است .

زبان و مذهب:

مردم شهرستان قروه به دو زبان كردی و ترکی تكلم میكنند. در این شهرستان 99.93 درصد جمعیت آن را مسلمانان شیعه (50 درصد) و سنی (50 درصد ) تشكیل می‌دهند.

جمعیت و مساحت:

جمعیت شهرستان قروه بر اساس سر شماری نفوس و مسکن سال 1395 ، 140192 نفر می باشد که از این تعداد 94404 نفر آن شهری و 45788نفر را نیز روستاییان تشکیل می دهند. از تعداد 94404 نفر جمعیت شهری قروه؛ 78276 نفر آن در شهر قروه ساکن می باشند. همچنین مساحت محدوده شهر قروه بر اساس طرح مصوب جامع حدود 1189،18 هکتار و مساحت محدوده پیشنهادی آن بر اساس طرح تفصیلی حدود 1189،25 هکتار می باشد.

منابع آب و خاك:

در سال 1383 حجم آبهای زیرزمینی در شهرستان قروه ، 923 میلیون مترمكعب بوده است همچنین كل منابع آب‌های سطحی در این شهرستان 347 میلیون مترمكعب بوده كه حدود 53.856 میلیون مترمكعب از این آب‌ها برداشت شده است.

كشاورزی و منابع طبیعی و دامپروری:

در سال زراعی 84-1383 سطح زیر كشت محصولات زراعی و باغی شهرستان قروه بالغ بر 161545 هكتار است. از این مقدار 6/0 درصد به كشت باغات و 99.4 درصد به زراعت‌های سالانه اختصاص دارد .محصولات عمده زراعی شهرستان گندم – جو – نخود – چغندرقند – سیب زمینی – پیاز – یونجه – شبدر و اسپرس می‌باشد.

لازم به ذكر است این شهرستان دارای 7 واحد پرورش ماهی با تولید 83.6 هزار تن می باشد .

جنگل و مرتع:

سال 1383 در شهرستان قروه ، 202000 هكتار مراتع وجود داشته و علوفه قابل برداشت از این مراتع 49500 تن بوده است

صنعت و معدن:

تعداد صنایع موجود شهرستان قروه ، 80 واحد می باشد كه در نقاط شهری مستقر می باشند.

در سال 1383 تعداد 46 كارگاه فعال مسئولیت‌استخراج معادن را به عهده داشته و عمده ترین معادن موجود در سطح این شهرستان عبارتند از : مرمریت ، مرمر پوكه معدنی ، آنتیموان ،گرانیت ، شن و ماسه كوهی

سهم این شهرستان از كارگاه های معدنی فعال استان 31 درصد می باشد. میزان تولیدات اسمی سالانه گروه معدنی غیرفلزی 409750 هزار تن می باشد.

دیواندره

شهرستان دیواندره پیشینه ای به قدمت کشور پهناور ایران دارد که در قدیم میران شاه نام داشت.
دیواندره در فاصله ۹۸ کیلومتری شمال سنندج با وسعت ۴۲۰۳ کیلومتر مربع و با ۱۸۵۰ متر ارتفاع از سطح دریا ، در ۴۷ درجه و یک دقیقه شرقی از نصف النهار گرینویچ و ۳۵ درجه و ۵۴ دقیقه عرض جغرافیایی قرار دارد ، که از شمال با تکاب ، از شرق با شهرستان بیجار ، از شمال غربی با سقز ، از غرب با مریوان و از جنوب با سنندج همسایه است .
شهرستان دیواندره با مساحتی معادل ۴۲۰۳ کیلومتر مربع در حدود ۱۵ % از وسعت استان کردستان را شامل می شود . این شهرستان بین ۳۴ درجه عرض شمالی و ۳۲ دقیقه و ۴۶ درجه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است .
تغییرات درجه حرارت سالانه دما از ۲۰ – تا ۳۲ + درجه می باشد . شهرستان دارای زمستان های سرد و طولانی و بهار و تابستان معتدل می باشد تعداد روزهای یخ بندان در سال برابر ۱۳۵ روز خواهد بود .
وجود آثار باستانی غار کرفتو نشانگر وجود تمدن و حیات تا دو هزار سال قبل از میلاد در این منطقه می باشد .
زبان گویش مردم کردی سورانی و دارای لهجه مخصوص می باشد . آداب و رسوم و فرهنگ مردم شهرستان برگرفته از آداب و فرهنگ آریائی ها بوده و هماهنگ با سایر ملت ایران مراسمات ملی و مذهبی را نیز برگزار می نمایند .
در شهرستان دیواندره قومیت ها و طوائفی همچون گوران ، گلباغی ، تیلکوئی ، جاف ، منمی (مندمی) برازنده ، خواجه وند ، کلهر ، زند و قاقالی وجود دارد .اما این عناوین در منطقه کم رنگ شده و صرفاً جنبه محلی داشته و هیچ گونه وجه تمایزی بین افراد نداشته و تمام اقشار همزیستی مسالمت آمیزی با هم دارند .
شهرستان دیواندره دارای سه بخش مرکزی ، کرفتو و سارال و ۹ دهستان (حومه – قراتوره – چهل چشمه – اوباتو – کانی شیرین – زرینه – سارال – کوله و حسین آباد شمالی ) می باشد . تعداد کل روستاهای تابعه شهرستان دیواندره ۱۹۴ روستا می باشد .

تاریخچه و علل پیدایش شهر دیواندره

شهرستان دیواندره در حال حاضر شامل دهستان های قراتوره ، حسین آباد شمالی ، حومه دیواندره ، چهل چشمه ، کوله و سارال است . این دهستان ها در گذشته ، سه بلوک از هجده بلوکی بوده که در زمان قاجاریه محدوده ایالت کردستان را تشکیل می داده اند . این منطقه از دیر باز محل عبور عشایر بوده و به عنوان ییلاق مورد استفاده قرار می گرفته است . شهرستان دیواندره از زمان صفویه به بعد تحت نفوذ دو شهر بزرگ استان کردستان – سنندج در جنوب و سقز در شمال – بوده است .
با تقویت راه سنندج – سقز ، به تدریج روستای دیواندره در وسط این راه ، به عنوان یک مرکز جمعیتی و بین راهی گسترش می یابد و در سال های اوایل دهه ی پنجاه شمسی به صورت یک شهر کوچک پا به عرصه ی وجود می نهد . بنابراین مهم ترین عامل در ایجاد شهر دیواندره موقعیت میان راهی آن بوده است .
در کنار این عامل با توجه به رشد اقتصادی – اجتماعی منطقه و افزایش ارزش افزوده ، ایجاد یک مرکز جمعیتی به صورت شهر برای تجمع و انباشت ثروت و مبادله کالا ضرورت می یابد . بدیهی است که این مرکز باید بهترین دسنرسی را با شهرهای بلافصل آن و بالاخص مرکز استان ، داشته باشد .
چنین نقطه سکونتی روستای دیواندره بود که از سال های دهه ی چهل به بعد روند تبدیل آن به شهر آغاز شد . در سال ۱۳۴۵ ، دیواندره یکی از بخش های شهرستان سنندج بوده و پرجمعیت ترین روستای آن دیواندره بوده که ۱۸۲۲ نفر جمعیت داشته است .

وضعیت آب و هوایی منطقه

تغییرات درجه حرارت سالانه دما از ۲۰ – تا ۳۲ + درجه می باشد . شهرستان دیواندره دارای زمستان های سرد و طولانی و بهار و تابستان معتدل می باشد . تعداد روزهای یخبندان در سال برابر ۱۳۵ روز خواهد بود . دیواندره جزء مناطق سردسیر کشور است . بارش برف و تفاوت قابل ملاحظه دما بین شب و روز از خصوصیات بارز اقلیمی منطقه است. دیواندره بین دو منطقه کاملا برفگیر و سردسیر کشور ، یکی دشت اوباتو (هه وه تو) و دیگری کانی نیمه روژ در جنوب قرار گرفته است .
رودها و واحدهای مهم آبی و چشمه سارهای حوزه شهرستان : رودخانه های فراوان در شهرستان جریان دارد ، که اکثر آنها فصلی است و از آب شدن برف ها و بارندگی های فصلی به وجود می آید . در منطقه دو رودخانه مهم و دائمی به نام های (قزل اوزن) و (یول کشتی) وجود دارد . که رودخانه قزل اوزن از ارتفاعات چهل چشمه و سارال سرچشمه می گیرد و با نام سفید رود به دریای خزر می ریزد . رودخانه یول کشتی نیز سرچشمه آن حوضه های ابگیر فلات اوباتو است که پس از طی مسیری به رود قزل اوزن می پیوندد . رودخانه (شورآب)رودخانه ای فصلی است .

شهرها و بخش ها

شهرهای تابعه : شهر دیواندره و شهر زرینه
بخش های تابعه به تفکیک دهستان مربوطه

• ۱- بخش مرکزی : (دهستان حومه – دهستان قراتوره – دهستان چهل چشمه)
• ۲- بخش کرفتو: (دهستان زرینه – دهستان کانی شیرین – دهستان اوباتو)
• ۳- بخش سارال: (سارال – کوله – حسین آباد شمالی)

وجه تسمیه

الف – دیواندره از دو کلمه دیوان + دره تشکیل شده است . دیوان یعنی جایگاه و محل قانون . عدالت و جای حل اختلافات و چون این دیوان خانه معروف گشته است .

ب – شهر زرینه : شهری که خاک و طبیعت آن مثل زر و گوهر جذابیت و لطافت داشته است .

ج – بخش کرفتو : به خاطر قرار گرفتن غار بزرگ و باستانی کرفتو و انتخاب اینعنوان بیشتر برای معرفی این آثار باستانی و عجایب ساخته دست بشر به مردم مسلمان ایران و سایر نقاط دنیا است .

د – بخش سارال: سارال نام دختر و گل خوشبویی می باشد . بخش سارال درای مراتع سرسبز و خرم و انواع گل های وحشی و گیاهان داروئی و غذائی می باشد ، وجه تسمیه آن از این نام گرفته است .

ه – بخش مرکزی: قرار گرفتن در مرکز شهرستان و کم بودن فاصله روستاها تا مرکز شهرستان وجه تسمیه بخش را می رساند .

جاذبه توریستی داخلی و خارجی شهرستان دیواندره

از مراتع موجود در منطقه می توان منابع طبیعی ، مراتع سرسبز سارال و کوه های سرسبز و آبخیز چهل چشمه را نام برد که یکی از مراتع درجه اول ایران می باشد .این مراتع در بهار بسیار دلپذیر ، سرسبز و خرم هستند . چشمه سارهای فراوانی در آنجا جریان دارد و انواع گل های وحشی و گیاهان داروئی و غذائی به وفور دیده می شود که در صورت استفاده صحیح و نظارت دولت و سرمایه گذاری می تواند یکی از جاذبه های توریستی در منطقه باشد . دیگری غار کرفتو می باشد که در حدود ۷۵ کیلومتری شمال شرقی دیواندره قرار گرفته و از انواع غارهای آهکی و طبیعی است و جاذبه های زیادی دارد .
غار کرفتو پذیرای مسافران و عاشقان به طبیعت و کاوشگران و گردشگران داخلی و خارجی می باشد . چهل چشمه و سارال نیز پذیرای گردشگران داخلی می باشد .

وضعیت فرهنگی و تاریخی

اسامی و مشخصات مراکز فرهنگی و تبلیغی مردمی، دولتی در سطح شهرستان و میزان فعالیت آنان :
در سطح شهرستان سازمان تبلیغات اسلامی ، مرکز بزرگ اسلامی و اداره فرهنگ و ارشاد اسلامی وجود دارند که فعالیت گسترده ای در سطح شهرستان دارند . تعداد کتابخانه های دولتی شهرستان ۲ باب می باشد (کتابخانه شهید بهشتی و کتابخانه تربیت) و کتابخانه خصوصی در شهرستان وجود ندارد – در شهرستان دیواندره تشکل های فرهنگی و تبلیغی مردمی شامل انجمن محیط زیست ، انجمن شعر و ادب ، انجمن نمایش ، انجمن موسیقی ، صندوق رفاه دانشجویان ، انجمن مردمی پیشگیری و مبارزه با اعتیاد ، انجمن ورزشکاران در رشته های مختلف ورزشی و انجمن حفظ میراث فرهنگی وجود دارد. تعداد ۵ مرکز کانون و تجمع فرهنگی دولتی در شهرستان وجود دارد که عمده فعالیت آنها تشکیل کلاس های آموزشی ، فرهنگی و اجرای مراسمات می باشد .

اماکن تاریخی و باستانی در شهرستان بر حسب قدمت

غار و قلعه معروف کرفتو که شهرت زیادی دارد و کم نظیر می باشد و فاصله آن تا مرکز شهرستان ۷۵ کیلومتر می باشد که ۶۰ کیلومتر آن آسفالت و ۱۵ کیلومتر آن شن ریزی می باشد . قدمت این غار به دوره اشکانیان یا ۱۰۰۰ سال قبل از میلاد بر می گردد . این قلعه غار شامل ۴ طبقه و هر طبقه دارای اطاق ها ، سالن و راهروهای ارتباطی می باشد .
غار شامل دو دهنه دالان و دهلیز و حفره های متعدد اصلی و فرعی عمیق می باشد . در مسیر طولانی غار وجود حوضچه آب راکد مشاهده می شود . وجود قبرستان قدیمی در محوطه غار مربوط به قرن هفتم هجری و به موازات ارتفاع قلعه ستون زیبای آهکی به شکل نگهبان قلعه خود نمایی می کند .
غار باشقشلاق و غار قالوجه نیز در شهرستان وجود دارد .
اماکن باستانی در سطح شهرستان متشکل از ۳ بنای تاریخی :

• ۱- عمارت سالار سعید در روستا وزیر که بیشتر از ۳۰۰ سال قدمت دارد .
• ۲- حمام قدیمی پنجه سفلی که در دل خاک جای دارد و دارای خزانه و سردرهای چشم انداز خوبی می باشد .
• ۳- قلعه کهنه روستای آغاجری که بیشتراز ۲۰۰۰ سال قدمت دارد و ۴۶ تپه باستانی که شاخص آنها تپه رش در شمال غربی روستای وزیر که این اثر مربوط به هزاره اول قبل از میلاد می باشد .

تپه باستانی مرسوم به شهر سبز روستای زاغه علیا مربوط به هزاره اول قبل از میلاد می باشد و ۵۵ محوطه باستانی که قدمت تاریخی دارد محوطه باستانی کوجاری در روستای بایزید آباد و دارای سفال های متنوع که از دوران های مختلف تاریخی در ان مشاهده می گردد و همچنین منطقه باستانی بان کلک (واقع در دشت کانی نیمه روژه) مربوط به هزاره اول قبل از میلاد می باشد .

میزان با سوادی و بی سوادی را حسب جنسیت در شهرستان و جداول فراوانی تحصیلکردگان

میزان بی سوادی در شهرستان ۲۸% می باشد که ۴/۱۵ % را زنان و ۳/۱۲ % را مردان تشکیل می دهند و میزان باسوادی در سطح شهرستان ۷۲% می باشد که ۶/۳۹ % را مردان و ۴/۳۲ % آن را زنان تشکیل می دهد .

نحوه پراکندگی مراکز اموزش در سطح شهرستان
تقریبا در تمام روستاهای شهرستان دبستان و در بعضی روستاهای پر جمعیت نیز مدارس راهنمایی وجود دارد . در شهر زرینه دبیرستان و در شهر دیواندره نیز ۹ باب دبیرستان وجود دارد .

توزیع فراوانی جمعیت تحصیل کرده حسب مقادیر تحصیلی (ازابتدایی تا تحصیلات عالیه) در شهرستان
کل مقاطع تحصیل کرده در شهرستان ۷۲% می باشد که ۳۲% آن بین تکمیلی تا پنجم ابتدایی – ۱۸% آن مقاطع راهنمایی و ۱۳% آن از اول متوسطه تا فوق دیپلم و ۹% آن بین فوق دیپلم ، لیسانس ، فوق لیسانس و دکترا می باشد .

ردیف	تحصیلات	درصد
۱	خواندن و نوشتن	۲/۴۹
۲	فوق دیپلم و لیسانس	۸۸/۱۳
۳	دیپلم	۴۸/۰
۴	فوق لیسانس	۱۱/۰
۵	دکتر	۰۱/۰

فولکلوریک ها یا فرهنگ عامه و آداب و سنت ها

آداب و رسوم و فرهنگ مردم شهرستان برگرفته از آداب و فرهنگ آریایی ها بوده و هماهنگ با سایر ملت ایران مراسمات محلی همانند مولود خوانی دراویش ، ختنه سوران ، زن به زن ، رقص کردی و مراسمات عید و ملی مذهبی را نیز برگزار می نمایند . از ویژگی های فرهنگی منطقه ویژگی قابل ستایش ، مهمان نوازی و ساده زیستن و حفظ آداب و سنن اصیل ایرانی و آریایی است . یکی از شاخص های ناپسند در منطقه که به تدریج در معرض انحلال و نابودی است فرهنگ غلط زن به زن و رقص دسته جمعی (ره ش په له ک) است که با عنایات به ارشادات و بالا رفتن سطح آگاهی مردم یکی پس از دیگری رخت از جامعه اسلامی برخواهند بست .
تعداد مراکز مختلف آموزشی اعم از دبستان و محدودیت های رژیم ستم شاهی در گذشته متاسفانه جزء شهرستان های محروم است و تا کنون مراکز آموزش عالی در شهرستان راه اندازی نشده است . تعداد دبستان و راهنمایی موجود در شهرستان ۲۵۰ باب و تعداد دبیرستان ۱۲ باب می باشد .

عشایر و قبایل منطقه دیواندره

درشهرستان دیواندره عشایری وجودندارد. درشهرستان قبایلی ازجمله
گلباغی: ( قمری- ورمزیار کاکسوندی – چوخه رشی )
گوران: ( قلخانی– بی بیانی – زنجیره – ریزهو)
جاف: ( بوره که ئی – شیخ اسماعیل گلانی -مامانی – خور خور ه ئی – زخ زادی)
تیلکو: ( دوناری – همه ویسی )
کلهر
خواجه وند منمی: ( مندمی )
برازنده و وزنده وجود دارد که خود هر یک به تیره های مختلفی تقسیم می شوند . اما این عناوین در منطقه کم رنگ شده و صرفاً جنبه محلی دارند.
معروفترین عشیره منطقه طایفه گلباغی می باشد.

ردیف	نام طایفه	تعداد خانوار	جمعیت	نسبت جمعیت به کل جمع شهرستان
۱-	گلباغی	۴۱۸۷	۲۱۴۶۲	۲۳%
۲-	گوران	۶۷۹۹	۳۵۴۵۹	۳۸%
۳-	جاف	۶۱۹	۳۱۷۳	۴/۳%
۴-	تیلکوئی	۱۶۱۰	۸۳۹۸	۹%
۵-	منمی	۲۹۹	۱۲۱۳	۳/۱%
۶-	برازنده	۵۲۸	۱۷۰۰	۸/۱%
۷-	خواجه وند	۱۳۹	۵۵۹	۶/۰%
۸-	کلهر	۲۳۷	۹۵۵	۰۲/۱%
۹-	زند	۷۵	۳۳۸	۳۶/۰%

سران عشایر و وطوائف منطقه دیواندره

سران طایفه گلباغی: بترتیب افتخار سنندجی ، فارس خان کاکی و عارف خان کاکی-
سران طایفه گوران: اقا محمد مرادی سر قلعه، سرایل طایفه جاف کد خدا عباس، احمد اغه، عباس اغه و توفق اغه سران طایفه تیلکو: شیرک یار احمد سهراب، بزرگ نیک ملکه، حبیب ا… خان، علی خان حبیبی
سران طایفه منمی (مندمی): امین دیوان
سران طایفه برازنده: سلیم بیگ
سران طایفه خواجه وند: سادات اقا بابا و رضا سلطان
سران طایفه کلهر: عز

دیواندره هم‌چون بیشتر سایر شهرهای استان کردستان در منطقه‌ کوهستانی قرار گرفته و از آب و هوای نیمه خشک برخوردار است. بهترین زمان برای سفر به دیواندره فصل بهار است که مناظر چشم‌نواز دشت‌ها و مراتع سرسبز، زیبایی‌های طبیعت منطقه را دوچندان می‌کند. در فصل تابستان نیز مناطق ییلاقی این شهرستان هوای معتدل و مطبوعی دارند. ولی با توجه به اقلیم کوهستانی، این منطقه دارای زمستان‌های سرد و طولانی است و در پاییز و زمستان با بارندگی‌ و سرمای زیاد در این منطقه روبه‌رو خواهید شد.

جاهای دیدنی دیواندره

شهرستان دیواندره و همسایه شرقی آن، ‌بیجار، هر دو از مناطق باستانی کردستان هستند که قدمت آثار یافت‌شده در آن‌ها به هزاره‌های پیش از میلاد باز می‌گردد. قدمت غار کرفتو که مهم‌ترین جاذبه تاریخی دیواندره به شمار می‌رود، به هزاره اول پیش از میلاد یا دوره اشکانیان می‌رسد. این غار شامل ۴ طبقه و هر طبقه دارای سالن‌ها و راه‌های ارتباطی مخصوص به خود است.

قلعه کهنه در روستای آغاجری نیز از دیگر آثار باستانی دیواندره است که قدمت آن بیش از ۲۰۰۰ سال برآورد شده است. در حاشیه دیواندره تپه‌ها و محوطه‌های باستانی زیادی شناسایی شده‌اند که همگی قدمت حیات بشری در این منطقه را تا هزاره اول پیش از میلاد تایید می‌کنند. از آن جمله می‌توان به شهر سبز در روستای زاغه علیا، محوطه باستانی کوجاری در بایزیدآباد و بان کلک در دشت کانی نیمه روژه اشاره کرد. از دیگر جاهای دیدنی دیواندره می‌توان حمام تاریخی پنجه سفلی را نام برد.

هم‌چنین شرایط اقلیمی این منطقه موجب وجود ارتفاعات، چشمه‌سارها و رودخانه‌های دائمی و فصلی بسیاری است. رودخانه قزل اوزن از رودخانه‌های دائمی منطقه است که به سفیدرود پیوسته و به دریای خزر می‌ریزد. رودخانه شورآب نیز از نمونه جریانات آبی فصلی دیواندره به شمار می‌رود. قله کوه چهل چشمه و دامنه‌های اطراف آن نیز از دیدنی‌ترین جاذبه‌های طبیعی دیواندره است که در فصول مختلف، کوهنوردان و علاقمندان به طبیعت را به خود فرا می‌خواند.

• 
• 
• 
• 

اقامت در دیواندره

در حال حاضر بهترین گزینه برای اقامت در منطقه دیواندره، اقامتگاه بوم‌گردی میرزا سعید اوباتو در ۳۵ کیلومتری شهر است که در نزدیکی طبیعت بکر دشت زیبای اوباتو قرار دارد و مناظر علف‌زارهای سرسبز آن می‌تواند آرامشی به دور از هیاهو برای شما رقم بزند. برای کسب اطاعات بیشتر برای اقامت در دیواندره می‌توانید هتل های دیواندره را بررسی کنید.

رستوران های دیواندره

از رستوران های دیواندره می‌توان به رستوران ملل و رستوران شبستان به عنوان بهترین رستوران‌های دیواندره نام برد. نارنج نیز از گزینه‌های مناسب برای علاقمندان به فست فود است.

راهنمای سفر به دیواندره

شهر دیواندره در شمال شهر سنندج قرار گرفته و برای عزیمت به این شهر کافیست از شهر سنندج به طرف شمال راهی شوید تا پس از طی مسافت ۱۰۰ کیلومتر به دیواندره برسید. برای این کار می‌توانید از وسیله شخصی یا اتوبوس‌ها و سواری‌های واقع در پایانه‌های مسافربری شهر سنندج استفاده کنید.

چنانچه از تهران عازم دیواندره هستید، بهترین راه، در پیش گرفتن جاده ساوه-همدان است. اما در نظر داشته باشید پیش از رسیدن به همدان،در میانه راه به طرف کبودرآهنگ تغییر مسیر دهید تا با گذر از آن و سپس شهر بیجار، به دیواندره برسید. از تهران و دیگر شهرهای بزرگ نیز اتوبوس‌هایی در ساعات مختلف شبانه‌روز به طرف دیواندره حرکت می‌کنند.

منابع-

کجارو

سایت بارانی خبر

بیجار

بیجار از شهرهای استان کردستان و از مرتفع‌ترین شهرهای ایران است. این شهر که در شرق استان کردستان و در همسایگی استان‌های زنجان و همدان واقع شده، ۱۴۵ کیلومتر با مرکز استان کردستان، شهر سنندج، فاصله دارد. طبق آخرین سرشماری انجام شده در سال ۱۳۹۵، جمعیت شهر بیجار بیش از ۵۰٬۰۰۰ نفر بوده است. مردم این شهر را غالبا مسلمان شیعه و سنی تشکیل می‌دهند و کردی سورانی با لهجه گروسی، زبان مردم این منطقه است.

شهر بیجار، بعد از شهرکرد، دومین شهر مرتفع ایران است. در وجه تسمیه بیجار چنین می‌گویند که ریشه در «بیدزار» دارد. در زبان کردی به بید، «بی» و به زار،‌ «جار» گفته می‌شود. طی کاوش‌های باستانی انجام شده و سفال‌های یافت شده در این منطقه،‌ قدمت سکونت در بیجار را به هزاره‌های سوم و چهارم قبل از میلاد نسبت می‌دهند.

با توجه به حجم وسیع کشت‌زارهای گندم در بیجار، به آن لقب انبار غله باختر را داده‌اند چرا که سیلو و انبارهای گندم این شهر، ذخیره‌گاه گندم دیگر استان‌های کشور نیز است.

بیجار ، یکی از شهرهای استان کردستان، مرکز شهرستان بیجار و از قدیمی‌ترین شهرهای ایران است. بیجار در گذشته مرکز ولایت گروس بوده است. این شهر با ۱٬۹۴۰ متر ارتفاع از سطح دریا، از مرتفع‌ترین شهرهای ایران به حساب می‌آید، شهر بیجار از لحاظ ارتفاع ۷۷۰ متر از تهران و ۴۲۵ متر از سنندج بلندتر است. فاصله شهر بیجار تا سنندج مرکز استان کردستان ۱۴۲ و تا شهر تهران ۴۷۲ کیلومتر می‌باشد. شهر بیجار از شمال غربی به کوه نقاره کوب با ارتفاع ۲٬۲۱۰ متر و از مغرب به کوه نِسار با ارتفاع ۲٬۳۵۰ متر و از جنوب غربی به کوه بادامستان با ارتفاع ۲٬۲۲۵ محدود می‌شود. بیجار منطقه‌ای کوهستانی است، با آب و هوایی سرد و خشک.

جمعیت این شهر بر پایه سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۰ برابر با ۴۷٬۹۲۶ نفر می‌باشد. اهالی شهر بیجار به زبان کردی سورانی با لهجهٔ گروسی (به کردی: گه‌ڕووسی) سخن می‌گویند، همچنین در منطقه بیجار گروس به گویش‌های کلهری و گورانی نیز تکلم می‌کنند.

شهرستان بیجار شهری است بسیار قدیمی و تاریخی برخی از مورخان قدمت آن را به هزاره سوم پیش از میلاد مسیح نسبت میدهند. شهر بیجار در غرب ایران واقع شده و یکی از شهرهای استان کردستان می باشد دارای 7730 کیلومتر مربع مساحت بوده و دارای 288 روستاست که حدود 262 روستای آن قابل سکونت می باشد . از شمال شرقی به استان زنجان ، از شمال غربی به شهرستان تکاب ( درآذربایجان غربی) ، از جنوب به شهرستان قروه ، از جنوب شرقی به قسمت کوچکی از استان همدان و از غرب به سنندج و دیواندره محدود است..

بیجار منطقه ای است در راستای رشته‌کوه‌های غرب ایران و یک سوم اراضی آن کوهستانی است. جنس خاک آن از سنگهای رسوبی بویژه ترکیبات رسی و آهکی و متعلق به دگرگونیهای دوران سوم است. شهر بیجار به "بام ایران" شهرت دارد چرا که 1940 متر از سطح دریا ارتفاع دارد و 770 متر از تهران و 425 متر از سنندج بلندتر است. این شهر بلندترین شهر ایران است. بیجار در زمان قدیم معروف به ( بید زار ) بوده و بر خی وجه تسمیه ان را به این دلیل می پندارند .

شاه اسماعیل صفوی هنگام لشکر کشی به غرب ایران از این منطقه عبور کرده و بیجار در دوران مغول‏ها هدف حمله قرار گرفت و چنگیز در ۱۰ کیلومتری بیجار در جاده‌ای که اکنون به دیواندره ختم می‏شود، اقامت گزید و در بالای کوهی به همین نام در 5 کیلومتری شهر قلعه‏ ای ساخت که اکنون نیز به چنگیز قلعه معروف است. به دلیل شایستگی زنان این منطقه ، در زمان ناصرالدین شاه قاجار ، خزانه دارحکومت فردی به نام "زبیده خانم گروسی " از اهالی حلوایی بیجار به عنوان همسر شاه و خزانه دار دربار بر گزیده شد و در حکومت وقت نفوذ زیادی پیدا کرد .

دیرینگی تاریخی این منطقه به هزاره سوم قبل از میلاد مسیح می رسد و موید این فرض " دژ سترک " یا قلعه " قمچقای " است که در عهد مادها ، پارتها و ساسانیان به عنوان پایگاه استراتژیک از آن استفاده می شده است. قلعه بالاي شهر بيجار معروف به قلعه بانو كه در مطالعات باستان شناسي آن را متعلّق به هزاره دوم قبل از ميلاد تشخيص داده اند ، سند قابل توجّهي بر اثبات قدمت تاريخي اين شهر است

اکثریت مردم شهرستان بیجار به زبان کردی گروسی سخن می‌گویند در این ناحیه دو گویش کردی از شاخه‌های کرمانشاهی و گورانی نیز تشخیص داده شده‌است.

مردم این شهرستان مسلمان و اکثریت آن پیرو مذهب شیعه اثنی عشری هستند. مراسم تاسوعا و عاشورای بیجار در ایران کم نظیر است و مردم در برگزاری آ ن مشارکت فعال دارند و هر ساله خبر نگاران داخلی و خارجی زیادی جهت تهیه گزارش در آ ن شرکت می‌کنند. مردم منطقه مراسم عید باستانی و ملی نوروز را هم با شکوه برگزار می‌نمایند.

از نامداران گروس می توان حسنعلی خان امیر نظام گروسی را نام برد که نوشته هایش نمونه ممتازی از نثر فارسی به شمار می رود. وی مدتی در مقام وزارت فواید عامه وسفیر وسر پرست دانشجویان اعزامی به اروپا و حکمرانی ولایات و ایالات بوده و کلا" در سال های 1253 تا 1275 هجری قمری مراحل خدمات دولتی را از سرهنگی فوج گروس و ریاست گارد مستحفظین دیوانخانه و ارگ تبریز و حفظ انتظامات کرمانشاه وخراسان و ... طی کرد و مقبره ا ش اکنون در ماهان کرمان در کنار شاه نعمت الله ولی قرار دارد ایشان بسیار مورد توجه میرزا تقی خان امیر کبیر بوده اند .

شادروان شیخ فاضل گروسی یکی دیگر از نامداران گروس است وی در سال 1259 خورشیدی در بیجار زاده شد درتحصیل علوم فقه و اصول ، فلسفه ، عرفان، علوم غریبه و زبانهای بیگانه موفق بوده اند ، مفردات قرآ ن کریم ، ورزش افکار ،رساله تغنی در قرآن ، تجوید استدلالی ، جنگ المهمات ، هرکسی کار خودش بار خودش و ... از اثار وی است .

بیجار ، حضور بزرگان مذهبی چون سید محمد امامی و حسینعلی رحمانی گروسی و... را در تاریخ پر افتخار خود داراست. موسیقیدانان ، نگارگران ، خوش‌نویسان ، چامه‌گویان و سخنوران ، پزشکان ، هنرمندان از رشته های گوناگون ، روحانیون و نظامیان گران پایه زیادی در بیجار بوده و خدمات زیادی را ارائه داده اند.

بیجار را بهتر بشناسید:

آب و هوای بیجار

جاهای دیدنی بیجار

سوغات بیجار

هتل در بیجار

رستوران های بیجار

راهنمای سفر به بیجار

آب و هوای بیجار

بیجار منطقه‌ای کوهستانی است و در امتداد سلسله جبال غربی ایران قرار دارد. به طور تقریبی یک سوم زمین‌‌های این ناحیه کوهستانی است و این شهر آب و هوایی نیمه خشک دارد. ارتفاع زیاد این منطقه باعث شده تا اختلاف درجه حرارت سردترین روز سال با گرم‌ترین روز سال به ۷۹ درجه سانتی گراد‌ برسد. کمترین دما در این منطقه منفی ۳۸ درجه در بهمن ماه و بیشترین دما ۴۱ درجه در ماه‌های تیر و مرداد است. بدیهی است که بهترین زمان برای سفر به بیجار فصل بهار است که مناظر چشم‌نواز دشت‌ها و مراتع سرسبز همراه با هوای معتدل و مطبوع، هوش از سر گردشگران می برد. در فصل تابستان نیز علیرغم روزهای گرم، دمای هوا در شب معتدل است. به دلیل بارش برف زیاد در زمستان، چنانچه در فصل سرما به این شهر سفر می‌کنید حتما با پوشاک و تجهیزات مناسب راهی سفر شوید.

جاهای دیدنی بیجار

با توجه به قدمت باستانی منطقه، شهر بیجار و پیرامون آن مملو از جاذبه‌های تاریخی مربوط به ادوار مختلف تاریخی است. قلعه بزرگ قمچقای، که دیرینگی آن به هزاره سوم پیش از میلاد باز می‌گردد، یکی از گواهان این پیشینه تاریخی است.

از دیگر جاهای دیدنی بیجار می‌توان به بازارهای قدیمی آن شامل افتخار نظام ، قیصریه سالار، قیصریه سید لشکر، تیمچه حاج شهباز خان، تیمچه امیر تومان و بازار بزرگ بیجار اشاره کرد .برج آجری اشقون بابا،‌ برج ینگی ارخ بیجار، گنبد سنگی اوچ گنبد خان، چهارباغ گروس،‌ پل صلوات‌آباد، پل قجور،‌ پل گل قشلاق،‌ چنگیز قلعه،‌ تپه قبا سرخ، تپه سراب گرگین،‌ مسجد خسروآباد گروس و قلعه بانو از دیگر آثار تاریخی بیجار به شمار می‌روند.

مقابر و امامزاده‌هایی چون سید مسیب سید شکر، مقبره صاحبه ،مقبره سید خضر، زیارتگاه حمزه عرب، پنجه علی نیز همواره پذیرای بازدیدکنندگان بسیاری هستند.

از باغستان‌ها و جاذبه های طبیعی بیجار می‌توان به اطراف رودخانه بیانلو جهت گشت و گذار در فصل‌های بهار و تابستان اشاره کرد. رود قزل اوزن از شاخه اصلی سفید رود نیز از این منطقه می‌گذرد. با توجه به بافت کوهستانی و مرتفع بیجار، قلل متعددی در این منطقه قرار دارند که از معروف‌ترین آن‌ها می‌توان به کوه‌های حمزه عرب، نقاره کوب، بادامستان، زاغه، نسار، چنگ الماس، پنجه‌علی، شاه‌نشین، سر قیصه، شاها، چهل‌تن، سنگ‌پا، زرنیخ و... اشاره کرد. پیست اسکی نسار نیز از جاذبه های بیجار برای علاقمندان به برف و ورزش‌های زمستانی است.

سوغات بیجار

قالی، قالیچه، گلیم، جاجیم و…‌ از صنایع دستی بیجار است که شهرت جهانی دارد. قالی بیجار سابقه‌ای کهن دارد و تعداد زیادی از قالی‌های قدیمی کردستان که هم‌اکنون در موزه‌های بزرگ فرش در داخل و خارج کشور وجود دارد،‌‌‌ از قالی‌های شهر بیجار هستند. حلوا سوهانی، نان شيرمال مخصوص بيجار و انواع ترشی‌های خوشمزه نیز از سوغاتی‌های خوراکی این شهر تاریخی است.

هتل در بیجار

متاسفانه علیرغم تاریخ و طبیعت غنی بیجار، این شهر از زیرساخت‌های گردشگری خوبی برخوردار نیست و از تنها هتل های بیجار،‌ می‌توان هتل بام ایران را نام برد که هتلی دوستاره در حاشیه شهر بیجار است.

رستوران های بیجار

از بهترین رستوران های بیجار می‌توان به رستوران جام‌جم و رستوران هتل بام ایران اشاره کرد. رستوران سلوا نیز معروف‌ترین رستوران شهر است که گزینه‌های مختلفی از انواع کباب و استیک تا برگر و پیتزا در منوی آن وجود دارد. پیتزا آوا و فست‌فود دینا نیز از دیگر غذاخوری‌های بیجار هستند.

راهنمای سفر به بیجار

شهر بیجار در شمال شرقی شهر سنندج قرار گرفته و چنانچه با خودروی شخصی و از سنندج راهی بیجار می‌شوید، می‌توانید جاده قروه را به سمت شرق در پیش گرفته و سپس از قروه به سمت بیجار بروید. اگر به مسیر کوتا‌تر اما فرعی‌ علاقه‌مندید، از سنندج به طرف شمال، وارد جاده سنندج به سقز شوید و پیش از رسیدن به دیواندره به طرف شرق، از جاده اصلی خارج شده و پس از گذشتن از روستای نجف‌آباد، به شهر بیجار برسید. برای سفر به بیجار از مبدا تهران، جاده ساوه-همدان را در پیش گرفته و در میانه راه به طرف کبودرآهنگ و بیجار ادامه مسیر دهید.

چنانچه قصد سفر با وسایل حمل و نقل عمومی را دارید، با مراجعه به پایانه‌ مسافربری شرق سنندج، اتوبوس و تاکسی‌هایی را خواهید دید که شما را به بیجار می‌رسانند. از برخی شهرهای بزرگ مانند تهران، تبریز، همدان و... نیز می‌توانید با اتوبوس‌های مسافربری عازم شهر بیجار شوید.

منایع

سایت شهرداری

سایت کجارو

سقز

معرفی شهر سقز

سَقِّز یکی از شهرهای شمال‌غربی ایران در شمال استان کردستان است. شهر سقز بر روی دو تپهٔ طویل که رودخانهٔ سرپوشیدهٔ ولی‌خان از وسط آن می‌گذرد، بنا شده‌است. پستی و بلندی‌های داخل شهر و چشم‌انداز رودخانهٔ سیمینه‌رود، که از کنار این شهر می‌گذرد، از ویژگی‌های آن است. سقز در ناحیه‌ای کوهستانی و مرتفع بین ارتفاعات نامنظم رشته کوه زاگرس واقع شده‌است.

این شهر با سنندج ۱۸۷ کیلومتر (از شمال) و با بوکان ۳۰ کیلومتر (از جنوب) فاصله دارد و تنها شهرِ دارای فرمانداری ویژه در استان کردستان است مردم سقز در اکثریت مسلمان و سنی شافعی مذهب اند و زبان اکثریت مردم سقز کردی سورانی است. طبق آمار سال ۱۳۹۵، شهر سقز پس از سنندج، دومین شهر پرجمعیت استان کردستان است.

وجه تسمیه

نام امروزینِ سقز از نام قوم سکا به یادگار مانده‌است، و «سکز» همان «ساکز» است. در روزگار مادها، سکاها فراوان به مرزهای ایران می‌تاختند.

• هووخشتره، بزرگ‌ترین پادشاه ماد، در ده سال اولِ حکومتش موفق شد که رابطه‌اش را با پادشاه سکاها، پروتوثیس، به اتحاد متقابل تبدیل کند. در روزگار هووخشتره، پس از انقیاد سکاها در ماد، گروهی از سکاها را به باختر ماد کوچاندند و این سرزمین را به‌نام آنان سکزی یا ساکز خواندند که اکنون به سقز معروف است.

کتیبه‌های آشوری مربوط به ۷۰۰-۷۵۰ پیش از میلاد از سکاها یاد کرده‌اند. آن‌ها در آن زمان در استپ‌های آسیای میانه زندگی می‌کردند و از تأثیر تمدن‌های بین‌النهرین بابل و آشور به‌دور بودند. آن‌ها تا حد زیادی تحت تأثیر تمدن برادران یک‌جانشین خود، مادها و پارس‌ها، قرار داشتند که در نواحی جنوب آن‌ها در فلات ایران زندگی می‌کردند. سکاها، مانند قوم خویشاوند خود، سرمتیان، از جنبش‌های مزدایی و زردشتی‌گری که سرانجام توانست اعتقادات مادها و پارس‌ها را دگرگون کند، به‌دور بودند. هرودوت در کتاب چهارم درمورد این مردمان می‌نویسد:

درمورد سکاها حکایت دیگری هست که به عقیدهٔ من بیشتر مورد اعتماد است. موافق این حکایت، سکاها ابتدا در آسیا مسکن داشتند، بعد ماساگت‌ها آنان را بیرون رانده و سکاها از رود آراکس (همان جیحون) گذشته، به زمین کیمری‌ها وارد شدند. چون عدهٔ سکاها زیاد بود، کیمری‌ها مشورت کردند که چه کنند. مردم عقیده داشتند که برای خاک، خود را به خطر نیندازند، پادشاهان به‌عکس معتقد بودند که پای‌داری کنند. بین پادشاهانی که ترجیح می‌دادند بجنگند تا کشته شوند، اختلاف شد و به دو دسته تقسیم گشته با هم جنگیدند و همه کشته شدند. بعد مردم جسد آنها را دفن و اراضی خود را رها کره و سکاها آنها را گرفتند. هنوز هم در مملکت سکاها قلعه‌های کیمری وجود دارد…

روشن است که سکاها در تعقیب کیمری‌ها راه را گم کرده وارد آسیا و مملکت ماد شدند، زیرا کیمری‌ها در طول دریا حرکت کردند و سکاها به سمت قفقاز رفته و داخل ماد شدند. این روایت بین یونانی‌ها و بربرها خیلی شایع است.

هرودوت از تهاجم سکاها به ایران در دوران هووخشترهٔ مادی یاد کرده؛ در حالی که سپاه ماد نینوا پایتخت آشور را محاصره کرده‌بود. خبر تهاجم سکاها به آذربایجان هووخشتره را ناچار کرد از نینوا بازگشته تا از کشور خود دفاع کند، شکست مادها در جنگی که در نزدیکی دریاچهٔ ارومیه واقع شد، موجب شد سکاها به قدرت اول آسیا بدل شوند. از تاخت‌وتاز و غارت‌های آنان در کتاب ارمیا، از کتب مذهبی یهودیان، نیز یاد شده‌است. چند سال بعد، هووخشتره با کشتن رهبران آنان موفق به شکست‌شان شد. سکاها در روزگار مادها بارها به مرزهای ایران تاختند. آن‌ها گاه با آشور هم‌پیمان می‌شدند و زمانی به‌همراه مادها با آشوریان می‌جنگیدند. به دنبال حملهٔ مجدد آشور به مادها، خشتریته برای پایان‌دادن به حملات آشور با ماننا و سکاها پیمان دوستی بست و عملاً با آشور وارد جنگ شد. بعد از سکاها، کیمری‌ها (یکی دیگر از قبایل صحرانشین شمال قفقاز) به منطقهٔ شمال‌غرب ایران حمله کردند و در سر راه خود، دولت اورارتو در باختر دریاچهٔ ارومیه و خاور آناتولی را نابود کردند. هووخشتره بزرگ‌ترین پادشاه ماد در ده سال اول حکومتش موفق شد که رابطهٔ خوبی با پروتوثیس پادشاه سکاها برقرار کند. هووخشتره ارتشش را به دو بخش پیاده‌نظام مجهز به نیزه و سواره‌نظام تیرانداز (شکلی که از سکاها آموخته‌بود) تقسیم کرد و دولت نیرومندی در ماد تشکیل داد. هووخشتره پس از انقیاد سکاها در ماد، گروهی از سکاها را به غرب ماد کوچ داد و این سرزمین را به نام آنان سکزی یا ساکز خواندند که اکنون به «سقز» معروف است. رومن گیرشمن می‌نویسد: سکاها در زمان اشغال ایران، سَقِز، ناحیه‌ای از کردستان را پایتخت خود قرار دادند، که الان نیز، با قدمتی ۳۰۰۰ ساله، یکی از قدیمی‌ترین شهرهای جهان به‌شمار می‌آید؛ چنان‌که آثاری از ایشان در آن حوالی پیدا شده؛ و گویند که کلمهٔ «سقز»، مشتق اسم «سَکا» است.

برخی دیگر معتقدند که واژهٔ سقز برگرفته از نام «سیاکسار» یکی از پادشاهان مادی است که یونانیان او را «سیاکس» خوانده‌اند.

جغرافیای انسانی

جمعیت

براساس آمار ارائه‌شدهٔ سال ۱۳۹۵ شهر سقز با جمعیت ۱۶۵٫۲۵۸ تن پس از سنندج، دومین شهر پرجمعیت استان کردستان است. زبان و گویش مردم سقز، کردی سورانی است. در سال ۱۳۷۰ شمار شهرنشینان شهرستان سقز حدود ۱۰۰٬۱۱۳ تن بوده‌است و جمعیت روستاییان آن هم برابر با ۷۹٬۲۰۰ تن بوده که جمعاً کل شهرستان دارای جمعیتی برابر با ۱۶۰ هزار تن داشته‌است؛ اما با تغییرات حاصل در روستاهای

تقسیمات کشوری

---

بر اساس تقسیمات کشوری شهرستان سقز از بخش و دهستان های زیر تشکیل می شود:
بخش مرکزی شهرستان سقز
دهستان ترجان (ایل فیض الله بیگی سقز)
دهستان تموغه (ایل گورک سقز)
دهستان سرا
دهستان میرده= دهستان گورک سقز = (ایل گورک سقز)
شهر: سقز

بخش زیویه
دهستان امام
دهستان تیلکوه
دهستان خورخوره
دهستان گل تپه
دهستان صاحب
شهر: صاحب

بخش سرشیو
دهستان چهل چشمه غربی
دهستان ذوالفقار

شهر سقز

---

سَقِّز یکی از شهر‌های استان کردستان مرکز شهرستان سقز است. شهر سقز بر روی دو تپه طویل که رودخانه سرپوشیده، ولی خان از وسط آن می‌گذرد، بنا شده‌است. پستی و بلندی‌های داخل شهر و چشم‌انداز رودخانه چم سقز از سرشاخه‌های زرینه‌رود، که از کنار این شهر می‌گذرد، از ویژگی‌های آن است. سقز در ناحیه‌ای کوهستانی و مرتفع بین ارتفاعات نامنظم رشته کوه زاگرس واقع شده‌است.
این شهر با سنندج ۱۸۷ کیلومتر (از شمال) فاصله دارد و تنها شهرِ دارای فرمانداری ویژه در استان کردستان است مردم سقز در اکثریت مسلمان و سنی شافعی مذهب اند و اقلیت بسیار کوچک از خانواده‌های اردلان سقزی که بعد‌ها به اردلان تغییر نام دادند شیعه‌ می‌باشد. زبان اکثریت مردم سقز کردی سورانی است. طبق آمار سال ۱۳۹۵، شهر سقز پس از سنندج، دومین شهر پرجمعیت استان کردستان است.

اقلیم

موقعیت

سقز در ۴۶ درجه و ۱۷ دقیقهٔ طول جغرافیایی و ۳۶ درجه و ۱۴ دقیقهٔ عرض جغرافیایی از خط استوا واقع شده‌است. ارتفاع آن از سطح دریا ۱٬۴۷۶ متر است و نسبت به تهران ۲۵ درجه و ۲۷ دقیقهٔ طول باختری فاصله دارد. در ناحیه‌ای کوهستانی و مرتفع بین ارتفاعات نامنظم رشته کوه زاگرس واقع شده‌است. در جنوب این شهر، کوه‌های «هیجانان»، و در باختر آن، کوه‌های «مَلقَرَنی» گسترده‌اند. شهر سقز از شمال به استان آذربایجان غربی (شهر بوکان، حدفاصل ۳۵ کیلومتری)، از باختر به شهر بانه حدفاصل ۵۵ کیلومتری، و منطقهٔ ایل گورک و حدود شهرستان سردشت، از جنوب به منطقهٔ سَرشیو و مریوان، و از خاور به شهرستان دیواندره منتهی می‌شود.

آب و هوا

سقز زمستان‌هایی بسیار سرد دارد و براساس داده‌های سازمان هواشناسی، یکی از سردترین نقاط شهری ایران است. یکی از پایین‌ترین دماهای ثبت شده در این شهر ۴۵- درجهٔ سانتی‌گراد بوده‌است. به گزارش سازمان هواشناسی جمهوری اسلامی ایران شهر سقز به همراه شهر بستان‌آباد در استان آذربایجان شرقی که دمای ۴۶- درجه در آن به‌ثبت رسیده سردترین شهرهای ایران لقب گرفته‌اند

مردم

مذهب

مردم سقز پیرو دین اسلام و مذهب سنی هستند.

زبان

مردم سقز به گویش سورانی سخن می‌گویند.

مراکز آموزش عالی

• دانشگاه پیام نور واحد سقز، در سال ۱۳۶۹ با سه رشتهٔ علوم تربیتی، زبان و ادبیات فارسی و حسابداری فعالیت خود را آغاز کرد.
• دانشگاه آزاد سقز، در مهرماه سال ۱۳۷۸ با سه رشتهٔ کارهای عمومی ساختمان، حسابداری و آموزش ابتدایی در مقطع کاردانی با پذیرش ۱۳۲ دانشجو پی‌ریزی شد.
• دانشکدهٔ فنی و حرفه‌ای پسرانه، واحد سقز.
• مرکز آموزش علمی-کاربردی سقز، در نیمسال اول سال ۱۳۸۷ فعالیت آموزشی خود را در رشتهٔ فناوری اطلاعات و ارتباطات آغاز کرد. تعداد کل دانشجویان مرکز بالغ بر ۵۰۰ تن (شهریور ۱۳۸۹) است. مدیریت دانشگاه به‌صورت خصوصی است.

اقتصاد

براساس برخی منابع، سقز در دورهٔ صفویه مرکز تجاری و داد و ستد در منطقهٔ شمال غرب ایران بوده‌است.

شهر سقز در ۵ کیلومتری جادهٔ بوکان دارای شهرک صنعتی است که از واحدهای فعال آن می‌توان به کارخانهٔ قند محمدی، کارخانهٔ کیک آسو، کارخانهٔ آب معدنی کیمیا، کارخانهٔ لبنیات پرشنگ، کارخانهٔ روغن موتور شیما نول، کارخانهٔ فیلتر خودرو ایزیرتا، و کارخانهٔ لامپ کم‌مصرف اشاره کرد.

بازار در سقز نقش محوری دارد و یکی از ارکان اصلی این شهر در محل کنونی است. بازار سقز از چند بازار کوچک دیگر تشکیل شده که براساس کالاهای عرضه‌شده و فروشندگان تقسیم‌بندی شده‌اند. از میان این بازارها می‌توان به «بازار بالا» که محل عرضهٔ کالاهای لوکس است، همچنین «بازار پایین» که محل عرضهٔ کالاهای سنتی مانند پارچه، لوازم عروسی و اقلام کشاورزی است اشاره کرد. در کنار این دو بخش بزرگ، چند بخش دیگر هم وجود دارد، مانند بازار یهودی‌ها (که هم‌اکنون محل کار خیاطان مسلمان است) و قازاخانه (معروف به «شیطان‌بازار») که امروزه به‌طور گسترده‌ای مورد بازدید مسافران قرار می‌گیرد.

اماکن تفریحی و گردشگری

از جمله اماکن تفریحی سقز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• دریاچهٔ لَگزی
• پیست اسکی سقز یا وزنه واقع در گردنه خان در محور سقز-بانه؛ این پیست در ضلع شمالی کوه وزنه واقع است که از لحاظ برفگیر بودن بیش از ۶ ماه از سال قابلیت اسکی دارد. ارتفاع قلهٔ آن ۲٬۷۰۰ متر از سطح دریاست و طول پیست ۱٬۲۰۰ متر می‌باشد. این پیست به‌صورت خصوصی توسط شرکت تعاونی آرو احداث شده‌است.
• پیست اتومبیل‌رانی و موتورسواری سقز
• پیست تریال مجموعهٔ کاوه، سه استخر و مجموعهٔ تفریحی ـ تجاری. در شهریور ماه ۱۳۹۴ در مجتمع زوزان توسط بخش خصوصی تأسیس شد و دارای بازی‌های متنوع و جذابی برای تمامی رده‌های سِنی است.
• استخر سرپوشیدهٔ کاو و یک استخر روباز شایلو که در سال‌های اخیر استخر شایلو به مجموعهٔ پرورش ماهی تغییر کاربری داده‌است.
• پیست اسب‌سواری و اصطبل جنب استخر شایلو

مجموعه هتل کورد سقز روبروی رودخانه سقز و مجموعه پارک‌های این شهر، دارای مجموعه آبی (سرسره آبی) رستوران ایرانی و ایتالیایی، دو کافی شاپ، فروشگاه، پارکینگ سرپوشیده واقع در میدان مادر

مساجد

درمیان مسلمانان مسجد یکی از رایج‌ترین اماکن عمومی در درجهٔ اول است. در مقایسه با دیگر شهرهای استان کردستان، شمار مساجد سقز زیادند. در سقز شمار زیادی صوفی از طریقت‌های قادریه و نقشبندیه زندگی می‌کنند که هر کدام دارای تکایا و خانقاه‌های مخصوص خود هستند. معروف‌ترین مساجد سقز عبارتند از:

• مسجد دومناره واقع در میان‌قلعه، جنوب خرابه‌ها و آثار قلعه
• مسجد شیخ مظهر واقع در میان‌قلعه، پایین‌تر از مسجد جامع
• مسجد و خانقاه حاج شیخ مصطفی واقع در سَرپَچه، بازار شیخ
• مسجد و خانقاه شیخ نجم الدین نقشبندی (خانقاه بیاره) واقع در مابین مسجد جامع و بازار تاجوانچی
• مسجد کوچک در میدان بیست و دو بهمن
• مسجد حاجی کمالی واقع در بلوار وحدت
• تکیه بابا شیخ که از قدیمی‌ترین تکایای سقز به‌شمار می‌آید.
• تکیه شیخ عبدالکریم
• مسجد ملاابراهیم واقع در محله سرپچه
• مسجدحاج شیخ اسماعیل در خیابان امام
• مسجد پیرخزایی در محله شهربانی
• مسجد شیخ ملازاهد واقع درخیابان آزادی
• مسجد حاج ارجمند واقع در محله بهارستان
• مسجد دارالصفا واقع در محلّهٔ کریم‌آباد
• مسجد حضرت عمربن خطاب واقع در شهناز
• مسجد حضرت محمد رسول‌الله واقع در چم ولی‌خان (رودخانهٔ ولی‌خان)
• مسجد حضرت عثمان‌بن عفان واقع در شهرک فرهنگیان
• مسجد و آرامگاه حاج حکیم نیلوفری واقع در چهارراه آزادگان

اماکن تاریخی

• قلعهٔ زیویه
• غار کرفتو
• مسجد دومناره
• خانه گمانگر (عبدالخالق گمانگر)
• حمام حاج صالح
• مسجد ترجان
• کاروانسرای تاجوانچی
• بازار سقز
• قرآن تاریخی شیخ حسن مولانا آباد

گسترش

شهرداری

سقز دارای یک شهرداری مرکزی و سه ناحیهٔ مدیریتی شهرداری است که هم‌اکنون چیا صالحی بابامیری شهردار سقز است.

مناطق شهرداری

سقز دارای یک منطقهٔ شهرداری است. که دارای معاونت‌های حمل و نقل ، شهرسازی و عمران می‌باشد .

محلّات

شهر سقز در گذشته در دشتی در جنوب‌باختری شهر فعلی قرار داشت که اکنون به "کهنه سقز" یا "سقز کهنه" معروف است. شهر فعلی نخست در اطراف بازار به‌وجود آمد و قدیمی‌ترین محله، همان محلهٔ «بازار شهر» است که پس از چندی بر اثر ارتباط تبریز، سنندج و بانه طرفین جاده‌های آن آباد شد. امروزه موقعیت طبیعی و نحوهٔ استقرار شهر در دامنهٔ ارتفاعات و رودخانه‌ای که از کنار آن جاری است، سقز را از شهرهای دیگرِ استان متمایز کرده‌است.
محلّات امروزیِ شهر سقز:

فضای سبز

پارک‌ها

ازجمله پارک‌های سقز می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• پارک مولوی کرد
• پارک رضوان
• پارک لاله
• پارک کودک
• پارک کچه شوان (دخترِ چوپان)
• پارک ساحلی
• پارک حضرت عمربن خطاب
• پارک کوثر
• پارک ۲۹ گولان

معابر و خیابان‌ها

سقز دومین شهر پرجمعیت استان کردستان بعد از سنندج است و ازدحام جمعیت شهری و روستایی در طول روز و همین‌طور قرار گرفتن در مسیر اصلی جاده کرمانشاه به تبریز و آماده نشدن کمربندی بزرگراه کرمانشاه - میاندوآب در مسیر سقز و همین‌طور قدیمی بودن و کوچک بودن خیابان‌های اصلی شهر باعث ترافیک سنگینی در طول روز بخصوص ساعات پایانی روز می‌شود. بلوار کردستان، بلوار شهید بهشتی، بلوار وحدت، بلوار سنندج، بلوار حافظ، بلوار ارتش، بلوار جمهوری، خیابان امام، خیابان معلم، پل هوایی از پر ترافیک‌ترین معابر سقز است.

نادر فخری در جلسه شورای ترافیک شهرستان سقز که در فرمانداری این شهرستان تشکیل شد بیان کرد با پیش‌بینی نصب ۲۱ دوربین مدار بسته، رصد مشکلات مسیرهای بین شهری و انعکاس آن به ادارات مربوطه استان و اصلاح هندسی تقاطع‌های سطح شهر، بررسی و پیش‌بینی زیر گذر و روگذر، اعمال محدودیت‌های ترافیکی برای تسهیل دررفت‌وآمد مردم به ویژه در محلات مرکزی و تجاری شهر و تشکیل کمیته فنی برای بررسی مسائل به صورت کارشناسی از جمله مواردی است که در دستور کار این شورا است.

شهرداری سقز و شورای ترافیک این شهر به دلیل وجود نیاز ترافیکی این شهر اقدام به احداث تقاطع غیر همسطح در بلوار کردستان کرده‌اند. تقاطع غیر همسطح بلوار کردستان با طول ۴۵۰ متر عرض ۱۶/۲۰ متر ارتفاع ۸/۵۰ وبا اعتبار اولیه ۶۵ میلیارد ریال از منابع داخلی شهرداری سقز احداث می‌شود.

خیابان‌ها و بلوارهای مهم

• بلوار کردستان
• بلوار انقلاب
• بلوار حافظ
• بلوار بهشتی
• بلوار انقلاب
• بلوار ارتش
• بلوار بلوار جمهوری
• بلوار شورا
• بلوار شهدا
• بلوار دانشجو
• بلوار وحدت
• بلوار هژار
• بلوار شهید فهمیده
• خیابان ساحلی
• خیابان امام
• خیابان استاد شیرازی
• خیابان معلم
• خیابان قاضی کوثر
• خیابان سعدی
• خیابان حاجی‌آباد
• خیابان رسالت
• خیابان اورژانس
• خیابان پزشک
• خیابان دانشگاه
• خیابان تلگراف
• خیابان پردیس
• خیابان رودکی
• خیابان ابوذر
• خیابان بهارستان
• خیابان ساحلی
• خیابان سیروان

مراکز خرید

• بازار قدیمی (گذر اردلان)
• بازار روز (قزاق خانه)
• بازار نه که رۆز
• گذر خیابان امام
• گذر خیابان جمهوری
• بازار جهودی‌ها
• مجتمع تجاری کوثر
• مجتمع تجاری الماس غرب
• مجتمع تجاری آدمی
• مجتمع تجاری آلان و دیلان
• مجتمع تجاری صابریان
• مجتمع تجاری محمودی
• مجتمع تجاری نگین
• مجتمع تجاری زیتون
• مجتمع تجاری ماد
• مجمتع تجاری مرادویسی
• مجمتع تجاری زیر گذر آزادی
• مجتمع تجاری عرفانی

پلاک خودرو

کدهای استان کردستان برای شماره‌گذاری خودرو ۵۱ و ۶۱ است که کد ۵۱ برای شهرستان سنندج و کد ۶۱ برای شهرستان‌های آن می‌باشد. پلاک خودروهای سقز ایران ۶۱ ب و ایران ۶۱ م است.

فرهنگ

مشاهیر

به ترتیب الفبا:

• مهوش افشارپناه، بازیگر تئاتر، سینما و تلویزیون
• ملا محمد سبزواری عالم، فقیه و عارف دوره صفوی
• ملا محمود باکی، شاعر، نویسنده، فقیه، حکاک و عارف قرن سیزدهم هـ. ق
• ماموستا ملا احمد امام (ماموسای سقز)، عالم، فقیه، عارف و صوفی نقشبندی که نظریات جدیدش در طریقت نقشبندی از تئوری‌های نوین تصوف به حساب می‌آید. (زادهٔ ۱۳۰۳ در روستای قشلاق کوچک – درگذشتهٔ مرداد ۱۳۸۱ در سقز) از او آثاری در زمینهٔ فقه و عرفان به جای مانده که هنوز چاپ نشده‌اند.
• بابا سیدشکرالله پارسانیان، عارف و فقیه
• عبدالله چمن‌گلی، کشتی‌گیر و مربی تیم ملی کشتی. او به‌عنوان برترین داور کشتی بین‌المللی برگزیده شد.
• حمید حسنی پژوهشگر، فرهنگ‌نویس و ویراستار
• محمد خالدی، استادیار زبان و ادبیات فارسی دانشگاه زنجان و دانشگاه علامه طباطبایی، که در سال ۱۳۷۷ درگذشت.
• حزین سقزی، درویش سلیم فرجی، فرزند میرزا عبدالله دلشاد؛ از وی دیوان شعری به جا مانده که هنوز منتشر نشده‌است.
• کویستان خسروی، بانوی فوتبالیست ملی‌پوش سقزی و کاپیتان تیم ملی بانوان ایران.
• ملا غفور دباغی، مشهور به «حافظ مهاباد» که در سال ۱۳۰۶ در سقز به دنیا آمد و در سال ۱۳۶۹ در مهاباد درگذشت.
• ماموستا شیخ علی سعدی (متخلص به «خه‌مین»)، شاعر، که از سادات کس‌نزان بود (زادهٔ ۱۳۰۰ هـ. ش – درگذشتهٔ ۱۳۶۳). دیوان اشعارش در ۲۴ اسفند ۱۳۹۴ به کوشش دکتر شهباز محسنی در دانشگاه آزاد سقز رونمایی شد.
• کاکه سور وزمله، عارف و فقیه
• نیان شاه‌محمدی بانوی ملی‌پوش تیم ملی تکواندوی ایران
• محمدرسول شیرازی (۱۳۱۴–؟)، شاعر و مترجم
• ملا کریم صائب زاری، شاعر غزلسرای سقزی که در روستای آلکلوی منطقه فیض‌الله بیگی به دنیا آمد و در روستای عرب اوغلوی علیا دیده از جهان فروبست. از وی دیوانی به یادگار مانده‌است که توسط انتشارات محمدی در سقز به چاپ رسیده‌است.
• فرامرز صدیقی، هنرپیشه سینما، تلویزیون و تئاتر
• علی عابدی، موسیقی‌دان، آهنگ‌ساز و خواننده
• عمر فاروقی، نویسنده و تاریخ‌نگار که مقالات، کتب و یادداشت‌های زیادی را درمورد تاریخ زندگی قوم کرد عرضه کرده‌است.
• دکتر محمد فاضلی، استاد ادبیات عرب در دانشگاه فردوسی مشهد
• ماردین فتحی، هنرمند نوجوان که در فستیوال جهانی «لویی فرانسوا» در سال ۲۰۱۵ به‌عنوان نفر برتر در سبک اکسپرسیونیسم انتخاب شد.
• یوسف قادریان، کشتی‌گیر فرنگی‌کار اهل سقز که در مسابقات آسیایی ۲۰۱۵ موفق به کسب مدال طلای آسیایی شد و در مسابقات جهانی ۲۰۱۵ لاس وگاس ایالات متحدهٔ آمریکا مدال برنز گرفت.
• پروفسور ابراهیم کریمی، فیزیکدان، استاد دانشگاه اوتاوا (کانادا) و دارای کرسی تحقیقاتی کانادا در رشته فیزیک.
• مَلِک‌الکلام مجدی سقزی
• قاضی ملا محمدکریم، مشهور به قاضی کوثر، از مشروطه‌خواهان و روشنفکران دورهٔ ناصرالدین شاه قاجار بوده‌است که نقش مهمی در گسترش آزادی‌خواهی در میان مردم شهر داشت.
• جمال مدنی، موی‌تای‌کار، برندهٔ مدال طلای مسابقات آسیایی کیش و همچنین مدال برنز در مسابقات جهانی تاشکند. * شیخ نافع مظهر، شاعر (متخلص به «شپرزه»)، مترجم و نویسنده
• شیخ حسن مولان‌آباد، عارف و صوفی، فقیه، قرآن‌شناس و شاعر. او در اواخر عهد صفویه و زندیه می‌زیسته‌است.
• حاج شیخ مصطفی نقشبندی.

سینما

شهر سقز تاکنون سه سینما داشته‌است:
نخستین سینمای سقز توسط یکی از خاندان رعدی تأسیس شد که «سینما (؟)» نام داشت که در پی یک آتش‌سوزی در اواسط دههٔ ۱۳۵۰ ویران شد و هرگز بازسازی نشد. سینمای مخروبه توسط تَلیس (گونی) دورگیری شده‌بود و مردم به این سینما، «سینمای تَلیس» می‌گفتند. محل فعلی پاساژ شهرداری و پاساژ عرفانی. سینمای دوم، «سینما حافظ» نام دارد که به «سینما استقلال» نیز معروف است. این سینما در کنار گاراژ سیف‌الله‌خان و گاراژ کیخسروی قرار داشت؛ فعلاً ویران شده و قرار است در آینده، پس از بنای مجدّد و ایجاد واحدهای تجاری، سینما نیز مستقر شود. سومین سینما «سینما وزیری» یا «سینما آسیا» نام دارد که پایین‌تر از مدرسهٔ بوعلی («اندیشهٔ» کنونی) در میدان انقلاب قرار دارد که به‌دلیل عدم رسیدگی توسط مالک یا مالکین تا سال‌ها به مخروبه‌ای تبدیل شده‌بود. تا آنکه ارتباط میدان انقلاب با بلوار بهشتی برقرار شد و خیابان جدید بر روی مخروبه سینما آسیا قرار گرفت. در سال‌های اخیر، تنها مکان نمایش عمومی فیلم، آمفی‌تئاتر ادارهٔ ارشاد بود. پس از سال‌ها سؤمدیریت دولتی در استفاده از این ظرفیت موجود و عدم تمایل و توان مدیران اداره ارشاد در رونق بخشیدن به این مکان، با واگذاری بخشی از آمفی‌تئاتر به بخش خصوصی در بیستم اسفندماه ۱۳۸۷ فعالیت این مکان به عنوان تنها سینمای شهر چند صد هزار تنی سقز با نام سینما فرهنگ، از سر گرفته شد؛ که آن‌هم به‌دلیل ضرردهی مجدداً تعطیل گشت.[۱].

مناطق گردشگری و دیدنی

• تپه باستانی زیویه
• حمام حاج صالح
• مسجد دومناره
• مسجد و مدرسه روستای تر جان
• قرآن مشهور شیخ حسن مولان‌آباد
• قلعه باستانی کلتپه

کوه‌ها و مناطق طبیعی سقز

• کوه نه که روز
• کوه روش
• کوه سلطان
• کوه عبدالرزاق
• کوه خان و وزنه
• کوه جا قل
• کوه ونوشه

ورزش

سقز از قدیم به‌عنوان شهر پهلوان‌پرور شناخته شده‌است. شهر سقز از قدیم‌الایام دارای زورخانه و ورزش پهلوانی بوده‌است و در گود زورخانه‌های آن پهلوانانی چون حاج خلیفه صابر نیلوفری و نصرالله طاهری و سعید طاهری و… پرورش یافته‌اند. شهر سقز در بین شهرهای کردنشین تنه شهر دارای سبک و سیاق کُشتی خود است و دارای مشاهیر ورزشی‌ای چون عباس خاکی و حاج صابر نیلوفری و عبدالله چمن‌گلی است. شهر سقز امروزه در ورزش‌هایی چون کُشتی، تکواندو، جودو، والیبال، بوکس در سطح استان، و در ورزش‌هایی مثل موی تای و کاراته در سطح اول کشوری مطرح است.
در زمستان سال ۱۳۹۲، آزاد سی‌دوزی، جوان سقزی، در رشتهٔ پهلوانی رکورد جهانیِ میل را شکست و آن را به نام خود ثبت کرد.

والیبال

به‌دلیل عدم امکانات لازم، به‌ویژه سالن سرپوشیده، ورزش والیبال معمولاً در فضای آزاد انجام می‌شد. این ورزش نخست در سال ۱۳۳۳ توسط افراد نظامی و غیربومی در زمین خاکی، دژبان پادگان نظامی ــ که در محل ساختمان قبلی آموزش و پرورش واقع در میدان قدس قرار داشت ــ انجام می‌شد.
سقز در ورزش والیبال همچنان موفق بوده و این موفقیت را مدیون افرادی همچون پیمان نیلوفری، جمال طهمورثی و خسرو علیمرادی است و همچنین افراد زیادی به توسعهٔ این ورزش و ترغیب نوجوانان و جوانان در سقز کمک کرده‌اند.

پناه‌گاه روش

این پناه‌گاه در تابستان ۱۳۸۸ با استفاده از منابع مالی مردمی کوهنوردان دوستداران ورزش کوهنوردی، در زمینی به مساحت ۶۲ متر مربع بنا شد. این بنا با استفاده از سازه‌های سیمانی مقاوم دارای ابعاد به طول ۹٫۵ عرض ۶٫۵ و ارتفاع ۲٫۴۰ می‌باشد. این پناه‌گاه در مسیر روستاهای سه‌رته‌که‌لتو، خه‌ایر، هیجانان، کس‌نزان در ارتفاع ۱۸۰۰متری از سطح دریا واقع است. فاصلهٔ تقریبی از نزدیکترین روستا به جان‌پناه ۲ ساعت و ۳۰ دقیقه و از جان‌پناه تا قلهٔ کوه رووش حدوداً ۳۰ دقیقه می‌باشد. این پناه‌گاه دارای سرویس بهداشتی است که آب مصرفی آن توسط چشمهٔ مرمت‌شده تأمین می‌گردد. قله‌های قابل دسترسی این پناه‌گاه رووش و هه‌ماراو می‌باشند.

حمل و نقل

فرودگاه

پروژهٔ فرودگاه سقز در سال ۱۳۸۵ شروع شد و به‌علت کمبود بودجهٔ لازم برای اتمام آن ناتمام مانده‌است. به‌گفتهٔ رئیس ادارهٔ راه و شهرسازی استان کردستان افتتاح فاز اول این پروژه ۴۵۰ میلیارد ریال بودجه لازم دارد. این فرودگاه در مسیر سقز به مریوان و در جوار پادگان سپاه پاسداران شهرستان سقز است.

سَقِّز (به کُردی: Seqqiz) یکی از شهرهای شمال‌غربی ایران در شمال استان کردستان است. این شهر در شمال‌غربی سنندج و در فاصلهٔ ۱۹۸ کیلومتری آن واقع است. از شمال به آذربایجان غربی (شهر بوکان)، از غرب به شهر بانه و منطقه ایل گورک و حدود شهرستان سردشت ، از جنوب به منطقهٔ سرشیو و مریوان، و از شرق به تکاب افشار منتهی می‌شود. این شهر زمستان‌هایی بسیار سرد دارد و بر اساس داده‌های سازمان هواشناسی یکی از سردترین نقاط شهری کشور است. یکی از پائین‌ترین دماهای ثبت شده در این شهر 43 - درجه سانتیگراد بوده ‌است . به گزارش سازمان هواشناسی جمهوری اسلامی ایران شهر سقز به همراه شهر بستان آباد در استان آذربایجان شرقی که دمای 46 - درجه در آن به ثبت رسیده سرد ترین شهرهای ایران لقب گرفته اند
شهر سقز برروی دو تپه طویل که رودخانه سرپوشیده ولی‌خان از وسط آن می‌گذرد، بنا شده‌است. پستی و بلندی‌های داخل شهر و چشم‌انداز رودخانهٔ سیمینه‌رود، که از کنار این شهر می‌گذرد از ویژگی‌های آنست.
سقز در شمال‌غربی و در فاصله 187 کیلومتری مرکز استان یعنی سنندج قرار دارد این شهر از شمال به آذربایجان‌غربی و شهر بوکان، از غرب به بانه، از جنوب به مریوان و از شرق به دیواندره محدود شده است.

این شهرستان بر روی دو تپه طویل که رودخانه کوچک سرپوشیده‌ای به نام چم‌ولیخان آن‌ها را از هم جدا کرده بنا شده است.

ارتفاع سقز از سطح اقیانوس یک‌هزار و 476 متر است و مساحت شهرستان نیز در حدود چهار هزار و 518 کیلومتر مربع است.

شهرستان سقز دارای دو شهر سقز و صاحب 309 روستا در چهار بخش مرکزی، زیویه، سرشیو و امام است.

شهرستان سقز در شمال استان کردستان واقع شده و دومین شهر این استان می باشد.

با وسعتی حدود 4444 کیلومتر مربع در شمال غرب،شمال و شمال شرق به ترتیب با شهرهای بوکان،شاهین دژ و تکاب(استان آذربایجان غربی)هم مرز می باشد،در شرق با دیواندره و در جنوب با مریوان مرز مشترک دارد،همچنین در حاشیه ی جنوب غربی به کردستان عراق چسبیده است و در غرب با شهر بانه همسایه است.

این شهر در "46 درجه و 17 دقیقه"طول جغرافیایی و "36 درجه و 14 دقیقه" عرض جغرافیایی از خط استوا واقع شده است.ارتفاع آن از سطح دریا 1476 متر است و نسبت به تهران "25 درجه و 27 دقیقه"طول غربی فاصله دارد.در ناحیه ای کوهستانی و مرتفع بین ارتفاعات نامنظم سلسله جبال زاگرس واقع شده،در جنوب این شهر کوههای "هیجانان" و در غرب آن کوههای "ملقرنی" گسترده اند.

"کوه بنفشه"با ارتفاع 2370 متر،"کوه گارین" با ارتفاع 2167 متر و "چهل چشمه" با 3137 متر،از مرتفعات مهم آن است.این کوهها در دوران اول همزمان با کوههای زاگرس،البرز و کپه داغ در خراسان به وجود آمده اند.با توجه به نقشه ی پوشش گیاهی ایران سال 1371 (مقیاس 1:9000000) این ناحیه دارای مراتع درجه یک و متوسط است.

مراتع درجه یک آن را در مناطق "خورخوره" و "سرشیو" می توان مشاهده کرد اما به دلیل عدم استفاده از سدها و آب بندیهای کافی و مناسب بر روی رودها و نهرها و عدم انجام اصولی و بموقع طرح های حفظ مرتع، مراتع این شهر به تدریج روبه کاهش است.هرچند که تقلیل نزولات جوی و متعاقب آن افزایش گرمای عمومی کره ی زمین هم مزید بر علت شده است.از نظر پوشش گیاهی دارای240000 هکتار مرتع،7000 هکتار جنگل و 188000 هزار هکتار زمین کشاورزی(20000 هکتار را زمینهای آبی و 168000 هکتار را زمینهای دیم تشکیل می دهند،آمار 83 جهاد کشاورزی و منابع طبیعی شهر سقز).وجود منابع آبی روزمینی و زیرزمینی از خصوصیات بارز هر منطقه می باشد.شهرستان سقز نیز از این نعمت بی بهره نبوده و دارای نزولات جوی مناسب(حدود 400 میلیمتر تا 700 میلیمتر) در حد وسط بارش جهانی قرار دارد.

همچنین از دیرباز دارای چشمه ها و سرچشمه های پرآب و رودهای کوچک و بزرگ زیادی بوده است که از آن میان به چند رودخانه ی قابل توجه اشاره می شود:

1- رود جغه تو(زرینه رود-زیرین چوم):این رود از کوههای چهل چشمه در جنوب شرقی سقز از سرچشمه های کوههای"قادرکژیاو"،"دوبرا"،"سلطان آغزتو" و "شاخه ره شه" و ... منشا می گیرد و پس از گذشتن از خاک سقز در نزدیکی میاندوآب به رودخانه ی "تتهو" می پیوندد و با مسیر شمالی به دریاچه ی ارومیه (طسوج،چی چست) می ریزد.طول این رود حدود 249 کیلومتر است.

2- رود خورخوره:از کوههای چهل چشمه سرچشمه گرفته و همراه با رودهای کوچکتری مانند"ئیراب"،"ره‌غجه‌ر"،"زایر" و "پیرسلیمان" پس از طی مسافتی در نزدیکی روستای "قشلاق-رضا" به رودخانه ی جغه‌تو می ریزد.

3- رود سقز (چه‌می سه‌قز):از "گردنه ی خان" در نزدیکی بانه سرچشمه می گیرد.سرچشمه های اصلی آن از کوههای "هه‌واره‌-به‌رزن" 2260 متر(دوسه‌ره‌) و (به‌رده‌سیر) با نام رود "میرگه‌نه‌خشینه‌" طی طریق می کند و سپس با عبور از آن منطقه به نام رود "شیخ چوپان" به اطراف سقز می رسد و از آن به بعد با نام "رود بزرگ سقز" شناخته می شود و در نهایت در نزدیکی روستای "داش آڵوجه‌" به رودخانه ی "جغه تو" می ریزد.

از شاخه های پیوندی "چه م سقز" می توان به:

الف- رود خان از کوههای گرده(2630) غه زب(2160)

ب- رود آلتون از کوه استاد مصطفی (2251 متر) اشاره نمود.

4- رود تتهو (سیمینه رود): از ارتفاعات "گورک" و از سرچشمه های کوه های "کابری" (2417 متر) " خه‌سره‌ وقالات" و "دوسه‌ره‌"(2156 متر) منشا می گیرد و در نهایت به دریاچه ی ارومیه می ریزد.

وجه تسمیه
نام امروزینِ سقز از نام قوم سکا به یادگار مانده‌است، و سکز همان ساکز است. در روزگار مادها سکاها فراوان به مرزهای ایران می‌تاختند. به‌دنبال حملهٔ مجدّد آشور به مادها خشتریته برای پایان دادن به حملات آشور با ماننا و سکاها پیمان دوستی بست و عملاً با آشور وارد جنگ شد. در حدود سال ۶۵۰ پ.م. پادشاهی ماد دولت بزرگی در ردیف ماننا و اورارتو و عیلام بود.بعد از سکاها کیمری ها(یکی دیگر از قبایل صحرانشین شمال قفقاز) به منطقهٔ شمال‌غرب ایران حمله کردند و در سر راه خود، دولت اورارتو در غرب دریاچه ارومیه و شرق آناتولی را نابود کردند.
هووخشتره، بزرگ‌ترین پادشاه ماد، در ده سال اوّلِ حکومتش موفّق شد که رابطه‌اش را با پادشاه سکاها، پروتوثیس، به اتّحاد متقابل تبدیل کند. هووخشتره ارتشش را به دو قسمت پیاده‌نظام مجهّز به نیزه و سواره‌نظام تیرانداز (شکلی که از سکاها آموخته‌بود) تقسیم کرد و دولت نیرومندی در ماد تشکیل داد. در روزگار هووخشتره، پس از انقیاد سکاها در ماد، گروهی از سکاها را به غرب ماد کوچاندند و این سرزمین را به‌نام آنان سکزی یا ساکز خواندند که اکنون به سقز معروف است.

درباره ی شهر سقز از نظر تاریخی عقاید و نظرات گوناگونی از مورخین و نویسندگان مختلف وجود دارد که بعضی از این نظرات علمی و با سندیت تاریخی و قابل قبول ترند و برخی نیز هیچگونه پایه ی علمی و عقلی و تاریخی ندارند.

در این جا برای رعایت اختصار و به خاطر گسترده نشدن حجم نوشته برای رد نظریات غیر منطقی از بحث در مورد آنها خودداری می شود و به چند نظریه از دسته اول بسنده می شود.

آن چه از بیشتر دست نوشته ها و کتب تاریخی بر می آید،این است که سقز نام خود را از "سکاییان" یا "سکه" آنچنان که در بیشتر نوشته های آشوری نامیده شده اند گرفته است.

زمانی که سکاییان در جنوب دریاچه ی ارومیه در ناحیه ی ماننا مستقر بودند سقز پایتخت آنان بوده است.آقای"جلیل ضیاپور" در "مادها و بنیان گذاری نخستین پادشاهی در غرب ایران" ایزیرتو را همین سقز کنونی می داند،وی در ادامه دلیل آن را وجود دو قلعه از هفت قلعه ای که "نابورشاروسو" سردار آشوری در زمان"آشوربانیپال" نام برده است،در حوالی سقز می داند؛1- قلعه ی زیویه 2- قلعه ی ورمیاته.

"ژاک دومورگان" در جغرافیای غرب می نویسد که:سقز شهری قدیمی و کوچک است که سابق دارای استحکامات و برج و بارو بوده همچنین"دیاکنوف" در تاریخ ماد سقز را ناحیه ی فرعی (ب) از ناحیه (3) از دوازده منطقه ای که بر اساس خط آب تقسیم بندی کرده می داند یعنی جنوب دریاچه ی ارومیه.

برخی دیگر معتقدند که واژه ی سقز برگرفته از نام"سیاکسار" یکی از پادشاهان مادی است که یونانیان او را "سیاکس" خوانده اند."عبدالحسین زرین کوب" در (روزگاران 1378) می نویسد که بقایای طوایف مختلف بومی و مهاجر قبل از ورود آریایی ها در نواحی سقز کنونی مستقر بوده اند و اتحادیه ی مانای را به وجود آورده بودند که آنچه به نام گنجینه ی زیویه در نزدیکی سقز در این اواخر به دست باستان شناسان بدست آمد نشانگر فرهنگ و هنر آنان می باشد؛در برخی منابع دیگر هم آمده که اقوام "لولوی" و " زامودها" نیز که جزو تمدن "مانایی" هستند،محل سکونت اصلی آنان اطراف سقز بوده است.

"آندره گدار" مرکز تمدن "مانا" را در تپه ی "کاپلانتو"(قپلانتو) در جنوب سقز می دانست و "دیاکنوف" هم معتقد است که این مرکزیت در شمال غربی "مانا" یعنی ناحیه ای بین بوکان و سقز.با توجه به اینکه دست نوشته ها و آثار مکتوب از مادها و اقوام اولیه این ناحیه تا به حال به دست نیامده و با توجه به حجم و گوناگونی فرضیات در این باره ادامه ی بحث را به دست صاحبان فن می سپاریم باشد که با تلاش و کوشش فراوان چراغ راه تاریک تاریخ این مرز و بوم را بیفروزند.

در باره ی تاریخ نه چندان دور سقز یعنی حوالی سال 1310 یکی از تاریخ نویسان به نام (وقایع نگار کردستانی) سقز را یکی از بلوکات هفده گانه ی کردستان می داند که در بین شمال و غرب با سنندج بیست و چهار فرسنگ(هر فرسنگ معادل 6 کیلومتر) فاصله داشته و یک قصبه و سیصد و شصت روستا را شامل می شده،همچنین او سقز را نزدیک به هزار و دویست و بیست و چهار خانوار تخمین زده است و جمعیت آن را سی و چهار هزار و بیست و چهار نفر سرشماری کرده است.

این شهر در آن زمان دارای سه حمام،ده مسجد،یک بازار و سه کاروان سرای معتبر بوده و عمارت با شکوه و پررونقی داشته که دارای اندرونی و بیرونی وسیعی بوده است،همچنین باغها و چشمه های فراوان و مردمی بافرهنگ داشته است.میزان مالیاتی را که این شهر باید می پرداخته حدود شش هزار و سیصد و پنج تومان بوده.بلوک کرفتو که یکی از بلوکهای هفده گانه بوده با جمعیتی نزدیک به هزار و ششصد نفر خود جزئی از بلوک سقز به شمار می رفته است.

سقز مرکز مواصلاتی دنیای قدیم

اما به احتمال زیاد نام امروزه سقز از نام قوم سکا، اسکیت و سکز به یادگار مانده است. شهر سقز در سرزمین اقوام مانایی، مادی، بر سر راه کاروان همدان به آذربایجان و دیار بکر و موصل به زنجان و قزوین و ری قرار داشت و به دلیل موقعیت چهارراهی از مراکز مواصلاتی دنیای قدیم بود.

سقز از نظر جمعیت نیز دومین شهر پر جمعیت استان بعد از سنندج است و دارای مردمانی فرهنگ‌دوست است تا جایی که هر ساله چندین جشنواره مانند جشنواره موسیقی کردی و جشنواره کردی به صورت ثابت در این شهرستان برگزار می‌شود.

شهرستان سقز دارای آثار تاریخی با اهمیتی است که متاسفانه بیشتر آن‌ها در طول زمان براثر بلایای طبیعی و هجوم اقوام مجاور و ویران‌ کردن آن‌ها در زیر خاک مدفون مانده‌اند.

قلعه (کاخ‌دژ) باستانی زیویه و قلعه قپلانتو از آثار تاریخی و با ارزش است که بر اعتبار و اهمیت آثار تاریخی این منطقه افزوده‌ است.
استان در 63 کیلومتری جنوب شهر سقز در مسیر جاده مریوان قرار گرفته و از اهمیت بازرگانی خاصی در استان برخوردار است. >دریاچه سد شهید کاظمی یکی دیگر از جاذبه‌های شهرستان سقز است که در 62 کیلومتری شمال شهر و بین شهرستان‌های سقز و بوکان قرار گرفته است، طول متوسط آن 6 کیلومتر و حجم مخزن آن 48 میلیون مترمکعب است. سقز تامین می‌شود.

شهرستان سقز دارای سه بخش به نامهای مرکزی ، زیویه و سرشیو می باشد.

1- بخش مرکزی شامل دهستانهای :

میرده به مرکزیت روستای میرده
ترجان به مرکزیت روستای قهرآباد سفلی
تموغه به مرکزیت روستای تموغه
سرا به مرکزیت روستای سرا

2- بخش سرشیو شامل دهستانهای :

چهل چشمه غربی به مرکزیت دگاگاه
ذوالفقار به مرکزیت حسن سالاران

3- بخش زیویه شامل دهستانهای :

امام به مرکزیت روستای سنته
تیلکو به مرکزیت روستای ایرانخواه
خورخوره به مرکزیت روستای خورخوره
صاحب به مرکزیت صاحب

مسجد دومناره

مسجد دومناره در خیابان امام و در بافت قدیمی سقز واقع شده است اما تاریخ دقیق از ساخت این مسجد وجود ندارد؛ اهالی محل ساخت آن را به شیخ حسن مولان‌آباد از علمای سابق مذهبی منطقه نسبت می‌دهند که احتمال دارد در اواخر دوره افشاریه و اوایل زندیه ساخته شده باشد این مسجد دارای شبستانی به چهار ستون قطور چوبی به نشانه چهار خلیفه اهل سنت است که در ضلع جنوب‌غربی، ایوان ستون‌دار ساخته شده و در بالای آن نیز دو مناره قرار دارد و به همین دلیل به مسجد دو مناره شهرت پیدا کرده است.


گل، سنگ‌های لاشه، چوب و ... است در تزیینات مناره از کاشی‌ها و آجرکاری‌های معقلی استفاده شده است.

احتمالاً حوض‌خانه مسجد که گنبدی بر فراز آن قرار دارد و محل وضوی نمازگزاران است قدیمی‌تر از مسجد کنونی و متعلق به دوران صفویه است در دیوارهای مسجد از کاشی‌های صابونکی با طرح سرو کار، استاد علی اصفهانی استفاده شده است.

زیویه

قلعه (کاخ دژ) باستانی زیویه بر روی یکی از کوه‌های نسبتاً مرتفع در 55 کیلومتری جنوب شرقی شهر سقز در روستای زیویه واقع شده و حدود 700 سال پیش از میلاد در دوره حکومت اقوام ماد و مانایی ساخته شده است.

زیویه هم از نظر معماری و هم از نظر آثار هنری یکی از شاخص‌ترین و با ارزش‌ترین مکان‌های دوره تاریخی محسوب می‌‌شود؛ طی چند فصل کاوش‌های علمی و باستان‌شناسی که سال 1354 تا سال 1380 ادامه داشته است نتایج قابل توجهی در زمینه شناخت معماری آن به دست آمده است.


باستان است که با استحکامی بی‌نظیر بر بالای کوه و بر روی غار وسیع و تماشایی زیویه در ارتفاع یک‌هزار و 835 متری از سطح دریا ‌بنا شده است.

دیوارهای بنا با سنگ‌های مخصوص تراشیده شده و دیوار خشتی بر روی پی‌ها با مقیاس‌های دقیق هندسی و معادلات ریاضی ساخته شده است.

ساختمان سه طبقه به شکل ساختمان‌های مهندسی‌ساز امروزی است و دارای پنجره و راهروهای متعدد و خیلی بزرگ، ایوان یا بالکنی زیبا و جالب، 12 سرستون سنگی با چند ستون سنگی و دو دروازه سنگی حجاری شده بسیار بزرگ است.

بازارچه مرزی سیف سقز

بازارچه سیف سقز محوطه‌ای است واقع در 60 کیلومتری جاده سقز مریوان که از سال 77 فعالیت خود را در زمینه صادرات و واردات شروع کرده است.

بازارچه سیف در زمینی به مساحت یک‌ هکتار در نقطه صفر مرزی از طرف ایران به روستای بسطام و آخرین روستای منتهی به آن از طرف عراق میشیاو و یا همان دره شیلیر قرار گرفته است.

احداث این بازارچه یکی از مهم‌ترین اقدامات برای ایجاد اشتغال در منطقه طی سال‌های اخیر بوده است و علیرغم کمبودها و محدودیت‌های فراوان رفاهی و خدماتی روند گسترش مبادلات در این بازارچه و استقبال تجار و پیله‌وران از آن قابل توجه است.

در مورد تاریخ ساخت این شهر روایت‌های گوناگونی وجود دارد تا جایی که تاریخ ساخت آن را به هزاره هفتم قبل از میلاد نسبت می‌دهند. عده‌ای از مورخین با استناد به آثار باستانی زیویه معتقدند که این شهر در نخستین اتحاد ماد با نام ایزیرتا نامیده شده و پایتخت مادها بوده است و توسط مادها استحکاماتی در آن ساخته شده است که زیویه و آرماییت "قپلانتو" از آن جمله هستند.

گروهی از مورخین نیز معتقدند که بعد از هجوم «سارکن دوم» پادشاه آشور به سرزمین ماد که منجر به گریز مادها به سوی همدان شده سکاها به سقز آمدند و آن را به عنوان پایتخت خود برگزیدند. نام امروز این شهر از قوم سکه سکا اسکیت ساکز سکز به یادگار مانده است.

در زمانی که حکومت‌های محلی در مناطق مختلف ایران حاکمیت می‌کردند در شهرستان سقز نیز حکومت اردلان‌ها برای مدتی مدید ادامه داشت.


شهرستان به عنوان شهرستان ویژه و توجه خاص مسئولان به ایجاد زیرساخت‌های گردشگری و توسعه‌ای در آن بستر را برای حضور بیش از پیش گردشگران و مسافران به ویژه در ایام تعطیلات نوروزی و تابستانی به این دیار افزایش داده است.

منابع

• آرشیو سازمان میراث فرهنگی سنندج
• آرشیو ادارهٔ میراث فرهنگی سقز
• دوماهنامهٔ فرهنگی – اجتماعی – خبری شورای شهر سقز: راگه، شمارهٔ ۲
• فصل‌نامهٔ معماری و ساختمان، شمارهٔ ۹، بهار ۱۳۸۵
• تحقیق دانشجویی با موضوع «مرمّت بنای مسجد دومناره»، محقّق: پ. جهانگیرپور، ش. ترکیبی، دانشگاه آزاد سنندج، دانشکدهٔ معماری
• مونوگرافی سقز، تألیف عبدالله کاوه، ۱۳۶۴
• نورالناظرین، ملا محمود باکی سقزی، سنندج، انتشارات شیخی، ۱۳۹۰
• تاریخ سقز، عمر فاروقی، سقز: محمدی
• ویکی پدیا
• چهارگوشه ایران

پیوند به بیرون

1. وبگاه فرمانداری سقز
2. وبگاه شهرداری سقز
3. وبگاه کُردکَلهُر (برداشت آزاد، با ذکر منبع)
4. مختصات و ارتفاع
5. مالپه ری کاردو ئارت

بانه

بانه شهری در استان کردستان و از شهرهای مرزی بین ایران و عراق است. شهر بانه مرکز شهرستان بانه در ۲۰ کیلومتری نوار مرزی ایران با عراق و ۶۰ کیلومتری جنوب غربی سقز و ۷۰ کیلومتری جنوب شرقی سردشت قرار گرفته‌است.

بانه با شهرستان‌های مریوان، سردشت، سقز و اقلیم کردستان هم‌مرز و دارای ارتباط جاده‌ای می‌باشد؛ این شهر دارای جنگل‌های طبیعی و بزرگ بلوط می‌باشد. شهر بانه و برخی از آبادی‌های اطراف آن در دوران جنگ ایران و عراق توسط هواپیماهای عراقی در روز ۱۵خرداد۱۳۶۳، ساعت ۱۰:۰۵ صبح روز سه‌شنبه، بمباران هوایی شد. پارکی به نام همین روز (۱۵ خرداد) در این شهر وجود دارد

در شهر بانه، زبان کردی سورانی به‌عنوان زبان مادری و زبان فارسی به‌عنوان زبان آموزش و مکاتبات رسمی، مورد استفاده قرار می‌گیرد. har bzhi kordistan

نام

نام بانه را از واژهٔ کردی (مثال نردبان یا نردبام)، به معنی «بام» و بلندی و متأثر از ارتفاعات و نحوهٔ استقرار و موقعیت شهر بانه می‌دانند. ارتفاع ۱۵۵۴ متری شهر از سطح دریا و چشم‌انداز بلندی‌های پیرامون آن موجب شده‌است که مردم (در محلهٔ بانه کۆن) برای رسیدن به شهر مسیر زیادی را به طرف سربالایی طی کنند. نام بانه را به معنی خانه (منظور اقامتگاه و آبادی و مسکن است) و اردو (منظور اردوگاه سربازان است) و پادگان (شهر دو قلعهٔ بزرگ داشته) نیز تفسیر کرده‌اند. در جنگ جهانی اول که سپاه عثمانی بانه را به مدت چند ماه تسخیر کرد، نام آنرا قشله (از کلمه ترکی قشلاق به معنی گرمسیر) گذاشت.[۷]

رویدادها

در ۱۳۲۳ خورشیدی شهر بانه توسط محمدرشید خان داروخانی یا مرّانی (از کردهای روستای داروخان و مرّان عراق) که بر ضد دولت مرکزی ایران دست به شورش زده بود، به آتش کشیده شد، ولی با حملهٔ نیروهای دولتی و فرار او به عراق بازسازی شهر آغاز شد و طی ۱۰ سال ادامه یافت.[۸]

شهر بانه و پارک شهر آن (پارکی شار)، در دوران جنگ ایران و عراق توسط هواپیماهای عراقی روز ۱۵خرداد۱۳۶۳ (روز راهپیمائی ۱۵ خرداد)، ساعت ۱۰:۰۵ بمباران هوایی شد که طی آن ۶۰۵ نفر شامل ۳۹۰ نفر پرسنل نظامی و ۲۱۵ نفر بومی جان باختند.[۹]

مردم

زبان

زبان مردم بانه کردی و گویش سورانی با لهجه سلیمانیه ای می‌باشد، همچنین شهرستان بانه تنها منطقهٔ بابان‌نشین در کردستان ایران است به نحوی که تفاوت در لهجه مردم آن با شهرهای مُکریان و اردلان‌نشین کاملاً قابل لمس است و مطابق با لهجهٔ شهر سلیمانیه در عراق است که به افزودن پسوند «وانهٔ» به آخر کلماتشان معروفند. از شهرهای بانه و سلیمانیه به عنوان منطقه بابان یاد می‌شود، تمام منطقهٔ بابان تا سال ۱۲۲۴هـ. ش و در زمان محمدشاه قاجار که سلیمانیه به خاک عثمانی ملحق گردید، همواره جزء ایران بوده‌اند.

دین و مذهب

مردم بانه مسلمان و اهل‌سنت و جماعت و پیرو مذهب امام شافعی هستند.[

در بانه یک اقلیت یهودی وجود داشت که تعدادشان بالغ بر چهل خانوار می‌شد. آن‌ها بعد از اعلام استقلال اسرائیل در سال ۱۹۴۸م و تقسیم فلسطین، در سال ۱۳۲۷هـ. ش به فکر مهاجرت به فلسطین افتادند و در اواخر سال ۱۳۲۸هـ. ش به کلی بانه را ترک نموده و به فلسطین مهاجرت کردند. هم‌زمان با مهاجرت یهودیان بانه، یهودیانِ سردشت، سقز، بوکان و مریوان و قسمتی از یهودیان پیرانشهر و سنندج و مهاباد نیز مهاجرت کردند.[۱۰] دو نظریه دربارهٔ سکونت یهودیان در غرب ایران وجود دارد: اولی بیان می‌دارد که سکونت یهودیان در بانه از سال ۱۳۶م در زمان شورش بارکوشباس بر ضد حکومت روم و پراکنده‌شدن یهودیان در اطراف جهان اتفاق افتاده[۱۲][۱۳] و دومی این موضوع را به زمان تیگلات پلاسر پادشاه آشور ۷۴۱ تا ۷۴۹ق. م نسبت می‌دهد که بعد از فتح اورشلیم به دست پلاسر بالغ بر شصت هزار یهودی به بخش‌های غرب ایران، سرزمین ماد و جنوب دریای مازندران و دامنهٔ کوه‌های قفقاز تبعید شدند.[۱۴]

موقعیت جغرافیایی

بانه از شمال به شهرستان سردشت، از شرق به شهرستان سقز، از جنوب و غرب به سلیمانیه.اقلیم کوردستان و کشور عراق محدود می‌گردد. این شهرستان از نظر جغرافیایی در ۳۶درجه و ۶۰ دقیقهٔ عرض شمالی همچنین در ۴۵ درجه و ۵۳ دقیقهٔ طول شرقی قرار گرفته و ۱۵۴۰ متر از سطح دریا فاصله دارد.و سومین شهر بزرگ استان کردستان است

جاذبه‌های گردشگری

• روستای دول ارزن: این روستا در ۳۰ کیلومتری شهرستان بانه واقع است و با داشتن جنگل‌های انبوه و زیبا، یکی از زیباترین روستاهای شهرستان بانه می‌باشد.
• پارک دوکانان و پیر مراد در دامنهٔ کوه آربابا: پارک دوکانان دارای شهر بازی است که خانواده‌ها می‌توانند روزهای تعطیل را در کنار همدیگر، به شادی بگذرانند همچنین توسط شهرداری بانه در پارک دوکانان یک ایستگاه سلامت ایجاد شده‌است که ابزارهای ورزشی برای ورزش‌های همگانی را در آن نصب کرده‌اند و افراد می‌توانند در ساعات مختلف روز به تمرین و ورزش در آنجا بپردازند. پارک پیرمراد، که در دامنهٔ کوه جنیره (جنێره) قرار دارد قبلاً به عنوان زیارتگاه بیشتر مشهور بود تا پارک جنگلی اما امروزه به عنوان یک پارک در میان اهالی و جوانان شناخته شده‌است. این پارک یکی از مکان‌هایی است که شهرداری بودجهٔ خاصی را به آن اختصاص داده و عملیات عمرانی برای بهتر کردن نما و ظاهر این پارک هنوز هم ادامه دارد.
• دریاچهٔ سد بانه
• غار شْوِی (غاری شْوێ): این غار در ۱۲ کیلومتری بانه در نزدیکی روستائی به همین نام قرار دارد. بنا به گفته باستان‌شناسان دارای طول ۲۶۷ متر است و در انتهای آن دریاچهٔ کوچکی قرار دارد. طبق گفتهٔ سازمان گردشگری بازدید از این غار فقط با تجهیزات فنی میسر است اما در آینده برای بازدید عموم آماده خواهد شد.
• تفریح‌گاه سورین: این تفریح‌گاه در ۱۰ کیلومتری جنوب شرقی شهر بانه قرار دارد و پوشش جنگلی و چشم‌انداز طبیعی آن در فصل بهار و حتی تابستان نیز بسیار جلب توجه می‌کند.

مراکز علمی

• دانشگاه آزاد اسلامی واحد بانه https://web.archive.org/web/20161110221800/http://iaubaneh.ac.ir/
• دانشگاه علمی کاربردی بانه https://web.archive.org/web/20191024201738/http://b-uast.ir/
• دانشگاه پیام نور مرکز بانه https://web.archive.org/web/20161120005656/http://www.banehpnu.ac.ir/[۱۵]

فهرست هتل‌های بانه

ردیف	نام	درجه	آدرس
۱	هتل بین‌المللی هاله	۵ ستاره	میدان فرمانداری
۲	هتل VIP داوینکو	۳ ستاره ممتاز	بلوار دانشگاه (بلوار سقز)
۳	هتل آریان	۳ ستاره	میدان شورا
۴	هتل شار	۳ ستاره	بلوار حبشی
۵	هتل زانا	۳ ستاره	بلور سقز
۶	هتل سامان	۲ ستاره	بلوار سردشت
۷	هتل ستاره طلایی	۲ ستاره	از شمال و قسمتی از مغرب به آذربایجان غربی (شهرستانهای مهاباد و سردشت )، قسمتی از مغرب و جنوب به خاک عراق (پیشرفتگی شیلر) و از مشرق به شهرستان سقز محدود است. ناحیه ای کوهستانی است با جنگلهای تُنُکْ، که در قسمت علیای رشته کوه زاگرس قرار دارد. ارتفاعات مهمّ آن عبارت‌اند از: کوه کاکُرْ با مراتع فراوان (مرتفعترین قله ۰۵۲، ۲ متر)؛ کوه سوورکیو (بلندترین قله ۲۲۹، ۲ متر) و قله کوتهِ رَشْ در دهستان نَنُور (به ارتفاع ۸۴۲، ۲ متر). در کوههای جنگلی آن درختان مازو ، بلوط، زالزالک ، گلابی وحش ی، بادام کوهی و گردو یافت می‌شود. رودهای این شهرستان از ریزابه های زاب کوچک (زاب صغیر) اند و مهمترین آن‌ها عبارت‌اند از: رود چومان که از به هم پیوستن دو رود (دو سرشاخه بزرگ) نیروان و تاژه بان (تاژبان) تشکیل می‌شود؛ رود شُوی که از دهستان شوی و از ده کیلومتری مغرب شهر بانه می‌گذرد و آثار بند قدیمی بر روی آن دیده می‌شود؛ رود بانه که از کوه خان در حد فاصل سقز و بانه، در حدود پانزده کیلومتری شمال شهر بانه، سرچشمه می‌گیرد و با جهت شمالی ـ جنوبی از شهر بانه می‌گذرد و سرانجام به چومان می‌ریزد؛ رود نمشیر که در دهستان نمشیر جریان دارد، قسمتی از رود زاب کوچک است که پس از گذشتن از بانه وارد عراق می‌شود و در بخشی از مسیر خود، حد طبیعی بانه و سردشت را تشکیل می‌دهد. شهرستان بانه چشمه سارهای فراوان دارد که مهمترین آن‌ها کانی ناو، آب احمدآباد، آب شاجو وکانی گُویْز است. این شهرستان دو رشته قنات ، ۱۱۳ چشمه و ۱۲۶ چاه نیمه عمیق دارد. طرح احداث سد مخزنی بانه در پنج کیلومتری شمال شرقی شهر بانه بر روی رود بانه، به منظور پی بردن به چگونگی و امکان آبگیری و انتقال آب به شهر در حال بررسی است. محصولات عمده شهرستان بانه گندم ، جو و نخود است و توتونکاری محدودی نیز در آن انجام می‌گیرد. از درختان میوه ، سیب و گلابی در آن‌جا کاشته می‌شود. در دوره ناصرالدین شاه ، شکار کبک در مناطق روستایی بانه با مراسم خاصی صورت می‌گرفت. [۱] علی اکبر وقایع نگار کردستانی، حدیقه ناصریه در جغرافیا و تاریخ کردستان، ج۱، ص۴۷ـ ۴۸، چاپ محمدرئوف توکلی، تهران ۱۳۶۴ ش. معادن مرمریت در حدود هفت ـ هشت کیلومتری جنوب شرقی شهر بانه در جاده بانه ـ مریوان ، در شش کیلومتری و همچنین حدود هفت و نیم ـ هشت کیلومتری شمال شرقی شهر بانه، در جاده بانه ـ سقز استخراج می‌شود. جاده خاکی شهر بانه به شهر سقز در دهستان سبدلو از گردنه خان (در ارتفاع ۹۱۶، ۲ متری) می گذرد. از آثار باستانی آن می‌توان از سنگ قبرهای نقاشی شده در گورستان نمشیر، و خمره‌هایی حاوی استخوان انسان و مُهره‌هایی نام برد که در دهستان پشت آربابا یافت شده است. در ده نمشیر (در دهستان نمشیر)، در دهکده «کیوه رو» (در دهستان آلوت) و در شمال آبادی شوی (در دهستان شوی) آثاری از قلعه های قدیمی دیده می‌شود. [۲] محمد رئوف توکلی، جغرافیا و تاریخ بانه: کردستان، ج۱، ص۵۴ـ۵۵، تهران ۱۳۶۳ ش. اهالی آن مسلمان و شافعی مذهب‌اند و به کردی با گویش سورانی گفتگو می‌کنند. عده ای از آنان پیرو طریقه های نقشبندی و قادری‌اند. بانه ایها در خشکسالیها مراسمی در طلب باران اجرا می‌کنند. [۳] محمد رئوف توکلی، جغرافیا و تاریخ بانه: کردستان، ج۱، ص۶۸ـ۶۹، تهران ۱۳۶۳ ش. [ در ۱۳۱۶ ش، طبق قانون تقسیمات کشوری، بخش بانه در شهرستان مهاباد تشکیل یافت. در ۱۳۲۵ ش، با تشکیل شهرستان سقز ، بخش بانه به این شهرستان ضمیمه شد. در ۱۳۴۰ ش، جزو شهرستانهای استان کردستان بود. در ۱۳۵۹ ش، بخش و دهکده پهلوی دژِ بانه نام سابق خود ننور را بازیافت. در آمارگیری ۱۲۹۶، جمعیت بلوک بانه به بیش از ۰۰۰، ۳۲ تن می‌رسید علی اکبر وقایع نگار کردستانی، حدیقه ناصریه در جغرافیا و تاریخ کردستان، ج۱، ص۴۵، چاپ محمدرئوف توکلی، تهران ۱۳۶۴ ش. و مالیات آن در دوره ناصرالدین شاه ۶۰۰، ۵ تومان بود. علی اکبر وقایع نگار کردستانی، حدیقه ناصریه در جغرافیا و تاریخ کردستان، ج۱، ص۴۸، چاپ محمدرئوف توکلی، تهران ۱۳۶۴ ش. طبق آمارگیری ۱۳۷۰ ش، جمعیت این شهرستان حدود ۶۳۶، ۹۰ تن بود که از آن میان ۱ر۴۵ درصد شهرنشین و ۹/۵۴ درصد روستانشین بودند شهر بانه کجاست؟ اگر خرید در بانه را در نظر نگیریم حجم زیادی از مسافران و گردشگران این شهر را در نظر نگرفته‌ایم. همین که نام بانه و مریوان به گوشمان می‌خورد، ناخودآگاه بازارچه‌های مرزی، اجناس باکیفیت و ارزان و پاساژهای شلوغ پر از کالاهای دیجیتال و بهداشتی جلو چشمان مجسم می‌شود. اگر برای خرید کردن به بانه می‌ روید به یک راهنمای کامل و مناسب نیاز دارید. به شهر بانه سفر کرده‌اید؟ در این شهر بیش از 80 پاساژ وجود دارد. به محض اینکه داخل شهر می‌شوید با مراکز خرید بانه مواجه هستید. رونق بازارهای بانه به بخشی از گردشگری و زیبایی‌های دیدنی این شهر تبدیل شده است. بانه یکی از شهرهای زیبای استان کردستان است. این شهر با کشور عراق و اقلیم کردستان عراق همسایه است. بعد از سنندج، سقز و مریوان، بانه، چهارمین شهر بزرگ در استان کردستان در غرب کشورمان است. بله بانه یک شهر مرزی است اما تجارت و خرید و فروش تنها کاری نیست که مسافران در سفر به بانه انجام می‌دهند. با ما در این مقاله از هتل سازی دریا همراه باشید تا در مورد راه‌های دسترسی به بانه، بهترین زمان خرید از بانه، صنایع دستی، جاهای دیدنی و غذاهای محلی‌اش بگوییم. راه دسترسی به بانه برای رفتن به بانه مسیرهای متنوع و زیبایی پیش رو دارید. این شهر در سمت غربی استان کردستان قرار دارد. از سمت شرق به شهر زیبای سقز و از جنوب و غرب با شهر سلیمانیه در کشور عراق همسایه است. موقعیت جغرافیایی این شهر 36 درجه و 60 دقیقه شمالی و 54 درجه و 53 درجه شرقی است. بانه مانند دیگر شهرهای استان کردستان، طبیعتی کوهستانی با جنگل‌های زیبای پر از بلوط دارد. باید در میان طبیعت زیبا و پارک‌های مختلف آن پرسه بزنید تا بعدهای دیگر علاوه بر خرید در بانه برایتان مشخص شود. مسیر دسترسی به بانه از شهرهای مریوان، سنندج و سقز امکان‌پذیر است. در طول مسیر، محو کوه‌های زیبا، آبشارهای کوتاه و درخت‌های زیبای اطراف خواهید شد. • اگر از سنندج به بانه می‌روید، مسیر دیواندره، سقز و بانه را انتخاب کنید. در هر کدام از این شهرها نیز می‌توانید توقف کوتاه و لذت‌بخشی داشته باشید. • اگر هم از تهران می‌خواهید به قصد خرید و تفریح راهی بانه شوید، وارد اتوبان آزادگان شوید. در مسیر خود از شهرهای ساوه، همدان، مریانج، قروه، دهگلان، سنندج، دیواندره و سقز گذر کنید تا به بانه برسید. البته یک راه میان بر از دهگلان وجود دارد. بدین صورت که از تابلوی حسین آباد به سمت حسین آباد بروید، از آنجا مستقیم به دیواندره خواهید رسید. این یعنی نیازی به گذر کردن از سنندج نخواهید داشت. مگر اینکه بخواهید از سنندج نیز دیدن کنید و در این شهر نیز که مرکز استان کردستان است، اقامت داشته باشید. • مسیر دیگر دسترسی به بانه از تهران از اتوبان کرج است. بدین صورت که از شهرهای قزوین، تاکستان، ابهر، زنجان، زرین آباد، بیجار، دیواندره و سقز گذر کنید تا به بانه و مراکز خرید رویایی آن برسید. بهترین زمان سفر به بانه چه به قصد خرید کردن در بانه، چه به قصد بازدید از جاذبه‌های دیدنی این شهر، تجارت، خرید و فروش یا هر کار دیگری که به بانه می‌روید نیاز دارید با آب و هوای این شهر آشنایی داشته باشید. در فصل زمستان تردد به بانه سخت است. بیشتر جاده‌ها و راه‌های دسترسی به بانه در ماههای سرد سال، بسته یا دشوار هستند. برای همین سفر به بانه در زمستان باید همواره با احتیاط همراه باشد. • از نظر آب و هوایی بهترین زمان سفر به بانه، اواسط اردیبهشت تا اواسط شهریور است. • از نظر بهترین زمان برای خرید نیز بسته به وضعیت اقتصادی کشور و نوع کالاها می‌توانید راهی این شهر شوید. • برای خرید جهیزیه و لوازم خانگی بهترین زمان قبل از عید است که هنوز قیمت‌ها با گرانی‌های عمومی شروع سال جدید، به روز رسانی نشده‌اند. راهنمای خرید از بانه چطور از بانه خرید کنیم؟ اصلا جهیزیه از بانه بخریم یا نه؟ آیا ضمانتی برای محصولات مراکز خرید بانه وجود دارد؟ این سوالاتی که عموم خریداران و مسافران بانه در ذهن خودشان دارند. کاملا هم طبیعی است. در خرید کردن از شهرهای مرزی نه تنها بانه که تمام شهرها باید این را در نظر داشته باشیم که بسیاری از هزینه های اضافی حمل و نقل و پورسانت ها و غیره حذف می شود. پس کاملا طبیعی است که شما یک محصول را از بانه و مریوان با قیمت مناسب تری از شهرهای مرکزی ایران خریداری کنید. از طرفی کافیست شما مراکز خرید معتبر بانه و راهنمای خرید کردن از بانه را بلد باشید، دیگر جایی برای نگرانی وجود نخواهد داشت. چرا که جنس خوب و قیمت خوب به طور همزمان در این شهر وجود دارد. همین مسئله نیز خریداران لوازم خانگی، آرایشی و لوازم زندگی را جذب بانه کرده است. اینکه محصولات بانه ارزان هستند آیا دلیل بر تقلبی بودن آنها نیست؟ در خرید از بانه چند مسئله را مد نظر داشته باشید: • تقلبی بودن تنها مختص شهرهای مرزی نیست، اطمینان از اصالت محصول کاری است که شما باید پیش از خرید چک کنید • بانه بعنوان شهری تجاری و قطبی برای خرید کردن سالهای سال شناخته شده است. قطعا رضایت خریداران سبب تکرار هر باره جاری شدن سیل مسافران به این شهر است. • بخش مهمی از خریدهای این شهر به زوج‌های جوان اختصاص دارد که برای خرید جهیزیه به بانه و مریوان می‌روند. • دلیل ارزان بودن اجناس و کالاهای بانه به منطقه آزاد بودن این شهر برمی‌گردد. بانه در سال 1389 به عنوان یک منطقه آزاد تجاری شناخته شده است. هزینه‌های گمرکی در این شهر بسیار پایین است. • از طرفی نوع ورود کالا به بانه دلیل دیگری بر ارزان‌تر بودن محصولات آن است. یعنی این ارزان بودن را نباید هیچگاه پای قاچاق بودن، استوک بودن و یا بی‌کیفیت بودن محصولات گذاشت. چه لوازمی را می‌توان از بانه خرید؟ برای خرید لوازم خانگی در بانه محدودیت‌هایی وجود دارد. بدین صورت که بر طبق قوانین مناطق آزاد تجاری شما نمی‌توانید به طور یکباره حجم زیاد و انبوه از لوازم خانگی بانه را داشته باشید. این مسئله را باید از پیش با پلیس انتظامی چک کنید. چرا که برای تاجران به صرفه‌تر این است که از بانه خرید کنند به جای اینکه واردات محصول انجام دهند. از جمله متداول‌ترین و پرطرفدارترین محصولات که از بانه خریداری می‌شوند می‌توان به موارد زیر اشاره کرد: • لوازم خانگی بزرگ مانند یخچال فریزر، ماشین لباسشویی، ماشین ظرفشویی، کولرگازی، تلویزیون و غیره • وسایل آرایشی و بهداشتی از مارک‌ها و برندهای مختلف برای آقایان، خانم‌ها و کودکان • لوازم برقی شخصی مانند اتو مو، سشوار، ریش تراش و غیره • لوازم دیجیتال مانند گوشی موبایل، لپتاپ و غیره سوغات بانه سفر به بانه را محدود به خرید و بازدید از جاذبه های دیدنی آن نکنید. این شهر سوغاتی های خاص خودش را دارد. می توانید برای دوستان، آشنایان و عزیزان خود انواع خوراکی های محلی و صنایع دستی بانه را به عنوان سوغات این شهر خریداری کنید. از جمله سوغاتی های شهر بانه می توان به موارد زیر اشاره کرد: صنایع دستی بانه بخش مهمی از سوغات و یادگاری شهرهای مختلف، به صنایع دستی آنها برمی گردد. اگرچه یک صنایع دستی خاص در شهرهای مختلف وجود دارد، اما گاها نوع و طریقه ساخته آن ها با هم متفاوت است. برای همین فرش و گلیم بانه جزو صنایع دستی و سوغات این شهر است. در عین حال قالی و گلیم بیجار و دیگر شهرها نیز جزو صنایع دستی کردستان محسوب می‌ شوند. • قالی و گلیم بانه: انواع فرش و گلیم زیبای دستباف را می توانید در شهر بانه خریداری کنید. قالی کردستان شهرت زیادی در داخل و خارج کشور دارد. طرح این نوع فرش ها خاص منطقه، اصالت آنها بالا و دوام بسیار زیادی دارند. شما به تعدادی از خوش نقش و نگارترین فرش های ایران در بانه دسترسی خواهید داشت. • گیوه کردی: گیوه یا کلاش یک نوع پاپوش خاص منطقه کردستان است. این کفش به ثبت جهانی یونسکو درآمده است. گیوه بافی بخش مهمی از اقتصاد کردستان را نیز تشکیل داده است. اگر به دنبال خرید گیوه با کیفیت و اصیل هستید، بهتر است از شهرهایی مانند مریوان و بانه خرید کنید. • محصولات چوبی: باید تعریف منبت کاری سنندج و محصولات چوبی خطه کردستان را شنیده باشید. بهترین تخته نردهای چوبی را می توانید در این استان پیدا کنید. محصولات چوبی بانه از جمله شطرنج های چوبی، انواع قلمدان، جعبه جواهرات؛ سازهای موسیقی از جمله دف و تنبور و غیره را می توانید از این شهر به عنوان سوغات بانه خریداری کنید. خوراکی های بانه بخش دیگری از سوغاتی های بانه را خوراکی های محلی و بومی آن تشکیل می دهند. از جمله خوراکی های محلی که در سفر به بانه می توانید بعنوان سوغات بخرید می توان به موارد زیر اشاره کرد: • شیرینی گزانگبین: این یک نوع شیرینی از شهد درختی به نام انگبین است. برای تهیه این نوع شیرینی که نام دیگر آن کنجدی گزو است، کنجد را ابتدا بو می دهند سپس شهد انگبین را به آن اضافه می کند. حاصل این، شیرینی خوشمزه و مقوی به نام کنجدی گزو است. • شیرین کنجدی شکری: این نوع شیرینی تقریبا همان مورد قبلی است با این تفاوت که به جای شهد انگبین به آن شهد شکر اضافه می کنند. حتما در سفرهای خود به بانه چه به قصد خرید و چه به قصد دید و بازدید یکی از این خوشمزه ها را امتحان کنید. • آدامس سقز: این آدامس خوشمزه با طعم متفاوت و پرطرفدار خاص منطقه کردستان است. سقز صمغ درخت بنه است. این درخت در فصل پاییز این صمغ را از خود را خارج می کند. جویدن این آدامس خاصیت زیادی دارد بعلاوه طعم آن عوض نخواهد شد. حتما آن را امتحان کنید. • برساق: نان روغنی محلی بانه را نیز حتما امتحان کنید. این نان خوشمزه و مقوی را زنان خوش سلیقه کرد درست می کنند. مواد اولیه ساخت این نوع نان محلی، شیر، آرد، شکر، تخم مرغ، گردو، دارچین و دیگر مواد سلیقه ای است. از دیگر سوغاتی های شهر بانه می توان به انواع تخمه بوداده، کماج، نان برنجی، باسلوق و بادام سوخته اشاره کرد. بازارها و مراکز خرید بانه خرید در بانه در نوروز و دیگر ایام تعطیلات خیلی مرسوم است. به شهر بانه رفته اید؟ جای جای این شهر پاساژ و مرکز خرید است. هم در کنار هم و در هر کدام به چند طبقه از فروشگاه ها و مغازه های کالاهای خوب و متنوع دسترسی خواهید داشت. از جمله پاساژها و مراکز خرید در بانه می توان به موارد زیر اشاره کرد. پاساژ پاسارگاد بانه در بدو ورود خود از سقز به بانه متوجه این مرکز خرید خواهید شد. برای خرید انواع لوازم خانگی و انواع پوشاک زنانه و بچگانه می‌ توانید به این پاساژ بروید. اینجا سه طبقه دارد و یکی از پاساژهای مدرن بانه است که در پایین تر از بلوار توحید قرار دارد. پاساژ عزیزی این مرکز خرید نیز مقداری پایین تر از مرکز خرید گلستان است و در بلوار ورزش قرار دارد. انواع لوازم خانه، آشپزخانه، لوازم بهداشتی، آرایشی و غیره را می توانید از مغازه های این پاساژ خریداری کنید. مرکز خرید طنین بانه پاساژگردی شما در مرکز خرید گلستان که تمام شد به کوچه پشتی آن بروید. جایی که مرکز خرید طنین بانه قرار دارد. در اینجا نیز به تعدادی از مغازه های بسیار خوب لوازم خانگی و بهداشتی دسترسی خواهید داشت. مجتمع تجاری کردستان تقریبا در هر یک از شهرهای کردستان یک پاساژ به این نام وجود دارد. مرکز خرید کردستان در بانه در بلوار ورزش و در کنار مرکز خرید طنین قرار دارد. انواع کالاها در مغازه های این مرکز خرید به فروش می رسد. مرکز خرید قادری بانه این مرکز خرید را به بیشتر به خاطر لوازم صوتی و تصویری در بانه و وسایل خانگی می شناسند. آدرس آن نیز در کنار مجتمع تجاری کردستان است. مرکز خرید کاندیش بانه اینجا مرکز خرید تخصص انواع پوشاک است. اگر برای خرید انواع لباس به بانه می روید مستقیم به مرکز خرید کاندیش در میدان جهاد بروید. مرکز خرید آربابا برای خرید انواع کیف و کفش در بانه و دیگر محصولات بهداشتی و آرایشی گزینه دیگر پیش روی شما، مرکز خرید آربابا در بلوار آزادی بانه است. پاساژ خدری برای خرید عمده در بانه چکار باید کرد؟ پاساژ خدری مرکز خریدی است که در آن امکان خرید عمده محصولات خانگی، محصولات بهداشتی و آرایشی وجود دارد. جنس کالاها در این پاساژ خوب و قیمت واقعا مناسب است. این پاساژ دو شعبه دارد که در خیابان شهدا بانه قرار دارند. پاساژ بهشت پاساژ بهشت یک مرکز خرید 14 طبقه است. عموما اکثر مسافران در سفر به بانه حتما یک سر به این مرکز خرید بزرگ خواهند زد. انواع کالاها از پوشاک گرفته تا لوازم خانگی را می توانید در آن پیدا کنید. آدرس آن در بلوار شهرداری و در نبش خیابان قادر خان زاده است. پاساژ گلستان دیگر پاساژی که برای خرید کردن لوازم خانگی و آرایشی در بانه می‌ توانید راهی آنجا شوید، پاساژ گلستان است. این پاساژ کمی پایین تر از پاساژ پاسارگاد واقع شده است. انواع پوشاک مردانه، زنانه و بچگانه با قیمت مناسب را می توانید در این مرکز خرید پیدا کنید. از دیگر پاساژها و مراکز خرید در بانه می توان به پاساژ بهار، پاساژ خیام، مرکز خرید مروارید، مجتمع تجاری زیتون، پاساژ آسیا، پاساژ میلان، مرکز خرید صادقی، پاساژ شهرداری، پاساژ آزادی، بازارچه کفش عباسی، پاساژ باران، پاساژ ابراهیمی، پاساژ رسول پناه و بازارچه مرزی بانه اشاره کرد. غذاهای محلی بانه از غذاهای خوشمزه استان کردستان نمیشود گذشت. در هر کدام از شهرهای زیبای آن که قدم بگذارید به منویی بی نظیر از غذاهای محلی، مقوی و سرشار از خاصیت دسترسی خواهید داشت. غذاهای بانه شامل تعدادی از خوشمزه ترین غذاهای محلی می شود. در اینجا لیست برخی از خوشمزه ها را برایتان آورده ایم تا در سفرهای خود به بانه آنها را امتحان کنید. شلکینه شلکینه نوعی غذای محلی مانند نان است. این را به عنوان سوغاتی نیز می توانید بخرید. شلکینه زردرنگ است و طعم بی نظیری دارد. مواد اولیه آن شامل شیر، زرده تخم مرغ، روغن محلی، شیره خرما، انگور، زعفران و دیگر مواد سلیقه است. این مواد را با هم قاطی می کنند و آن را بر روی ساج پخش می کنند. نتیجه یک نان طلایی رنگ بسیار خوشمزه است. نان برساق برساق یک نان محلی بسیار خوشمزه است که در بانه و دیگر شهرهای کردستان به شیوه خاص و متفاوتی پخته می شود. کلانه کلانه را دیگر باید بشناسید. غذای محلی خاص مناطق کورد که ترکیبی از خمیر نان، پیازچه خرد شده یا پیچک است. این ترکیب به نظر ساده می رسد. اما ترکیب آنها را که با کره محلی چرب می کنید و با دوغ محلی نوش جان می کنید، چیز دیگری است. از دیگر غذاهای محلی و خوشمزه بانه و شهرهای کردستان می توان به خورش ریواس، قایرمه، آش عدس بلغور، آش دوغه وا، آش گزنه، کباب کوردی و کباب ماهی اشاره کرد. جاهای دیدنی بانه توصیه می‌کنیم تحت هیچ شرایطی بازدید از جاذبه‌های دیدنی بانه را از دست ندهید. هیچ می دانستید که یکی از قدیمی ترین کوههای ایران از نظر قدمت در شهر بانه قرار دارد. بله کوه آربابا مربوط به دوره دوم زمین شناسی است. این کوه به زیبایی هرچه، شهر بانه را در دامنه‌ های سرسبز خود جای داده است. ارتفاع کوه آربابا معادل با 2220 متر است. مردم این شهر برای کوه آبابا احترام خاصی قائل هستند. دریاچه سد بانه از دیگر جاهای گردشگری بانه می‌ توان به دریاچه سد بانه در فاصله 10 کیلومتری این شهر اشاره کرد. یک دریاچه مصنوعی بسیار زیبا که جایگاه آن در میان درختان سرسبز بر زیبایی آن افزوده است. اگر به طبیعت گردی در بانه در کنار خرید کردن علاقه دارید به سد بانه بروید. غار شوی بانه حتما تعریف غارهای زیبای استان کردستان از جمله غار گولسانه، غار کونه کم تار، غار سمنگان و یا غار زیبای شوی بانه را شنیده اید. در استان کردستان بالغ بر 93 غار شناسایی شده است. یکی از زیباترین آنها در شهر بانه قرار دارد. غار شوی در حد میانی ایران و عراق واقع شده است. هر ساله کوهنوردان زیادی را به چالش می‌کشد. تاریخ کشف این غار به 50 الی 60 سال پیش برمی گردد. ورودی این غار یک متر قطر دارد. دهانه کوچک آن از دور نظرهای را به خود جذب می کند. روستای نجنه از جمله روستاهای دیدنی بانه، می توان به آبادی نجنه در حد فاصل بانه و سردشت اشاره کرد. طبیعت این روستا شما را مسحور خود خواهد کرد. ترکیبی از اسب های وحشی، کندوهای زنبور عسل، خانه های قدیمی و طبیعت بکر و سرسبز را در این روستا مشاهده خواهید کرد. بعد از خریدهای خود از پاساژهای بانه می‌ توانید برای تفریح راهی این روستا شوید. پارک کوهستانی دوکانان قطعا در هنگام خرید از بانه و بعد از تمام شدن خریدهایتان خسته و کوفته به دنبال جایی رایگان برای استراحت هستید، غیر از این است؟ پارک کوهستانی دوکانان یک مجموعه اقامتی و تفریحی است. انواع امکانات رفاهی، بهداشتی و خدماتی در این پارک برای مسافران وجود دارد. پارک کوهستانی پیرمراد دیگر پارک دیدنی بانه، پارک کوهستانی پیرمراد در دامنه کوه زیبای آربابا است. هوای خوب و مطبوعی در این پارک حکمفرما است که از آن لذت خواهید برد. از دیگر جاذبه های دیدنی و گردشگری بانه در کنار مراکز خرید متنوعی که دارد می‌توان به روستای نژو، روستای سبدلو، تفرجگاه سورین، روستای شوی، حمام خدری، زیارتگاه پیرمراد و مسجد جامع بانه اشاره کرد. اقامت در بانه برای اقامت در هتل ها و مراکز اقامتی بانه می خواهید چکار کنید؟ از هتل های لوکس گرفته تا مراکز مسافرتی ارزان را می توانید در سطح شهر بانه پیدا کنید. ما در اینجا تعدادی از مشهورترین آنها را برایتان لیست کرده ایم. • هتل لاله: اینجا تنها هتل 5 ستاره ای است که شهر بانه دارد. با اقامت در بانه و در این هتل به مجموعه ای عالی از امکانات از جمله رستوران، اینترنت رایگان، سیستم تهویه مطبوع، استخر و غیره دسترسی خواهید داشت. • هتل داویدنکو: از هتل های نوساز و خوب شهر بانه برای اقامت است. این هتل چشم انداز زیبایی دارد. اگر با خودرو به بانه سفر می کنید و می خواهید ماشین خود را در پارکینگ بگذارید و در عین حال به امکانات استخر، رستوران و غیره دسترسی داشته باشید، هتل داویدنکو گزینه بسیار خوبی است. از جمله هتل های ارزان و قیمت مناسب بانه نیز می توان به هتل زانا، هتل آریان، هتل شار، هتل سامان، هتل ستاره طلایی بانه و مسافرخانه های سطح شهر از جمله مسافرخانه سعدی، مسافرخانه جباری غیره اشاره کرد. منابع- ویکی پدیا- گردگری بانه- ویکی فقه

روستای گردشگری پالنگان

روستای پالنگان کردستان، نگینی بر قلب کوه های ژاورود

استان کردستان یکی از زیباترین و سرسبزترین مناطق کشور است که جاذبه های دیدنی بسیاری دارد. پالنگان روستایی زیبا در استان کردستان در غرب کشور ایران با طبیعتی بکر مانند نگینی بر کوه های منطقه ی ژاورود این استان می درخشد. این نگین درخشنده با عبور رودخانه ای به نام تنگی ور از وسط آن به دو نیم تقسیم شده است. معماری پلکانی خانه های روستای پالنگان کردستان جذابیت این همیشه زیبا را دو چندان می کند. دشت های گل لاله همچون یاقوت هایی سرخ رنگ در نزدیکی پالنگان هر بیننده ای را به وجد می آورند. اگر قصد سفر به این استان چشم نواز را دارید نیازی نیست نگران محل اقامت خود باشید چراکه هتل های سنندج همواره آماده خدمت رسانی به گردشگران هستند.

آشنایی با روستای پالنگان در کردستان

روستای پالنگان در نزدیکی شهرستان کامیاران از استان کردستان واقع شده است. آب و هوای آن در فصل بهار معتدل و در تابستان گرم می باشد. آنچه همواره گردشگران را به سمت این روستا می کشاند طبیعت سرسبز، دشت های گل لاله، چشمه هایی با آب گوارا، آبشارهای طبیعی زیبا، باغ های سرزنده و یک مسیر پیاده روی بی نظیر است که تجربه آن لذتی وصف ناپذیر دارد. اگر به دنبال فرار از شلوغی و ازدحام کلانشهرهای بزرگ هستید و می خواهید مدتی را در طبیعتی بکر و زیبا سپری کنید، روستای پالنگان و مناطق اطراف آن بهترین گزینه هستند.

تاریخچه روستا

قدمت روستای پالنگان در حدود 3000 سال پیش است و تقریبا به دوره سامانی باز می گردد. این قدمت با توجه به قبرهای قدیمی در برخی از گورستان های روستا و قلعه هایی که در اطراف روستا قد برافراشته اند اثبات شده است. در مورد نام پالنگان دو اعتقاد وجود دارد؛ برخی معتقدند پالنگان در ابتدا پلنگان به معنی جای زندگی پلنگ ها بوده و برخی دیگر آن را همان پالنگان به معنی جای تکیه دادن می دانند، چراکه پال در زبان کردی به معنای تکیه دادن است. لازم است بدانید مردم بومی روستا همان پالنگان را ترجیح می دهند و علاقه ای به نام پلنگان برای روستای خود ندارند.

اطلاعات جغرافیایی و شرایط اقلیمی

پالنگان یکی از روستاهای منطقه ژاورود از شهرستان کامیاران در استان کردستان است که در حدود 50 کیلومتری این شهرستان قرار دارد. جالب است بدانید این روستا درست در دو طرف دره ای که رودخانه ای خروشان از وسط آن عبور می کند قرار گرفته و خانه های آن چیدمان پلکانی دارند. نام این دره و رودخانه عبوری از آن تنگی ور است. بخشی از آب رودخانه تنگی ور از آب زلال و گوارای چشمه های جوشان اطراف آن تامین می شود. تنگی ور حدود 340 متر جلوتر دست به دست رودخانه پرآب سیروان می دهد.

معماری روستای پالنگان و آداب و رسوم مردم آن

خانه های مردم پالنگان مانند نردبانی از پایین تا قسمت قابل توجهی از کوه را پوشش می دهد. معماری ساختمان ها در پالنگان به شکل پلکانی است، به طوری که حیاط یک خانه پشت بام خانه پایین تر است. جالب اینکه در ساخت اغلب این خانه ها به جز سنگ از هیچ مصالح دیگری استفاده نشده است. لازم به یادآوری است آشنایی با آداب و رسوم هر منطقه اطلاعات بسیاری درباره تاریخچه و نوع زندگی بومیان آن منطقه خواهد داد. زبان مردم پالنگان کردی و لهجه آنان اورامی است. در این روستا نیز مانند هر روستای کرد زبان دیگر در ایام خاص مانند جشن های عروسی یا نوروز مراسم های خاصی برگزار می شود؛ از جمله این مراسم ها می توان به روشن کردن مشعل در بلندی های روستا، رقص و پایکوبی و اجرای موسیقی های سنتی اشاره کرد.

راه های رسیدن به پالنگان

برای رسیدن به روستای پالنگان بایستی به طرف شهرستان کامیاران از استان کردستان سفر کنید. شهرستان کامیاران در بین دو شهرستان کرمانشاه و سنندج از دو استان کرمانشاه و کردستان قرار دارد. کامیاران در 75 کیلومتری سنندج و 55 کیلومتری کرمانشاه واقع شده است. عاقلانه ترین کار انتخاب شهرستان مقصد با توجه به شهرستان مبدا می باشد. پس از رسیدن به کامیاران بایستی حدود 50 کیلومتر دیگر جاده را طی کنید تا به پالنگان بهشت زیبای غرب ایران برسید.

اقامت در منطقه پالنگان کردستان

بعد از یک پیاده روی چند ساعته و خستگی لذت بخشی که همراه با آرامش روحی است یک استراحت شبانه واقعاَ می چسبد. چنانچه بخواهید شب را در پالنگان بمانید می توانید در کلبه ای با چیدمان سنتی شب را به روز برسانید. خانه های اجاره ای مردم بومی پالنگان پذیرای مهمانان عزیزی است که همه ساله با خود شور و نشاط و درآمد برای این روستا به همراه می آورند. پالنگان حتی در ماه های اول سال که شرایط آب و هوایی به نسبت مطلوب تر و تعداد گردشگران بیشتر است برای اسکان آن ها هیچگاه با مشکل مواجه نشده و همواره با آغوشی باز و صفایی خاص پذیرای مهمانان عزیز خود بوده است.لازم به یادآوری است برای کسانی که امکانات و رفاه امروزی را به شیوه سنتی و قدیمی زندگی ترجیح می دهند پیشنهاد بهتری نیز وجود دارد و آن اینکه در یکی از نزدیک ترین شهرهای موجود اقامت کنید.

انتخاب اول شهر بزرگ، زیبا و دیدنی کرمانشاه است. هتل های بسیاری در این شهر یافت می شود که از جمله آن ها می توان به هتل پنج ستاره پارسیان، هتل چهار ستاره جمشید کرمانشاه و هتل سه ستاره آپارتمان کوروش اشاره کرد. انتخاب دوم شهر سنندج است. گردشگران می توانند برای اقامت در شهر تاریخی، فرهنگی، سرسبز، خوش آب و هوا و پر از جاذبه های دیدنی سنندج در یکی از هتل های این شهر یعنی هتل چهار ستاره شادی سنندج یا هتل سه ستاره جهانگردی که امکان رزرو آنلاین هم دارند اقامت گزینند و علاوه بر جای خواب مناسب و غذاهای لذیذ رستوران ها از سایر امکانات رفاهی آن ها نیز بهره مند شوند.

هزینه های سفر به پالنگان و بازدید از آن

هزینه سفر به این روستای زیبا با توجه به مبدا حرکت گردشگر و توجه به این مسئله که فرد با خودروی شخصی خود سفر می کند یا وسایل نقلیه عمومی مانند هواپیما، اتوبوس، ماشین سواری و غیره کاملا متفاوت است. تنها هزینه ای که گردشگر بابت بازدید از این منطقه بکر متحمل می شود هزینه خوراک و اسکان است. هزینه خوراک بسته به میل، اشتها و ذائقه گردشگر متفاوت است. در پالنگان تقریبا هر نوع خوراکی که برای یک گردش روزانه لازم باشد یافت می شود. در مورد غذا هم، قیمت معروف ترین غذای پالنگان که ماهی کبابی است و هر بشقاب آن برای سه نفر کفایت می کند تنها سی هزار تومان می باشد. هزینه سایر غذاها مانند کباب و جوجه کباب نیز در همین حدود است.

هزینه بعدی مربوط به محل اقامت است. فرد گردشگر می تواند شب را در پالنگان بماند و یا اینکه در نزدیک ترین شهرستان اقامت کند. هزینه پرداختی برای یک خانه اجاره ای به ازای یک شب اقامت در پالنگان متغیر می باشد. هزینه یک شب اقامت در هتل در یکی از شهرستان های کرمانشاه یا سنندج با توجه به ویژگی های اتاق مورد نظر کاملا متفاوت است. این در حالی است که اگر رزرو آنلاین انجام شود می توان از تخفیفات خوبی هم بهره برد و با هزینه ای بسیار کمتر از نرخ اتحادیه مکان مورد نظر خود را قبل از سفر رزرو کرده و با خیال راحت راهی سفر شد. در پالنگان برای استراحت موقت نیز می توان آلاچیقی در یکی از باغ های محی الدین یا شیخ عمر اجاره کرد و با پرداخت هزینه ای بسیار کم از همان ابتدای صبح تا غروب آفتاب از طبیعت منطقه لذت برد.

مراکز خرید و سوغاتی های پالنگان

همانطور که از کنار روخانه تنگی ور عبور می کنید و از آب چشمه های جوشان آن می نوشید می توانید فروشندگان صنایع دستی، محصولات لبنی و عسل طبیعی را ببینید. صنایع دستی که با دست مردمان بومی به بهترین شکل و با بیشترین ظرافت ممکن پدیدار شده و شامل گیوه، جاجیم، موج و غیره می باشد، محصولات لبنی شامل کشک، دوغ، ماست، کره و روغن حیوانی است که کاملا محلی و سرشار از خاصیت هستند؛ عسل طبیعی این روستا از دل طبیعت به دست آمده و نمونه آن در سایر نقاط کشور به سختی یافت می شود.

اطلاعات در مورد رستوران های معروف

پالنگان مهد پرورش ماهی است. در این منطقه هر چند متر که راه می روید با یک غذاخوری که غذای اصلی آن ماهی کبابی است مواجه می شوید. ماهی کبابی پالنگان به دلیل نوع ماهی آن و تازگی اش بسیار پرطرفدار است. اگر علاقه ای به خوردن ماهی ندارید می توانید کباب یا جوجه کباب سفارش دهید و از خوردن آن در دل طبیعت لذت ببرید. فراموش نکنید در پالنگان حتما طعم غذاهای محلی و نان های سنتی را بچشید؛ غذاهایی که توسط زنان سخت کوش منطقه با بالاترین کیفیت و بهترین طعم طبخ می شود و در کنار نان های سنتی بسیار می چسبد؛ نان هایی که با ایجاد عطری دل انگیز در فضا، هوش از سر هر فرد زنده ای می برد.

مقالات مرتبط

۱۴۰۰/۵/۴

دسته بندی ایرانگردی

استان کردستان یکی از زیباترین و سرسبزترین مناطق کشور است که جاذبه های دیدنی بسیاری دارد. پالنگان روستایی زیبا در استان کردستان در غرب کشور ایران با طبیعتی بکر مانند نگینی بر کوه های منطقه ی ژاورود این استان می درخشد. این نگین درخشنده با عبور رودخانه ای به نام تنگی ور از وسط آن به دو نیم تقسیم شده است. معماری پلکانی خانه های روستای پالنگان کردستان جذابیت این همیشه زیبا را دو چندان می کند. دشت های گل لاله همچون یاقوت هایی سرخ رنگ در نزدیکی پالنگان هر بیننده ای را به وجد می آورند. اگر قصد سفر به این استان چشم نواز را دارید نیازی نیست نگران محل اقامت خود باشید چراکه هتل های سنندج همواره آماده خدمت رسانی به گردشگران هستند.

آشنایی با روستای پالنگان در کردستان

روستای پالنگان در نزدیکی شهرستان کامیاران از استان کردستان واقع شده است. آب و هوای آن در فصل بهار معتدل و در تابستان گرم می باشد. آنچه همواره گردشگران را به سمت این روستا می کشاند طبیعت سرسبز، دشت های گل لاله، چشمه هایی با آب گوارا، آبشارهای طبیعی زیبا، باغ های سرزنده و یک مسیر پیاده روی بی نظیر است که تجربه آن لذتی وصف ناپذیر دارد. اگر به دنبال فرار از شلوغی و ازدحام کلانشهرهای بزرگ هستید و می خواهید مدتی را در طبیعتی بکر و زیبا سپری کنید، روستای پالنگان و مناطق اطراف آن بهترین گزینه هستند.

تاریخچه روستا

قدمت روستای پالنگان در حدود 3000 سال پیش است و تقریبا به دوره سامانی باز می گردد. این قدمت با توجه به قبرهای قدیمی در برخی از گورستان های روستا و قلعه هایی که در اطراف روستا قد برافراشته اند اثبات شده است. در مورد نام پالنگان دو اعتقاد وجود دارد؛ برخی معتقدند پالنگان در ابتدا پلنگان به معنی جای زندگی پلنگ ها بوده و برخی دیگر آن را همان پالنگان به معنی جای تکیه دادن می دانند، چراکه پال در زبان کردی به معنای تکیه دادن است. لازم است بدانید مردم بومی روستا همان پالنگان را ترجیح می دهند و علاقه ای به نام پلنگان برای روستای خود ندارند.

اطلاعات جغرافیایی و شرایط اقلیمی

پالنگان یکی از روستاهای منطقه ژاورود از شهرستان کامیاران در استان کردستان است که در حدود 50 کیلومتری این شهرستان قرار دارد. جالب است بدانید این روستا درست در دو طرف دره ای که رودخانه ای خروشان از وسط آن عبور می کند قرار گرفته و خانه های آن چیدمان پلکانی دارند. نام این دره و رودخانه عبوری از آن تنگی ور است. بخشی از آب رودخانه تنگی ور از آب زلال و گوارای چشمه های جوشان اطراف آن تامین می شود. تنگی ور حدود 340 متر جلوتر دست به دست رودخانه پرآب سیروان می دهد.

معماری روستای پالنگان و آداب و رسوم مردم آن

خانه های مردم پالنگان مانند نردبانی از پایین تا قسمت قابل توجهی از کوه را پوشش می دهد. معماری ساختمان ها در پالنگان به شکل پلکانی است، به طوری که حیاط یک خانه پشت بام خانه پایین تر است. جالب اینکه در ساخت اغلب این خانه ها به جز سنگ از هیچ مصالح دیگری استفاده نشده است. لازم به یادآوری است آشنایی با آداب و رسوم هر منطقه اطلاعات بسیاری درباره تاریخچه و نوع زندگی بومیان آن منطقه خواهد داد. زبان مردم پالنگان کردی و لهجه آنان اورامی است. در این روستا نیز مانند هر روستای کرد زبان دیگر در ایام خاص مانند جشن های عروسی یا نوروز مراسم های خاصی برگزار می شود؛ از جمله این مراسم ها می توان به روشن کردن مشعل در بلندی های روستا، رقص و پایکوبی و اجرای موسیقی های سنتی اشاره کرد.

راه های رسیدن به پالنگان

برای رسیدن به روستای پالنگان بایستی به طرف شهرستان کامیاران از استان کردستان سفر کنید. شهرستان کامیاران در بین دو شهرستان کرمانشاه و سنندج از دو استان کرمانشاه و کردستان قرار دارد. کامیاران در 75 کیلومتری سنندج و 55 کیلومتری کرمانشاه واقع شده است. عاقلانه ترین کار انتخاب شهرستان مقصد با توجه به شهرستان مبدا می باشد. پس از رسیدن به کامیاران بایستی حدود 50 کیلومتر دیگر جاده را طی کنید تا به پالنگان بهشت زیبای غرب ایران برسید.

اقامت در منطقه پالنگان کردستان

بعد از یک پیاده روی چند ساعته و خستگی لذت بخشی که همراه با آرامش روحی است یک استراحت شبانه واقعاَ می چسبد. چنانچه بخواهید شب را در پالنگان بمانید می توانید در کلبه ای با چیدمان سنتی شب را به روز برسانید. خانه های اجاره ای مردم بومی پالنگان پذیرای مهمانان عزیزی است که همه ساله با خود شور و نشاط و درآمد برای این روستا به همراه می آورند. پالنگان حتی در ماه های اول سال که شرایط آب و هوایی به نسبت مطلوب تر و تعداد گردشگران بیشتر است برای اسکان آن ها هیچگاه با مشکل مواجه نشده و همواره با آغوشی باز و صفایی خاص پذیرای مهمانان عزیز خود بوده است.لازم به یادآوری است برای کسانی که امکانات و رفاه امروزی را به شیوه سنتی و قدیمی زندگی ترجیح می دهند پیشنهاد بهتری نیز وجود دارد و آن اینکه در یکی از نزدیک ترین شهرهای موجود اقامت کنید.

انتخاب اول شهر بزرگ، زیبا و دیدنی کرمانشاه است. هتل های بسیاری در این شهر یافت می شود که از جمله آن ها می توان به هتل پنج ستاره پارسیان، هتل چهار ستاره جمشید کرمانشاه و هتل سه ستاره آپارتمان کوروش اشاره کرد. انتخاب دوم شهر سنندج است. گردشگران می توانند برای اقامت در شهر تاریخی، فرهنگی، سرسبز، خوش آب و هوا و پر از جاذبه های دیدنی سنندج در یکی از هتل های این شهر یعنی هتل چهار ستاره شادی سنندج یا هتل سه ستاره جهانگردی که امکان رزرو آنلاین هم دارند اقامت گزینند و علاوه بر جای خواب مناسب و غذاهای لذیذ رستوران ها از سایر امکانات رفاهی آن ها نیز بهره مند شوند.

هزینه های سفر به پالنگان و بازدید از آن

هزینه سفر به این روستای زیبا با توجه به مبدا حرکت گردشگر و توجه به این مسئله که فرد با خودروی شخصی خود سفر می کند یا وسایل نقلیه عمومی مانند هواپیما، اتوبوس، ماشین سواری و غیره کاملا متفاوت است. تنها هزینه ای که گردشگر بابت بازدید از این منطقه بکر متحمل می شود هزینه خوراک و اسکان است. هزینه خوراک بسته به میل، اشتها و ذائقه گردشگر متفاوت است. در پالنگان تقریبا هر نوع خوراکی که برای یک گردش روزانه لازم باشد یافت می شود. در مورد غذا هم، قیمت معروف ترین غذای پالنگان که ماهی کبابی است و هر بشقاب آن برای سه نفر کفایت می کند تنها سی هزار تومان می باشد. هزینه سایر غذاها مانند کباب و جوجه کباب نیز در همین حدود است.

هزینه بعدی مربوط به محل اقامت است. فرد گردشگر می تواند شب را در پالنگان بماند و یا اینکه در نزدیک ترین شهرستان اقامت کند. هزینه پرداختی برای یک خانه اجاره ای به ازای یک شب اقامت در پالنگان متغیر می باشد. هزینه یک شب اقامت در هتل در یکی از شهرستان های کرمانشاه یا سنندج با توجه به ویژگی های اتاق مورد نظر کاملا متفاوت است. این در حالی است که اگر رزرو آنلاین انجام شود می توان از تخفیفات خوبی هم بهره برد و با هزینه ای بسیار کمتر از نرخ اتحادیه مکان مورد نظر خود را قبل از سفر رزرو کرده و با خیال راحت راهی سفر شد. در پالنگان برای استراحت موقت نیز می توان آلاچیقی در یکی از باغ های محی الدین یا شیخ عمر اجاره کرد و با پرداخت هزینه ای بسیار کم از همان ابتدای صبح تا غروب آفتاب از طبیعت منطقه لذت برد.

مراکز خرید و سوغاتی های پالنگان

همانطور که از کنار روخانه تنگی ور عبور می کنید و از آب چشمه های جوشان آن می نوشید می توانید فروشندگان صنایع دستی، محصولات لبنی و عسل طبیعی را ببینید. صنایع دستی که با دست مردمان بومی به بهترین شکل و با بیشترین ظرافت ممکن پدیدار شده و شامل گیوه، جاجیم، موج و غیره می باشد، محصولات لبنی شامل کشک، دوغ، ماست، کره و روغن حیوانی است که کاملا محلی و سرشار از خاصیت هستند؛ عسل طبیعی این روستا از دل طبیعت به دست آمده و نمونه آن در سایر نقاط کشور به سختی یافت می شود.

اطلاعات در مورد رستوران های معروف

پالنگان مهد پرورش ماهی است. در این منطقه هر چند متر که راه می روید با یک غذاخوری که غذای اصلی آن ماهی کبابی است مواجه می شوید. ماهی کبابی پالنگان به دلیل نوع ماهی آن و تازگی اش بسیار پرطرفدار است. اگر علاقه ای به خوردن ماهی ندارید می توانید کباب یا جوجه کباب سفارش دهید و از خوردن آن در دل طبیعت لذت ببرید. فراموش نکنید در پالنگان حتما طعم غذاهای محلی و نان های سنتی را بچشید؛ غذاهایی که توسط زنان سخت کوش منطقه با بالاترین کیفیت و بهترین طعم طبخ می شود و در کنار نان های سنتی بسیار می چسبد؛ نان هایی که با ایجاد عطری دل انگیز در فضا، هوش از سر هر فرد زنده ای می برد.

مقالات مرتبط

روستای پالنگان کردستان، نگینی بر قلب کوه های ژاورود

نویسنده نویسنده ایران هتل در تاریخ ۱۴۰۰/۵/۴

دسته بندی ایرانگردی

استان کردستان یکی از زیباترین و سرسبزترین مناطق کشور است که جاذبه های دیدنی بسیاری دارد. پالنگان روستایی زیبا در استان کردستان در غرب کشور ایران با طبیعتی بکر مانند نگینی بر کوه های منطقه ی ژاورود این استان می درخشد. این نگین درخشنده با عبور رودخانه ای به نام تنگی ور از وسط آن به دو نیم تقسیم شده است. معماری پلکانی خانه های روستای پالنگان کردستان جذابیت این همیشه زیبا را دو چندان می کند. دشت های گل لاله همچون یاقوت هایی سرخ رنگ در نزدیکی پالنگان هر بیننده ای را به وجد می آورند. اگر قصد سفر به این استان چشم نواز را دارید نیازی نیست نگران محل اقامت خود باشید چراکه هتل های سنندج همواره آماده خدمت رسانی به گردشگران هستند.

آشنایی با روستای پالنگان در کردستان

روستای پالنگان در نزدیکی شهرستان کامیاران از استان کردستان واقع شده است. آب و هوای آن در فصل بهار معتدل و در تابستان گرم می باشد. آنچه همواره گردشگران را به سمت این روستا می کشاند طبیعت سرسبز، دشت های گل لاله، چشمه هایی با آب گوارا، آبشارهای طبیعی زیبا، باغ های سرزنده و یک مسیر پیاده روی بی نظیر است که تجربه آن لذتی وصف ناپذیر دارد. اگر به دنبال فرار از شلوغی و ازدحام کلانشهرهای بزرگ هستید و می خواهید مدتی را در طبیعتی بکر و زیبا سپری کنید، روستای پالنگان و مناطق اطراف آن بهترین گزینه هستند.

تاریخچه روستا

قدمت روستای پالنگان در حدود 3000 سال پیش است و تقریبا به دوره سامانی باز می گردد. این قدمت با توجه به قبرهای قدیمی در برخی از گورستان های روستا و قلعه هایی که در اطراف روستا قد برافراشته اند اثبات شده است. در مورد نام پالنگان دو اعتقاد وجود دارد؛ برخی معتقدند پالنگان در ابتدا پلنگان به معنی جای زندگی پلنگ ها بوده و برخی دیگر آن را همان پالنگان به معنی جای تکیه دادن می دانند، چراکه پال در زبان کردی به معنای تکیه دادن است. لازم است بدانید مردم بومی روستا همان پالنگان را ترجیح می دهند و علاقه ای به نام پلنگان برای روستای خود ندارند.

اطلاعات جغرافیایی و شرایط اقلیمی

پالنگان یکی از روستاهای منطقه ژاورود از شهرستان کامیاران در استان کردستان است که در حدود 50 کیلومتری این شهرستان قرار دارد. جالب است بدانید این روستا درست در دو طرف دره ای که رودخانه ای خروشان از وسط آن عبور می کند قرار گرفته و خانه های آن چیدمان پلکانی دارند. نام این دره و رودخانه عبوری از آن تنگی ور است. بخشی از آب رودخانه تنگی ور از آب زلال و گوارای چشمه های جوشان اطراف آن تامین می شود. تنگی ور حدود 340 متر جلوتر دست به دست رودخانه پرآب سیروان می دهد.

معماری روستای پالنگان و آداب و رسوم مردم آن

خانه های مردم پالنگان مانند نردبانی از پایین تا قسمت قابل توجهی از کوه را پوشش می دهد. معماری ساختمان ها در پالنگان به شکل پلکانی است، به طوری که حیاط یک خانه پشت بام خانه پایین تر است. جالب اینکه در ساخت اغلب این خانه ها به جز سنگ از هیچ مصالح دیگری استفاده نشده است. لازم به یادآوری است آشنایی با آداب و رسوم هر منطقه اطلاعات بسیاری درباره تاریخچه و نوع زندگی بومیان آن منطقه خواهد داد. زبان مردم پالنگان کردی و لهجه آنان اورامی است. در این روستا نیز مانند هر روستای کرد زبان دیگر در ایام خاص مانند جشن های عروسی یا نوروز مراسم های خاصی برگزار می شود؛ از جمله این مراسم ها می توان به روشن کردن مشعل در بلندی های روستا، رقص و پایکوبی و اجرای موسیقی های سنتی اشاره کرد.

راه های رسیدن به پالنگان

برای رسیدن به روستای پالنگان بایستی به طرف شهرستان کامیاران از استان کردستان سفر کنید. شهرستان کامیاران در بین دو شهرستان کرمانشاه و سنندج از دو استان کرمانشاه و کردستان قرار دارد. کامیاران در 75 کیلومتری سنندج و 55 کیلومتری کرمانشاه واقع شده است. عاقلانه ترین کار انتخاب شهرستان مقصد با توجه به شهرستان مبدا می باشد. پس از رسیدن به کامیاران بایستی حدود 50 کیلومتر دیگر جاده را طی کنید تا به پالنگان بهشت زیبای غرب ایران برسید.

اقامت در منطقه پالنگان کردستان

بعد از یک پیاده روی چند ساعته و خستگی لذت بخشی که همراه با آرامش روحی است یک استراحت شبانه واقعاَ می چسبد. چنانچه بخواهید شب را در پالنگان بمانید می توانید در کلبه ای با چیدمان سنتی شب را به روز برسانید. خانه های اجاره ای مردم بومی پالنگان پذیرای مهمانان عزیزی است که همه ساله با خود شور و نشاط و درآمد برای این روستا به همراه می آورند. پالنگان حتی در ماه های اول سال که شرایط آب و هوایی به نسبت مطلوب تر و تعداد گردشگران بیشتر است برای اسکان آن ها هیچگاه با مشکل مواجه نشده و همواره با آغوشی باز و صفایی خاص پذیرای مهمانان عزیز خود بوده است.لازم به یادآوری است برای کسانی که امکانات و رفاه امروزی را به شیوه سنتی و قدیمی زندگی ترجیح می دهند پیشنهاد بهتری نیز وجود دارد و آن اینکه در یکی از نزدیک ترین شهرهای موجود اقامت کنید.

انتخاب اول شهر بزرگ، زیبا و دیدنی کرمانشاه است. هتل های بسیاری در این شهر یافت می شود که از جمله آن ها می توان به هتل پنج ستاره پارسیان، هتل چهار ستاره جمشید کرمانشاه و هتل سه ستاره آپارتمان کوروش اشاره کرد. انتخاب دوم شهر سنندج است. گردشگران می توانند برای اقامت در شهر تاریخی، فرهنگی، سرسبز، خوش آب و هوا و پر از جاذبه های دیدنی سنندج در یکی از هتل های این شهر یعنی هتل چهار ستاره شادی سنندج یا هتل سه ستاره جهانگردی که امکان رزرو آنلاین هم دارند اقامت گزینند و علاوه بر جای خواب مناسب و غذاهای لذیذ رستوران ها از سایر امکانات رفاهی آن ها نیز بهره مند شوند.

هزینه های سفر به پالنگان و بازدید از آن

هزینه سفر به این روستای زیبا با توجه به مبدا حرکت گردشگر و توجه به این مسئله که فرد با خودروی شخصی خود سفر می کند یا وسایل نقلیه عمومی مانند هواپیما، اتوبوس، ماشین سواری و غیره کاملا متفاوت است. تنها هزینه ای که گردشگر بابت بازدید از این منطقه بکر متحمل می شود هزینه خوراک و اسکان است. هزینه خوراک بسته به میل، اشتها و ذائقه گردشگر متفاوت است. در پالنگان تقریبا هر نوع خوراکی که برای یک گردش روزانه لازم باشد یافت می شود. در مورد غذا هم، قیمت معروف ترین غذای پالنگان که ماهی کبابی است و هر بشقاب آن برای سه نفر کفایت می کند تنها سی هزار تومان می باشد. هزینه سایر غذاها مانند کباب و جوجه کباب نیز در همین حدود است.

هزینه بعدی مربوط به محل اقامت است. فرد گردشگر می تواند شب را در پالنگان بماند و یا اینکه در نزدیک ترین شهرستان اقامت کند. هزینه پرداختی برای یک خانه اجاره ای به ازای یک شب اقامت در پالنگان متغیر می باشد. هزینه یک شب اقامت در هتل در یکی از شهرستان های کرمانشاه یا سنندج با توجه به ویژگی های اتاق مورد نظر کاملا متفاوت است. این در حالی است که اگر رزرو آنلاین انجام شود می توان از تخفیفات خوبی هم بهره برد و با هزینه ای بسیار کمتر از نرخ اتحادیه مکان مورد نظر خود را قبل از سفر رزرو کرده و با خیال راحت راهی سفر شد. در پالنگان برای استراحت موقت نیز می توان آلاچیقی در یکی از باغ های محی الدین یا شیخ عمر اجاره کرد و با پرداخت هزینه ای بسیار کم از همان ابتدای صبح تا غروب آفتاب از طبیعت منطقه لذت برد.

مراکز خرید و سوغاتی های پالنگان

همانطور که از کنار روخانه تنگی ور عبور می کنید و از آب چشمه های جوشان آن می نوشید می توانید فروشندگان صنایع دستی، محصولات لبنی و عسل طبیعی را ببینید. صنایع دستی که با دست مردمان بومی به بهترین شکل و با بیشترین ظرافت ممکن پدیدار شده و شامل گیوه، جاجیم، موج و غیره می باشد، محصولات لبنی شامل کشک، دوغ، ماست، کره و روغن حیوانی است که کاملا محلی و سرشار از خاصیت هستند؛ عسل طبیعی این روستا از دل طبیعت به دست آمده و نمونه آن در سایر نقاط کشور به سختی یافت می شود.

اطلاعات در مورد رستوران های معروف

پالنگان مهد پرورش ماهی است. در این منطقه هر چند متر که راه می روید با یک غذاخوری که غذای اصلی آن ماهی کبابی است مواجه می شوید. ماهی کبابی پالنگان به دلیل نوع ماهی آن و تازگی اش بسیار پرطرفدار است. اگر علاقه ای به خوردن ماهی ندارید می توانید کباب یا جوجه کباب سفارش دهید و از خوردن آن در دل طبیعت لذت ببرید. فراموش نکنید در پالنگان حتما طعم غذاهای محلی و نان های سنتی را بچشید؛ غذاهایی که توسط زنان سخت کوش منطقه با بالاترین کیفیت و بهترین طعم طبخ می شود و در کنار نان های سنتی بسیار می چسبد؛ نان هایی که با ایجاد عطری دل انگیز در فضا، هوش از سر هر فرد زنده ای می برد.

گردنه تته

 گردنه تته در مسیر ارتباطی بین استان‌های کردستان و کرمانشاه قرار دارد که به‌علت بارش سنگین برف و کولاک شدید تقریباً 6 ماه از سال بسته است و بازگشایی این مسیر در اوایل بهار هرساله مسافران و گردشگران بسیاری را به این گردنه می‌کشاند.

گردنه تته که بدون تردید، صعب‌العبورترین مسیر ارتباطی در استان‌های کردستان و کرمانشاه است در مرز دو شهرستان مریوان از استان کردستان و پاوه از استان کرمانشاه واقع شده است و وسایل نقلیه‌ای که در فصول بهار و زمستان از این مسیر عبور می‌کنند مجبورند بیشتر مسیر سه‌راه ژالانه تا تته را از یک تونل برفی عبور کنند.

این گذرگاه بر مناطقی از اقلیم کردستان عراق مشرف است و با چشم غیرمسلح شماری از شهرها و روستاهای کردستان عراق و سد دربندیخان قابل مشاهده است.

دمای هوا در گرم‌ترین فصول سال در این نقطه به‌ندرت از 20 درجه سانتی‌گراد تجاوز می‌کند و حتی تا پایان تابستان برف در این ارتفاعات آب نمی‌شود و همین امر سبب شده گردشگران بسیاری در فصول مختلف سال به این نقطه سفر کنند؛ گردنه تته با بارش برف سنگین در فصل پاییز و زمستان بسته می‌شود و اکثر مواقع تردد به‌سختی انجام می‌شود.

آن‌چه در ادامه مشاهده می‌کنید، تصاویری از بارش برف در "گردنه تته" محور ارتباطی شهرستان سروآباد است.

اقلیم استان کردستان

اقلیم استان کردستان

 

 بلندترین کوه‌‌های این ناحیه،‌ شاه‌نشین در شمال بیجار،‌ شیدا در مرکز و پنجه علی بین قروه و سقز است.استان کردستان به‌طورکلی تحت تأثیر دو جریان عمده هوای گرم و سرد قرار دارد و اقلیم‌های گوناگونی را به‌وجود می‌آورد. بیشترین میزان بارش جوی در ناحیه غربی استان (شهرهای بانه و مریوان) حدود هشتصد میلی‌متر در سال و کمترین میزان بارندگی آن در ناحیه شرقی حدود چهارصد میلی‌متر در سال است. میزان نزولات جوی در قسمت مرکزی استان (شهرهای سقز و سنندج) نزدیک به پانصد میلی‌متر در سال است.تمام قلمرو استان در بهار و تابستان آب و هوایی خنک و معتدل دارد.

مقایسه ارقام میانگین دمای ماه‌های مختلف سال در مرکز استان نشان می‌دهد که متوسط دمای روزانه در اردیبهشت ماه شانزده و یک‌دهم و در مهر ماه شانزده و نه‌دهم درجه سانتی‌گراد است. میانگین دمای ماه‌های این دوره از بیست‌ودو تا بیست و هشت درجه سانتی‌گراد متغیر است. این درجه، دمای مطلوبی برای صنعت گردشگری می‌باشد. از این‌رو شش ماه از سال در مرکز استان کردستان برای جریان جهانگردی بهترین و مناسب‌ترین ایام به حساب می‌آید. سردترین ماه سال در شهرستان سنندج، بهمن ماه است که حداقل دمای آن به حدود یک درجه زیر صفر می‌رسد.

تعداد روزهای یخبندان در سنندج نود‌ودو روز در سال گزارش شده است.در پهنه استان کردستان پاره اقلیم‌های گوناگونی وجود دارد که در زیر به انواع و نواحی مشخص آن اشاره می‌شود:

• دره میرآوا (امیرآباد) که زمستان‌های سرد و تابستان‌های معتدل دارد.
   
• مسیر سنندج به سمت سقز (دشت اوباتو) که زمستان‌های معتدل دارد.
   
• مسیرمریوان به دربنددزلی که زمستان‌های سرد با یخبندان‌های طولانی دارد و در فصل تابستان روزهای آن گرم و شب‌های آن خنک است.
   
• ناحیه اورامانات که آب و هوای آن مرطوب و معتدل است.
   
• مسیر سنندج به مریوان که اقلیمی نیمه خشک و نیمه مرطوب دارد.

نفوذ توده‌های مرطوب زمستانی و بهاری در مریوان و دریاچه زریوار تأثیر فراوانی در مرطوب و معتدل شدن هوای این ناحیه دارد. میزان رطوبت و بارش مناسب باعث ایجاد جنگل‌های انبوه بلوط و گونه‌های مختلف درختان جنگلی شده است. پوشش گیاهی این ناحیه مناظری شگفت‌انگیز و باشکوه دارند.از آنجا که تنوع اقلیمی همراه با سایر شرایط مناسب، از جاذبه‌های مهم در صنعت جهانگردی به‌شمار می‌رود و جهانگردان خواهان دمای مطلوب و مطبوعی (بیست‌وپنج- بیست‌ودودرجه سانتی‌گراد) هستند،‌ استان کردستان به‌ویژه در فصول بهار و تابستان از این نظر بسیار مناسب و دارای توانایی های جهانگردی قابل توجهی می باشد.

 

 

نگاهی کامل به استان کردستان

تاریخچه استان 

استان كردستان بخشی از سرزمینی است كه تحت حكومت مادها اداره می شده است . كردها یكی از شعبه های مشهور نژاد آریایی هستند كه از حدود 2000 سال پیش از میلاد مسیح از شرق به ایران وارد شده و به شمال غربی و مشرق دریاچه ارومیه مهاجرت نموده اند و محققان در آریایی بودن آنها شكی ندارند .
كردها مردمانی ایرانی تبار هستند كه زبان ، فرهنگ و آداب و سنن آنان در ارتباط و پیوند با دیگر مردمان در قلمرو زیست اقوام ایرانی است . بر اساس مت كتیبه داریوش در تخت جمشید و بیستون دولت ماد در سال 550 پیش از میلاد مسیح در قلمرو دولت هخامنشیان قرار داشته است در عصر سلجوقیان و به ویژه در عهد حكومت طغرل بیگ تمامی ناحیه جبال كوهستانی غرب ایران (كردستان) به عراق عجم نام گذاری شده ، زیرا القایم با ... خلیفه عباسی طی منشوری در سال 437 ه . ق از طغرل بیگ سلجوقی به عنوان ملوك العراقین نام برده است .
عطاءالملك جوینی در بیان نبرد هلاكوخان مغول به فرقه اسماعیله و ارسال تداركات و پشتیبانی آنان از ولایت اكراد یاد كرده است .
به نظر می رسد كه در دوره ایلخانان مغول كردستان از عراق عجم شده باشد در اوایل قرن هفتم هجری سلیمان شاه از تركمانان ایوه بر آن حكومت كرده است . شرف الدیم بلیسی حدود كردستان را در روزگار صفوی و در كتاب شرف نامه خود با افزودن ولایت لرستان یك جا ذكر می كند و در شرف نامه سرزمین لرستان و قوم لر را با كردها یكی می شمارد .
در تقسیمات روزگار صفویه كردستان ولایتی است كه از ولایت كرمانشان جدا و شامل چهار حاكم نشین خورخوره ، جوانرود ، اورامان و الكاء بانه بود . پس از انقلاب مشروطیت بر اساس قانون مصوب 14/2/1325 هجری قمری بر طبق قانون تشكیل ایلات و ولایات و دستورالعمل آن ایران به چهار ایالت و 23 ولایت در تقسیمات جدید تقیم كه كردستان اردلان به دلیل حكومت خاندان اردلان (یكی از خاندان های كرد) بر آن به ان نام خوانده شده است .
در اولین تصمیم گیری درباره تقسیمات جدید كشوری به موجب تصویب نامه شماره 1375 – 9/9/1316 شمسی ایران به 6 استان تقسیم شد كه استان غرب مشتمل بر شهرستان های كردستان ، كرمانشاهان ، گروس ، باوندپود (كلهر) ، پشت كوه و لرستان بود .مساحت استان كردستان 25611 كیلومتر كیلومتر مربع و دارای 180 كلومتر مرز مشترك در قسمت غربی خود با كشور عراق است .
این استان از شمال به استان های آذربایجان غربی و زنجان و از جنوب به استان كرمانشاه و از شرق به استان همدان محدود است .
آب و هوای استان در ناحیه شمالی آب و هوای نسبتا سرد و در نواحی جنوبی معتدل كوهستانی است و دارای فلات های مرتفع و خشك و دشت های حاصلخیز مانند دشت مریوان ، دشت اوباتو ، دشت ئیلاق یا دهگلان ، دشت قروه و دشت كامیارن است .
رودهای استان با توجه به وضع طبیعی و توپوگرافی منطقه دارای مشخصات خاصی هستند مانند پایین بودن بستر رودخانه از سطح زمین های مجاوره ، افزایش آب در فصل بهار ، غیر قابل استفاده برای قایقرانی و ....
این رودخانه ها به سه حوزه دریای خزر ، دریاچه ارومیه و خاك عراق وارید می شوند . كوه های كردستان قسمتی از كوه های غرب ایران رات تشكیل داده اند و مهم ترین آنها برانان در شرق چهل چشمه (چهل چمه) به ارتفاع 3120 متر در غرب دیواندره – كوه عوالان به ارتفاع 2665 متر در بین گاورود و كامیارن ، قره داغ داغ به ارتفاع 3120 متر در شمال بیجار ، گوژه به ارتفاع 2666 متر در بین دهگلان و سنندج ، كوه آبیدر به ارتفاع 2550 متر در سنندج ، كوه بزرگ شاهو به ارتفاع 3325 متر كه بلندترین كوهستان استا است .
براساس نتایج سرشماری عمومی سال 1375 جمعیت استان 1،346،383 نفر بوده است كه 90/99 % جمعیت استان مسلمان هستند و بیشتر مردم تابع و پیرو مذهب شافعی و بقیه نیز پیرو مذهب تشیع هستند .

مركز استان كردستان شهر سنندج است كه در فاصله 520 كیلومتری جنوب غربی تهران قرار دارد كه بنیاد جدید ان در سال 1046 هجری قمری توسط سلیمان خان اردلان پایه گذاری شد .
این شهر دارای بازار ع مساجد ، حمام ها و عمارات متعدد و قدیمی است كه مجموعه ای از آثار فرهنگی را در خود جای داده كه از مهمترین آنها می توان به موزه سنندج – خانه كرد – مسجد دارالاحسان (جامع) باغ و عمارات خسروآباد ، مسجد والی ، بازار قدیمی و بازار سرتپوله – مسجد رشید قلعه بیگی ، مسجد میرزا فرج الله ، قرآن نگل ، مسجد وزیر ، مسجد وكیل ، كلیسای سنندج ، امام زاده پیر عمر ، امام زاده هاجر خاتون ، پل قشلاق ، حمام های پاشا خان ، خان ، وكیل الملك ، دوخزینه ، شیشه و عمارت آصف دیوان ، عمارت و باغ آیت الله مدوخ ، عمارت امجدالاشراف ، عمارت مشیردیوان ، ساختمان شهرداری مركزی و موزه تاریخ طبیعی را می توان نام برد .
در این استان مجموعا 9 شهرستان ، 23 شهر ، 26 بخش و 83 دهستان و 1767 آبادی دارای سكنه و 192 آبادی خالی از سكنه است . شهرستان های استان عبارتند از : سنندج ، سقز ، مریوان ، بانه ، بیجار ، سروآباد ، قروه ، كامیارن و دیواندره كه هر یك از این شهرستان ها دارای آثار فرهنگی و باستانی بوده و در مریوان دریاچه زریوار كه بزرگترین و تنها دریاچه آب شیرین ایران است قرار دارد .
مراتع و فضاهای گردشگری زیادی در این استان وجود دارد كه در فصل های بهار و تابستان بهترین اب و هوا را داشته و زیبایی طبیعت آن زبانزد خاص و عام است .

مردمان كرد آریایی نژاد هستند كه چندین هزار سال قبل از میلاد به این منطقه مهاجرت كردهاند. تاریخ اقوام كرد تا قبل از اسلام چندان روشن نیست. در اسناد سومری و بابلی و اكدی و آشوری نام اقوامی دیده میشود كه شباهت به كلمه كرد دارد، ولی از همه نزدیكتر چه از لحاظ زبانشناسی و چه از نظر جغرافیایی و چه از نظر توصیفی، نام قومی است به نام «كردوخوی» كه در كتاب «سفر جنگی» گزنفون ذكر شده است.این قوم در كوهها و درههای میان عراق و ارمنستان و مخصوصاً در محلی كه امروزه «زخو» نامیده میشود و در شصت كیلومتری شمال غربی موصل در عراق قرار دارد، ساكن بودهاند. گزنفون، آنان را تا هنگامی كه به جلگههای شمال رسیدند، تعقیب كردند و صدماتی نیز بر آنها وارد آوردند.«پولیبیوس» (دویست- یكصد و بیست ق.م) نیز از اقوامی كه در قسمتهایی از آذربایجان كنونی زندگی میكردند و بهنام «كورتییوی» یا «كورتیای» خوانده میشدند، یاد میكند. «استرابون» و «لیوی» میگویند كه این اقوام در فارس نیز ساكن بودهاند. چنانكه در زمان ساسانیان و اوایل اسلام چادرنشینان كوهستانهای فارس را كرد میخواندند. اگر تاریخ اقوام كرد در پیش از اسلام تاریك و مبهم است، تاریخ آنان در پس از اسلام در پرتو تألیفات مورخان اسلامی تا اندازهای روشنتر است، ولی در این دوره هم، چون از كرد بهطور فرعی و ثانوی- ضمن اخبار ممالك اسلامی- سخن به میان آمده، درباره تاریخ این قوم بهطور اساسی و مستمر مطلب كاملی نوشته نشده است و فقط در دوره صفوی نخستین كتاب مهم درباره قوم كرد به زبان فارسی تدوین شده كه همان «شرفنامه بدلیسی» است.اعراب در تاریخ شانزده یا بیست هـ .ق. قلعهها و استحكامات كردها را تصرف كردند. در بیستوسه هـ .ق. كه سپاه عربی در ایالت فارس مشغول فتوحات بود، اكراد فارس در دفاع از فسا و دارابجرد شركت داشتند. فتح شهر «زور» و «داراباذ» كه از شهرهای كردنشین بودند، در سال بیستودو هـ .ق. صورت گرفت.ابوموسی اشعری در سال بیست و پنج كردان را سركوب كرد. در سال سی و هشت ه.ق اكراد ناحیه اهواز در قیام «خریت ابنراشد» برضد امیرالمؤمنین علی(ع) جانب خریت را گرفتند و پس از قتل خریت عده زیادی از ایشان كشته شدند.در سال نود هـ .ق. اكراد فارس سر به شورش برداشتند و این شورش بهوسیله «حجاج ابن یوسف ثقفی» سركوب شد. در سال یكصد و چهل و هشت هـ .ق. اكراد موصل قیام كردند و منصور خلیفه عباسی، «خالد برمكی» را برای سركوبی آنان به آنجا فرستاد و وی نیز شورش كردها را سركوب كرد.در سال دویست و بیست و چهار هـ .ق. یكی از پیشوایان اكراد اطراف موصل به نام «جعفر ابن فهرجیس» برضد خلیفه معتصم سر به شورش گذاشت خلیفه سردار معروف خود «آیتاخ» را به جنگ او فرستاد. آیتاخ پس از جنگی سخت جعفر را كشت و بسیاری از اكراد را مقتول یا اسیر كرد و امیران و زنان و اموال ایشان را به تكریت برد.در سال دویست و سی و یك هـ .ق. اكراد به اطراف اصفهان و فارس تاختند. یكی از سرداران ترك خلیفه به نام «وصیف»، پس از پیروزی، نزدیك به پانصد نفر از آنان را به اسیری به بغداد برد.در سال دویست و هشتاد و یك هـ .ق. چادرنشینان عرب با اكراد در نواحی موصل و ماردین متحد شده و تحت رهبری «حمدان ابن حمدون» حنگ علیه معتضد را شروع كردند كه به كشته شدن و اسارت گروهی از آنان منجر شد. در سال سیصد و چهارده هـ .ق. در زمان خلافت المقتدر بالله و امارات ناصرالدوله حمدانی، در ناحیه موصل یك بار دیگر كردها سر به شورش برداشتند.در فاصله سالهای سیصد و بیست و هفت و سیصد و چهل و پنج هـ .ق. شخصی بهنام «دیسم» كه از خوارج بود و پدری عرب و مادری كرد داشت، با گردآوری كردهای آذربایجان، با «آلمسافر» و دیگر حكمرانان آذربایجان به جنگ پرداخت و سرانجام گرفتار شد و در زندان درگذشت.در قرنهای چهارم، پنجم و ششم هجری، «شدادیان» كه كرد بودند حكومتهای مستقلی را در نواحی كردنشین تشكیل دادند. خاندان شدادی از قبیله روادی بودند و دولت معروف ایوبی در مصروشام از همین خاندان برخاستند.در سال سیصد و نود و پنج هـ .ق. عضدالدوله دیلمی با كردهای موصل درگیر شد و پس از غلبه، قلاع آنها را ویران كرد و همه سران كرد را به قتل رسانید.در سال سیصد و هفتاد و سه هـ .ق. «محمدبن غانم» همراه كردان برزكانی در حوالی قم علیه فخرالدوله دیلمی سر به شورش برداشت، لیكن فخرالدوله دیلمی سر به شورش برداشت، لیكن فخرالدوله به وسیله «بدربن حسنویه» با وی از در صلح و آشتی درآمد، اما دیری نپائید كه سپاهی را روانه سركوبی وی كرد. محمدبن غانم در این پیكار شكست خورد و به اسارت سپاهیان فخرالدوله درآمد و در اسارت درگذشت.یكی از رویدادهای مهم دوران زمامداری شرفالدوله دیلمی (سیصد و هفتاد و دو- سیصد و هفتاد و نه هـ .ق.) پیكار او در سال سیصد و هفتاد و هفت هـ .ق. با بدربن حسنویه در كرمانشاه است كه به پیروزی بدر و شكست شرفالدوله منجر شد. در نتیجه بدربن حسنویه بر قسمت مهمی از عراق عجم مسلط شد. وی در سال چهارصد و پنج هـ .ق. به دست طایفهای كرد كه «جورقان» نام داشت، كشته شد. شمسالدوله پسر فخرالدوله دیملی بلافاصله متصرفات وی را ضمیمه قلمرو خود كرد. شاپور خواست (خرم آباد)، دینور، بروجرد، نهاوند، اسدآباد و قسمتی از اهواز ازجمله متصرفات او بودند.ظاهراً اصطلاح كردستان را سلاجقه برای تمیز نواحی كردنشین از ولایت جبال عراق وضع كردند و آن ایالتی بود مشتمل بر سرزمینهای بین آذربایجان و لرستان و قسمتی از اراضی سلسله جبال زاگرس كه مركز آن نیز در ابتدا ناحیه بهار در هجده كیلومتری شمال غربی همدان و بعدها چمچمال در نزدیك كرمانشاه امروزی بود.شهرهای كردستان در زمان حمله مغول از قتل و غارت مصون نماند. در زمان تیمور و تركمانان قرهقریونلو و آققریونلو، كردستان و دیار بكر میدان تاخت و تاز سپاهیان تیمور و تركمانان شد.
شاه اسماعیل اول- مؤسس سلسله صفویه- به علت این كه كردها پیرو مذهب تسنن بودند، چندان روابط حسنهای با آنها نداشت، درمقابل، سلاطین عثمانی در تقویت هرچه بیشتر كردان میكوشیدند. در دوره صفویه دولت ایران به قسمت وسیعی از كردستان آن روز تسلط داشت كه دامنههای شرقی كوههای زاگرس را دربرمیگرفت.با تشكیل سلسله زندیه، برای نخستین بار در تاریخ ایران سلسلهای كردنژاد به سلطنت رسید. در اواخر سلسله زندیه نیز طایفه دنبلی كه یكی از طوایف بزرگ كرد بود، قسمتی از آذربایجان غربی را در تصرف داشتند و مركز حكومت و قدرت آنها شهر خوی بود.در قرن نوزدهم میلادی بارها كردها در خاك عثمانی میل باطنی خود را برای رسیدن به استقلال و تشكیل دولتی كردزبان ظاهر كردند. در سال هزار و هشتصد و هفتاد و هشت میلادی شیخ عبیدالله نقشبندی به فكر تأسیس كردستان مستقل تحت حمایت دولت عثمانی افتاد. در سال هزار و هشتصد و هشتاد میلادی طرفداران وی، اطراف ارومیه، ساوجبلاغ، مراغه و میاندوآب را به تصرف خود درآوردند و سپاهیان ایران به زحمت توانستند تجاوز آنان را دفع كنند.در سال هزار و نهصد و چهل و شش میلادی قاضی محمد همزمان با حضور قوای متفقین در ایران و حمایت دولت روسیه شوروی از او، جمهوری خلق كردستان را كه مركز آن مهاباد بود، تشكیل داد. پس از تخلیه كامل ایران از قوای متفقین و اعزام ارتش دولت مركزی به نواحی آذربایجان و كردستان، این شورش و جمهوری ناشی از آن نیز از هم متلاشی گردید.

بالا

مشخصات عمومی 

استان كردستان با مساحت 28 هزار كیلومتر مربع كه 7/1 درصد سطح كشور و رتبه شانزدهم در بین استان های كشور را دارا می باشد ، در غرب ایران و از شمال به استان های آذربایجان غربی و زنجان ، از جنوب به استان كرمانشاه ، از شرق به استان های همدان و زنجان و از شرق به كشور عراق محدود است .
استان دارای 9 شهرستان ، 23 شهر ، 26 بخش و 83 دهستان می باشد . بانه – بیجار – سقز – سنندج – دیواندره – كامیاران – قروه – مریوان و سروآباد از مهمترین شهرهای استان می باشند .

بالا

فرهنگ كردستان 

استان كردستان یكی از استان های كردنشین در غرب ایران است ، اكثریت ساكنان این استان ، كرد زبان هستند كه به لهجه های مختلف تكلم می كنند . درباره زبان كردی مردم شناسان بر این رای هستند كه زبان كردی یكی از زبان های گروه هند و اروپایی و ایرانی است .

زبان كردی در استان كردستان و همچنین در استان های الام ، كرمانشاه ، همدان ، آذربایجان غربی و شمال خراسان و دیگر كشورها لهجه های گوناگونی دارد اما مهمترین ، پر تكلم ترین و یا به عبارتی لهجه رسمی و ادبی دو شاخه كرمانجی و سورانی است ، شاخه سورانی در استان كردستان لهجه رایج در ادبیات مكتوب است . دین مردم كردستان اسلام و اكثریت آنها پیرو مذهب تسنن و شافعی می باشند ، شیوه غالب زندگی مردم در این استان سنتی و با هویتی قومی است . وجود حدود 1900 روستا در استان نمایانگر انس مردم به طبیعت و كشاورزی است .
به استناد شواهد و مدارك مستند تاریخی ، قوم كرد از نژاد آریایی هستند كه در هزاره اول قبل از میلاد مسیح از كناره های دریای خزر به سلسله كوه های زاگرس آمده و با غلبه بر قدرت آشوریان در نینوا امپراطوری مادها را در قرن هفتم قبل از میلاد در ایران پایه گذاری كردند .

بالا

جمعیت و نیروی انسانی 

بر اساس آخرین سرشماری مركز آمار ایران در سال 1375 ، استان كردستان 1346 هزار نفر جمعیت دارد كه 4/52 درصد شهری و 6/47 درصد را جمعیت روستایی تشكیل می دهد . تراكم نسبی جمعیت معادل 7/47 نفر در كیلومتر مربع است .
از 1146 هزار نفر جمعیت 6 ساله و بالاتر استان ، 8/76 درصد با سوادند كه این نسبت در مناطق شهری 4/75 درصد و در مناطق روستایی 5/58 درصد می باشد . جمعیت 10 ساله و بالاتر شاغل استان به تعداد 327 هزار نفر كه 32 درصد آن در بخش كشاورزی ، 11 درصد در بخش صنعت و 57 درصد مابقی در بخش خدمات اشتغال دارند .

بالا

جاذبه های گردشگری استان 

استان كردستان به سبب پیشینه تاریخی طویل خود كه در اعماق ایران زمین ریشه دوانده و نیز به علت گستره زیبای جغرافیایی همانند نگینی در پهنای ایران زمین می درخشد و حائز جاذبه های تاریخی فرهنگی و طبیعی است .

بالا

جاذبه های تاریخی فرهنگی 

با آثار به جای مانده از ادوار كهن بیانگر قدمت و عظمت استان كردستان می باشد كه ذیلا به انها اشاره می شود .
الف – آثار تاریخی قبل از اسلام

• تپه باستانی زیویه كه در 55 كیلومتری جنوب شرقی شهرستان سقز واقع شده است .
• غار كرفتو در 72 كیلومتری شهرستان سقز
• كتیبه تنگیور كه در 25 كیلومتری غرب شهرستان كامیاران واقع شده است كه آثار فوق متعلق به دوران قبل از اسلام بوده و قدمت 2 هزار ساله دارند .

ب – آثار تاریخی بعد از اسلام

• مسجد دارالاحسان (1227 هـ - ق)
• مسجد دارالامان كه متعلق به دوران قاجار می باشد و در سنندج واقع شده اند .
• عمارت آصف الدیوان متعلق به دوران صفویه
• بقعه باباگرگر در شهرستان قروه و آثار متعدد دیگر

عمده ترین مناسك و مراسم مذهبی استان كردستان به قرار زیر است:

• 1- مراسم پیر شالیار: یكی از عمده ترین جشن های با شكوه و كم نظیر منطقه است كه به سبب جاذبه هه و ویژگی های منحصر به فرد خود فوق العاده حائز اهمیت است . محل برگزاری این مراسم روستای اورامان و هر ساله در فاصله دهم و چهاردهم بهمن ماه برگزار می گردد . پیر شالیار یك مغ زرتشتی بوده كه نزد كردها از احترام فوق العاده ای برخوردار بوده است .
  
  
• 2- موسیقی و رقص كردی: نوع موسیقی استان كردستان شاد و دل انگیز بوده و به سبب سرور و شادی كه در انسان ایجاد می كند او را به رقص و پایكوبی وا می دارد . كه مشهورترین رقص آن «هه لپه ركی» است كه ریشه در اعتقادات میترائیسم و مهر پرستی دارد .
• 3- عرفان و تصوف: در استان كردستان دو فرقه عمده تصوف وجود دارد ، 1- طریقه قادریه و 2- طریقه نقشبندیه
  • طریقه قادریه را مریدان شیخ عبدالقادر گیلانی (غوث گیلانی) شامل می شود . پیروان این طریقت درك حقیقت و وصول به حق را در قیل و قال سماع می دانند و با حالت دف زنان سر خود را به حالت خاصی به جلو و عقب برده و به عالم جذبه می روند و هر بیننده ای را شیدای خود می كنند . در استان نزدیك به 60 خانقاه وجود دارد كه هر هفته برنامه ذكر و سماع در آنها برپاست .
  • طریقه نقشبندیه : موسس این طریقه خواجه بزرگ مولانا بهاءالدین محمد نقشبند بخارایی است . مروج این طریقت در كردستان مولانا خالد نقشبندی است . پیروان این طریقت عرفان و وصول به حق و درك حقیقت را در تفكر و سكوت می دانند و بر خلاف طریقت قادریه از قیل و قال و سماع پرهیز می كنند .

بالا

جاذبه های طبیعی 

استان كردستان با داشتن اقلیم منحصر به فرد تنوع زیستی زیبایی را (گیاهی و جانوری) در خود جای داده است . آب و هوای استان دارای ویژگی های اقلیم معتدل سرد می باشد . وجود ارتفاعات و دره های ژرف و وزش باد غربی پوشش های گیاهی غنی و متنوع و زیبایی را در كردستان به وجود آورده است .
مهم ترین تفرج گاه های استان به قرار زیر می باشند:

• دریاچه طبیعی زریوار شهرستان مریوان
• سد شهید كاظمی
• سد وحدت (قشلاق)
• رودخانه قزل اوزن كه از كوه های چهل چشمه سرچشمه می گیرد .
• رودخانه قشلاق كه از ارتفاعات شمالی شهرستان سنندج سرچشمه می گیرد
• رودخانه سیروان كه پس از دریافت آب های جنوب – غرب و مركز استان وارد استان كرمانشاه می شود .
• چشمه باباگرگر در هیجده كیلومتری شمال شهر قروه
• چشمه گواز در 50 كیلومتری شمال غربی كامیاران

كردستان به سبب ویژگی های بیوكلیماتیك دارای تنوع زیستیی گیاهی و جانوری بوده كه هر كدام از جذابیت های فوق العاده ای برخوردار می باشند .

بالا

كشاورزی كردستان 

قسمت اعظم استان بر روی رشته كوه زاگرس قرار گرفته و به همین دلیل به لحاظ اقلیمی دارای شرایط ویژه ای می باشد و اشكال مختلف اراضی شامل كوه های مرتفع ع دره های عمیق ، دشت های دامنه ای ، فلات ها و اراضی پست در این استان وجود دارد . اقلیم های خشك تا خشك سرد ردر استان با متوسط بارندگی 250 میلی متر (بیجار) تا اقلیم نیمه مرطوب معتدل در غرب استان با متوسط بارندگی حدود 800 میلی متر (مریوان) در استان یافت می شود . نواحی شرقی و مركزی استان متاثر از آب و هوای برخی نواحی مركزی ایران و مناطق غرب متاثر از آب و هوای مدیترانه ای است كه حضور عناصر مدیترانه ای همراه با بارندگی مناسب مؤید این نظر است . به طوری كه رایط مذكور سبب شده است كه جنگل های بلوط در این منطقه حضور داشته ولی نواحی شرقی استان دارای پوش استپی می باشد .
بیشتر نواحی غربی ، كوهستانی و اغلب پوشیده از جنگل های طبیعی و در نواحی شرقی استان اراضی مسطح ، دشت ها و فلات های نسبتا وسیعی وجود دارند .
از مساحت استان 6/49 درصد معادل 1400 هزار هكتار مراتع ، 3/11 درصد معادل 320هزار هكتار جنگل و 1/39 درصد معادل 110 هزار هكتار اراضی زراعی به خود اختصاص داده است .

بالا

قابلیت ها و مزیت های توسعه بخش كشاورزی 

• وجود منابع آبی كافی در استان
• وجود منابع خاك كافی در استان
• بارندگی مناسب در استان
• مراتع غنی و زیاد
• منابع ژنتیكی گیاهی و دامی متنوع در ایتان و منحصر به فرد مانند بز مرغز ، اسب كردی
• جمعیت روستایی با توزیع متعادل در مناطق روستایی
• امكان ایجاد صنایع تبدلی برای افزایش ارزش افزوده
• وجود شرایط مناسب اقلیمی برای توسعه باغات دیم
• ظرفیت بالای تولید شیر و گوشت قرمز در استان
• وجود نیروی متخصص و تحصیل كرده كشاورزی در استان
• وجود دشت های حاصلخیز از جمله دشت مریوان ، دشت قروه و بیجار

استان دارای 6 حوزه منابع آبی ، سیروان ، قزل اوزن ، زرینه رود ، سیمینه رود ، راز آور ، زاب و رودخانه های متعددی می باشد و مجموع روان آب های استان حدود 8/7 میلیارد متر مكعب كه 17 درصد از منابع آب استان مورد بهره برداری قرار می گیرد .

بالا

وضعیت عمومی كشاورزی استان كردستان 

بر اساس مطالعات جامع توسعه اقتصادی اجتماعی استان كردستان ، واحدهای اراضی كه برای زراعت آبی به شرط تامین آب قابلیت دارند ، مساحتی حدود 5400 هزار هكتار ، واحدهای اراضی برای كاربری دیم 720 هزار هكتار ، برای مرتع 1800 هزار هكتار معین شده است و اراضی مرتعی حدود 1400 هزار هكتار و جنگل حدود 320 هار هكتار می باشد ، ارقام یاد شده نشان می دهد كه استان با داشتن 62/1 درصد از زمین های آبی و 46/9 درصد زمین های كل كشور ، در مقایسه با سایر استان ها در كشت آبی رتبه هیجدهم و در كشت دیم رتبه دوم را دارا می باشد و سالیانه 860 هزار تن محصولات زراعی تولید می شود كه معادل 85/1 درصد كل تولید كشور است .
23 هزار هكتار از اراضی استان به كشت محصولات دائمی اختصاص یافته (رتبه 24 در كشور) و حدود 100 هزار تن محصولات زراعی تولید می شود كه معادل 85/1 درصد كل تولید كشور است .
محصولات عمده زراعی استان ، شامل غلات ، حبوبات ، نباتات علوفه ای علوفه ای و سیب زمینی و محصولات باغی امل انگور ، توت فرنگی ، گردو و دیگر محصئولات باغی ویژه مناطق سردسیری می باشد . توت فرنگی استان كردستان به دلیل مرغوبیت بالای آن ، جایگاه خاصی در بازارهای داخلی كشور دارد و به علت ارگانیك بودن آن جایگاه خاصی می تواند در صادرات غیر نفتی داشته باشد .
توسعه كشت محصولات باغی به ویژه مو دیم در اراضی شیب دار و فاقد پتانسیل زراعی در شهرستان های بانه و مریوان كه دارای بارندگی قابل توجه اند ، از ویژگی های دیگر باغبانی استان است .
استفاده از ماشین آلات كشاورزی تقریبا محدود و به ور كلی حدود 85 درصد فعالیت های زراعی در استان به صورت مكانیزه یا نیمه مكانیزه انجام می گیرد و ضریب مكانیزاسیون موجود 51% می باشد .
تعدا كل دام های استان 2300 هزار راس به تعداد 38 درصد گوسفند و بره ، 12 درصد بز و بزغاله ، 44 درصد گاو و گوساله و 6 درصد آن را تك سمی ها تشكیل می دهد . همچنین استان با داشتن حدود 5/3 میلیون واحد دامی از تراكمی به میزان دو برابر سطح كشور برخوردار است .

بالا

بخش صنعت و معدن استان 

استان كردستان به لحاظ دارا بودن پتانسیل های خوب از جمله آب و خاك و معادن می تواند در زمینه تولیدات صنعتی رشد و توسعه یابد . استان دارای ذخایر قابل توجه مواد معدنی است و سنگ های تزئینی با تنوع فراوان در رنگ ، شاخص ترین ماده معدنی منطقه می باشد . در حال حاضر استان دارای 138 معدن فعال با بیش از 8/4 میلیون تن استخراج سالیانه و اشتغال زایی 1350 نفر می باشد .

معادن فعال و تنوع مواد معدنی استان كردستان

ماده معدنی	تعداد معادن فعال	میزان استخراج سالیانه 1000 تن / سال	ذخیره ماده معدنی 1000 تن
سنگ آهك	7	1460	13400
سنگ گچ	1	15	2200
سنگ ساختمانی	66	2456	38910
مرمریت قرمز	13	60	3850
تراورتن	2	20	300
مرمر	27	325	100880
اونیكس	7	18	187
گرانیت	3	7	743
پومیس	5	211	15461
دولومیت	1	5	1500
سیلیس و فلدسپار	2	10	115
آنتیموان	1	7/0	10
سنگ اهن	2	180	5400
نمك آبی	1	5	0
كل	138	4833	352156

در حال حاضر توسط اسزمان زمین شناسی ، سه لكه طلا در استان شناسایی شده ، كه یكی از معدان توسط شركت خارجی در حال استخراج و بهره برداری است .
سرمایه گذاری دولت با مشاركت بخش خصوصی در فعالیت های معدنی ، احداث صنایع مرتبط با معدن بخصوص در زمینه كانی های فلزی و غیر فلزی ، تربیت نیروی انسانی ماهر و تاكید بر اكتشافات تفصیلی در زمینه شناسایی كانسارهای فلزی و كانی های غیر فلزی از جمله سیاست های و خط مشی های اجرایی مشخص برای تحقق اهداف توسعه استان در بخش معادن می باشد .
استان كردستان علی رغم ذخایر مواد معدنی و شرایط اقلیمی جزو استان های توسعه نیافته صنعتی است و صنعت استان در كل كشور رتبه 26 را دارا می باشد . در حال حاضر امكانات و مزیت های نسبی استان از قبیل آب و هوا ، گاز ، برق فراوانی نیروی كار ، رشد مراكز آموزش عالی استان ، ارائه خدمات زیر بنائی در شهرك های صنعتی و اعتبارات و تسهیلات به سرمایه گذاران نقش بسزایی د بهبود روند توسعه صنعتی استان ایفا می نماید .

كارخانه های صنعتی بزرگ استان كردستان

نام واحد	تولیدات	ظرفیت سالانه
شیر پاستوریزه	شیر ، خامه ، پنیر ، كره ، بستنی	14700 تن
نساجی كردستان	نخ و پارچه	4000 تن (10 میلیون متر مربع)
شین بافت	پارچه	2/7 میلیون متر مربع
نساجی قروه	پارچه	4 میلیون متر مربع
نخشین	فرش	35000 متر مربع
كارخانه شاهو	نخ اكریلیك	900 تن
كارخانه غرب بافت	فرش	100000 متر مربع
پلاستیك زمزم	لوله های PE	4000 تن
كارخانه نیك الیاف	گونی و نخ PP	2400
كارخانه دكمه صدف	دكمه	100 تن
كارخانه سیمان كردستان	سیمان پورتلند	828000
كارخانه گچ كردستان	گچ	150000
كارخانه سنگ گرانیت سعید	سنگ گرانیت	40000 متر مربع
كارخانه ESTEN غرب	شبكه های فلزی	1000 تن
صنایع مفتولی كردستان	لوله و اتصالات	13200 تن
كارخانه چمن گل	چسب	5500 تن
كارخانه آلومین	رادیاتور	45000 متر مربع
كارخانه آرد فجر	آرد	360000
كارخانه آرد سهند	آرد	72000
كارخانه شیان	نخ BCF	3500 تن
كارخانه كریشه	موكت	2 میلیون متر مربع
كارخانه احیا صنعت باختر	تولیدات لاستیك	300 تن
كارخانه كاشی كسری	سرامیك	1 میلیون تن
كارخانه كیمیاك	ویفر و تافی ، پفك نمكی	570 تن
سنگ شكن گروس	سنگ گرانیت	10000 تن
كارخانه آرد گلنام سقز	آرد	57000 تن
كارخانه پردیس	مصنوعات نخی	2000 تن

بالا

صنایع دستی 

استان بسیار متنوع و دارای قدمتی تاریخی است كه فرش بافی و نازك كاری با شهرت و گلیم بافی ، نساجی ، گیوه بافی و زیور آلات محلی از مهم ترین آنهاست.

منبع- پرتال استان کردستان

شهزسنندچ -قسمت دوم

مناطق دیدنی

 جاذبه‌های تاریخی

عمارت سالار سعید (موزه سنندج)

دولت صفوی توجه خاصی به شهر سنندج به عنوان مرکز ایالت کردستان اردلان داشت همین مسئله موجب شد که زمینه حضور هنرمندان و معمارانی برجسته از اصفهان به این شهر فراهم گردد و در نتیجه معماری سبک اصفهانی که با اقلیم سنندج هم همخوانی و انطباق داشت به طور چشمگیری در این شهر گسترش یافت و عمارات با شکوهی از جمله کهن دژ و ساختمان‌های داخل آن و بازار سنندج با پلانی مستطیل شکل که کاملاً تحت تاثیر معماری بازار پیرامون میدان نقش جهان اصفهان بود ساخته شد،یکی از زیباترین چهار باغ‌هایی که در ایران پس از چهار باغ اصفهان ساخته شد ، چهار باغ سنندج در شمال بازار بود،این چهار باغ در دوره قاجار به محله مسکونی چهار باغ تبدیل شد البته تاثیر سبک معماری اصفهان در دوره زندیه و قاجاریه هم تداوم یافت و چهار باغ و عمارت خسرو اباد که یکی از چهار باغ‌های زیبای ایران است در جنوب غرب سنندج ساخته شد که اکنون عمارت خسرو اباد و بخشی از چهار باغ آن باقی مانده‌است .

 عمارت و خانه‌های تاریخی

 

از عمارت و خانه‌های تاریخی

عمارت آصف (خانه کرد)

مسجد دارالاحسان

[ویرایش] حمام‌ها

از حمام‌های تاریخی سنندج می‌توان به حمام شیشه، حمام خان، حمام صلاحی، حمام عبدالخالق، حمام عمارت آصف، حمام عمارت ملالطف الله شیخ الاسلام، حمام وکیل الملک، اشاره کرد.

 جاذبه‌های مذهبی

از مکان‌های مذهبی سنندج می‌توان به مسجد و زیارتگاه هاجره خاتون، مسجد خورشید لقا خانم، مسجد دارالاحسان، مسجد دارالامان، مسجد رشید قلعه بیگی، مسجد وکیل، مسجد وزیر، امامزاده پیرعمر سنندج، امامزاده پیرمحمد، مقبره شرف الملک، مقبره شیخ محمد باقر غیاثی و کلیسای سنندج اشاره کرد.

جاذبه‌های طبیعی

استان کردستان از طبیعتی زیبا برخوردار است و جنگل بخشی از زیبایی‌های استان را شکل بخشیده‌است. جنگل‌های استان دراطراف شهرهای بانه و مریوان واقع شده و بعد از جنگل‌های شمال کشور در درجهٔ دوم اهمیت قرار دارد.معروف‌ترین درختان جنگلی این جنگل‌ها بلوط ، گلابی، زبان گنجشک (ون)، گردو، سیب وحشی، پسته وحشی ، زالزالک، آلبالو جنگلی، بادام تلخ، افرا و درخت‌هایی مانند گز و بید وحشی در کنار رودخانه‌است.از جاذبه‌های طبیعی میتوان جنگل‌های اطراف سنندج که مساحت آن حدود ۷۸۰۰۰ هکتاراست و در جنوب سنندج واقع شده‌اند، پارک جنگلی آبیدر،پارک ملت نام برد.

مناظراطراف جاده سنندج، کامیاران.

باغ سازی نزد ایرانیان سابقه دیرینه‌ای دارد.در این میان چهار باغ به خاطر چهار عنصر مقدس و گردونه زندگی، از اهمیت خاصی برخوردار بود.

پارک امیریه در دامنه آبیدر.

باغ سازی در کردستان به دلیل علاقه مندی والیان کردستان به سبک معماری ایرانی و باغ سازی ایران، رونق و گسترش یافت. از چندین چهار باغ، اکنون فقط نام برخی از آنها در کردستان باقی مانده‌استبرخی از باغ‌های این شهر عبارت است از باغ امیریه، باغ امانیه و چهارباغ خسروآباد که یکی از زیباترین چهار باغ‌هایی که در ایران پس از چهار باغ اصفهان ساخته شد بود .این باغ که دقیقاً به وسیله چهار خیابان به چهار قسمت تقسیم شده بود، تا حدود سال ۱۳۴۵ نیز موجود بود، اما شهر سازی جدید موجب شد تا به جای آن خانه‌هایی که اکنون پیرامون این عمارت وجود دارند، احداث شوند. جز درختان پیرامون عمارت و جوی آب مرکزی، دیگر عناصر چهار باغ از بین رفته و بسیاری از درختان و حوضچه‌ها نابود شده‌اند.

از دیگر جاذبه‌های سنندج میتوان به بازار سنندج، بازار سرتپوله، پل قشلاق، سد وحدت، ساختمان شهرداری، موزه سنندج و موزه تاریخ طبیعی اشاره کرد.

 مردم

اکثریت ساکنان سنندج، کرد زبان هستند که به لهجه اردلانی از گویش سورانی تکلم می کنند. دین مردم سنندج اسلام و اکثریت آنها پیرو مذهب تسنن از شاخه شافعی می باشند، درصدی نیز پیرو مذهب تشیع هستند.اقلیت‌های مسیحی (کاتولیک) و کلیمی نیز وجود دارند که طی چند سال گذشته از کشور مهاجرت کرده اند. مدارس آلیانس در سال ۱۳۱۶ هجری قمری در سنندج مانند شهرهای همدان، اصفهان، شیراز و کرمانشاه که بیشترین تعداد یهودیان را داشتند، تاسیس شدند^[۱۱].یک محله کامل برای یهودیان وجود داشته و قسمت اعظم تجارت منطقه را در دست داشتند.در زمان‌های قدیم، ۳ یا ۴ کنیسه وجود داشت ولی هم اکنون دو کنیسه فعال است. یک کنیسه قدیمی هم در سنندج وجود دارد که در حدود ۱۵۰ سال قدمت دارد. در کنیسه سنندج، می‌توان قدیمی‌ترین نُسَخِ سفر تورات را یافت، که ناب‌ترین پوست آهو را داراست و جوهر آن از جوهر چینی است. شغل یهودیان قدیمی در سنندج، پارچه‌فروشی و خرازی بوده است. هم‌چنین، بعضی از بناهای قدیمی سنندج، کار یهودیان قدیمی سنندج است.

سراسرنمای سنندج از آبیدر.

[ویرایش] جمعیت

جمعیت شهر سنندج در سال ۱۳۳۵ برابر با ۴۰،۶۴۱ نفر با ۷،۹۰۰ خانوار بوده‌است^[۱۲]. در سال ۱۳۴۵ جمعیت شهر به ۵۴،۵۷۸ نفر و ۱۵،۱۰۶ خانوار رسیده‌است. نرخ رشد جمعیت در این دوره ۲٫۹۹ درصد بوده‌است که در مقایسه با نرخ رشد سایر مراکز استان‌ها در کشور نرخ رشد بالایی می‌باشد. براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۸۵ خورشیدی، جمعیت شهر سنندج در این سال بالغ بر ۳۱۱٬۴۴۶ نفر بوده که از این تعداد ۱۵۹٬۱۲۷ نفر مرد و ۱۵۲٬۳۱۹ نفر زن بوده‌اند. همچنین تعداد خانوارهای ساکن این شهر، ۸۱٬۳۸۰ خانوار بوده‌است.^[۱۳]

هرم جمعیتی سنندج در سال ۱۳۸۵^[۱۴]

مردان	سن	زنان
۸٬۳۴۹	۶۵+	۷٬۴۲۳
۳٬۰۷۷	۶۰-۶۴	۳٬۱۲۱
۴٬۳۷۵	۵۵-۵۹	۴٬۳۴۴
۷٬۳۸۵	۵۰-۵۴	۶٬۳۳۹
۸٬۵۸۳	۴۵-۴۹	۸٬۱۳۷
۱۰٬۱۲۹	۴۰-۴۴	۹٬۷۲۹
۱۲٬۳۲۸	۳۵-۳۹	۱۱٬۶۰۶
۱۳٬۲۸۱	۳۰-۳۴	۱۲٬۷۵۱
۱۶٬۸۴۹	۲۵-۲۹	۱۶٬۰۳۴
۲۱٬۶۰۷	۲۰-۲۴	۲۲٬۴۷۱
۲۰٬۷۲۰	۱۵-۱۹	۱۹٬۹۰۸
۱۴٬۴۵۶	۱۰-۱۴	۱۳٬۷۴۸
۱۰٬۵۲۴	۵-۹	۱۰٬۰۶۶
۱۰٬۶۹۰	۰-۴	۱۰٬۰۶۱

[ لباس

لباس زنان کرد.

لباس مردان کرد.

لباس کردی دارای تنوع خاص در مناطق مختلف است.

لباس مردها شامل نیم‌تنه‌ای به نام چوخه که از جنس پشم یا کتان است و شلواری گشاد به‌نام رانک که مچ‌پای آن تنگ است.سورانی که نوعی آستین شل و دراز است که دارای شکل مثلثی بوده و بر روی مچ و دست بسته می شود.شال که به آن «پشت ون» و «پشت ینه» نیز گفته می شود، ۳ تا ۱۰ متر طول دارد که در ناحیه کمر بر روی لباسها بسته می شود. دستار یا «کلاقاه» نیز به بعنوان کلاه بر سر مردان کاربرد دارد.لباس دیگری نیز به‌نام مَلَکی دارند که شامل نیم‌تنه‌ای بدون یقه است و از پایین تا بالا با دکمه بسته می‌شود.

لباس زنان شامل پیراهن بلند (بدون پولک یا با پولک)، جافی، شلواری است همانند شلوار مردان که توسط زنان کرد مخصوصا در روستاها در هنگام کار پوشیده می شود، در مراسم عروسی زنان شلوارهای گشادی می پوشند که از ابریشم ساخته شده و براق است. قبای بلندی که بر روی لباسهای بلند پوشیده می‌شود که به آن «کولنجه» میگویند که ساخته شده از مخمل یا ابریشم ضخیم است و روسری، که دارای رشته‌های بلند سیاه و سفید ابریشمی است و روی آنرا زر دوزی می کنند.لباس زن‌های سنندجی برخلاف لباس سایر مناطق کردستان، فاقد شال است.

فرهنگ و هنر

کردستان از دیرباز مهد فرهنگ و هنر ایران بوده است ودارای فرزانگان و فرهیختگان زیادی بوده و هست. از جملهٔ مشاهیری در سنندج زاده شده‌اند، می‌توان به مستوره اردلان شاعر، نویسنده و تاریخ‌نگار، استاد عبدالحمید ملک الکلامی کردستانی از خوشنویسان بنام ایران، استاد برهان الدین حمدی عارف، مدرس، شاعر و دانشمند، مرحوم استاد حسن کامکار موسس گروه موسیقی کامکار، گروه کامکارها یکی از برجسته‌ترین گروه‌های موسیقی کردی و ایرانی، بهروز غریب پور نویسنده و کارگردان ،دکتر قطب الدین صادقی نویسنده، کارگردان و مترجم، عباس کمندی خواننده، آهنگساز و دوبلور، هادی ضیاء الدینی نقاش و مجسمه ساز که بیشتر مجسمه‌های میادین و پارکهای سنندج از آثار خلق شده به دست ایشان است.

میدان آزادی سنندج - مجسمه این میدان اثری از هادی ضیاء الدینی است.

سنندج یکی از مراکز مهم قالی‌بافی ایران است که قالی‌های آن به صورت بسیار ظریف و تک‌پود با گره متقارن بافته می‌شود فرش‌های سنندج دارای زیبایی و استحکام خاصی هستند.سنندج مرکز قالی‌بافی استان کردستان به شمار می‌آید و از قالی‌های قدیمی این شهرستان انواع بته جقه‌ها را می توان نام برد مانند بته جقه چارکی، جقه دو گره ای، جقه توپی و نقش‌های دیگری بنام گل میرزا علی، گل و بلبل و غیره. امروزه به علت نبودن رنگ‌های طبیعی بافت ان‌ها مشکل است نقشه‌های فعلی قالی بافی در سنندج سه ترنج، کلاه فرنگی و ماهی در هم را شامل می شود. قالیبافی و پیشرفت آن در سنندج را تا حد زیادی باید مرهون خوانینی بود که در سده‌های قبل در آنجا حکومت می کرده اند و از این هنر و سایر هنرها حمایت می کرده اند.

 مراکز آموزش عالی و دانشگاه‌ها

• دانشگاه کردستان
• دانشگاه علوم پزشکی کردستان
• دانشگاه آزاد اسلامی سنندج
• دانشگاه پیام نور استان کردستان
• آموزشکده فنی سما سنندج
• آموزشکده فنی شهید یزدان پناه
• دانشگاه جامع علمی کاربردی
• مدیریت صنعتی

 صنایع

شهر سنندج دارای نیروگاه سیکل ترکیبی^[۱۵] و کارخانه‌های متعدد است.

شرکت تراکتورسازی کردستان نیز که در سنندج مستقر است در تاریخ ۱۵/۴/۸۴ به ثبت رسیده‌است و در حال حاضر تراکتورهای موردنیاز استان‌های غرب ایران را تأمین می‌کند

منبع- ویکی بدیا

میزان بارندگی سال زراعی 89-88 شهرستانهای استان کردستان

بارندگی سال زراعی 89-88  شهرستانهای استان کردستان تا تاریخ
درصدافزایش یا کاهش  امسال نسبت به دوره بلند مدت	ميانگين بلند مدت دوره مشابه	درصدافزایش یا کاهش امسال نسبت به سال قبل	بارندگي دوره مشابه سال قبل	جمع بارندگي سال زراعي جاري	بارندگي 24 ساعت گذشته	نام ايستگاه	رديف
-0.7	459.3	45.1	314.4	456.3	tr	سننـــدج	1
-6.3	492.6	23.2	374.6	461.5	0.3	سقــــز	2
24.5	345.6	25.6	342.6	430.2	1.4	قــــروه	3
22.4	343.0	28.2	327.5	419.8	tr	بيجــــار	4
-1.7	391.9	21.6	316.8	385.1	0	زرينه اوباتو	5
-1.8	926.7	47.7	616.1	909.9	0	مريــوان	6
14.7	699.5	40.3	571.7	802	4.3	بانــــه	7
29.7	514.6	42.2	469.3	667.5	0	کامیاران	8
		51.9	570.7	866.9	1.6	سروآباد

منبع- هواشناسی کردستان

آشنایی با بیجار گروس

آشنایی با بیجار گروس

 بيجار در غرب ايران واقع شده و تابع استان  کردستان  مي باشد  داراي    7730 کيلومتر مربع مساحت بوده  و داراي  288  روستاست  که حدود  262  روستاي آن قابل سکونت مي باشد .  از شمال  شرقي  به  استان  زنجان ، از   شمال  غربي به  شهرستان  تکاب ( درآذربايجان غربي) ، از جنوب به  شهرستان قروه ، از جنوب شرقي به  قسمت کوچکي از  استان همدان و از غرب به سنندج و ديواندره محدود است. بيجار منطقه اي است در امتداد  سلسله جبال غربي ايران و يک سوم اراضي آن کوهستاني است. جنس خاک آن از سنگهاي  رسوبي  مخصوصا" ترکيبات رسي و آهکي و متعلق به دگرگونيهاي دوران سوم است.

     شهر بيجار به  "بام ايران" شهرت دارد چرا که  1940 متر از سطح دريا ارتفاع دارد  و 770 متر از تهران  و 425 متر از  سنندج بلندتر  است. اين شهر  بعد از  شهر کرد  بلندترين شهر ايران بوده ودر طول  47 درجه و 36 دقيقه شرقي  گرينويچ و عرض شمالي 35 درج و52 دقيقه  استوا قرار دارد .

     بيجار در زمان قديم  معروف به ( بيد زار ) بوده و بر خي وجه تسميه  ان را به اين دليل  مي  پندارند .  شاه اسماعيل صفوي هنگام لشکر کشي به  غرب ايران  از اين  منطقه  عبور کرده و نيز سپاهيان  چنگيز از آن گذشته اند  و اثاري به نام  چنگيز  قلعه  در  بالاي  کوهي به همين  نام در  5  کيلومتري  شهر  حکايت از اين موضوع دارد.

     به دليل شايستگي زنان اين منطقه ، در زمان  ناصرالدين  شاه قاجار ، خزانه دارحکومت  فردي به نام  "زبيده خانم  گروسي " از اهالي  حلوايي  بيجار  به  عنوان همسر  شاه  و خزانه دار  دربار  بر گزيده شد  و در  حکومت  وقت  نفوذ زيادي پيدا  کرد .

       قدمت تاريخي  اين منطقه به  هزاره  سوم  قبل از  ميلاد مسيح  مي رسد  و مويد  اين فرض  " دژ  سترک  " يا  قلعه  "  قمچقاي "  است  که در عهد  مادها ، پارتها و ساسانيان به عنوان پا يگاه استراتژيک از آن  استفاده  مي شده است.

       از  نامداران و مشاهير گروس  مي توان     حسنعلي خان   امير نظام  گروسي  را  نام  برد  که نوشته هايش  نمونه  ممتازي  از  نثر  فارسي  به  شمار  مي رود  وي  مدتي  در مقام  وزارت  فوايد عامه   وسفير  وسر پرست  دانشجويان  اعزامي  به  اروپا و  حکمراني   ولايات  و ايالات  بوده  و  کلا"  در  سال هاي  1253  تا   1275   هجري  قمري   مراحل  خدمات  دولتي  را   از   سرهنگي  فوج  گروس   و رياست  گارد  مستحفظين  ديوانخانه  و ارگ  تبريز  و  حفظ  انتظامات  کرمانشاه وخراسان  و ... طي کرد و مقبره ا ش اکنون  در ماهان  کرمان  در  کنار  شاه نعمت الله ولي قرار دارد  ايشان  بسيار  مورد توجه  ميرزا تقي  خان  امير  کبير  بوده اند .

       مرحوم شيخ فاضل گروسي  يکي ديگر از نامداران  گروس  است  وي در سال  1259   شمسي  در بيجار  متولد  شد  درتحصيل  علوم  فقه  و اصول ، فلسفه ، عرفان،علوم غريبه  وزبانهاي  خارجي موفق بوده اند ، مفردات  قرآ ن کريم ، ورزش افکار ،رساله تغني در قرآ ن ، تجويد استدلا لي ، جنگ المهمات ، هرکسي کار خودش بار خودش و ...  از   اثار  وي  است . بيجار ، حضور  بزرگان  مذهبي چون سيد محمد امامي و حسينعلي رحماني گروسي و...  را در تاريخ  پر افتخار  خود  داراست.تلخيص : حميد رضا ترکمندي www.zibaweb.com

        موسيقيدانان ، نقاشان ، خطاطان ، شعرا و اديبان ، پزشکان ، هنرمندان از رشته هاي گوناگون ، روحانيون و  نظا ميان گرانقدر زيادي  در بيجار  بوده و خدمات زيادي را ارائه داده اند  که جهت کسب اطلاعات بيشتر  مي توانيد به کتاب " سيماي بيجار گروس و مشاهيرآن "  تاليف  استاد گرامي  آقاي   محمد علي  کوشا مراجعه  فرماييد.

       اکثر مردم اين شهرستان مسلمان  و شيعه هستند در سابق  تعدادي   يهودي  در  اين  شهر  ساکن  بودند که همگي   مها جرت   کرده  اند.

      صنايع  دستي  اين  منطقه را  قالي ، قاليچه ، گليم ، جاجيم ، سجاده ، نمد ، توري، دستکش ، جوراب و ...  تشکيل  مي دهند  و فر ش هاي اين  منطقه از  شهرت جهاني برخوردار بوده و به خارج صادر مي شد ه است .www.zibaweb.com

      شرکت سيما ن  کردستان  ، شرکت  گچ کردستان  ، شرکت گچ شور سو ، معدن  آ هن شهرک ، معدن آ هک قمشلو ،  معدن گچ قره بگ ، معدن نمک  ميدان ، معدن مرمر گراچقا ، با شوکي ، نوبهار ، قشلاق لو  ، معدن سنگ  تراورتن  حسين آ باد کمر زرد و ... جزو   کارخانه ها ، صنايع و معادن با ارزش بيجار  هستند که ضمن ايجاد فرصتهاي شغلي بسيار ، اقدام به صدور  محصولات خود  به خارج استان  يا  کشور  مي کنند.

     کوهها -   کوههاي  حمزه عرب ، نقاره کوب ،  بادامستان ، زاغه ، نسار ، چنگ الماس ، پنجه علي ،  شاه نشين ،  سر قيصه ،  شاها ،  چهل تن ، سنگ پا ، زرنيخ و...در  منطقه بيجار قرار  دارند.

     آثار تاريخي -  قلعه بزرگ  قم چقا ، پل تاريخي  صلوات آباد ، بناي سنگي  اوچ گنبد ،مسجد تاريخي خسروآباد ، تيمچه حاج شهباز خان  ، تيمچه امير تومان متعلق به دوره صفويه ، زيارتگاه  حمزه عرب ، پنجه علي ،    آثار سد خاکي  جعفر آباد ، تپه نجف آباد ، مقبره آ يت الله  فاضل گروسي و قلعه هاي تاريخي  بسيار  و  مقابر و امامزاده هايي چون  سيد مسيب سيد شکر  ، مقبره صاحبه ، گنبد پير  صالح ، مقبره سيد خضر  از جمله اماکن و آثار تاريخي مو جود در شهرستان بيجار  هستند  و جمعا" حدود 60 اثر باستاني و تاريخي  در آ ن شناسايي شده اند .

       رود قزل اوزن از شاخه اصلي سفيد رود  از  اين  منطقه مي گذرد .تلخيص : حميد رضا ترکمندي www.zibaweb.com

     سابقا"  بيجار داراي گردشگاههايي مثل باغ صفا ، سراب ، تخت ، چهار باغ ، بادامستان ، چم حاکمي ، باغچه چال  يارمجه ، چشمه عزيز ، شاهرخ آ باد ، عباس آ باد و...  بوده که اکثرا"  تخريب شده و  فعلا" محدوده  شهر بازي ( باغ صفا ) و اطراف رود خانه  بيانلو و صلوات آ باد ، سراب و تخت  جهت تفريح و گردش  در تابستان  استفاده  مي  شود .

      بازارهاي بيجار قديم شامل   افتخار نظام  ، قيصريه سالار  ،قيصريه سيد لشکر ، بازار امير تومان و بازار  بزرگ بيجار بوده است .

 در سال 1375  جمعيت اين شهر حدود  47500  نفر  و روستاهاي آن  حدود 68000 نفر بوده است که متا سفانه  هر سال نسبت به سال قبل  رشد منفي داشته است و مردم به شهرهاي ديگر مهاجرت مي کنند .

      صادرات بیجار گروس را در درجه اول  گندم  و جو تشکيل ميدهند  کتيرا  و محصولات دامي مثل پشم و پوست و برخي غلات هم از اين دسته اند . ماشين آلات کشاورزي ، صنعتي و لوازم خانگي ، پوشاک  و خوار و بار  هم به منطقه  وارد مي شود . لازم به ذکر است که بيجار در کشور ايران جزو رده هاي اول کاشت و برداشت گندم مي باشد.

      داروهاي گياهي  بيجار فراوان و داراي  اهميت است من جمله ازوه ( آويشن)، مرزه ،گل کو ، گل گاو زبان ، بيد ، پونه ، بومادران ،  ريواس ، خاکشير  ، اسفند ، سيسمبر(شاه نسترن) رازيانه ، بابونه ، زبان گنجشک، کنگر ، شنگ و انواع عر قيجات.

      پرندگاني چون کبک ، بلدرچين ، عقاب ، جغد ، شاهين ، قرقي ، نوک قرمز و... در اين منطقه زيست ميکنند.قمري ، لک لک ،مرغابي ، فاخته ، هما ،  سبز قبا ، هد هد و حواصيل زرد و خاکستري  از پرندگان مهاجر  بيجار به شمار مي آ يند و در  مناطق حفاظت شده ، قوچ ، ميش ، کل  ، بز و ...  وجود  دارد ، از ديگر پستانداران   نيز مي توان از خرس قهوه اي ، گراز ، روباه ، خرگوش ، گرگ ، گربه وحشي ، راسو ، کفتار ، خفاش ، جوجه تيغي و ... اشاره کرد .

       اکثر مردم بيجار به زبان  کردي گروسي و ترکي تکلم  ميکنند  و در اين ناحيه دو لهجه کردي  از شعبه هاي  کرمانشاه و لهجه سوراني ( گوراني ) تشخيص داده شده است.

       مراسم  تاسوعا و عاشورا ي بيجار  در ايران کم نظير است و مردم  در برگزاري آ ن مشارکت فعال دارند  و هر ساله خبر نگاران از کشو رهاي خارجي  جهت تهيه گزارش در آ ن شرکت ميکنند . مردم منطقه مراسم عيد باستاني و ملي نوروز را هم با شکوه برگزار مي نمايند.

       در بيجار به برکت گرايشات مذهبي ، ارتکاب جرايم  بسيار پايين بوده و آمار مو يد اين مطلب است .

        از مساجد بيجار مي توان   مسا جد قا ئم ، جامع بازار ، اميرالمو منين ،سيد ا لشهدا ء ،  امام رضا ، فاطميه ، ابوالفضل ، موسي ابن جعفر ، حضرت محمد ص ، امام حسن ، وحسينيه شهر   را نام برد .

        خيابان   شهدا  ،  توحيد ، بلوار  امام ره ، طالقاني ، الماسيه ، مدرس، کمر بندي حلوايي ، کمر بندي بادامستان ( امير نظام ) ، بلوار سراب ، خيابان ريگ سياه ، بلوار رحماني ، خيابان  مرزبان ،  فاضل  ، از خيابانهاي بيجار مي باشند .

        همچنين  محلات عمده  بيجار  شامل   بادامستان ، تازه آ باد ، ريگ سياه ، نقاره کوب ، حلوايي ، تخت ، پشت قلعه ،  يارمجه ،  کارمندان ، فر هنگيان ، محمود آباد  ، سراب ، شهرک مهديه ، شهرک آ فتاب ،  فرحي ، عسگر آ باد ، چشمه عزيز ، باغ صفا و غيره مي باشد .

 جوانان منطقه گروس در تواضع و فروتني نسبت به افرا د بزرگتر از خود و احترام به پدر و مادر  زبانزد مي باشند . از خصلتهاي عمومي  کردها از جمله مناطق بيجار گروس  ، عنايت زياد به حفظ  ناموس ، اظهار غيرت ، جوانمردي ، مهمان نوازي ، صداقت و توجه به ضعفا و فقرا مي باشد .تلخيص : حميد رضا ترکمندي www.zibaweb.com

        بر خي از  خانواده ها و  ايلا ت  سر شناس بيجار بر اساس مطالب  کتاب سيما ي بيجار گروس  عبارتند  از    ايل   بايندر ،   ترکمندي  ، طايفه  اردلان ،  ايل  کبودوند ،  امير علا يي ها ، رضايي ها ،  خواجه وند ، دارجي ، حسن تيموري  ،  گاوبازه اي ، مندمي ، شيخ اسماعيلي ، ور مزيار  ، بورکه اي ، الوندي ، حکمت منش ، کا ظمي ، گروسي ، محمد بيگي ، محمدي ، جمشيدي ،  خدادادها ، وکيلي و غيره .

       بيجار  داراي  حوزه علميه ، دانشگاه پيام نور ، دانشگاه آ زاد ، مرکز آموزش عالي فرهنگيان و ... است . مردمان  شهر و روستاهاي  کراني ( حسن آ باد ياسوکند ) ، بابارشاني ، پير تاج ، توپ آ غاج ، نجف آ باد ، خسرو آ باد  ، سياه منصور و ...  همواره جزو  افتخارات گروس بوده و بزرگاني را در دامان پر مهر خود  پر ورده اند

گيا هان دارويي بيجار از شهرت جهاني بر خوردار است اما  شرايط  صادرات آن به خارج از کشور که مي توانست باعث درآمدزايي و اشتغال افراد زيادي در اين شهرستان باشد ، متا سفانه  هنوز مهيا نشده است

  جهت کسب اطلا عات بيشتر  در مورد بيجار  به کتاب  ارزشمند  " سيماي بيجار گروس و مشاهير آ ن " تحقيق و تا ليف , محمد علي كوشا  ,انتشارات  دانشگاه كردستان , چاپ اول  بهار 1378 . مراجعه فر ماييد

---

 معرفي كتاب در مورد بيجار

دكتر محمد كاميار استاد فرزانه ايراني  دانشگاههاي ميشيگان و فلوريداي آمريكا , افتخار كردستان و بيجار

    شناسنامه كتاب :

كاميار,محمد,1325

    از بام ايران تا سرزمين طوفان / محمد كاميار . _ تهران : شركت توسعه كتابخانه هاي ايران , 1380 .

366 ص . : مصور , نقشه , جدول , عكس . __( سري رمان : 11 )( چاپ دوم كتاب بزودي انجام مي شود )

 

" من در ميان كوههاي زاگرس چشم به دنيا گشودم و چون قهرمان اشعار حيدر بابا ي استاد شهريار , افتخار ميكنم كه: من از ابتدا در آغوش كوهستان

پر ورده شدم و بازها نامم را

در  آغوش كوهستانها بزبان راندند"

"  من هر كجا كه باشم , تهران ,همدان, فلوريدا , و يا ميشيگان , از دور نگاهم به توست .  بيگانه و آشنا هر كه از پاي تو مي گذرد آهسته به گوشش زمزمه نماو بگو :  استاد پيرم ,      عمري است كه غم روي غم مي گذرد."

بيجار بعد از جنگ جهاني اول شهري بود غارت شده و در دومين جنگ جهاني هم مورد تاخت و تاز نيروهاي متخاصم قرار گرفت و زيانهاي جاني و مالي فراواني متحمل شد شهر بيجار بنام گروس از زمانهاي گذشته دور شهرت داشته اين شهرستان بر طبق آمار سال 1364بالغ بر 390 هزار نفر جمعيت داشته وداراي سه بخش و8 دهستان و283 آبادي داراي سكنه مي باشد درباره وجه تسميه بيجار روايت هاي زيادي از جمله مي گويند چون اين منطقه زماني بيد زياد داشته و به آن بيدزار گفته اند كه بعدها به بيجار تغيير نام داده است و روايت ديگر اينكه ناصرالدين شاه شبي هنگام عبور از منطقه به درخواست امير نظام گروسي در بيجار سپري كرده وچون جار چي نداشته است و خواسته دستوراتي را به مردم بگويد اما جارچي در شهر نبوده لذا نام شهر را به بيجار تغيير داده است وغيره .....

محصولات عمده : لبنيات – حبوبات – پشم – پوست – قالي - و شغل مردم اين شهرستان بيشتر به كشاورزي – دامداري – و خدمات و فروشندگي مشغولند www.zibaweb.com

آب و هوا و طبيعت – شهر بيجار در دشتي موسوم به دشت بيجار كه حوزه اي است محدود به ارتفاعات جنوب دشت و ارتفاعات شمال رودخانه قزل اوزن ارتفاع متوسط دشت در حدود 1750متر از سطح دريا بوده و مساحت برابر  53000 هكتار مي باشد و 1920 متر از سطح دريا دارد و به آن بام ايران لقب داده اند بيشترين ميزان بارش در فروردين و كمترين آن در تيرماه است :

ناهمواريها : شهرستان بيجار درميان ناهمواريها ي استقرار يافته كه مانند حصاري كوهستاني از سنگهاي رسوبي و دگرگوني در اواخر دوران سوم زمين شناسي به صورت نسبتا مستقل درآمده شهر بيجار به دليل كوهستاني ، دشت كمي دارد و كوههاي زيادي دارد كه بلند ترين انها قله امافراده ايوب انصار و كوه زرنيخ – سياه منصور وشاه نشين و.... مي باشد

آبها ورودها : تلخيص : حميد رضا ترکمندي www.zibaweb.com

بيجار منطقه اي است داراي سفره هاي غني آبهاي زير زميني كه با حفر چا ههاي عميق 130 متري مورد بهره برداري قرار مي گيرد و رودهاي آن قزل اوزن كه شعبه غربي سفيد رود را تشكيل مي دهد و رود        قم چقاي – رود تلوار – رود اوزون دره ديگر رود هاي اين شهر  مي باشد

جانوران : زندگي جانوري اين منطقه بدليل وضع طبيعي و پوشش گياهي آن به ويژه آب از تنوع خاصي برخوردار مي باشد قوچ و ميش كوهي – خوك – خرس قهوه اي – روباه – خرگوش – جوجه تيغي – مار – انواع ماهيها و پرندگان مانند – كبك – چيل – زرده كوه – بلدرچين – كبوتر و غيره

ويژگي هاي اقتصادي – واردات و صادرات : واردات شهر عبات است از انواع حبوبات – ميموه – سبزيجات  وسايل كشاورزي – مواد غذايي .... و صادرات آن عبارت است از انواع قالي – گليم – گليمچه – عسل – پشم  گندم و لبنيات وغيره ......

كشاورزي – اراضي قابل كشت بيجار : 63% كل اراضي بيجار قابل كشت مي باشد منطقه بيجار براي كشاورزي داراي استعداد خاصي مي باشد اما عوامل همچون 1- كمبود آب 2 – بالا بودن هزينه توليد در امر كشاورزي 3- كوچكي و پراكندگي زمين هاي زير كشت 4- استفاده نادرست از كودهاي شيمائي و گراني موجب شده كه استفاده درستي از زمينها نشود و در نتيجه بهره لازم از آن زمينها برده نمي شود مهمترين محصولات كشاورزي اين شهرستان عبارت اند از 1- گندم و جو – كه بيشتر ديمي مي باشد                       2  - حبوبات مانند نخود – لوبيا – عدس 3- دانه هاي روغني مانند آفتابگردان – گرچك 4 - محصولات صنعتي مانند چغندر قند و توتون 5- محصولات جاليزي وصيفي مانند خيار – خربزه – گوجه فرنگي 6- ميوه ها : آلبالو گيلاس  

  7- سبزيجات

دامداري : اين منطقه بعد از كشاورزي بيشتر به دامداري متكي مي باشد – كه در اين منطقه پرورش گاو گوسفند و بز رواج دارد كه بيشتر از روشهاي سنتي استفاده مي شود در صورتي كه از روش مدرنيزه استفاده شود استعداد فراواني براي دامداري وجود دارد 

صنايع : در اين منطقه صنعت پيشرفت چنداني ندارد زيرا تا كنون كارخانه يا شركت مهمي در سطح منطقه احداث نگرديده است . از اين رو فعاليت هاي صنعتي راكد مانده است ولي خوشبختانه در دو سه سال اخير كارخانه سيمان كردستان و شركت گج خوشمقام واقع در شمال شرقي اين شهرستان احداث و شروع به فعاليت نموده اند و تعدادي زيادي از كارگران ساده و فني و ديپلمه هاي منطقه را تحت پوشش خود قرار داده اند . واحدهاي صنعتي موجود اكثرا به صورت ابتديي اداره مي شوند و با تمام ظرفيت كار نمي كنند و هيچ وجه جوابگوي احتياجات مردم منطقه نيستنند . صنايع موجود در اين شهرستان عبارت اند از : 1- صنايع فلزي مانند : آهنگري – تراشكاري 2- صنايع ساختماني مانند : موزاييك سازي – سنك بري 3- صنايع دستي مانند  قالي بافي – جاجيم و گليم و گليمچه بافي

مهاجرت : روستانشينان كه جهت رفع نيازمنديهاي اساسي خود به شهر روي آورده و سكني گزيده اند . تاثير قابل ملاحظه اي در تغيير تركيب جمعيت شهري داشته اند . بديهي است كه اين جابجايي از نواحي روستايي به نواحي شهري ، مشكلاتي از قبيل عمران شهري ، برنامه ريزي ، توسعه شهري و مصرف آب و برق را موجب مي گردد اميد است كه در آينده اين مسايل حاد حل شود

زبان : با توجه به اينكه مردم اين ناحيه با لهجه هاي كردي ، تركي و فارسي تكلم مي كنند ولي بايد گفت گويش كردي مهمترين لهجه مردم اين ناحيه است گويش كردي مردم بيجار ، شاخه اي از گويش اردلاني است .

خط : فارسي

نژاد : كردهاي بيجار مردماني هستنند از نژاد آريايي از شاخه هاي اصلي هند و اروپايي كه در چندين هزار سال قبل از ميلاد مسيح به اراضي و اماكن كنوني اين منطقه آمده اند از نطر لغوي به معناي دامداري و گله داري است و به معني كَله كوه ( كساني كه در كوه زندگي مي كنند و به گله داري اشتغال دارند ) مي باشد

مذهب : 70% تشيع 30% درصد تسنن              دين مسلمان

اقليت هاي مذهبي : تا قبل از سال 1355 تعداد معدودي يهودي و مسيحي در اين شهرستان زندگي      مي كردند ولي اكنون زندگي هيچ اقليتي در اين ديار به چشم نمي خورد .

بنا ها و مكانهاي تاريخي و آثار باستاني : در اين منطقه شهرستان بيجار آثار باستاني  و تاريخي متعددي وجود دارد كه عبارت اند از : آثار باستاني موجود ، محدود به تپه ا ي است كه در بخش مركز ي شهر قرار گرفته است و بناي قلاي بانگ : قلعه بالا و داراي ارزش تاريخي است اين قلعه در اصل قلعه بانو بوده كه به مرور زمان به قلعه بالا معروف گرديده است آرامگاه مرحوم شيخ عبدالحسين گروسي كه در سال 1324 شمسي وفات يافته آرامگاهش در خيابان 15 خرداد واقع است . بازار قديمي شهر از دو بخش تشكيل شده است بخش اول تشكل از سقف هاي گنبدي كه در حدود 60 سال عمردارد و بخش دوم كه نسبتا جديد    مي باشد با فرم شيرواني مسقف گرديده است در داخل اين بازار يك باب تيمچه قديمي وجود دارد و تاريخ احداث آن كه بر سر در تيمچه نصب گرديده ، سال 1347 هجري قمري رانشان مي دهد . اين تيمچه به سبك و شكل زيبايي به صورت گنبد با آجر تزيين شده است و در گذشته با نام تيمچه حاجي شهباز مشهور بوده است . تپه غيبي سور ، قلعه قم چقاي يا دره پادشاهان ، اين قلعه بسيار ديدني است زيرا بوسيله تونلي با عمق 40 پله از دل كوه و از سنگ كنده شده به پايين قلعه راه پيدا مي كند .

تَپه دِيونه : تپه ديونه در روستاي قبا سرخ ، تپه نجف آباد ، قلعه كوه چنگيز قلعه ، بناي سنگي اوج گبند ، آثار سد خاكي قديمي در جعفر آباد ، قلاقوره يا قلعه گبرها و هفت آسياب شريف آباد اَله گُزكه از نظر معماري و قدمت تايخي بسيار ديدني مي باشد و نيروي تفكر و خلاقيت هر بيننده اي را به شگفتي وا مي دارد .

پل صلوات آباد : تاريخ احداث اين پل معلوم نيست اما تاريخ قدمت ان روي دو عدد سنگ كه به ديواره آن نصب شده است سال 1315 هجري شمسي را نشان مي دهد . اين پل داراي نه’دريچه اصلي وهفت دريچه فرعي آبرو مي باشد و نماي آن آجر و سنگ است .

محرم يا عاشوراي حسيني در بيجار : مردم اين شهر در زنده نگه داشتن عاشوراي حسيني كه 1360سال پيش در دشت كربلا به وقوع پيوسته است بسيار متعصب و متاثرند بهمين جهت به محض مشاهده هلال محرم در آسمان چند علم سياه ومنقوش را بر پشت بام مساجد و تكايا  مي افرازند و طلاق آنها نيز با پارچه هاي سياه كه اشعار محزون و مذهبي بر آنها نوشته شده ، مي پوشانند هم چنين با پارچه هاي مربع يا مثلث شكل كه بر آنها نامهاي الله ، محمد ، علي ، حسن ، حسين ، فاطمه ، يا قمر بني هاشم و يا ابوالفضل نقش بسته است ستونها و طلاق نماهاي درون مساجد را مي پوشاند . در اين ماه بيشتر مردم بپاس شهيد شدن امام حسين و يارانش سياه پوش هستنند و در اين مدت خود رااز تمام شاديها بيگانه ميدانند و اصولا تمايلي به شادي خويش ندارند به همين مناسبت بيشر مردان ريش نمي زنند و زنان به آرايشگاه نمي روند و حنا نمي گيرند روز تاسوعا و عاشورا از خوردن سير و پياز به صورت خام اجتناب         مي نمايند زيرا خود را عزادار مي دانند روز عاشورا گروهي از مردان پا برهنه هستنند وعده اي آب نمي نوشند بپاس اينكه امام حسين در صحراي كربلا تشنه لب به شهادت رسيده است در همين ايام نذر و نيازهاي فراواني مي نمايند از جمله دادن حليم و طعام به فقرا و نياز مندان و سر بريدن قرباني در جلو هيئت هاي    عزا دار و تقسيم گوشت بين خانواده هاي حاجتمند . عزاداري مانند سينه زني و زنجير زني و غيره است .www.zibaweb.com

زندگي اجتمايي خانواده :

خويشي و زناشويي : زنان و دختران عموما با حجاب و مودب و محترم هستنند . از مردان خودي و آشنا    رو نمي گيرنند و آزادانه صحبت مي كنند بيشتر كارهاي اجتماعي و دولتي را دوست دارند از جمله شغل مقدس معلمي و مي توان تخمين زد كه كه هفتاد درصد زنان و دختران اين شهرستان به شغل معلمي اشتغال دارند با مردان غريبه و غيره آشنا كمتر اتفاق مي افتد كه صحبت وگفتگو نمايند طلاق زن و شوهر كمتر صورت مي گيرد اصولا زنان اعم از كارمند و خانه دار حمايت از شوهر و راحتي و آسايش و آرامش در مسائل اجتماعي و اقتصادي را وظيفه خود مي دانند و دوش به دوش مردان كار و تلاش مي نمايند تا بتوانند زندگي رضايت بخشي داشته باشند در صورت مرگ يكي از همسران كمتر اتفاق مي افتد كه ديگري همسري اختيار كند .

پارك ها و گردشگاهها :

پارك ها : اين شهرستان داراي چهار پارك به نامهاي 15 خرداد ، سوم خرداد ، 22 بهمن ، شاهد و پارك محله ريگ سياه مي باشد و

پارك ها : اين شهرستان داراي چهار پارك به نامهاي 15 خرداد ، سوم خرداد ، 22 بهمن ، شاهد و پارك محله ريگ سياه مي باشد و همچنين داراي يك واحد شهربازي است كه از سال 1371 مورد بهره برداري قرار گرفته است .

 

گردشگاهها :   

گردشگاهها ي شهر عبارت اند از : بلوار آريا مهر ، كه بنام بلوار امام تغيير نام داده ، بلوار انقلاب ، بلوار شهيد رحماني ، بلوار طالقاني ، باغ صفا ، شهر بازي ، پاركها ، چمن پايين ، دوروزنه ، اين مكان داراي چشمه اي سرد و تعدادي درخت بيد و يونچه زار مي باشد كه در فاصله 2 كيلومتري جنوب شهر واقع است .

زيارتگاهها :

زيارتگاههاي اين نواحي عبارتند از : مقبره حمزه عرب ، صاحبه ، پير صالح ، پنجه علي ، مقبره سيد محمد   ني ني و مقبره فاضل گروسي از زيارتگاههاي بيجار به شمار مي آيد .

خصوصيات اخلاقي و چهره :

مردمان اين ناحيه بيشترشان داراي چشم ابروي مشكي و قد متوسط مي باشند مردمي با ايمان ، ديندار  و خداپرست هستنند و از ارادتمندان خاندان عترت و طهارت اند . گسترده ترين و پرشورترين اجتماعات مردم در مراسم مذهبي به چشم مي خورد در قبال دوستي با وفا و خوش نيت و درستكار هستنند در دوستي از جمله : اگر رفيق شفيقي درست پيمان باشد تبعيت مي كنند همچنين مردمي تيز هوش ، با استعداد پركار وسخت كوش و خون گرم و مهمان نوازند سرلوحه سخت كوشي آنها : برو كار ميكن مگو چيست كار كه سرمايه جاوداني است كار مي باشد و شعار مهمان نوازي آنها جمله ( مهمان عزيز خداست ) مي باشد در اين ديار گدا بندرت يافت مي شود به دليل اينكه اولا عزت نفس بر مردم حاكم است ثانيا گدايي را مايه ننگ و عار و سرشكستگي در جامعه مي دانند .تلخيص : حميد رضا ترکمندي    1383

 

---

مطلب زير از يک منبع به نقل از يک جهانگرد خارجي علاقمند به فرش ايران که در بيش از حدود 7 دهه پيش از بيجار گذشته  ذکر شده است .

Bijar Carpets

شهر بيجار

شهر بيجار شهر كوچكي است با 7000 نفر جمعيت كه در دره زيبا و سرسبزي در 120 ميلي شمال غربي همدان واقع شده است . در پشت موستان ها و باغ هاي ميوه كه آن را احاطه كرده است يك رديف تپه هاي سرخ رنگ ديده مي شود كه صخره هاي نوك تيزي به اشكال عجيب از جلگه آن بيرون آمده است :

جاده سمت همدان نا هموار و در فصل تابستان خاك آلود است , ولي ( به عكس جاده ـ سنندج ) در سراسر سال مي توان آن را به وسيله اتومبيل طي كرد . در 60 ميلي همدان مسافر بهدهكده اي نيمه باير مي رسد كه زمين آن را كاريز هاي عميق و بستر خشك رودخانه ها قطع كرده است . مقابل وي در افق قله مرتفع عظيمي ديده مي شود كه به قدري موزون و بهاصطلاح تراز است كه گويي آن رابا خط كش رسم كرده اند . مسافر در پايان يك روز سفر خسته كننده و خاك آلود به قله اين كوه مي رسد . حال وقتي كه به عقب بنگرد ( اگر بتواند ) در پنجاه ميلي خود جلگه اي غبار آلود و شيري رنگ مشاهده خواهد كرد .

در قرن پانزدهم , بيجار روستايي بيش نبود و گفته مي شود كه به شاه اسماعيل نخستين پادشاه دودمان صفويه تعلق داشت . در حدود يك قرن قبل ساكنان آن تا اندازه اي متمكن شدند كه توانستند مالك زمين و خانه هاي خود شوند . اين تمكن در ايران علامت آزادي به شمار مي رود . بيجار به يك شهر تبديل يافت , ولي موقع جغرافيايي آن طوري نبود كه به صورت مركز بازرگاني در آيد . بلكه تنها بازاري شد براي فروش فراورده هاي كشاورزي و اهميت چنداني پيدا نكرد .تلخيص : حميد رضا ترکمندي www.zibaweb.com

در بين كليه شهر هاي مغرب ايران كه در طي جنگ جهاني اول به اشغال قواي بيگانه در آمد به بيجار بيش از همه لطمه وارد آمد . ابتدا نيروي روسيه اين شهر را اشغال كرد . اينها تا مي توانستند غلات و حبوبات آنها را تصاحب كردند , ولي از اين گذشته رفتارشان با ساكنين اين شهر دوستانه بود . مردم كه هرگز نمي پنداشتند كه نيروي روسيه بيجار را ترك خواهد كرد  كوشيدند خود را هر چه بيشتر با وضع جديد وفق دهند , ولي روس ها در آنجا نماندند و در مقابل فشار نيروي تركيه عقب نشيني كردند و ترك ها شهر راگرفتند و مردم نگوت بخت را به اتهام همكاري با روس ها مجازات كردند . ترك ها اندك مواد غذايي و غلاتي را كه براي مردم باقي مانده بود از دستشان در آوردند و از تير سقف خانه ها براي تهيه آتش استفاده كردند . وحشت سراسر بيجار را فرا گرفت .

خشكسالي 1918 اين مصيبت را تكميل كرد . مدت چندين ماه روزي 200 نفر دراين ناحيه به هلاكت مي رسيدند . وضع بيجار بعد از جنگ بسيار اسفناك بود : شهري بود غارت شده كه ده يك جمعيت خود رااز دست داده بود . از آن زمان به بعد هيچ گاه آن طور كه بايد پيشرفت نكرد و آباداني پيشين خود را باز نيافت . قبل از سال 1914 شهر آبادي بود با 20000 نفر جمعيت , در حالي كه امروز تقريباً روستاي بزرگي به شمار  مي رود .

بافته هاي كردستان : سنه, بيجار و قاليچه هاي عشاير

قالي بيجار

 

ناحيه قالي بافي بيجار مشتمل است بر شهر بيجار و 40 روستايي كه در شعاع 30 ميلي آن قرار گرفته است .

در نخستين سال هاي بين دو جنگ جهاني بهندرت قالي در اين ناحيه بافته مي شد . سپس در اواسط قرن بيستم اين صنعت به تدريج احياء شد تادر سال 1938 كه در حدود 1000 دستگاه بافندگي دراين ناحيه مشغول كار بود و فراورده سالانه آن به هزار تخته مي رسيد .

سپس جنگ جهاني دوم آغاز شد . سانحه جنگ در اغلب مراكز قاليبافي اثر زيانبخش نداشت زيرا تقاضا براي فراورده در پايتخت رو به افزايش بود . متاسفانه بيجار از اين تقاضا سودي نبرد چه قالي هاي سنگين و زمخت و درشت بافت آن مورد پسند تازه به دوران رسيده هاي پايتخت واقع نمي شد . بار ديگر ميزان قالي بافي در بيجار به مقدار زيادي تنزل يافت .

در سال 1948 هنگامي كه از همدان به بيجار رفتم انتظار داشتم ( با وجود مصابئي كه بر اين شهر وارد آمده بود ) علائمي از آغاز فعاليت مجدد در اين زمينه مشاهده نمايم . مثلاً در بيجار و روستا هاي اطراف آن دستگاه هاي بافندگي كه به كار اشتغال دارند نظر مرا جلب كند ولي مايوس شدم , چه درتمام شهر فقط يك تخته قالي بر دار ديدم . وضع روستا ها نيز بهتر از شهر نبود . كل ميزان فراورده اين ناحيه نيز به زحمت به 20 تخته در ماه مي رسيد .

با همان مسئله اي كه در شهر سنندج برخورد كرده بودم در شهر بيجار نيز برخورد كردم و آن اين بود كه چرا قاليبافان شرق كردستان سنت ديرين خود, يعني بافتن قاليچه هاي كوچك عشايري را , رها كرده و در شهر بيجار و روستا هاي اطراف آن به تهيه قاليهايي مشغول شده اند كه از لحاظ بافت منحصر به فرد است .

از بين پاسخ هاي گوناگون و جالبي كه در مقابل تحقيقات و بازجوئي هاي خود شنيدم اين فرضيه مناسبتر از همه بود و به نظر مي آمد كه پاسخ صحيح همين باشد :

در قرن گذشته روسا و خوانين مشرق كردستان كرد نبودند بلكه ترك بودند , به طوري كه عده اي از آنها تا امروز نيز ترك هستند . اغلب قبايل ترك به عكس اكثر قبايل ايراني قالي هاي خود را مثل قاليهاي بيجار دو پوده مي بافند . در بين اين قبايل ترك ناحيه هريس و تبريز , قشقائيها فارس و بعضي از ايالات افشار را در كرمان مي توان نام برد . احتمال بسيار دارد كه خوانين ترك شرق كردستان ( شايد عده اي از افراد خاندان افشار كه هنوز در شمال بيجار مالك چندين روستا هستند و از لحاظ تاريخي با افشار هاي كرمان مربوطند , به صفحه 242 مراجعه شود ). براي قصور خود به قاليهاي بزرگ و محكم نياز داشتند , حال چگونه مي توانستند چنين فرش هايي تهيه كنند ؟

بديهي است : دستور دادند آنها را به همان شيوه عشايري و با با همان گره تركي و دو پوده پشمي تهيه كنند . يعني به همان شيوه اي كه قالي يوشاك تا به امروز بافته مي شود . در واقع قالي بيجار مي تواند يكي از خويشاوندان دور قالي يوشاك تركيه باشد . چنانچه اين فرضيه درست باشد بقيه نيز درست خواهد بود , بهاين معني ككه چون پشم ( به عكي نخ ) ماده اي است كه حالت ارتجاعي دارد براي به دست آوردن فرشي كه مثلاً در هر اينچ 12×12 گره داشته باشد پود هاي پشمي را بايد با شدت كوبيد كه در تنيجه قالي هاي خشن و فشرده به دست مي آيد , يعني همان ويژگي هايي كه در قالي بيجار ديده مي شود .تلخيص : حميد رضا ترکمندي www.zibaweb.com

شانه زدن پود هاي پشمي كار دشواري بود, بدين جهت قالي بافان بيجار علاوه بر شانه سنگين كه از آهن و چوب ساخته شده بود ناگزير ابزار مخصوص ديگري براي اين منظور تهيه كردند و آن شئي شبيه يك پنجه آهني است كه 12 اينچ طول دارد . قاليبافان اين پنجه را در فواصل نزديك محكم روي پود ها مي زنند تا در هر اينچ تعداد كافي از رديف هاي گره به دست آيد كه البته كاري خسته كننده ولي در عين حال ضروري است .

قاليبافي در ناحيه بيجار يك حرفه روستايي است . هيچ نوع كارگاه سازمان يافته قاليبافي در شهر و يا روستا هاي آن يافت نمي شود . دستگاه هاي بافندگي قديمي و بدوي است . اغلب تير هاي اين دستگاه ها خميده و ناصاف است . علت كجي قالي هاي بيجار تا حدي همين است . ولي تنها دليل عدم توازن و تقارن در قالي هاي بيجار اين نيست , بلكه به كاربردن پشم براي تار قالي علت عمده به شمار مي رود . چون پشم حالت فنري دارد و كشيدن آن بر دار به طور يكنواخت دشوار است , و چنانچه كشش تارها يكنواخت نباشد قالي كج از آب در مي آيد .

بنابر مطالبي كه ذكر شد هنگامي كه شنيدم قاليبافان بيجار براي تار به جاي پشم از نخ استفاده مي كنند خوشوقت شدم . چه براي اين منظور نخ خيلي بهتر از پشم است و ضمناً هيچ گونه تغييري در ظاهر ويا در طرز به كار بردن آن نمي دهد . از نخ براي پود تازك نيز استفاده مي كنند و اين نيز نوعي پيشرفت محسوب مي شود . زيرا براي پود ضخيم هنوز پشم به كار مي برند, يعني همان گونه كه بايد باشد , و اگر در اين مورد نيز از نخ استفاده كنند ماهيت و چگونگي قالي بيجار به كلي تغيير خواهد كرد .

در ساختمان و بافت قالي تحولات ديگري نيز پديد آمده است . بيست و پنج سال قبل كه براي نخستيم بار از بيجار ديدن كردم ضخامت پود پشمي كه به كار مي بردند به اندازه يك مداد سربي بود قاليبافان نيرومند باچنگال هاي 12 اينچي و شانه هاي سنگين با شدت بر روي آن مي كوبيدند و در نتيجه قالي به قدري فشرده و محكم مي گرديد كه آگر آن را تا مي كردند بدون شك پود ها ترك بر ميداشت . بنابراين اكنون كه پود هاي نازك تري به كار مي برند در اين زمينه نوعي پيشرفت محسوب مي شود . قالي قديم بيجار بيش از اندازه فشرده بود .

تعداد طرح هايي كه در قالي بيجار به كار مي رفت هميشه معدود بود و معمولاً از طرح هاي گردان استفاده مي كردند . طراحا حرفهاي , كه در شهر هايي مثل تبريز و كاشان و مخصوصاً كرمان افراد محترم به شمار مي روند . در بيجار وجود ندارند هر چند گاه يكبار , يكي از مردم محل بهخاطر كسب شهرت طرح جديدي تهيهمي كرد , ولي بدوناستثناء اين طرح ها هميشه نامرغوب بود .

سابقاً طرح ها با روستاهاي خاصي بستگي و ارتباط داشت و هنگامي كهمثلاً طرحي در يك روستا متدال مي شد مردم آن فقط از همان يك طرح استفاده مي كردند . براي آشنا ساختن روستائيان با طرح جديد ابتدا قسمتي را كه بايد تكرار شود بر روي تكه اي قالي به اندازه يك پادري كه به آن (( واگيره )) مي گفتند مي بافتند و آن را در اختيار قاليبافان مي گذاشتند تا از آن به عنوان الگو استفاده كند. با ايت روش بازرگانان مي توانستند طرح هاي بهتر را در اندك مدتي رواج دهند . استفاده از روش جديدتر , يعني نماياندن طرح بر روي كاغذ شطرنجي توزيع آن را ساده تر و آسانتر كرده است . با اين همه , قالي هاي معدود و انگشت شماري كه در حال حاضر در بيجار تهيه مي شود فاقد طرح ها و نقشه هاي متنوع و مرغوب هستند .

•       

مراسم -سنن وجشنهای استان کردستان

چشمه آب معدنی باباگورگور

اين چشمه، با آبگير وسيعی با وسعت 200 متر در 18 کيلومتری شمال قروه قرار دارد. آب اين چشمه پر از دی اکسيد کربن حل نشده است که رنگ آن مايل به زرد بوده و طعم تلخی دارد و دارای مصارف پزشکی است.

---

چشمه آب معدنی گواز

اين چشمه در 50 کيلومتری شمال غربی شهر کامياران قرار دارد و در دامنه روستای گواز واقع شده است. در محل اصلی سرچشمه رنگ آب سفيد پررنگی است که به علت وجود سولفور و آهن است. اين چشمه برای درمان بيماريهای پوستی کاربرد دارد، بنابراين برای استحمام از آب چشمه استفاده می گردد. اين آب در درمان بيماريهای تنفسی و رماتيسم مثمر ثمر است.

---

چشمه آب معدنی پيرسلاح

اين چشمه در 30 کيلومتری شهر بيجار، در روستای قشلاق لو در غرب بيجار واقع است. آب اين چشمه تلخ می باشد. اين چشمه در مسير جاده بيجار ديواندره واقع است و برای درمان بيماريهای رماتيسم کاربرد دارد.

---

دیگر مراکز چشمه ها و آبهای شفابخش

ديگر چشمه های شفا بخش استان کردستان عبارتند از: چشمه سراب بيجار در يک کيلومتری غرب بيجار، چشمه خاورآباد واقع در جنوب شرقی سراب بيجار، چشمه سراب قروه واقع در ده کيلومتری جنوب غربی شهر قروه، چشمه هفت آسياب در روستای شريف آباد در 12 کيلومتری شمال بيجار در روستای سياه منصو، چشمه سراب و نيسار واقع در 35 کيلومتری قروه به طرف همدان که در دشت چهل دول در دامنه کوه کمر زرد واقع است. چشمه چم چقای در 50 کيلومتری شمال بيجار در روستای سياه منصور واقع است. چشمه های اورامان، ماتان، جاورود در مريوان واقع هستند که زيبايی خاصی را به اين مناطق هديه داده اند

روستای درکی

اين روستا در 47 کيلومتری جنوب شرقی مريوان در دامنه تپه ها واقع است. کوههای اورامان تخت در جنوب آن و کوههای مهدی در شمال و کوه دالانی در شمال غربی اين روستا واقع است. دره کليم در شمال شرقی اين روستا واقع شده است. ارتفاعات آن سرد و مرطوب می باشد، مردمش به زبان کردی صحبت می کنند. کوهها، دره ها، پوشش علف زاری و گونه های حيوانات وحشی از جاذبه های توريستی و طبيعی اين مکان بشمار می روند.

---

روستای نگل

اين روستا در 60 کيلومتری جاده سنندج-مريوان (28 کيلومتری سروآباد) واقع است. اين روستا بعلت وجود نسخه ای از قرآن به دست خط کوفی مشهور شده است که آنرا در مسجد نگهداری می کنند. قدمت اين قرآن به 1000 سال پيش بر می گردد. اين قرآن شگفت انگيز باعث مشهور شدن اين مسجد و روستا گشته است.

---

روستای اورامان تخت

اين مکان در دره شرقی-غربی با سراشيبی زياد در شمال کوههای تخت در 63 کيلومتری جنوب مريوان واقع است. خانه های اين روستا بطور کلی از سنگ ساخته شده اند و دارای حالت راه پله مانندی می باشند. سقف خانه ها را با تيرکهايی می پوشانند. اين خانه ها طوری طرح ريزی شده اند که پشت بام يک خانه تبديل به حياط خانه بالايی گرديده است. ارتفاهات اين منطقه در بهار و تابستان بسيار زيباست و در زمستان بسيار سرد می باشد. روستای اورامان تخت يکی از جذابترين مناطق روستايی کردستان است که در کنار چشم اندازهای طبيعی آن، برای آئين مذهبی و قديمی در پير شهريار مردم زيادی سالانه روانه آنجا می شوند.
ساکنان اين منطقه و زبان آنها به هورامی مشهور است. لهجه هورامی يکی از لهجه های مشهور کردی است. آتشکده های قديمی در اين منطقه نشانگر اين است که ساکنان اين منطقه قبل از اسلام زرتشتی بوده اند. رودخانه سيروان از دره های عميق اين منطقه سرازير می شود و به عراق می ريزد. مناطق حاشيه ای رودخانه سيروان راوار ناميده می شوند. اين روستا پوشيده از درخت گردو، انار، انجير و توت می باشد. اگرچه شرايط سخت در اين منطقه پابرجاست، ولی ساکنانش هنوز آداب و منش خود را حفظ نموده اند.
مقبره پير شهريار اورامی، نويسنده کتاب "آشنايی با پير شهريار"، يکی از مکانهای مذهبی استان بحساب می آيد. ساکنان اورامان تخت مسلمان سنی مذهب از فرقه شافعی می باشند. از بناهای مذهبی ديگر می توان مسجد عبداللهی و اويهنگ و مقبره کوصه هجيج را نام برد که هم مردم آن منطقه و هم افراد ديگر احترام

تعدادی از توليدات و هنرهای سنتی مخصوصا صنايع دستی عبارتند از:
فرش، گليم، سجاده، نمد و نيز زيورآلات دست ساز را می توان نام برد. گفته می شود پس از فرش، تخته نرد از مهمترين صنايع دستی توليدی در اين منطقه بشمار می رود.

---

هنرهای مرسوم

مهمترين و متداولترين هنرهای سنتی کردستان عبارتند از:
فرش، گليم، جانماز، شالهای پشمی، لباسهای کتانی، ساخت گيوه، قلمزنی، مرصع کاری، سفالگری، زيورآلات، پولک دوزی، سوزن کاری، ريسندگی، قلاب بافی، گلدوزی، پارچه بافی، سبد بافی، تور بافی، کارهای فلزی و وسايل موسيقی را نام برد.
فرش سنندج: فرش سنندج با توجه به سبک آن، با فرشهای ديگر مناطق ايران تفاوت دارد. قدمت، کيفيت و ظرافت آن به سه قرن پيش بازمی گردد يعنی وقتی که سنندج به عنوان مرکز استان شناخته شد.
فرش بيجار: يکی از مشخصه های فرش بيجار استحکام آن است. تار و پودهای اين فرش به حدی محکم است که نمی توان بسادگی آنها را از هم جدا نمود.
فرشهای روستايی و قبيله ای: فرشهای بافته شده در روستا بعلت با فتهای کلفت، سنگين و دارای پرزهای دراز و محکم است و به همين علت آنها را خرسک نيز می نامند.
موج بافی: موج یا پوشش رختخواب بطور گسترده ای در مناطق روستايی مورد استفاده است. و در مناطق شهری نيز می توان آنرا يافت. اصلی ترين ماده ای که در موج بکار می رود پشم است. درازای آن معمولا 2.25 متر می باشد و بصورت چهارگوش بافته شده و پهنای آن به 9.5 متر می رسد و توسط ماشين موج بافی تهيه می گردد.
جانماز يا سجاده: يکی ديگر از صنايع دستی استان جانماز می باشد. همانطور که از اسمش پيداست از آن برای خواندن نماز استفاده می گردد، همواره آنرا از آلودگی دور می دارند و پس از خواندن نماز آنرا جمع کرده و کنار می گذارند. اندازه يک سجاده در حدود 100*150 سانتيمتر است. طرحهای روی سجاده متاثر از باورهای مذهبی مردم است.
نمد بافی: نمدبافی رابطه بسياری با تاريخچه کهن کردها دارد. نمد دارای چندين مزيت است. می توان آنرا برای جلوگيری از بروز رطوبت حرارت و سردی استفاده نمود. بعلت قطر زياد آن بسيار مناسب برای زندگی کوهستانی در مناطق سرد کردستان می باشد.

---

موسيقی

می توان به جرات گفت که کردستان مهد موسيقی ايرانی می باشد، زيرا موسيقی کردی دربرگيرنده تمامی اجزاء موسيقی سنتی ايرانی است. در ميان موسيقی منحصر بفرد کردی "هوره" و "شمشال" از سنتی ترين موسيقی ها بشمار می روند. قدمت بعضی از موسيقی ها به 1000 سال می رسد و حتی بعضی به پيش از اسلام بر می گردند.
موسيقی های سنتی که به نامهای "هوره"، "موره"، "لوره"، "سياچمانه"، "چوپی" و آوارهای سنتی نامگذاری شده اند، بيشتر بر مبنای شعرهای 10 سيلابی هستند. سبک آن شکوه گری است و داستانهای آنها واقعی. غزلهای اين موسيقي ها تمثيلی است.
دسته دوم شامل آهنگهايی همچون "سامد لاچکی"، "مقام الله ويسی"، "مقام کوچه باغی"، "سامد مسگری" و آوازهای منظم بر پايه تلميح و شعرهای عروضی استوار است.
بيت خوانی: در کردستان نوع ديگری موسيقی وجود دارد که به آن "بيت خوانی" می گويند که احتمالا مترادف "گتا خوانی" يا "گسا خوانی" می باشد. بيت خوانی بر پايه آوازهای کاملا ساده بدون ريتم، قافيه و نظم استوار است که توصيف کننده فرماندهان جنگهای مذهبی و همچنين قهرمانان ملی است.

---

موسيقی حماسی

اين موسيقی که به "هلپرکه" و يا "هلپرين" مشهور است به معنی حمله کردن است که از روزگاران ستايش و پرستش خدايان در "مهرآباها" در زمان مهر پرستی به ارث رسيده است.

---

اسب سواری

مسابقه اسب دوانی در سراسر روستاها و دشتهای کردستان در جشن ها و سنت های ملی برگزار می گردد. اين مراسم با شرکت اسب سواران با ريتم بالايی برگزار می شود. در مراسم عروسی، در حاليکه عروس سوار بر اسب به خانه بخت روانه می شد، اسب سواران مراسم جالبی را به اجرا در می آوردند

ميرنوروزی و کوسه گردی

مراسم ميرنوروزی و کوسه گردی، مسابقه و نمايشی بود که در نوروز تا دو دهه گذشته در کردستان انجام می گرفت. مراسم کوسه گردی توسط دو نفر انجام می شد. يکی از آنها "کوسا" بود و ديگری "زن کوسا". کوسا لباسهای خنده دار بزرگ و کوچک را می پوشيد و سبيل و ريش مصنوعی بزرگی، که از پشم گوسفند درست شده بود می گذاشت. او کلاه بلندی بر سر داشت و يک جفت شاخ را بر سر خود نسب می کرد و سپس زنگوله کوچکی را بر گردن خود آويزان می کرد و سپس در داخل گذرگاهها همراه زنش که او نيز لباسهای خنده داری پوشيده بود و آرايش مضحکی داشت می گشت و مردم را می خنداند.

---

رسم پيرشهريار

مراسم سنتی ديگری نيز در فرهنگ کردها وجود دارد که بعلت باورهای مذهبی و سنتی آنهاست. مراسم جشن عروسی پيرشهريار يکی از اين مراسم است. مراسم عروسی پيرشهريار يکی از جشنهای قديمی است. در منابع تاريخی ذکر شده است که: رهبر روحانی معرف به پيرشهريار بسيار مورد احترام مردم اورامان بوده است. آنان کتاب نوشته شده توسط اين شخص را به غريبه ها نشان نمی دادند و از سخنان ذکر شده در کتاب به عنوان پند و اندرز استفاده می کنند.
جشنهای شگرف مردم اورامان از بهمن که مراسم سالگرد ازدواج پير شهريار است بوجود آمده است. اين جشن در بهمن مردم را مقيد به انجام چله کوچک در طی سه مرحله می کند، که سه هفته طول می کشد. در هفته اول بهمن، گردوها از باغ پير شهريار جمع آوری می شوند و برای انجام رسم و رسومات برای مردم فرستاده می شوند. در مرحله دوم که با شروع شب پنج شنبه آغاز می گردد، بچه های روستا به سر بامها می روند، آواز می خوانند و از مردم داخل خانه هديه می گيرند و پس از آن مراسم قربانی انجام می گيرد. در سومين جمعه بهمن چند قطعه نان درست شده از گل گندم و بادام را بوسيله گياهان خوردنی چون ريحان تزئين شده است را به مقبره پيرشهريار می برند. بعد از جمع شدن در مقبره، مردم نانها را بر می دارند، آنها را می برند و در ميان جمع حاضران توزيع می کنند. هر ساله در دومين هفته از ارديبهشت ماه، مردم اورامان و روستاهای اطراف، تکه ای از سنگی را که نزديک پيرشهريار است می کنند و برای درمان بيماريها با خود می برند. آنها معتقدند که معجزه پيرشهريار بر اين سنگ به نحوی است که اين سنگ پس از بريده شدن دوباره رشد می کند.

لباس زنها و مردها شامل، تن پوش، روسری و کفش است. سقز در رابطه با پوشش لباسی مردمش مشهور است و اورامان، روستايی در نزديکی شاهو، هجيج، نودشه، نوسود، پاوه، ميريه، خانه داره، مژگان، مازوی، وزلی جاهايی هستند که توليد کننده کفشهايی هستند که به آنها گيوه یا "کلاش" گفته می شود.

---

لباس مردان

لباس مردان شامل:
چوخه: که تن پوشی پشمی يا کتانی است که در سقز، مريوان و بانه به آن "کوا" می گويند و در سنندج به "چوخه" مشهور است.
پانتول: پانتول شلوارهای گشادی هستند که به آن "رانک" نيز گفته می شود.
ملکی: تن پوشی است بدون يقه که از بالا تا پايين بالا تنه آزاد است.
لفکه سورانی: نوعی آستين شل و دراز است که دارای شکل مثلثی بوده و بر روی مچ و دست بسته می شود.
شال: شال که به آن "پشت ون" و "پشت ينه" نيز گفته می شود، 3 تا 10 متر طول دارد که در ناحيه کمر بر روی لباسها بسته می شود.
دستار: دستار يا "کلاقاه" نيز به "دشلمه"، "مندلی"، "رشتی" و "سروين" نامگذاری شده اند که بعنوان کلاه بر سر مردان کاربرد دارد.
فرنجی: فرنجی يا فرجی معمولا مورد استفاده مردان هورامی است که از نمد ساخته شده است.
کوله بال: نوعی پوشش نمدی است که چوپانان در هنگام رفتن به صحرا بتن می کردند.

---

لباس زنان

جافی: شلواری است همانند شلوار مردان که توسط زنان کرد مخصوصا در روستاها در هنگام کار پوشيده می شود، در اوقات ديگر زنان شلوارهای گشادی می پوشند که از ابريشم ساخته شده است.
کولنجه: تن پوشی است که بر روی لباسهای بلند پوشيده می شود. در اورامان به آن "سوخمه" می گويند. کولنجه ساخته شده از مخمل يا لباسهای ابريشمی ظخيم است.
شال: پوششی زيباست که بر کمر بسته می شود.
کلاو: کلاه يا کلاو دارای استوانه کوچکی است که به وسيله تزئينی مزين می شود و بسيار زيباست.
کلاکه: روسری يا دستاری است که بجای کلاه مورد استفاده زنهاست. کلاکه دارای رشته های بلند سياه و سفيد ابريشمی است که روی آنرا زر دوزی می کنند. .

منبع- کردستان توریسم

جاذبه های زیبای طبیعی کردستان

قشلاق(وحدت)

اين مکان در 10 کيلومتری شهر سنندج در ميان کوههای ساتيله و تيگران قرار دارد. طول اين سد 11 کيلومتر می باشد و 934 هکتار وسعت دارد. با توجه به ارتفاع و ميزان بالای آب اين سد برای ورزشهای آبی محلی مناسب می باشد. و نيز اين سد مکان مناسبی برای زاد و ولد ماهيان مختلف می باشد. منطقه سرسبز با جنگلهای اطرافش چهره زيبايی به شهر داده و محل مناسبی را برای قايق رانی و ورزشهای آبی فراهم ساخته است.

---

درياچه زريوار

اين درياچه آب شيرين در 2 کيلومتری شهر مريوان واقع است. اين درياچه منطقه ای به وسعت 9 کيلومتر دربر گرفته و ميانگين عمق آن 5 متر می باشد و بيشترين عمق درياچه به 18 متر می رسد. نام زريوار يا زريبار از زبان پهلوی کهن بجای مانده است، که در اين منطقه در دوران قبل از اسلام به اين زبان گفتگو می شد. آب اين درياچه بوسيله چشمه های زيرزمينی تامين می گردد.

مناطق حفاظت شده حيوانات وحشی

تنوع شرايط اقليمی، فراوانی منابع آبهای جاری و پوشش گياهی مناسب باعث ايجاد محل مناسبی برای زندگی گونه های حيوانات وحشی، پرندگان مهاجر و بومی و تنوع ماهيها گشته است. به علاوه استان کردستان از نظر وجود گونه های حيوانات شکاری از اهميت زيادی برخوردار است و تا بحال 34 گونه در اين مناطق گزارش شده است. از گونه های حيوانات وحشی که در ارتفاعات کم يافت می شوند می توان خرس، کفتار، شغال، گرگ، روباه، راسو، سمور و گورکن را نام برد. و در ارتفاعات بالاتر بز وحشی، گوسفند وحشی، پلنگ، بز کوهی و خرس يافت می شود. در اين منطقه گونه های متعددی از پرندگان بومی و مهاجر وجود دارد که از مهمترين اين پرندگان می توان کبک، مرغابی، کبک زرد، عقاب، کبوتر و قمری را نام برد که بومی بوده و نيز دارکوب، چکاوک، سار، لاشخور، کلاغ، هدهد، مرغ نوروزی، زاغ، طوطی از پرندگان مهاجر می باشند.

رودخانه قزل اوزن

اين رودخانه يکی از شاخه های اصلی سفيد رود است و از ارتفاعات چهل چشمه، هزار کانيان و از چشمه های شرقی رشته کوههای زاگرس در جنوب و غرب حومه شهر ديواندره سرچشمه می گيرد. اين رودخانه در هنگام رودخانه در هنگام ورود به استان زنجان به رودخانه شاهرود در منطقه لوشان ملحق می گردد و تبديل به سفيد رود می شود و به دريای خزر می ريزد.
رودخانه های قمه چوکی و اوزن دره در بيجار و رودخانه های تروال و شور در قروه يکی از دو شاخه مهم رودخانه قزل اوزن در استان کردستان به حساب می آيند. دره و حاشيه رودخانه دارای جذابيت و زيبايی خاصی بوده و دارای گونه های متنوعی از ماهيها می باشد.

---

رودخانه سفيدرود

طول رودخانه سفيد رود به اندازه رودخانه زرينه نيست و حجم آب آن نيز کمتر است. اين رودخانه به رودخانه "تاتاهو" مشهور است. اين رودخانه از ارتفاعات منگور و ترجان سرچشمه می گيرد و سپس به درياچه اروميه می ريزد. رودخانه های چم خانه ساوج بولاک از انشعابات مهم اين رودخانه به شمار می روند.

---

رودخانه سيروان

اين رودخانه طويل ترين رود در استان کردستان است و شاخه های اصلی آن رودخانه های گاورود و قشلاق می باشند. گاورود از کوههای کان کبود سقز سرچشمه می گيرد و رودخانه قشلاق از کوههای پير محمد سرازير می شود. شاخه های مختلف اين رودخانه دارای سيستم جريانی مشابهی هستند که در مسير خود از دره های عميقی می گذرند.
قسمتی از اين رود، در بخشهای ميانی، باعث ايجاد مرزی بين ايران و عراق می گردد و به منطقه دياله مشهور است و پس از آن به خليج فارس می ريزد.از انشعابات مهم اين رودخانه می توان گردوکانه، چم قوره، چم گردکان، زريوار و چم گوتوند را نام برد. اطراف اين رودخانه محل مناسبی برای رشد گونه های مختلف ماهی و پرندگان است و زيبايی خاصی را به اين رودخانه داده است.

---

رودخانه زرينه رود

مسير جريان اين رودخانه از شمال به طرف جنوب است و پس از گذشتن از استان کردستان به درياچه اروميه می ريزد. شاخه اصلی اين رودخانه چم سقز می باشد که از کوههای گردنه خان در شرق بانه سرچشمه می گيرد. رودخانه "خرخره" اصلی ترين شاخه اين رود می باشد که از کنار شهر سقز می گذرد و سرانجام به رودخانه زرينه می پيوندد. شاخه های ديگر آن ساروک و موردی است که از منطقه تکاب و سهند سرچشمه می گيرند.
در سقز زرينه رود را با اسم "جاکتو" می شناسند و پس از عبور از جنوب غربی آذربايجان به درياچه اروميه می ريزد. اين رودخانه بزرگ يکی از جذابترين مناطق طبيعی استان می باشد و همچنين در اين رودخانه امکان ورزشهای آبی نيز وجود دارد. در تمامی طول رودخانه امکان قايق رانی وجود دارد.

قلل و ارتفاعات استان از مناطق تفريحی می باشند. ارتفاعات مناطق غربی که بخش گسترده ای از استان را تحت پوشش دارد مرزی طبيعی را ايجاد نموده است. يخچالهای طبيعی باعث ايجاد چشمه های آبی مناسبی برای رشد درختان در ارتفاعات کم اين قلل شده است. اين جريان بيشتر در نزديک شهرهای واقع در جنوب استان ديده می شود. قلل مهم استان کردستان عبارتند از:

---

کوه چهل چشمه

اين کوه مرتفع ترين کوه در شمال رشته کوههای زاگرس است. ارتفاع آن 3173 متر و در 53 کيلومتری جنوب شرقی سقز واقع است. رودخانه های شورقی، چهل چشمه، کاله بار و چم جاکتو از اين منطقه سرازير می شوند. همينطور رودخانه های ديگری نيز از ارتفاعات کم اين کوه سرچشمه می گيرند و زيبايی مخصوصی را به اين کوه داده اند. با توجه به زيبايی های طبيعی، اين منطقه از اماکن تفريحی بشمار می رود.

---

کوه حسين بک

اين کوه در 17 کيلومتری جنوب قروه و در جنوب روستای مجيد آباد واقع است. اين کوه 3042 متر ارتفاع دارد. اين کوه با کوه بير (با ارتفاع 3250 متر) در سمت راست و کوه پريشان در قسمت شرقی متصل است. اين کوه يکی از مرتفع ترين کوههای قروه است. سراشيبی شمالی اين کوه، بعنوان حومه شهر قروه محسوب می شود و دامنه جنوبی آن شامل حومه شهر سقز می باشد. اين کوه در سلسله جبال زاگرس واقع است. کوه سنگ سفيد با ارتفاع 2822 متر در شرق و کوه دروازه با ارتفاع 3162 متر در شمال کوه حسين بک قرار دارند.

---

کوه کوچکه سر

اين کوه با ارتفاع 2946 متر در 30 کيلومتری جنوب غربی شهر سنندج واقع است. روستای زيبای شيان با پوشش گياهی شگفت انگيزش، مخصوصا در بهار و تابستان، در شرق اين کوه قرار دارد. رودخانه های دوپاردان، چم هسلی و اويهنگ از اين کوه یرچشمه می گيرند.

---

کوه ميانه

اين کوه يکی از مرتفع ترين کوههای مريوان است. اين کوه در 40 کيلومتری جنوب شرقی مريوان واقع است و در قسمت غربی روستای ميانه قرار دارد. ارتفاع آن 2670 متر می باشد. کوه سنگ سور با ارتفاع 2080 متر در قسمت شمالی اين کوه واقع است.

---

کوه پيازه

اين کوه در ارتفاعات نيمه جنگلی سلسله جبال زاگرس واقع است ارتفاع آن 2951 متر است و در 24 کيلومتری جنوب شرقی مريوان واقع است. از قسمت شرقی به روستای المانه می پيوندد. کوه پيازه با کوه چله خانه در قسمت شرقی متصل می گردد و از سمت شمالی با کوههای شاه نسيم و کچکان متصل و در سمت شمال غربی با کوه کانوالان متصل است. جنگلهای موجود زيبايی شگفت انگيزی را به اين منطقه داده و در قسمتهای پايينتر آن پوشش گياهی قابل توجهی وجود دارد.

---

ديگر ارتفاعات و قلل

از مهمترين ارتفاعات استان کردستان می توان کوههای زير را نام برد: کوه شاه معروف با ارتفاع 2895 متر، کوه پنجه علی با ارتفاع 2860 متر، کوه کانی چارمه با ارتفاع 2840 متر، کوه حلقه مير با ارتفاع 2880 متر، کوه تخت با ارتفاع 2820 متر، کوه سناسره با ارتفاع 2884 متر، کوه مسجد ميرزا با ارتفاع 3059 متر، کوه ملا کاوه با ارتفاع 2880 متر، کوه سراج الدين با ارتفاع 2836 متر، کوه چارخلان با ارتفاع 3330 متر و کوه هواره برزه با ارتفاع 2895 متر.

چشمه آب معدنی باباگورگور

اين چشمه، با آبگير وسيعی با وسعت 200 متر در 18 کيلومتری شمال قروه قرار دارد. آب اين چشمه پر از دی اکسيد کربن حل نشده است که رنگ آن مايل به زرد بوده و طعم تلخی دارد و دارای مصارف پزشکی است.

---

چشمه آب معدنی گواز

اين چشمه در 50 کيلومتری شمال غربی شهر کامياران قرار دارد و در دامنه روستای گواز واقع شده است. در محل اصلی سرچشمه رنگ آب سفيد پررنگی است که به علت وجود سولفور و آهن است. اين چشمه برای درمان بيماريهای پوستی کاربرد دارد، بنابراين برای استحمام از آب چشمه استفاده می گردد. اين آب در درمان بيماريهای تنفسی و رماتيسم مثمر ثمر است.

---

چشمه آب معدنی پيرسلاح

اين چشمه در 30 کيلومتری شهر بيجار، در روستای قشلاق لو در غرب بيجار واقع است. آب اين چشمه تلخ می باشد. اين چشمه در مسير جاده بيجار ديواندره واقع است و برای درمان بيماريهای رماتيسم کاربرد دارد.

---

دیگر مراکز چشمه ها و آبهای شفابخش

ديگر چشمه های شفا بخش استان کردستان عبارتند از: چشمه سراب بيجار در يک کيلومتری غرب بيجار، چشمه خاورآباد واقع در جنوب شرقی سراب بيجار، چشمه سراب قروه واقع در ده کيلومتری جنوب غربی شهر قروه، چشمه هفت آسياب در روستای شريف آباد در 12 کيلومتری شمال بيجار در روستای سياه منصو، چشمه سراب و نيسار واقع در 35 کيلومتری قروه به طرف همدان که در دشت چهل دول در دامنه کوه کمر زرد واقع است. چشمه چم چقای در 50 کيلومتری شمال بيجار در روستای سياه منصور واقع است. چشمه های اورامان، ماتان، جاورود در مريوان واقع هستند که زيبايی خاصی را به اين مناطق هديه داده اند

بناهای تاریخی استان کردستان

امامزاده بابا گرگر

اين بنا در روستای باباگرگر وجود دارد. اين شخص در کنار اسم خودش يعنی سيد جمال الدين موسی رضا به اسم باباگرگر شهرت يافته است. در نزديکی اين بنا چشمه آب کربنات کلسيم وجود دارد. اين چشمه باعث پوششی در آن منطقه شده که به اسم دراگون شهرت يافته است. گفته می شود چشمه آب از شکافهای زيادی در آن حوالی سرچشمه می گيرد و دارای طعم تلخ و شوری می باشد. اين چشمه برای درمان امراض پوستی مفيد است. اين منطقه پتانسيل خوبی برای جذب توريست در استان دارد.

---

امامزاده عبدالله

امامزاده عبدالله از نوادگان امام هادی می باشد. اين مکان دارای ساختاری قديمی می باشد و در خيابان صلاح الدين ايوبی سنندج بنا شده است.

---

امامزاده پيرعمر

مرقد ذکر شده در خيابان امام خمينی سنندج واقع شده است و به اسمی که در بالا ذکر شده شهرت يافته است. در نزديکی اين مقبره يک مدرسه وجود دارد که در سال 1297 هجری يعنی در هنگامی که اتاقهای زيادی به آن اضافه شد توسعه پيدا کرد. نظرات مختلف زيادی درباره اينکه اين مقبره متعلق به چه کسی است وجود دارد. لازم بذکر است که اين مکان يکی از اماکن مذهبی استان می باشد.

کتيبه اورامان

در کوه زينانه مريوان قرار گرفته است و بشکل هلال حک گرديده است. در داخل قوسی مصنوعی کنده کاری بطول 2.5 متر و عرض 30 متر وجود دارد. حکاکيهای ويژه ای در قسمت بالاتر اين اثر وجود دارند. همچنين دست نوشته ديگری در مجاورت آن به خط ميخی موجود است که شايد مربوط به هزاره دوم قبل از ميلاد و آغاز اولين هزاره قبل از ميلاد باشد.

حمام قسلان

حمامی قديمی است از دوره قجر در روستای قسلان قروه به فاصله 10 کيلومتری از قروه و شرق سريش آباد. طرحهای معماری داخلی حمام، کاشيکاريها و ديگر قسمتها قابل توجه می باشند. با توجه به اينکه يک امامزاده و نيز چشمه آبمعدنی باباگرگر در اين منطقه واقع هستند لذا از نظر توريستی بسيار مورد توجه می باشد.

 

بازار سنندج و آصف

از ديگر بناهای تاريخی کردستان، می توان بازار سنندج و بازار آصف سنندج را نام برد. اين دو بنا بر پايه سبک معماری دوره صفويه ساخته شده اند و دارای ارزش بسياری می باشند.
از ديگر بازارهای قديمی استان می توان شيخ تاجوان چی و اردلان را در سقز و بازار سرپوشيده اورامی ها را در مريوان نام برد

برج آجری آوشقون بابا

اين برج تاريخی در قسمت غربی روستاه عربشاه در حدود 40 کيلومتری جنوب بيجار –نزديک به جاده همدان به بيجار- واقع گرديده است. شکل اين بنا، مصالح بکار رفته و نوع گنبد آن نشانگر اين است که اين بنا بجامانده از قرون پنجم و ششم بعد از ميلاد می باشد. اين برج بابا شاه ناميده می شود و بر طبق کتيبه گچی آن علی اشرف آنرا در سال 1322 بعد از هجرت بنا کرده است. اين برج آجری به دوران سلجوقی برمی گردد.

---

آرامگاه سليمان بگ

اين مقبره متعلق به يکی از نوادگان ميرزا بگ، حاکم دوره شاه تهماسب صفوی می باشد. بر طبق باورهای مذهبی گفته می شود که وی دخترش را به برادرزاده اش داد و سپس حکومت بانه را به دامادش واگذار نمود. مقبره سليمان بگ در سه کيلومتری غرب بانه قرار دارد و بر روی قبر 1010 هجری يعنی زمان مرگ وی حک شده است

مسجد جامع سنندج(دارالاحسان)

اين بنا که در خيابان امام خمينی سنندج قراردارد در سال 1227 هجری بوسيله امان الله خان اردلان ساخته شد و از چندين محوطه بزرگ تشکيل شده است. حياط آن بکلی تخريب شده است. از خصوصيات عمده اين مسجد دکورهای هفت رنگ، آجرهای لعاب کاری شده به جای سنگ کف پوش و مهمترين خصوصيت آن نوشتن دو سوم از يک جزء قرآن بر روی کتيبه های مسجد است.

---

زيارتگاه و مسجد هاجرخاتون

اين بنا در يکی از نواحی قديمی سنندج بنام سر تپوله بنا شده است، که ساختمانهای پيچيده و تودرتو که شامل زيارتگاه، مسجد، مدرسه دينی و مقبره مطهر شيوخی که پيرو هاجر خاتون خواهر امام رضا بوده اند می باشد.

---

ديگر مساجد قدیمی

خانه آصف وزيری

يکی از جذابترين بناهای تاريخی در سنندج خانه آصف می باشد. قدمت اين بنا به 130 سال پيش باز می گردد و در مرکز شهر واقع شده است. گچبريهای اين بنا و نيز پنجره های آن زيبايی خاصی را به آن بخشيده است. علاوه بر آن، نوع معماری مجسمه های سنگی و قوس ها باعث جذابيت بيشتر اين بنا گرديده است.


يکی ديگر از شاخصه های اين بنا حمام بزرگ آن است که در داخل حياط بزرگ آن واقع شده و دارای ارزش قابل ذکريست.

 

از ديگر مساجد قديمی در استان می توان مسجد جامع دارالامان (سنندج)، مسجد جامع خسروآباد (بيجار)، مسجد دو مناره (سقز)، مسجد جامع دوره قاجاريه (سنندج)، مسجد سرخ (مريوان)، مسجد عبدالله عمران (مريوان) و مسجد جامع سقز (سقز) را نام برد.

قلعه حسن آباد

که در 8 کيلومتری جنوب سنندج واقع شده و مسند دولت بوده است در دوره صفويه بوسيله هلو خان بنا گرديد. در حال حاضر فقط خرابه های آن برجاست.

---

قلعه قمه چوکی

در فاصله 12 کيلومتری از قمه چوکی-روستايی در بيجار-و به طرف شمال جاده بيجار-تکاب قرار دارد. اين قلعه می تواند به عنوان بنايی بی همتا در استان به حساب آيد و به قرون نهم يا هشتم قبل از ميلاد رجعت داده می شود. در قسمت غربی اين ساختار ناحيه ای به عمق 100 متر وجود دارد که سکوی غربی قلعه را به جاده ای ناهموار متصل می سازد. بانيان اين بنا در اين بخش يک شاهکار را در استحکامات بنا با طول 100 متر و ارتفاع 15-20 متر بوجود آورده اند. اين بنا از سنگهای بزرگی ساخته شده که بر استحکام بنا می افزايند. اين سبک از معماری به هزاره اول قبل از ميلاد باز ميگردد. در حاشيه شمالی قلعه، شکافی به طرز ماهرانه ای تراش خورده است. درحاليکه در شمال شرقی پله های بيشماری وجود دارند که نمايانگر سه دوره سکونت مادها، اشکانيان و پارتها می باشد. در دوره مغولها محرابی کوچک با چهار پله بنا شد که آثار بجا مانده از آن بسيار جالب توجه می باشد. ساخت اقامتگاه خشتی و آجری در محدوده

غار کرفتو

غار کرفتو در ديواندره، در حدود 72 کيلومتری شرق سقز واقع شده است. بر طبق مطالعات انجام شده، در دوران مزوزويک اين غار زير آب بوده و در پايان اين دوره زمين شناسی سر از آب بيرون آورده است. کرفتو غاری طبيعی و کلسيمی است و در دورانهای مختلف، تغييراتی همراه با سازگاری انسان با آن داشته است.
اين غار درون کوه قرار داشته و دارای چهار طبقه می باشد. بسياری از محققان از جمله دمرگان، راولينسون، کارپورتر، خانيکف و فونگال از کرفتو بازديد کرده اند و پيش نقشه های آن را طرح ريزی کرده اند. درازای آن حدود 750 متراست و گذرگاههای زيادی نيز در ميان آن قرار دارد. در خلال زندگی غارنشينی انسان، تغييرات زيادی در آن بوجود آمده است که از مهمترين آنها تغيير ورودی غار و درست کردن چندين اتاق و سالن در داخل آنرا می توان نام برد. از نقطه نظر معماری اين غار دارای چهار بعد معماری است که در عرصه هنر معماری از اهميت زيادی برخوردار است. در اين معماری اتاقها و گذرگاهها به هم متصل هستند، تعدادی پنجره و سوراخ در نمای بيرونی تعبيه شده است. حکّاک های زيادی در موضوع حيوان، انسان و گياهان در روی دیوارهای غار پيدا شده است که دارای مايه های مذهبی نيز می باشند.

مساجدوارامگاهای استان کردستان

مسجد جامع سنندج(دارالاحسان)

اين بنا که در خيابان امام خمينی سنندج قراردارد در سال 1227 هجری بوسيله امان الله خان اردلان ساخته شد و از چندين محوطه بزرگ تشکيل شده است. حياط آن بکلی تخريب شده است. از خصوصيات عمده اين مسجد دکورهای هفت رنگ، آجرهای لعاب کاری شده به جای سنگ کف پوش و مهمترين خصوصيت آن نوشتن دو سوم از يک جزء قرآن بر روی کتيبه های مسجد است.

---

زيارتگاه و مسجد هاجرخاتون

اين بنا در يکی از نواحی قديمی سنندج بنام سر تپوله بنا شده است، که ساختمانهای پيچيده و تودرتو که شامل زيارتگاه، مسجد، مدرسه دينی و مقبره مطهر شيوخی که پيرو هاجر خاتون خواهر امام رضا بوده اند می باشد.

---

ديگر مساجد قدیمی

از ديگر مساجد قديمی در استان می توان مسجد جامع دارالامان (سنندج)، مسجد جامع خسروآباد (بيجار)، مسجد دو مناره (سقز)، مسجد جامع دوره قاجاريه (سنندج)، مسجد سرخ (مريوان)، مسجد عبدالله عمران (مريوان) و مسجد جامع سقز (سقز) را نام برد.

اين تپه که درارای فضايی بسيار وسيع است در 55 کيلومتری جنوب سقز واقع گرديده است. قلعه باستانی زيويه در زمان حفاريهای باستانی در اين تپه کشف گرديد. اين قلعه روی تپه بسيار بلندی که به تمام منطقه ديد دارد ساخته شده است. در منطقه، عتيقه های بی نظيری که امروزه به عنوان شاهکارهای آثار فلزی و سفالگری شناخته می شوند از يک تابوت کشف گرديدند.
اين حفاری صدمات زيادی را به اين اثر معماری بزرگ وارد کرد. قلعه زيویه 2700 سال پيش ساخته شد و از مادها به ارث رسيده است. برای ساختمان قلعه زيويه، بعد از استقرار بنا يکسری سکو برای صاف و مسطح کردن ناحيه ساخته شد، و تعدادی خشت، سنگ و چوب برای پر کردن شيب های تپه قرار داده شد، بعد قلعه بطور محکمی بنا گرديد. پی و پله های قلعه از سنگ ساخته شد، اما ديوارها از خشتهايی در ابعاد 16*16*46 ساخته شد. ورودی اصلی 16 ستون سنگی دارد که در شرق تپه بنا شده، هال ستوندار که دارای 16 ستون سنگی گرد می باشد جالبترين قسمت قلعه می باشد. قطر ستونها 95 تا 105 سانتيمتر می باشد. پشت بام هال بصورت شطرنجی با آجرهای گلی فرش شده. ديگر قسمتهای اين قلعه بزرگ شامل سالنها، حياطها و اتاقهای متعددی است که هرکدام استفاده خاص خود را دارند.

---

بابا گرگر

در روستايی به همين نام در 25 کيلومتری شمال شرقی قروه واقع شده است. امامزادهای نيز در آنجا قرار گرفته و بصورت زيارتگاهی برای ساکنان درآمده است. در مجاورت آن تعدادی چشمه های آب معدنی نيز وجود دارد.

---

ديگر مکانهای باستانشناسی

تپه های کوچک تاريخی کره سی، آرندان و چنو در سنندج؛ تپه های باستانی آيينی سور و نجف آباد در سقز؛ تپه های دوباره نامگذاری شده سروآباد، نگل و دو تپه شرقی و غربی مريوان، شهر تاريخی صلوات آباد در حاشيه رود قزل اوزن و شهر تاريخی آدمروده.

اشنای باشهربیجار

بيجار در غرب ايران واقع شده و تابع استان  کردستان  مي باشد  داراي    7730 کيلومتر مربع مساحت بوده  و داراي  288  روستاست  که حدود  262  روستاي آن قابل سکونت مي باشد .  از شمال  شرقي  به  استان  زنجان ، از   شمال  غربي به  شهرستان  تکاب ( درآذربايجان غربي) ، از جنوب به  شهرستان قروه ، از جنوب شرقي به  قسمت کوچکي از  استان همدان و از غرب به سنندج و ديواندره محدود است. بيجار منطقه اي است در امتداد  سلسله جبال غربي ايران و يک سوم اراضي آن کوهستاني است. جنس خاک آن از سنگهاي  رسوبي  مخصوصا" ترکيبات رسي و آهکي و متعلق به دگرگونيهاي دوران سوم است.

شهر بيجار به  "بام ايران" شهرت دارد چرا که  1940 متر از سطح دريا ارتفاع دارد  و 770 متر از تهران  و 425 متر از  سنندج بلندتر  است. اين شهر  بعد از  شهر کرد  بلندترين شهر ايران بوده ودر طول  47 درجه و 36 دقيقه شرقي  گرينويچ و عرض شمالي 35 درج و52 دقيقه  استوا قرار دارد .

بيجار در زمان قديم  معروف به ( بيد زار ) بوده و بر خي وجه تسميه  ان را به اين دليل  مي  پندارند .  شاه اسماعيل صفوي هنگام لشکر کشي به  غرب ايران  از اين  منطقه  عبور کرده و نيز سپاهيان  چنگيز از آن گذشته اند  و اثاري به نام  چنگيز  قلعه  در  بالاي  کوهي به همين  نام در  5  کيلومتري  شهر  حکايت از اين موضوع دارد.

به دليل شايستگي زنان اين منطقه ، در زمان  ناصرالدين  شاه قاجار ، خزانه دارحکومت  فردي به نام  "زبيده خانم  گروسي " از اهالي  حلوايي  بيجار  به  عنوان همسر  شاه  و خزانه دار  دربار  بر گزيده شد  و در  حکومت  وقت  نفوذ زيادي پيدا  کرد .

قدمت تاريخي  اين منطقه به  هزاره  سوم  قبل از  ميلاد مسيح  مي رسد  و مويد  اين فرض  " دژ  سترک  " يا  قلعه  "  قمچقاي "  است  که در عهد  مادها ، پارتها و ساسانيان به عنوان پا يگاه استراتژيک از آن  استفاده  مي شده است.

از  مشاهير  و نامداران گروس  مي توان     حسنعلي خان   امير نظام  گروسي  را  نام  برد  که نوشته هايش  نمونه  ممتازي  از  نثر  فارسي  به  شمار  مي رود  وي  مدتي  در مقام  وزارت  فوايد عامه   وسفير  وسر پرست  دانشجويان  اعزامي  به  اروپا و  حکمراني   ولايات  و ايالات  بوده  و  کلا"  در  سال هاي  1253  تا   1275   هجري  قمري   مراحل  خدمات  دولتي  را   از   سرهنگي  فوج  گروس   و رياست  گارد  مستحفظين  ديوانخانه  و ارگ  تبريز  و  حفظ  انتظامات  کرمانشاه وخراسان  و ... طي کرد و مقبره ا ش اکنون  در ماهان  کرمان  در  کنار  شاه نعمت الله ولي قرار دارد  ايشان  بسيار  مورد توجه  ميرزا تقي  خان  امير  کبير  بوده اند .

مرحوم شيخ فاضل گروسي  يکي ديگر از نامداران  گروس  است  وي در سال  1259   شمسي  در بيجار  متولد  شد  درتحصيل  علوم  فقه  و اصول ، فلسفه ، عرفان،علوم غريبه  وزبانهاي  خارجي موفق بوده اند ، مفردات  قرآ ن کريم ، ورزش افکار ،رساله تغني در قرآ ن ، تجويد استدلا لي ، جنگ المهمات ، هرکسي کار خودش بار خودش و ...  از   اثار  وي  است .

بيجار ، حضور  بزرگان  مذهبي چون سيد محمد امامي و حسينعلي رحماني گروسي و...  را در تاريخ  پر افتخار  خود  داراست.

موسيقيدانان ، نقاشان ، خطاطان ، شعرا و اديبان ، پزشکان ، هنرمندان از رشته هاي گوناگون ، روحانيون و  نظا ميان گرانقدر زيادي  در بيجار  بوده و خدمات زيادي را ارائه داده اند  که جهت کسب اطلاعات بيشتر  مي توانيد به کتاب " سيماي بيجار گروس و مشاهيرآن "  تاليف  استاد گرامي  آقاي   محمد علي  کوشا مراجعه  فرماييد.

اکثر مردم اين شهرستان مسلمان  و شيعه هستند در سابق  تعدادي   يهودي  در  اين  شهر  ساکن  بودند که همگي   مها جرت   کرده  اند.

صنايع  دستي  اين  منطقه را  قالي ، قاليچه ، گليم ، جاجيم ، سجاده ، نمد ، توري، دستکش ، جوراب و ...  تشکيل  مي دهند  و فر ش هاي اين  منطقه از  شهرت جهاني برخوردار بوده و به خارج صادر مي شد ه است .

شرکت سيما ن  کردستان  ، شرکت  گچ کردستان  ، شرکت گچ شور سو ، معدن  آ هن شهرک ، معدن آ هک قمشلو ،  معدن گچ قره بگ ، معدن نمک  ميدان ، معدن مرمر گراچقا ، با شوکي ، نوبهار ، قشلاق لو  ، معدن سنگ  تراورتن  حسين آ باد کمر زرد و ... جزو   کارخانه ها ، صنايع و معادن با ارزش بيجار  هستند که ضمن ايجاد فرصتهاي شغلي بسيار ، اقدام به صدور  محصولات خود  به خارج استان  يا  کشور  مي کنند.

کوهها -   کوههاي  حمزه عرب ، نقاره کوب ،  بادامستان ، زاغه ، نسار ، چنگ الماس ، پنجه علي ،  شاه نشين ،  سر قيصه ،  شاها ،  چهل تن ، سنگ پا ، زرنيخ و...در  منطقه بيجار قرار  دارند.

آثار تاريخي -  قلعه بزرگ  قم چقا ، پل تاريخي  صلوات آباد ، بناي سنگي  اوچ گنبد ،مسجد تاريخي خسروآباد ، تيمچه حاج شهباز خان  ، تيمچه امير تومان متعلق به دوره صفويه ، زيارتگاه  حمزه عرب ، پنجه علي ،    آثار سد خاکي  جعفر آباد ، تپه نجف آباد ، مقبره آ يت الله  فاضل گروسي و قلعه هاي تاريخي  بسيار  و  مقابر و امامزاده هايي چون  سيد مسيب سيد شکر  ، مقبره صاحبه ، گنبد پير  صالح ، مقبره سيد خضر  از جمله اماکن و آثار تاريخي مو جود در شهرستان بيجار  هستند  و جمعا" حدود 60 اثر باستاني و تاريخي  در آ ن شناسايي شده اند .

رود قزل اوزن از شاخه اصلي سفيد رود  از  اين  منطقه مي گذرد .

سابقا"  بيجار داراي گردشگاههايي مثل باغ صفا ، سراب ، تخت ، چهار باغ ، بادامستان ، چم حاکمي ، باغچه چال  يارمجه ، چشمه عزيز ، شاهرخ آ باد ، عباس آ باد و...  بوده که اکثرا"  تخريب شده و  فعلا" محدوده  شهر بازي ( باغ صفا ) و اطراف رود خانه  بيانلو و صلوات آ باد ، سراب و تخت  جهت تفريح و گردش  در تابستان  استفاده  مي  شود .

بازارهاي بيجار قديم شامل   افتخار نظام  ، قيصريه سالار  ،قيصريه سيد لشکر ، بازار امير تومان و بازار  بزرگ بيجار بوده است .        

در سال 1375  جمعيت بیجار گروس حدود  47500  نفر  و روستاهاي

آن  حدود 68000 نفر بوده است که متا سفانه  هر سال نسبت به سال قبل  رشد منفي داشته است و مردم به شهرهاي ديگر مهاجرت مي کنند .

صادرات   گروس را در درجه اول  گندم  و جو تشکيل ميدهند  کتيرا  و محصولات دامي مثل پشم و پوست و برخي غلات هم از اين دسته اند . ماشين آلات کشاورزي ، صنعتي و لوازم خانگي ، پوشاک  و خوار و بار  هم به منطقه  وارد مي شود . لازم به ذکر است که بيجار در کشور ايران جزو رده هاي اول کاشت و برداشت گندم مي باشد.

داروهاي گياهي  بيجار فراوان و داراي  اهميت است من جمله ازوه ( آويشن)، مرزه ،گل کو ، گل گاو زبان ، بيد ، پونه ، بومادران ،  ريواس ، خاکشير  ، اسفند ، سيسمبر(شاه نسترن) رازيانه ، بابونه ، زبان گنجشک، کنگر ، شنگ و انواع عر قيجات.

پرندگاني چون کبک ، بلدرچين ، عقاب ، جغد ، شاهين ، قرقي ، نوک قرمز و... در اين منطقه زيست ميکنند.قمري ، لک لک ،مرغابي ، فاخته ، هما ،  سبز قبا ، هد هد و حواصيل زرد و خاکستري  از پرندگان مهاجر  بيجار به شمار مي آ يند و در  مناطق حفاظت شده ، قوچ ، ميش ، کل  ، بز و ...  وجود  دارد ، از ديگر پستانداران   نيز مي توان از خرس قهوه اي ، گراز ، روباه ، خرگوش ، گرگ ، گربه وحشي ، راسو ، کفتار ، خفاش ، جوجه تيغي و ... اشاره کرد .

اکثر مردم بيجار به زبان  کردي  گروسی و ترکي تکلم  ميکنند  و در اين ناحيه دو لهجه کردي  از شعبه هاي  کرمانشاه و لهجه سوراني ( گوراني ) تشخيص داده شده است.

مراسم  تاسوعا و عاشورا ي بيجار  در ايران کم نظير است و مردم  در برگزاري آ ن مشارکت فعال دارند  و هر ساله خبر نگاران از کشو رهاي خارجي  جهت تهيه گزارش در آ ن شرکت ميکنند . مردم منطقه مراسم عيد باستاني و ملي نوروز را هم با شکوه برگزار مي نمايند.

در بيجار به برکت گرايشات مذهبي ، ارتکاب جرايم  بسيار پايين بوده و آمار مو يد اين مطلب است .

از مساجد بيجار مي توان   مسا جد قا ئم ، جامع بازار ، اميرالمو منين ،سيد ا لشهدا ء ،  امام رضا ، فاطميه ، ابوالفضل ، موسي ابن جعفر ، حضرت محمد ص ، امام حسن ، وحسينيه شهر   را نام برد .

خيابان   شهدا  ،  توحيد ، بلوار  امام ره ، طالقاني ، الماسيه ، مدرس، کمر بندي حلوايي ، کمر بندي بادامستان ( امير نظام ) ، بلوار سراب ، خيابان ريگ سياه ، بلوار رحماني ، خيابان  مرزبان ،  فاضل  ، از خيابانهاي بيجار مي باشند .

همچنين  محلات عمده  بيجار  شامل   بادامستان ، تازه آ باد ، ريگ سياه ، نقاره کوب ، حلوايي ، تخت ، پشت قلعه ،  يارمجه ،  کارمندان ، فر هنگيان ، محمود آباد  ، سراب ، شهرک مهديه ، شهرک آ فتاب ،  فرحي ، عسگر آ باد ، چشمه عزيز ، باغ صفا و غيره مي باشد .

جوانان منطقه گروس در تواضع و فروتني نسبت به افرا د بزرگتر از خود و احترام به پدر و مادر  زبانزد مي باشند . از خصلتهاي عمومي  کردها از جمله مناطق بيجار گروس  ، عنايت زياد به حفظ  ناموس ، اظهار غيرت ، جوانمردي ، مهمان نوازي ، صداقت و توجه به ضعفا و فقرا مي باشد .

بر خي از  خانواده ها و  ايلا ت  سر شناس بيجار بر اساس مطالب  کتاب سيما ي بيجار گروس  عبارتند  از    ايل   بايندر ،   ترکمندي  ، طايفه  اردلان ،  ايل  کبودوند ،  امير علا يي ها ، رضايي ها ،  خواجه وند ، دارجي ، حسن تيموري  ،  گاوبازه اي ، مندمي ، شيخ اسماعيلي ، ور مزيار  ، بورکه اي ، الوندي ، حکمت منش ، کا ظمي ، گروسي ، محمد بيگي ، محمدي ، جمشيدي ،  خدادادها ، وکيلي و غيره .

بيجار  داراي  حوزه علميه ، دانشگاه پيام نور ، دانشگاه آ زاد و ... است . مردمان  شهر و روستاهاي  کراني ( حسن آ باد ياسوکند ) ، بابارشاني ، پير تاج ، توپ آ غاج ، نجف آ باد ، خسرو آ باد  ، سياه منصور و ...  همواره جزو  افتخارات گروس بوده و بزرگاني را در دامان پر مهر خود  پر ورده اند

گيا هان دارويي بیجار از شهرت جهاني بر خوردار است اما  شرايط  صادرات آن به خارج از کشور که مي توانست باعث درآمدزايي و اشتغال افراد زيادي در اين شهرستان باشد ، متا سفانه  هنوز مهيا نشده است     

جهت کسب اطلا عات بيشتر  در مورد بيجار  به کتاب  ارزشمند  " سيماي بيجار گروس و مشاهير آ ن " تحقيق و تا ليف , محمد علي كوشا  ,انتشارات  دانشگاه كردستان , چاپ اول  بهار 1378 . مراجعه فر ماييد

معرفي كتاب در مورد بيجار

دكتر محمد كاميار استاد فرزانه ايراني  دانشگاههاي ميشيگان و فلوريداي آمريكا , افتخار كردستان و بيجار

شناسنامه كتاب :كاميار,محمد,1325از بام ايران تا سرزمين طوفان / محمد كاميار . _ تهران : شركت توسعه كتابخانه هاي ايران , 1380 .366ص . : مصور , نقشه , جدول , عكس . __( سري رمان : 11 )( چاپ دوم كتاب بزودي انجام مي شود )

محمد كاميار كه هم اكنون  بعنوان استاد ممتاز دانشگاه ايالت فلوريدا ي آمريكا , مشغول به كار است, در سال 1325 هجري شمسي (1946 ميلادي) در بيجار  استان كردستان متولد شد . و بعد از اتمام تحصيلات ابتدايي به دانشسراي مقدماتي رفت و در 17 سالگي به استخدام اداره فرهنگ " آموزش و پر ورش "  درآمد و بعد از طي دوره  سربازي ... و ادامه تدريس , به تحصيل   پر داخت و  بعد از رفتن به آمريكا  دو  مدرك   دكترا در  رشته جغرافيا را اخذ و از آن زمان  تا كنون در دانشگاههاي مختلف آمريكا تدريس مي نمايد و از   افراد سر شناس علمي ايراني در آن كشور به شمار مى آيد . ايشان در  نشريات و رسانه هاي مختلف  آمريكا , آثار زيادي را منتشر كرده اند و نقد هاي وي از علم جغرافي در آمريكا زبانزد است ...اما  هيچوقت كشور , استان و شهر  خود را فراموش نكرده و با عشق به آن , براي ايرانيان افتخار آفريني  مي كند ...

معرفي کتاب    در  مورد    بيجار

نام  کتاب  :      فر  هنگ مردم  گروس       مولفين  :    سيد   محمود  هاشم  نيا - ملوک ملک محمدي

ناشر  :   مولفين        حروفچيني   :  خانه تبليغات ارغوان       چاپ   :    قم      - امين           شابک964-360-620 - 1

نوبت چاپ  :    اول  تابستان    1380

بر خي از مطالب اين کتاب که حاصل زحمات   دو تن از فرهنگيان بيجار  ميباشد ، عبارت است از :  ويژ گيهاي طبيعي ، وجه تسميه بيجار ، کشاورزي و صنعت ،  راهها ، جمعيت و شاخص هاي جمعيتي ، زبان ، نژاد ، لباس ،  اما کن عمومي ، خيابان ها ، سازمان هاي دولتي ، عقايد عاميانه ، غذا ها ، تشبيهات ، بازيها ، طب سنتي و داروهاي گياهي با ارزش موجود ،فولکلور و مراسم مذهبي و شادي ، ضرب المثلها ، واردات و صادرات و غيره

مطلب زير از يک منبع به نقل از يک جهانگرد خارجي علاقمند به فرش ايران که در بيش از حدود 7 دهه پيش از بيجار گذشته  ذکر شده است .

Bijar Carpets

شهر بيجار

شهر بيجار شهر كوچكي است با 7000 نفر جمعيت كه در دره زيبا و سرسبزي در 120 ميلي شمال غربي همدان واقع شده است . در پشت موستان ها و باغ هاي ميوه كه آن را احاطه كرده است يك رديف تپه هاي سرخ رنگ ديده مي شود كه صخره هاي نوك تيزي به اشكال عجيب از جلگه آن بيرون آمده است :

جاده سمت همدان نا هموار و در فصل تابستان خاك آلود است , ولي ( به عكس جاده ـ سنندج ) در سراسر سال مي توان آن را به وسيله اتومبيل طي كرد . در 60 ميلي همدان مسافر بهدهكده اي نيمه باير مي رسد كه زمين آن را كاريز هاي عميق و بستر خشك رودخانه ها قطع كرده است . مقابل وي در افق قله مرتفع عظيمي ديده مي شود كه به قدري موزون و بهاصطلاح تراز است كه گويي آن رابا خط كش رسم كرده اند . مسافر در پايان يك روز سفر خسته كننده و خاك آلود به قله اين كوه مي رسد . حال وقتي كه به عقب بنگرد ( اگر بتواند ) در پنجاه ميلي خود جلگه اي غبار آلود و شيري رنگ مشاهده خواهد كرد .

در قرن پانزدهم , بيجار روستايي بيش نبود و گفته مي شود كه به شاه اسماعيل نخستين پادشاه دودمان صفويه تعلق داشت . در حدود يك قرن قبل ساكنان آن تا اندازه اي متمكن شدند كه توانستند مالك زمين و خانه هاي خود شوند . اين تمكن در ايران علامت آزادي به شمار مي رود . بيجار به يك شهر تبديل يافت , ولي موقع جغرافيايي آن طوري نبود كه به صورت مركز بازرگاني در آيد . بلكه تنها بازاري شد براي فروش فراورده هاي كشاورزي و اهميت چنداني پيدا نكرد .

در بين كليه شهر هاي مغرب ايران كه در طي جنگ جهاني اول به اشغال قواي بيگانه در آمد به بيجار بيش از همه لطمه وارد آمد . ابتدا نيروي روسيه اين شهر را اشغال كرد . اينها تا مي توانستند غلات و حبوبات آنها را تصاحب كردند , ولي از اين گذشته رفتارشان با ساكنين اين شهر دوستانه بود . مردم كه هرگز نمي پنداشتند كه نيروي روسيه بيجار گروس را ترك خواهد كرد  كوشيدند خود را هر چه بيشتر با وضع جديد وفق دهند , ولي روس ها در آنجا نماندند و در مقابل فشار نيروي تركيه عقب نشيني كردند و ترك ها شهر راگرفتند و مردم نگوت بخت را به اتهام همكاري با روس ها مجازات كردند . ترك ها اندك مواد غذايي و غلاتي را كه براي مردم باقي مانده بود از دستشان در آوردند و از تير سقف خانه ها براي تهيه آتش استفاده كردند . وحشت سراسر بيجار را فرا گرفت .

خشكسالي 1918 اين مصيبت را تكميل كرد . مدت چندين ماه روزي 200 نفر دراين ناحيه به هلاكت مي رسيدند . وضع بيجار بعد از جنگ بسيار اسفناك بود : شهري بود غارت شده كه ده يك جمعيت خود رااز دست داده بود . از آن زمان به بعد هيچ گاه آن طور كه بايد پيشرفت نكرد و آباداني پيشين خود را باز نيافت . قبل از سال 1914 شهر آبادي بود با 20000 نفر جمعيت , در حالي كه امروز تقريباً روستاي بزرگي به شمار  مي رود .

بافته هاي كردستان : سنه, بيجار و قاليچه هاي عشاير

قالي بيجار

ناحيه قالي بافي بيجار مشتمل است بر شهر بيجار و 40 روستايي كه در شعاع 30 ميلي آن قرار گرفته است .

در نخستين سال هاي بين دو جنگ جهاني بهندرت قالي در اين ناحيه بافته مي شد . سپس در اواسط قرن بيستم اين صنعت به تدريج احياء شد تادر سال 1938 كه در حدود 1000 دستگاه بافندگي دراين ناحيه مشغول كار بود و فراورده سالانه آن به هزار تخته مي رسيد .

سپس جنگ جهاني دوم آغاز شد . سانحه جنگ در اغلب مراكز قاليبافي اثر زيانبخش نداشت زيرا تقاضا براي فراورده در پايتخت رو به افزايش بود . متاسفانه بيجار از اين تقاضا سودي نبرد چه قالي هاي سنگين و زمخت و درشت بافت آن مورد پسند تازه به دوران رسيده هاي پايتخت واقع نمي شد . بار ديگر ميزان قالي بافي در بيجار به مقدار زيادي تنزل يافت .

در سال 1948 هنگامي كه از همدان به بيجار رفتم انتظار داشتم ( با وجود مصابئي كه بر اين شهر وارد آمده بود ) علائمي از آغاز فعاليت مجدد در اين زمينه مشاهده نمايم . مثلاً در بيجار و روستا هاي اطراف آن دستگاه هاي بافندگي كه به كار اشتغال دارند نظر مرا جلب كند ولي مايوس شدم , چه درتمام شهر فقط يك تخته قالي بر دار ديدم . وضع روستا ها نيز بهتر از شهر نبود . كل ميزان فراورده اين ناحيه نيز به زحمت به 20 تخته در ماه مي رسيد .

با همان مسئله اي كه در شهر سنندج برخورد كرده بودم در شهر بيجار نيز برخورد كردم و آن اين بود كه چرا قاليبافان شرق كردستان سنت ديرين خود, يعني بافتن قاليچه هاي كوچك عشايري را , رها كرده و در شهر بيجار و روستا هاي اطراف آن به تهيه قاليهايي مشغول شده اند كه از لحاظ بافت منحصر به فرد است .

از بين پاسخ هاي گوناگون و جالبي كه در مقابل تحقيقات و بازجوئي هاي خود شنيدم اين فرضيه مناسبتر از همه بود و به نظر مي آمد كه پاسخ صحيح همين باشد :

در قرن گذشته روسا و خوانين مشرق كردستان كرد نبودند بلكه ترك بودند , به طوري كه عده اي از آنها تا امروز نيز ترك هستند . اغلب قبايل ترك به عكس اكثر قبايل ايراني قالي هاي خود را مثل قاليهاي بيجار دو پوده مي بافند . در بين اين قبايل ترك ناحيه هريس و تبريز , قشقائيها فارس و بعضي از ايالات افشار را در كرمان مي توان نام برد . احتمال بسيار دارد كه خوانين ترك شرق كردستان ( شايد عده اي از افراد خاندان افشار كه هنوز در شمال بيجار مالك چندين روستا هستند و از لحاظ تاريخي با افشار هاي كرمان مربوطند , به صفحه 242 مراجعه شود ). براي قصور خود به قاليهاي بزرگ و محكم نياز داشتند , حال چگونه مي توانستند چنين فرش هايي تهيه كنند ؟

بديهي است : دستور دادند آنها را به همان شيوه عشايري و با با همان گره تركي و دو پوده پشمي تهيه كنند . يعني به همان شيوه اي كه قالي يوشاك تا به امروز بافته مي شود . در واقع قالي بيجار مي تواند يكي از خويشاوندان دور قالي يوشاك تركيه باشد . چنانچه اين فرضيه درست باشد بقيه نيز درست خواهد بود , بهاين معني ككه چون پشم ( به عكي نخ ) ماده اي است كه حالت ارتجاعي دارد براي به دست آوردن فرشي كه مثلاً در هر اينچ 12×12 گره داشته باشد پود هاي پشمي را بايد با شدت كوبيد كه در تنيجه قالي هاي خشن و فشرده به دست مي آيد , يعني همان ويژگي هايي كه در قالي بيجار ديده مي شود .

شانه زدن پود هاي پشمي كار دشواري بود, بدين جهت قالي بافان بيجار علاوه بر شانه سنگين كه از آهن و چوب ساخته شده بود ناگزير ابزار مخصوص ديگري براي اين منظور تهيه كردند و آن شئي شبيه يك پنجه آهني است كه 12 اينچ طول دارد . قاليبافان اين پنجه را در فواصل نزديك محكم روي پود ها مي زنند تا در هر اينچ تعداد كافي از رديف هاي گره به دست آيد كه البته كاري خسته كننده ولي در عين حال ضروري است .

قاليبافي در ناحيه بيجار يك حرفه روستايي است . هيچ نوع كارگاه سازمان يافته قاليبافي در شهر و يا روستا هاي آن يافت نمي شود . دستگاه هاي بافندگي قديمي و بدوي است . اغلب تير هاي اين دستگاه ها خميده و ناصاف است . علت كجي قالي هاي بيجار تا حدي همين است . ولي تنها دليل عدم توازن و تقارن در قالي هاي بيجار اين نيست , بلكه به كاربردن پشم براي تار قالي علت عمده به شمار مي رود . چون پشم حالت فنري دارد و كشيدن آن بر دار به طور يكنواخت دشوار است , و چنانچه كشش تارها يكنواخت نباشد قالي كج از آب در مي آيد .

بنابر مطالبي كه ذكر شد هنگامي كه شنيدم قاليبافان بيجار براي تار به جاي پشم از نخ استفاده مي كنند خوشوقت شدم . چه براي اين منظور نخ خيلي بهتر از پشم است و ضمناً هيچ گونه تغييري در ظاهر ويا در طرز به كار بردن آن نمي دهد . از نخ براي پود تازك نيز استفاده مي كنند و اين نيز نوعي پيشرفت محسوب مي شود . زيرا براي پود ضخيم هنوز پشم به كار مي برند, يعني همان گونه كه بايد باشد , و اگر در اين مورد نيز از نخ استفاده كنند ماهيت و چگونگي قالي بيجار به كلي تغيير خواهد كرد .

در ساختمان و بافت قالي تحولات ديگري نيز پديد آمده است . بيست و پنج سال قبل كه براي نخستيم بار از بيجار ديدن كردم ضخامت پود پشمي كه به كار مي بردند به اندازه يك مداد سربي بود قاليبافان نيرومند باچنگال هاي 12 اينچي و شانه هاي سنگين با شدت بر روي آن مي كوبيدند و در نتيجه قالي به قدري فشرده و محكم مي گرديد كه آگر آن را تا مي كردند بدون شك پود ها ترك بر ميداشت . بنابراين اكنون كه پود هاي نازك تري به كار مي برند در اين زمينه نوعي پيشرفت محسوب مي شود . قالي قديم بيجار بيش از اندازه فشرده بود .

تعداد طرح هايي كه در قالي بيجار به كار مي رفت هميشه معدود بود و معمولاً از طرح هاي گردان استفاده مي كردند . طراحا حرفهاي , كه در شهر هايي مثل تبريز و كاشان و مخصوصاً كرمان افراد محترم به شمار مي روند . در بيجار وجود ندارند هر چند گاه يكبار , يكي از مردم محل بهخاطر كسب شهرت طرح جديدي تهيهمي كرد , ولي بدوناستثناء اين طرح ها هميشه نامرغوب بود .

سابقاً طرح ها با روستاهاي خاصي بستگي و ارتباط داشت و هنگامي كهمثلاً طرحي در يك روستا متدال مي شد مردم آن فقط از همان يك طرح استفاده مي كردند . براي آشنا ساختن روستائيان با طرح جديد ابتدا قسمتي را كه بايد تكرار شود بر روي تكه اي قالي به اندازه يك پادري كه به آن (( واگيره )) مي گفتند مي بافتند و آن را در اختيار قاليبافان مي گذاشتند تا از آن به عنوان الگو استفاده كند. با ايت روش بازرگانان مي توانستند طرح هاي بهتر را در اندك مدتي رواج دهند . استفاده از روش جديدتر , يعني نماياندن طرح بر روي كاغذ شطرنجي توزيع آن را ساده تر و آسانتر كرده است .

 

بیجار در یک نگاه 

بیجار در غرب ایران واقع شده و تابع استان کردستان می باشد دارای 7730 کیلومتر مربع مساحت بوده و دارای 288 روستاست که حدود 262 روستای آن قابل سکونت می باشد . از شمال شرقی به استان زنجان ، از شمال غربی به شهرستان تکاب ( درآذربایجان غربی) ، از جنوب به شهرستان قروه ، از جنوب شرقی به قسمت کوچکی از استان همدان و از غرب به سنندج و دیواندره محدود است.
بیجار منطقه ای است در راستای رشته‌کوه‌های غرب ایران و یک سوم اراضی آن کوهستانی است. جنس خاک آن از سنگهای رسوبی بویژه ترکیبات رسی و آهکی و متعلق به دگرگونیهای دوران سوم است. شهر بیجار به "بام ایران" شهرت دارد چرا که 1940 متر از سطح دریا ارتفاع دارد و 770 متر از تهران و 425 متر از سنندج بلندتر است. این شهر بعد از شهر کرد بلندترین شهر ایران بوده ودر طول 47 درجه و 36 دقیقه شرقی گرینویچ و عرض شمالی 35 درج و52 دقیقه استوا قرار دارد . بیجار در زمان قدیم معروف به ( بید زار ) بوده و بر خی وجه تسمیه ان را به این دلیل می پندارند .
درباره وجه تسمیه آن نیز آمده است ناصرالدین شاه با امیرنظام گروسى شبى در گروس به سر مى برد و مطالبى داشت كه مى خواست تا صبح توسط جارچى پخش شود اما صبح روز بعد همه مردم از آن مطلب، آگاه بودند. از این رو آن شهر را بیجار مى گویند. شاه اسماعیل صفوی هنگام لشکر کشی به غرب ایران از این منطقه عبور کرده و نیز سپاهیان چنگیز از آن گذشته اند و اثاری به نام چنگیز قلعه در بالای کوهی به همین نام در 5 کیلومتری شهر حکایت از این موضوع دارد. به دلیل شایستگی زنان این منطقه ، در زمان ناصرالدین شاه قاجار ، خزانه دارحکومت فردی به نام "زبیده خانم گروسی " از اهالی حلوایی بیجار به عنوان همسر شاه و خزانه دار دربار بر گزیده شد و در حکومت وقت نفوذ زیادی پیدا کرد .
دیرینگی تاریخی این منطقه به هزاره سوم قبل از میلاد مسیح می رسد و موید این فرض " دژ سترک " یا قلعه " قمچقای " است که در عهد مادها ، پارتها و ساسانیان به عنوان پایگاه استراتژیک از آن استفاده می شده است. از نامداران گروس می توان حسنعلی خان امیر نظام گروسی را نام برد که نوشته هایش نمونه ممتازی از نثر فارسی به شمار می رود. وی مدتی در مقام وزارت فواید عامه وسفیر وسر پرست دانشجویان اعزامی به اروپا و حکمرانی ولایات و ایالات بوده و کلا" در سال های 1253 تا 1275 هجری قمری مراحل خدمات دولتی را از سرهنگی فوج گروس و ریاست گارد مستحفظین دیوانخانه و ارگ تبریز و حفظ انتظامات کرمانشاه وخراسان و ... طی کرد و مقبره ا ش اکنون در ماهان کرمان در کنار شاه نعمت الله ولی قرار دارد ایشان بسیار مورد توجه میرزا تقی خان امیر کبیر بوده اند . شادروان شیخ فاضل گروسی یکی دیگر از نامداران گروس است وی در سال 1259 خورشیدی در بیجار زاده شد درتحصیل علوم فقه و اصول ، فلسفه ، عرفان، علوم غریبه و زبانهای بیگانه موفق بوده اند ، مفردات قرآ ن کریم ، ورزش افکار ،رساله تغنی در قرآن ، تجوید استدلالی ، جنگ المهمات ، هرکسی کار خودش بار خودش و ... از اثار وی است . بیجار ، حضور بزرگان مذهبی چون سید محمد امامی و حسینعلی رحمانی گروسی و... را در تاریخ پر افتخار خود داراست. موسیقیدانان ، نگارگران ، خوش‌نویسان ، چامه‌گویان و سخنوران ، پزشکان ، هنرمندان از رشته های گوناگون ، روحانیون و نظامیان گرانپایه زیادی در بیجار بوده و خدمات زیادی را ارائه داده اند. بیشینه مردم این شهرستان مسلمان و شیعه هستند در سابق تعدادی یهودی در این شهر ساکن بودند که همگی مها جرت کرده اند.
صنایع دستی این منطقه را قالی ، قالیچه ، گلیم ، جاجیم ، سجاده ، نمد ، توری، دستکش ، جوراب و ... تشکیل می دهند و فر ش های این منطقه از شهرت جهانی برخوردار بوده و به خارج صادر می شد ه است .
شرکت سیما ن کردستان ، شرکت گچ کردستان ، شرکت گچ شور سو ، معدن آهن شهرک ، معدن آهک قمشلو ، معدن گچ قره بگ ، معدن نمک میدان ، معدن مرمر گراچقا ، با شوکی ، نوبهار ، قشلاق لو ، معدن سنگ تراورتن حسین آ باد کمر زرد و ... جزو کارخانه ها ، صنایع و معادن با ارزش بیجار هستند که ضمن ایجاد فرصتهای شغلی بسیار ، اقدام به صدور محصولات خود به خارج استان یا کشور می کنند.

بالا

وجه تسمیه بیجار گروس 

در وجه تسمیه و علت نامگذاری این منطقه به بیجار گروس نظرات مختلفی وجود دارد . دو نظر كه در این زمینه بیشتر منطقی به نظر می رسد به شرح ذیل می باشد :

• برخی را عقیده بر این است كه بیجار به معنی سبزه و گیاه است . چنانچه «هفت بیجار» از هفت سبزی درست می شود . بنابراین بیجار محل سبزه و باغ هایی بوده است كه برای جشن و شادی ایلات كرد مناسب به نظر می رسیده به ویژه این كه در دامنه كوه آن ، چشمه های آب شیرین و فروان كه سبب آبادانی بوده آنان را بیشتر به سوی خود جلب و جذب می نموده است . به طوری كه شنیده شده در رشت هم محلی به نام «خشك بیجار» و در افغانستان هم محلی به نام «بیجار» وجود دارد .
• قول دیگر كه موجهه به نظر می رسد این است كه «بیجار» همان «بیدزار» است یعنی محلی كه درخت بید زیاد در آن می روید ، (جایگاه بید) كه بر اثر كثرت تلفظ افراد مختلف با لهجه های گوناگون كلمه «بیدزار» تصحیف شده و كم كم در گفتار و نگارش به صورت «بیجار» تلفظ و مكتوب گردیده است .

بالا

شهر بیجار در گذر زمان برگرفته از خاطرات یک جهانگرد سالهای دور 

شهر بیجار شهر كوچكی است با 7000 نفر جمعیت كه در دره زیبا و سرسبزی در 120 میلی شمال غربی همدان واقع شده است . در پشت موستان ها و باغ های میوه كه آن را احاطه كرده است یك ردیف تپه های سرخ رنگ دیده می شود كه صخره های نوك تیزی به اشكال عجیب از جلگه آن بیرون آمده است :
جاده سمت همدان نا هموار و در فصل تابستان خاك آلود است , ولی ( به عكس جاده ـ سنندج ) در سراسر سال می توان آن را به وسیله اتومبیل طی كرد . در 60 میلی همدان مسافر بهدهكده ای نیمه بایر می رسد كه زمین آن را كاریز های عمیق و بستر خشك رودخانه ها قطع كرده است . مقابل وی در افق قله مرتفع عظیمی دیده می شود كه به قدری موزون و بهاصطلاح تراز است كه گویی آن رابا خط كش رسم كرده اند . مسافر در پایان یك روز سفر خسته كننده و خاك آلود به قله این كوه می رسد . حال وقتی كه به عقب بنگرد ( اگر بتواند ) در پنجاه میلی خود جلگه ای غبار آلود و شیری رنگ مشاهده خواهد كرد .
در قرن پانزدهم , بیجار روستایی بیش نبود و گفته می شود كه به شاه اسماعیل نخستین پادشاه دودمان صفویه تعلق داشت . در حدود یك قرن قبل ساكنان آن تا اندازه ای متمكن شدند كه توانستند مالك زمین و خانه های خود شوند . این تمكن در ایران علامت آزادی به شمار می رود . بیجار به یك شهر تبدیل یافت , ولی موقع جغرافیایی آن طوری نبود كه به صورت مركز بازرگانی در آید . بلكه تنها بازاری شد برای فروش فراورده های كشاورزی و اهمیت چندانی پیدا نكرد .
در بین كلیه شهر های مغرب ایران كه در طی جنگ جهانی اول به اشغال قوای بیگانه در آمد به بیجار بیش از همه لطمه وارد آمد . ابتدا نیروی روسیه این شهر را اشغال كرد . اینها تا می توانستند غلات و حبوبات آنها را تصاحب كردند , ولی از این گذشته رفتارشان با ساكنین این شهر دوستانه بود . مردم كه هرگز نمی پنداشتند كه نیروی روسیه بیجار را ترك خواهد كرد كوشیدند خود را هر چه بیشتر با وضع جدید وفق دهند , ولی روس ها در آنجا نماندند و در مقابل فشار نیروی تركیه عقب نشینی كردند و ترك ها شهر راگرفتند و مردم نگوت بخت را به اتهام همكاری با روس ها مجازات كردند . ترك ها اندك مواد غذایی و غلاتی را كه برای مردم باقی مانده بود از دستشان در آوردند و از تیر سقف خانه ها برای تهیه آتش استفاده كردند . وحشت سراسر بیجار را فرا گرفت .
خشكسالی 1918 این مصیبت را تكمیل كرد . مدت چندین ماه روزی 200 نفر دراین ناحیه به هلاكت می رسیدند . وضع بیجار بعد از جنگ بسیار اسفناك بود : شهری بود غارت شده كه ده یك جمعیت خود رااز دست داده بود . از آن زمان به بعد هیچ گاه آن طور كه باید پیشرفت نكرد و آبادانی پیشین خود را باز نیافت . قبل از سال 1914 شهر آبادی بود با 20000 نفر جمعیت , در حالی كه امروز تقریباً روستای بزرگی به شمار می رود .

بالا

قالی بیجار در گذر زمان برگرفته از خاطرات یک جهانگرد 

ناحیه قالی بافی بیجار مشتمل است بر شهر بیجار و 40 روستایی كه در شعاع 30 میلی آن قرار گرفته است .در نخستین سال های بین دو جنگ جهانی بهندرت قالی در این ناحیه بافته می شد . سپس در اواسط قرن بیستم این صنعت به تدریج احیاء شد تادر سال 1938 كه در حدود 1000 دستگاه بافندگی دراین ناحیه مشغول كار بود و فراورده سالانه آن به هزار تخته می رسید .

سپس جنگ جهانی دوم آغاز شد . سانحه جنگ در اغلب مراكز قالیبافی اثر زیانبخش نداشت زیرا تقاضا برای فراورده در پایتخت رو به افزایش بود . متاسفانه بیجار از این تقاضا سودی نبرد چه قالی های سنگین و زمخت و درشت بافت آن مورد پسند تازه به دوران رسیده های پایتخت واقع نمی شد . بار دیگر میزان قالی بافی در بیجار به مقدار زیادی تنزل یافت .

در قرن گذشته روسا و خوانین مشرق كردستان كرد نبودند بلكه ترك بودند , به طوری كه عده ای از آنها تا امروز نیز ترك هستند . اغلب قبایل ترك به عكس اكثر قبایل ایرانی قالی های خود را مثل قالیهای بیجار دو پوده می بافند . در بین این قبایل ترك ناحیه هریس و تبریز , قشقائیها فارس و بعضی از ایالات افشار را در كرمان می توان نام برد . احتمال بسیار دارد كه خوانین ترك شرق كردستان ( شاید عده ای از افراد خاندان افشار كه هنوز در شمال بیجار مالك چندین روستا هستند و از لحاظ تاریخی با افشار های كرمان مربوطند ). برای قصور خود به قالیهای بزرگ و محكم نیاز داشتند , حال چگونه می توانستند چنین فرش هایی تهیه كنند ؟

بدیهی است : دستور دادند آنها را به همان شیوه عشایری و با با همان گره تركی و دو پوده پشمی تهیه كنند . یعنی به همان شیوه ای كه قالی یوشاك تا به امروز بافته می شود . در واقع قالی بیجار می تواند یكی از خویشاوندان دور قالی یوشاك تركیه باشد . چنانچه این فرضیه درست باشد بقیه نیز درست خواهد بود , بهاین معنی ككه چون پشم ( به عكی نخ ) ماده ای است كه حالت ارتجاعی دارد برای به دست آوردن فرشی كه مثلاً در هر اینچ 12×12 گره داشته باشد پود های پشمی را باید با شدت كوبید كه در تنیجه قالی های خشن و فشرده به دست می آید , یعنی همان ویژگی هایی كه در قالی بیجار دیده می شود .

شانه زدن پود های پشمی كار دشواری بود, بدین جهت قالی بافان بیجار علاوه بر شانه سنگین كه از آهن و چوب ساخته شده بود ناگزیر ابزار مخصوص دیگری برای این منظور تهیه كردند و آن شئی شبیه یك پنجه آهنی است كه 12 اینچ طول دارد . قالیبافان این پنجه را در فواصل نزدیك محكم روی پود ها می زنند تا در هر اینچ تعداد كافی از ردیف های گره به دست آید كه البته كاری خسته كننده ولی در عین حال ضروری است .

قالیبافی در ناحیه بیجار یك حرفه روستایی است . هیچ نوع كارگاه سازمان یافته قالیبافی در شهر و یا روستا های آن یافت نمی شود . دستگاه های بافندگی قدیمی و بدوی است . اغلب تیر های این دستگاه ها خمیده و ناصاف است . علت كجی قالی های بیجار تا حدی همین است . ولی تنها دلیل عدم توازن و تقارن در قالی های بیجار این نیست , بلكه به كاربردن پشم برای تار قالی علت عمده به شمار می رود . چون پشم حالت فنری دارد و كشیدن آن بر دار به طور یكنواخت دشوار است , و چنانچه كشش تارها یكنواخت نباشد قالی كج از آب در می آید .

بنابر مطالبی كه ذكر شد هنگامی كه شنیدم قالیبافان بیجار برای تار به جای پشم از نخ استفاده می كنند خوشوقت شدم . چه برای این منظور نخ خیلی بهتر از پشم است و ضمناً هیچ گونه تغییری در ظاهر ویا در طرز به كار بردن آن نمی دهد . از نخ برای پود تازك نیز استفاده می كنند و این نیز نوعی پیشرفت محسوب می شود . زیرا برای پود ضخیم هنوز پشم به كار می برند, یعنی همان گونه كه باید باشد , و اگر در این مورد نیز از نخ استفاده كنند ماهیت و چگونگی قالی بیجار به كلی تغییر خواهد كرد .

در ساختمان و بافت قالی تحولات دیگری نیز پدید آمده است . بیست و پنج سال قبل كه برای نخستیم بار از بیجار دیدن كردم ضخامت پود پشمی كه به كار می بردند به اندازه یك مداد سربی بود قالیبافان نیرومند باچنگال های 12 اینچی و شانه های سنگین با شدت بر روی آن می كوبیدند و در نتیجه قالی به قدری فشرده و محكم می گردید كه آگر آن را تا می كردند بدون شك پود ها ترك بر میداشت . بنابراین اكنون كه پود های نازك تری به كار می برند در این زمینه نوعی پیشرفت محسوب می شود . قالی قدیم بیجار بیش از اندازه فشرده بود .

تعداد طرح هایی كه در قالی بیجار به كار می رفت همیشه معدود بود و معمولاً از طرح های گردان استفاده می كردند . طراحا حرفهای , كه در شهر هایی مثل تبریز و كاشان و مخصوصاً كرمان افراد محترم به شمار می روند . در بیجار وجود ندارند هر چند گاه یكبار , یكی از مردم محل بهخاطر كسب شهرت طرح جدیدی تهیهمی كرد , ولی بدوناستثناء این طرح ها همیشه نامرغوب بود .

سابقاً طرح ها با روستاهای خاصی بستگی و ارتباط داشت و هنگامی كهمثلاً طرحی در یك روستا متدال می شد مردم آن فقط از همان یك طرح استفاده می كردند . برای آشنا ساختن روستائیان با طرح جدید ابتدا قسمتی را كه باید تكرار شود بر روی تكه ای قالی به اندازه یك پادری كه به آن (( واگیره )) می گفتند می بافتند و آن را در اختیار قالیبافان می گذاشتند تا از آن به عنوان الگو استفاده كند. با ایت روش بازرگانان می توانستند طرح های بهتر را در اندك مدتی رواج دهند . استفاده از روش جدیدتر , یعنی نمایاندن طرح بر روی كاغذ شطرنجی توزیع آن را ساده تر و آسانتر كرده است .

با این همه , قالی های معدود و انگشت شماری كه در حال حاضر در بیجار تهیه می شود فاقد طرح ها و نقشه های متنوع و مرغوب هستند .

بالا

کوههای بیجار 

کوههای حمزه عرب ، نقاره کوب ، بادامستان ، زاغه ، نسار ، چنگ الماس ، پنجه علی ، شاه نشین ، سر قیصه ، شاها ، چهل تن ، سنگ پا ، زرنیخ و...در منطقه بیجار قرار دارند.

بالا

آثار تاریخی بیجار 

قلعه بزرگ قم چقا ، پل تاریخی صلوات آباد ، بنای سنگی اوچ گنبد ،مسجد تاریخی خسروآباد ، تیمچه حاج شهباز خان ، تیمچه امیر تومان متعلق به دوره صفویه ، زیارتگاه حمزه عرب ، پنجه علی ، آثار سد خاکی جعفر آباد ، تپه نجف آباد ، مقبره آ یت الله فاضل گروسی و قلعه های تاریخی بسیار و مقابر و امامزاده هایی چون سید مسیب سید شکر ، مقبره صاحبه ، گنبد پیر صالح ، مقبره سید خضر از جمله اماکن و آثار تاریخی مو جود در شهرستان بیجار هستند و جمعا" حدود 60 اثر باستانی و تاریخی در آ ن شناسایی شده اند .

رود قزل اوزن از شاخه اصلی سفید رود از این منطقه می گذرد .

در گذشته بیجار دارای گردشگاههایی مثل باغ صفا ، سراب ، تخت ، چهار باغ ، بادامستان ، چم حاکمی ، باغچه چال یارمجه ، چشمه عزیز ، شاهرخ آ باد ، عباس آ باد و... بوده که اکثرا" تخریب شده و فعلا" محدوده شهر بازی ( باغ صفا ) و اطراف رود خانه بیانلو و صلوات آ باد ، سراب و تخت جهت تفریح و گردش در تابستان استفاده می شود .

بازارهای بیجار قدیم شامل افتخار نظام ، قیصریه سالار ،قیصریه سید لشکر ، بازار امیر تومان و بازار بزرگ بیجار بوده است .

در سال 1375 جمعیت این شهر حدود 47500 نفر و روستاهای آن حدود 68000 نفر بوده است که متا سفانه هر سال نسبت به سال قبل رشد منفی داشته است و مردم به شهرهای دیگر مهاجرت می کنند .

صادرات گروس را در درجه اول گندم و جو تشکیل میدهند کتیرا و فراورده‌های دامی مثل پشم و پوست و برخی غلات هم از این دسته اند . ماشین آلات کشاورزی ، صنعتی و لوازم خانگی ، پوشاک و خوار و بار هم به منطقه وارد می شود . لازم به ذکر است که بیجار در کشور ایران جزو رده های اول کاشت و برداشت گندم می باشد. مردم منطقه اكثراً كشاورز بوده و سالیانه بیش از 100هزار تن گندم تولید می كنند و به این جهت است كه بیجار انبار غله غرب كشور نامیده اند. دامداری نیز در كنار كشاورزی در این منطقه رونق بسزایی دارد، زنان علاوه بر كار منزل در امور كشاورزی نیز شركت دارند، انگشتهای هنر مند و چشمان تیزبینشان بر نقشه های قالی چرخیده تا دستان توانمندشان گره قالی ها و گلیم های زیبا و با دوام و مرغوب گروس را پیوند بزند.منطقه گروس دارای تمدنی كهن است و كتیبه هایی كه در بعضی از نقاط(قریه قم چقا) كشف شده و به خط هیراتیك نوشته شده، ثابت میكند كه قبل از پیدایش دولت آشور(حدود 3000 سال قبل) در این منطقه تمدنهای بزرگی وجود داشته است.

آثار باستانی موجود درمنطقه شاهدی بر این مدعا ست. از جمله این آثار میتوان به قلعه قم چقا یا دره پادشاهان، قلعه قزل قلعه و پل قدیمی صلوات آباد نام برد.مقبره امام زاده عقیل نیز در این منطقه وجود دارد

داروهای گیاهی بیجار فراوان و دارای اهمیت است من جمله ازوه (آویشن)، مرزه ،گل کو ، گل گاو زبان ، بید ، پونه ، بومادران ، ریواس ، خاکشیر ، اسفند ، سیسمبر(شاه نسترن) رازیانه ، بابونه ، زبان گنجشک، کنگر ، شنگ و انواع عر قیجات.

پرندگانی چون کبک ، بلدرچین ، عقاب ، جغد ، شاهین ، قرقی ، نوک قرمز و... در این منطقه زیست میکنند.قمری ، لک لک ،مرغابی ، فاخته ، هما ، سبز قبا ، هد هد و حواصیل زرد و خاکستری از پرندگان مهاجر بیجار به شمار می آ یند و در مناطق حفاظت شده ، قوچ ، میش ، کل ، بز و ... وجود دارد ، از دیگر پستانداران نیز می توان از خرس قهوه ای ، گراز ، روباه ، خرگوش ، گرگ ، گربه وحشی ، راسو ، کفتار ، خفاش ، جوجه تیغی و ... اشاره کرد .

اکثر مردم بیجار به زبان کردی گروسی تکلم میکنند و در این ناحیه دو گویش کردی از شاخه‌های کرمانشاهی و گویش گورانی تشخیص داده شده است.

از مساجد بیجار می توان مسا جد قا ئم ، جامع بازار ، امیرالمو منین ،سید ا لشهدا ء ، امام رضا ، فاطمیه ، ابوالفضل ، موسی ابن جعفر ، حضرت محمد (ص) ، امام حسن ، وحسینیه شهر را نام برد .

خیابان شهدا ، توحید ، بلوار امام ره ، طالقانی ، الماسیه ، مدرس، کمر بندی حلوایی ، کمر بندی بادامستان ( امیر نظام ) ، بلوار سراب ، خیابان ریگ سیاه ، بلوار رحمانی ، خیابان مرزبان ، فاضل ، از خیابانهای بیجار می باشند .

همچنین محلات عمده بیجار شامل بادامستان ، تازه آ باد ، ریگ سیاه ، نقاره کوب ، حلوایی ، تخت ، پشت قلعه ، یارمجه ، کارمندان ، فر هنگیان ، محمود آباد ، سراب ، شهرک مهدیه ، شهرک آ فتاب ، فرحی ، عسگر آ باد ، چشمه عزیز ، باغ صفا و غیره می باشد .

برخی از خانواده ها و ایلات سرشناس بیجار بر اساس مطالب کتاب سیما ی بیجار گروس عبارتند از ایل بایندر ،سهرابی ، ترکمندی ، طایفه اردلان ، ایل کبودوند ، امیرعلایی ها ، رضایی ها ، خواجه وند ، دارجی ، حسن تیموری ، گاوبازه ای ، مندمی ، شیخ اسماعیلی ، ورمزیار ، بورکه ای ، الوندی ، حکمت منش ، کاظمی ، گروسی ، محمد بیگی ، محمدی ، جمشیدی ، خدادادها ، وکیلی و غیره .

بیجار دارای حوزه علمیه ، دانشگاه پیام نور ، دانشگاه آزاد ، مرکز آموزش عالی فرهنگیان و ... است . مردمان شهر و روستاهای کرانی ( حسن آ باد یاسوکند ) ، بابارشانی ، پیر تاج ، توپ آغاج ، نجف آباد ، خسرو آباد، سیاه منصور و ... همواره جزو افتخارات گروس بوده و بزرگانی را در دامان پر مهر خود پرورده اند

گیا هان دارویی بیجار از شهرت جهانی بر خوردار است اما شرایط صادرات آن به خارج از کشور که می توانست باعث درآمدزایی و اشتغال افراد زیادی در این شهرستان باشد ، متاسفانه هنوز مهیا نشده است

بالا

جاذبه توریستی داخلی و خارجی شهرستان بیجار 

قابلیت ها و توان های جذب گردشگر در شهرستان بیجار

• 1- رودخانه قزل اوزن
• 2- چشمه آب تلخ
• 3- چشمه سراب بیجار
• 4- چشمه خاور آباد
• 5- چشمه قمچای
• 6- كوه سپه سالار
• 7- كوه پیر محمد
• 8- پنج پارك شهری
• 9- شكارگاه تپه ماهور اریاتان
• 10- شكارگاه ارتفاعات یوسف سیاه
• 11- شكارگاه ارتفاعات شهرك
• 12- شكارگاه رودخانه علی آباد قمچای
• 13- شكارگاه كوه قیه
• 14- شكارگاه جنگل الماس
• 15- منطقه حفاظت شده بیجار
• 16- گونه سار غالب جانوری و نادر
• 17- پیست اسكی موجود و دارای پتانسیل برای احداث
• 18- تاسیسات و تجهیزات ورزشی موجود (پیست اسكی ،‌سالن های ورزشی)
• 19- روستاهای دارای با قابلیت گرایش تاریخی - باستانی
• 20- روستاهای دارای قابلیت با گرایش های مذهبی
• 21- قلعه قمچای در دهستان كرانی
• 22- چنگیز قلعه
• 23- برج آجری آتشفون بابا
• 24- برج سنگی نیكی ارخ
• 25- امامزاده عقیل
• 26- پل صلوات آباد
• 27- مسجد خسروآباد
• 28- برج اوج گنبد
• 29- قلعه باشقون تدان
• 30- قلعه كهنه
• 31- تیمچه حاج شهباز خان
• 32- تپه لاوردنی
• 33- چالو تپه
• 34- تپه شهرك سفال
• 35- پای تپه
• 36- حسین تپه
• 37- تپه كاش
• 38- تپه قمشلو
• 39- تپه سراب
• 40- تپه دودی
• 41- تپه قشلاق خانه
• 42- تپه قبا سرخ
• 43- تپه قراطوره
• 44- تپه داركین اسكندر
• 45- تپه گوسوار
• 46- تپه حیدر بیگ
• 47- تپه دیونه
• 48- تپه نجوق
• 49- تپه چقا
• 50- تپه پیرتاج
• 51- تپه بابارستانی
• 52- تپه قوشا
• 53- جاذبه های فرهنگی ، مذهبی ، و اجتماعی (زبان ، لباس ، مراسم و اعیاد ، رقص و موسیقی)
• 54- مراسم عید نوروز
• 55- صنایع دستی (قالی بافی ، گلیم و جاجیم ، صنایع چوب و ...)
• 56- زیارتگاه صاحبه خاتون
• 57- زیارتگاه امامزاده عرب
• 58- زیارتگاه امامزاده فاضل
• 59- زیارتگاه پیر صالح

جاذبه های گردشگری استان کردستان- قسمت اول

تالاب بين‌المللی قوپی باباعلی

 

این تالاب با ویژگیهای طبیعی و پرندگان خاص خود در میان مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط زیست یكی از تالابهای مهم منطقه مهاباد محسوب گشته، در لیست تالابهای مهم بین‌المللی كنوانسیون رامسر قرار دارد و از بهترین زیستگاه پرندگان آبزی و كنار آبزی بشمار می رود. این تالاب در كیلومتر 35 و عمق 5/2 كیلومتر جاده ترانزیتی مهاباد - میاندوآب و در نزدیكی قریه قوپی بابا‌علی قرار گرفته است. مختصات جغرافیایی این تالاب 52-45 طول شرقی و  56-36 عرض شمالی واقع گردیده است و وسعت آن 1000 هكتار می‌باشد. میزان املاح آن از غلظت بالایی برخوردار است بطوریكه در سالهای 1353 و 1354 مقدار زیادی نمك بعد از خشك شدن تالاب برداشت می‌گردید، البته در حال حاضر مقدار نمك آن كمتر گردیده است.

تالاب قوپی بابا‌علی دارای دیپلم افتخار از سازمان ملل متحد "یونسكو" است و پرندگانی نظیر اردك سرسبز، حنایی، آنقوت، انواع غاز وحشی، تنجه و ... در آن زیست می نمایند

 

تالاب کانی برازان

 

این تالاب در 40 كیلومتری شمال شهرستان مهاباد و مابین روستاهای بفروان، قره داغ و خورخوره واقع گردیده است. مساحت كل آن حدود 900 هكتار و عمق متوسط آب در آن 60 سانتی متر و حداكثر عمق آن 120 سانتی متر می‌باشد. ارتفاع آب از سطح دریای آزاد 1625 متر می‌باشد. دایك ساحلی احداثی توسط وزارت نیرو، تالاب را به دو قسمت شمالی و جنوبی تقسیم كرده است. آب تالاب از چشمه آب شیرین روستای قره داغ و شاخه انحرافی رودخانه مهاباد در پایین دست روستای خورخوره تامین می گردد.

بخش جنوبی تالاب در دامنه كوه قره داغ (سیاه كوه) واقع گردیده و كوه مذكور و تپه بابا‌حیدر بر آن مشرف هستند. به دلیل موقعیت توپوگرافی و وجود توده‌های نی‌زار، پذیرای بیشترین جمعیت پرندگان مهاجر آبزی و كنار آبزی از جمله گونه در خطر انقراض اردك سر‌سفید و گونه‌های حمایت‌شده اردك مرمری، پلیكان، قو، فلامینگو، حواصیل عقاب تالابی و همچنین سایر پرندگان همچون انواع غاز، انواع مرغابی، آنقوت و ... می‌باشد.

غیر از پرندگان موجود در تالاب یك نوع وزغ سبز معمولی و یك نوع قورباغه مردابی و همچنین ماهی كپور در این تالاب زیست می‌نمایند.

این تالاب با حد و حدود تعیین شده جهت افزایش سطح حفاظتی و تعیین آن به عنوان منطقه حفاظت شده كانی برازان، بعد از تكمیل مطالعات زیست محیطی به شورای عالی حفظ محیط زیست پیشنهاد شده است.

مطالعات باستان شناختی در كردستان

بررسی ها، پژوهش ها و كاوش های باستانی شناسی در كردستان نشان می دهد كه این استان از نظر باستان شناختی از اهمیت بسزایی برخودار است. بررسی های اخیر در غار" كرفتو" و غار " كانی میكاییل" شهرستان دیواندره، سكونت انسان های اولیه را به اثبات رسانده است. به ویژه در كاوش های غار" كانی میكاییل" در فاصله دوهزار متری غار" كرفتو" كه احتمال ارتباط این دو غار را مطرح می سازد، سكونت انسان های اولیه به اثبات رسیده و استقرارهای فصلی در داخل غار، كاوش های فصل اول و دوم داخل و بیرون غار كرفتو، كشف بقایای آثاری از تیغه های سنگی، سفالی و ... و آثار دوره نوسنگی به وضوح مشخص شده است.

نكته قابل توجه ، وجود آثار قبل از دوره نوسنگی در داخل غار " كانی میكاییل " است كه بقایای استقرارهای فصلی، اجاق، خاكستر و دست افزار( ابزارهای دستی ) های سنگی در آن به دست آمد. نشانه ها و آثار به دست آمده تاریخی، مسائل حدود 7 تا 8 هزار سال قبل را برای كاوشگران روشن نموده است. نتایج این تحقیقات در دست انتشار است و قطعاً ارتباط فرهنگی با غارهای "شانیدر" و سایر اماكن پیش از تاریخ در كردستان عراق، كرمانشاهان و همچنین آذربایجان غربی نیز مشخص خواهد شد. تپه های " توبره ریزه" و" تیانه" و غار " كله كان" كه آثاری قدیمی  از آنها به دست آمده نیز وضعیت پیش از تاریخ كردستان را تا حدودی روشن ساخته است.

تپه تیانه

این تپه در 26 كیلومتری غرب كامیاران واقع شده و به دلیل كشف سفال های منقوش پیش از تاریخ در آن،  بسیار حائز اهمیت است. در گمانه ( چاهی كه برای آزمایش قنات حفر كنند ) زنی این تپه، شش طبقه استقرار یافته، به دست آمده است. در طبقه اول آثار دوره اسلامی، طبقه دوم آثار ساسانی و در طبقه سوم كه به اواسط و اواخر هزاره سوم پیش از میلاد تعلق دارد، سفال های ساده به رنگ های سیاه، كرم و خاكستری به دست آمد. در طبقه چهارم سفال های نخودی رنگ ساده از هزاره دوم پیش از میلاد ، و در طبقه پنجم آثاری هم عصر با "تپه گیاه نهاوند" از سفال نخودی با نقوش هندسی قهوه ای رنگ یافت شد. طبقه ششم كه قدیمی ترین آثار تپه درآن به دست آمد، دارای سفال های منقوش قرمز مانند سفال های چشمه علی ری، اسماعیل آباد، ساوجبلاغ و والاتپه بود. تاریخ این سفال ها به هزاره چهارم و اواخر هزاره پنجم پیش از میلاد، یعنی حدود 7 هزار سال پیش می رسد.

تپه توبره ریزه

این تپه در یك كیلومتری جنوب شهر كامیاران واقع شده و معرّف عصر مس در منطقه كردستان است. آثار این تپه  با آثار "تپه حصار دامغان" قابل مقایسه و فرهنگ سفال نخودی رنگ در این منطقه گسترش یافته است. به طور كلی در تپه توبره ریزه پنج دوره استقرار، از هزاره سوم پیش از میلاد تا قرن های 7و8 هـ.ق تشخیص داده شده است. در طبقه پنجم، قدیمی ترین سفال های مربوط به هزاره سوم پیش از میلاد با رنگ نخودی و نقوش قهوه ای رنگ به دست آمد. یك لوحه گلی با نقش درخت نیز در این طبقه یافت شد. در طبقه اول كه جدیدترین آنها است سفال های دوره اسلامی به ویژه قرن هفتم و هشتم هـ.ق یافت شد.

تپه باستانی زیویه

این تپه در روستای زیویه، حدود 55 كیلومتری جنوب شرقی شهر سقز واقع ، و از محوطه بسیار وسیعی برخوردار است. طی كاوش های باستان شناسی در این تپه، قلعه باستانی زیویه از زیر خاك بیرون آمد. این قلعه روی یكی از تپه های نسبتاً مرتفع منطقه ساخته شده و بر محیط اطراف ، اِشراف كامل دارد.

در نخستین كاوش كه توسط " ایوب ربنو" در سال 1325 شمسی دراین منطقه صورت گرفت و بیشتر جنبه تجاری داشت، اشیای منحصر به فردی از یك تابوت برنزی به دست آمد كه در نوع خود از شاهكارهای فلزكاری و سفال گری محسوب می شود. همین امر موجب تخریب بسیاری از آثار معماری ارزشمند این قلعه ( كاخ دژ) عظیم گردید. این قلعه كه به اقوام ماد و ماننایی تعلق داشت،  در حدود 2700 سال پیش ساخته شده است.

در سال 1345 شمسی اولین فصل كاوش های علمی باستان شناسی دراین تپه آغاز شد و تا سال 1380 ادامه یافت. طی چند فصل كاوش، نتایج قابل توجهی در زمینه شناخت وضعیت معماری آن به دست آمد. از جمله اشیای به دست آمد ه در این كاوش ها، قطعات عاج منقوش بود كه نقوش حیوانی و صحنه شكار اساطیر روی آنها حك شده و از ارزش ویژه ای برخوردار است. اهمیت این قطعات به حدی است كه از روی دو نمونه از آنها، نقش برجسته آبیدر سنندج ، طراحی، بزرگ نمایی و ساخته شد.

برای احداث قلعه زیویه، استادكاران پس از بنیاد مصطبه ( مكانی از سطح زمین یا كف اطاق اندكی بلندتر باشد و بر آن نشینند ) ، سكوهایی برای دست یابی به سطح صاف و هموار پدید آوردند و در بین شیب های موجود در تپه، با بهره گیری از خشت خام،  سنگ و چوب قلعه ای در نهایت استحكام و پایداری بنا نهادند. پی ها و پله های پایه ستون ها از سنگ ساخته شده و برای ساخت دیوارها، خشت خام به ابعاد 16×46×46 سانتی متر به كار رفته است.

ورودی اصلی قلعه با 21 پله سنگی، در شرق تپه قرار دارد. از جالب ترین قسمت های قلعه، تالار ستون دار آن با 16 پایه ستون سنگی مدور است. قطر این پایه ستون ها حدود 95 تا 105 سانتی متر است. كف تالار با خشت خام به صورت شطرنجی مفروش شده است. دیگر بخش های این قلعه عظیم شامل سالن ها، حیاط ها و اتاق های متعددی است كه هر یك عملكردی خاص داشت.

نكته قابل توجه ، استفاده از فاصله پشت بندهای ایجاد شده برای استحكام و ایستایی دیوارهای قلعه است كه به عنوان سیلو( انبار غله ) مورد استفاده بود. در كاوش های سال 1380، نمونه هایی از غله در كف انبارها كه هر یك بیش از 8 متر عمق داشت، به دست آمد.

غار باستانی كرفتو

غار كرفتو در شهرستان دیواندره، 72 كیلومتری شرق شهر ستان سقز قرار دارد. با توجه به تحقیقات به عمل آمده، در دوران "مزوزوییك" ( یكی از دوره های زمین شناسی ) كرفتو در زیر آب بود و در اواخر این دوره ارتفاعات آن از آب خارج شد. غار كرفتو ازغارهای آهكی و طبیعی است كه در ادوار مختلف ، جهت استفاده و سكونت انسان تغییر حالت داده و با معماری صخره ای در چهار طبقه ، در دل كوه حفر شده است.

مستشرقین و محققین بسیاری از جمله دمرگان، راولینسون، كرپورتر، خانیكف و فون گال از غار كرفتو بازدید و نقشه هایی از آن تهیه و ارائه نموده اند. كرپورتر نقشه غار را تهیه كرد، استین آن را تكمیل ، و فون گال آن را تصحیح كرد. در مقالاتی كه توسط محققین به چاپ رسیده، به دلیل وجود كتیبه ای یونانی بر سر در یكی از اتاق های طبقه سوم، از این غار به عنوان معبد "هراكلس" ( هركول) نام برده شده است. ترجمه این كتیبه چنین است:" در آنجا هراكلس سكونت دارد باشد كه پلیدی در آن راه نیابد".

طول غار حدود750 متر است و راه های فرعی متعددی از آن منشعب می شود. در طول سكونت انسان دراین غار، تغییرات و دگرگونی های عمده و دخل و تصرفات بسیار در آن به وجود آمده و حجاران هنرمند، به زیبایی، فضاهایی را در مدخل های غار تراشیده و اتاق ها، راهرو و دالان های متعددی را به وجود آورده اند.

این غار در میان غارهای دست كن ایران، از معماری كاملی برخوردار است. ورودی غار از دامنه كوه حدود 25 متر فاصله دارد. در گذشته راهی نسبتاً سخت و دشوار در كمر كوه، بازدید كنندگان را هدایت می كرد، ولی امروزه با عبور از پلكانی فلزی می توان به دهانه ی ورودی غار رسید.

در معماری صخره ای این غار چهار طبقه شناسایی شده است. این امر از اهمیت ویژه ای در معماری صخره ای برخوردار است. در معماری غار، علاوه بر ایجاد اتاق ها و راهروهای عبوری، سعی شده تا اتاق ها با هم مرتبط باشند و نورگیرها و پنجره هایی  به سمت بیرون و مناظر طبیعی ارتفاعات مجاور غار ، تعبیه شده است. بر دیوارهای غار در بعضی از اتاق ها نقوشی از حیوان، انسان و گیاه حجاری شده كه بیشتر جنبه آیینی دارد.

این غار در سال 1379 گمانه (چاهی كه برای آزمایش قنات حفر كنند ) زنی شد و با بررسی باستان شناختی در محوطه بیرون و داخل غار، آثاری از دوران های مختلف به دست آمد. كشف تراشه های سنگی در طبقه چهارم و محوطه بیرون غار می تواند نشانه ای از استفاده ی انسان ، در دوران پیش از تاریخ از این غار باشد. همچنین نمونه سفال ها و اشیای به دست آمده ، ادامه ی سكونت انسان را در طول دوران تاریخی اشكانی و ساسانی و دوران اسلامی یعنی قرون ششم تا هشتم هـ. ق ثابت می كند.

اقداماتی در طول سال های 1378 و 1379 انجام شده كه شامل سامان دهی محوطه بیرون غار، پله بندی، سكوهای استراحت، پاركینگ، سرایداری، سرویس های بهداشتی و برق كشی غار است.

غار و محوطه باستانی كله كان

منطقه آرندان و كله كان در شمال غربی سنندج واقع شده است. این منطقه درون دره ای بسته قرار گرفته و سرچشمه رود آرندان- از سرشاخه های رودخانه قشلان- در آن جاری است. این منطقه از دیرباز به عنوان یكی از كانون های استقرار انسان در دوران نوسنگی مطرح ، و هسته ی اولیه بنای یك دهكده نوسنگی در آن یافت شده است.

غار كله كان یكی از كهن ترین كانون های استقرار انسان در دوران جمع آوری و مصرف غذا

است كه در آن آثاری هم زمان با ابزارهای دوره نوسنگی غار كرفتو به دست آمده است

معرفی باغ های زیبای استان كردستان

 

باغ سازی نزد ایرانیان سابقه دیرینه ای دارد. باغ در فرهنگ ایرانی همانند كشتی نوح كه موجودات زنده را حفظ  كرد، دارای اهمیت است. در این میان چهار باغ  به خاطر چهار عنصر مقدس و گردونه زندگی، از اهمیت خاصی برخوردار بود.باغ سازی در كردستان به دلیل علاقه مندی والیان كردستان به سبك معماری ایرانی و باغ سازی ایران، رونق و گسترش یافت. از چندین چهار باغ، اكنون فقط نام برخی از آنها در كردستان باقی مانده است.

باغ امیریه

یكی از باغ های قدیمی شهر سنندج كه در دامنه كوه آبیدر قرار دارد باغ امیریه است. این باغ كه از باغ های شاخص استان كردستان محسوب می شود، توسط " امیر نظام گروسی" كه مدتی نماینده دولت در كردستان بود، ساخته شد.

باغ امانیه

از دیگر باغ های دامنه آبیدر، باغ " امانیه" است كه به وسیله " امان الله خان اردلان" ایجاد شد. هر چند شكل و فرم این باغ ها با تغییرات فراوان مواجه بوده، اما هنوز به نام های قدیمی شناخته می شوند.

چهارباغ خسروآباد

یكی از چهارباغ های معروف منطقه غرب كشور كه شاید بتوان آن را پس از چهارباغ اصفهان قرار داد، چهارباغ خسروآباد سنندج است كه احتمالاً در زمان كریم خان زند و خسروخان اول اردلان ایجاد شده بود. این چهارباغ در مقابل عمارت با شكوه خسرو آباد، درحد فاصل خیابان های كشاورز و بلوار شبلی و خیابان اردلان واقع بود.

این باغ كه دقیقاً به وسیله چهار خیابان به چهار قسمت تقسیم شده بود، تا حدود سال 1345 نیز موجود بود، اما شهر سازی جدید موجب شد تا به جای آن خانه هایی كه اكنون پیرامون این عمارت وجود دارند، احداث شوند. جز درختان پیرامون عمارت و جوی آب مركزی، دیگر عناصر چهار باغ از بین رفته و بسیاری از درختان و حوضچه ها نابود شده اند. ( توضیح مفصل در مورد این چهار باغ در كتب تحفه ناصری، حدیقه ناصری و تاریخ مستوره آمده است.)

از دیگر چهارباغ های قدیمی

باید ازچهارباغ گروس در جنوب بیجار نام برد كه اعتماد السلطنه در" مرآت البلدان" توصیف جامعی از آن ارایه و احداث آن را به سال 1104 هـ.ق نسبت داده است.چهارباغ سنندج نیز از چهار باغ های نابود شده است . به نظر می رسد كه محله قدیمی چهار باغ سنندج، در قدیم جایگاه این چهارباغ بود. در تاریخ اردلان به این چهارباغ اشاره شده است

معرفی  جاذبه های طبیعی استان كردستان

 

 

پوشش گیاهی و جنگل ها

استان كردستان از طبیعتی زیبا برخوردار است و جنگل بخشی از زیبایی های استان را شكل بخشیده است. جنگل های استان دراطراف شهرهای بانه و مریوان واقع شده و بعد از جنگل های شمال كشور در درجه ی دوم اهمیت قرار دارد. در حال حاضر جنگل های استان به صورت درختچه و بوته های پراكنده درآمده است. معروف ترین درختان جنگلی این جنگل ها بلوط ، مازو یا دار مازو، گلابی، زبان گنجشك ( ون)، گردو، سیب وحشی، پسته وحشی (بنه) ، زالزالك، آلبالو جنگلی، بادام تلخ ،ازگیل، داغداغان، نارون، افرا و درخت هایی مانند گز و بید وحشی در كنار رودخانه است.

به طور كلی می توان نواحی جنگلی استان را چنین تقسیم نمود:

- جنگل های منطقه مریوان، كه وسعت آن 185000 هكتار است.

- جنگل های منطقه بانه، كه مساحت آن حدود 50000 هكتار تخمین زده می شود.

- جنگل های منطقه سقز كه مساحت آن حدود 7000 هكتار است.

- جنگل های منطقه سنندج كه مساحت آن حدود 78000 هكتاراست و بیشتر درغرب كامیاران و جنوب سنندج واقع شده اند.

پارك جنگلی آبیدر

این پارك در ضلع غربی شهر سنندج در دامنه كوه آبیدر قرار دارد. آبیدر در فرهنگ منطقه جایگاه خاصی دارد و به دلیل پر آب بودن چشمه سارها، قنات ها و وجود باغ های متعدد مانند امانیه، امیریه و ... چنین نامیده می شود.

از زمانی كه شهر سنندج بنیان نهاده شد، آب چشمه های آبیدر به شهر منتقل شد. هنوز هم قنات عمارت خسروآباد، آصف، وكیل، مشیر و تعدادی از بناها، به نوعی از این كوه سرچشمه می گیرد. در سال های اخیر در این كوه پاركی احداث و سكوبندی و داده سازی در آن انجام شده است. نقش برجسته ای هم در آن ساخته شده كه بسیار قابل درنگ است. این منطقه از مكان های زیبای شهر سنندج است.

منطقه اورامان

یكی از مناطق زیبای استان كردستان، منطقه ی اورامان است كه در شرق مریوان قرار دارد و دارای كوهستان های زیبا با پوشش جنگلی است. رودخانه بزرگ سیروان ، از این منطقه و دره ی اورامان عبور می كند و به رودخانه دیاله در عراق می پیوندد.

یادآوری این مهم ضروری است كه جنگل ها و مناطق بسیاری چون جنگل های بانه، مریوان و همچنین " دره شاهان" كه در كنار قلعه " قم چقای" واقع شده است از مراكز مهم طبیعی استان محسوب می شوند.

 

 

دریاچه ها و آبشارها

 

دریاچه زریوار

این دریاچه در سه كیلومتری شمال باختری مریوان و در ارتفاع 1285 متری از سطح دریا قرار دارد و از زیباترین میراث های طبیعی استان كردستان به شمار می آید. آب این دریاچه از چشمه های جوشان و رودخانه های چندی كه به آن می ریزد، تامین می شود. حجم آب دریاچه از 5/22 میلیون متر مكعب تا 5/47 میلیون متر مكعب در طول سال متغیر است. طول دریاچه شش كیلومتر و عرض آن 1700 تا 3000 متر است. مساحت آن حدود 720 هكتار است.

وجه تسمیه زریوار و زریبار كه هر دو در منطقه متداول است، به واژه " زری" كه در زبان كردی به معنی دریاچه است، باز می گردد. پسوند " دار" و " بار" پسوند تشبیهی، و زریبار یا زریوار به معنی دریاچه وار است. درباره این دریاچه افسانه های متعددی وجود داد كه مشهورترین آنها وجود شهری مدفون در زیر آب های دریاچه است.

آبشاربل

در یكی از روستاهای منطقه اورامان و در مرز استان كرمانشاهان، روستایی به نام " بل" واقع است. دركنار این روستا، در جاده ای كه به " كوسه هجیج" منتهی می شود، آبشاری زیبا وجود دارد كه به عقیده كارشناسان دارای آبی عالی برای شرب است. این آب با فشار زیاد و در حجم بسیار از شكاف كوهی بیرون می ریزد و عظمت و شكوه طبیعت را جلوه گر می سازد. این آب در مسیر خود به رودخانه سیروان می ریزد.

چهل چشمه

چهل چشمه از كوه های مرتفع كردستان است. این كوه دارای آبشارها و چشمه های بسیار زیبایی است و وجه تسمیه آن نیز حكایت از وجود چهل چشمه آب دارد. این كوه در منطقه "خورخوره" از شهرستان دیواندره قرار دارد و منطقه ای سردسیر و برف گیراست. در این كوه می توان در تمامی سال برف را مشاهده كرد. این كوه یكی از سرچشمه های رودخانه جغاتو ( جغتو) و سپید رود است و دارای چشمه سارهای فراوان و دامنه های سرسبز و زیبا است.

چشمه باباگرگر

در روستای "بابا گرگر"، در 18 كیلومتری شمال شرقی شهرستان قروه، چشمه ای جوشان همیشه می خروشد كه به آن "دنگز" می گویند. آب این چشمه در استخری عمیق و مدور به محیط 200 متر جمع می شود. این چشمه پر آب دارای آبی است كه رنگ آن مایل به سرخ است و در بعضی مواقع به رنگ زرد مایل به لیمویی در می آید. آب این چشمه به علت وجود املاح معدنی به ویژه گوگرد ، رنگین است. ظاهراً این آب برای امراض سودایی و پوستی مناسب است و در درمان سوء هاضمه و دیگر بیماری های دستگاه گوارش و نیز راشیتیسم و درمان تورم مؤثر می افتد. این چشمه و امامزاده باباگرگر در كنار آن، از مكان های طبیعی و تاریخی استان محسوب می شوند.

سراب وینسار

یكی از چشمه های قدیمی شهرستان قروه، چشمه سراب است كه با آب بسیار گوارا و عالی در داخل روستای " وینسار" از دل زمین بیرون می آید. در حقیقت روستای وینسار پیرامون این چشمه شكل  گرفته است. این چشمه سال های سال است كه تأمین كننده آب روستا، هم برای شرب و هم كشاورزی است. اطراف چشمه اصلی سنگ چین شده و قدمت سنگ چین آن حدود دو تا سه قرن بر آورد شده است. تا حدود سی سال پیش مردم روستا در ماه خرداد مراسم شكرگزاری و قربانی برای " سراب "، برگزار می كردند. در این مراسم ضمن قربانی كردن گوسفندان به جشن و شادمانی می پرداختند و احترام ویژه ای برای این چشمه قایل بودند.

سراب قروه

در بخش جنوبی شهر قروه سرابی طبیعی وجود دارد كه یكی از تفرج گاه های مردم منطقه محسوب می شود. این سراب دارای آبی خوب و گواراست. به همین دلیل شهر قروه در كنار آن ایجاد شده است. بخشی از آب كشاورزی و مشروب قروه از این آب تأمین می شود.

آبشاركویله

یكی از مكان های دیدنی استان كردستان ، آبشار" كویله " است كه در شهرستان مریوان و در مسیر جاده مریوان – سقز واقع است. این آبشار زیبا در فصل بهار از مكان ها دیدنی و زیبای منطقه محسوب می شود.

چشمه آب تلخ ( پیرصالح)

چشمه آب تلخ در روستای قشلاق از شهرستان بیجار قرار دارد. علت نامگذاری این چشمه به علت تلخ بودن آب آن است. هر چند دلیل تلخ بودن آب این چشمه به روشنی مشخص نشده است، اما آب آن برای درمان بیماری های روماتیسمی مؤثر است.

چشمه كواز

این چشمه در50 كیلومتری شمال غربی كامیاران و در10 كیلومتری شمال غربی روستای پلنگان در دامنه كوه واقع شده است. آب این چشمه طعم گوگردی دارد و در محل جوشش آن از زمین، رنگ آب شیری است و خود نشان دهنده وجود مواد آهنی و گوگردی درآب است. آب این چشمه در استخر كوچكی جمع می شود و از آن برای نوشیدن و نیز درمان بیماری های مجاری تنفسی، روماتیسمی و بیماری های جلدی استفاده می شود.

علاوه بر این چشمه ها می توان به موارد زیر نیز اشاره كرد:

چشمه خاور آباد: این چشمه در جنوب شرقی چشمه سراب بیجار واقع است.

چشم قم چقای: در 17 كیلومتری قم چقای در دهستان " سیاه منصور" شهرستان بیجار واقع است.

چشمه هفت آسیاب: در روستای شریف آباد از دهستان سیاه منصور واقع است

وضعیت عمومی استان کردستان

                                              

کردستان استانی سرسبز و خرم با وسعتی معادل بیست و هشت هزار و دویست و سه کیلومتر مربع در غرب ایران و در مجاورت بخش شرقی کشور عراق قرار دارد. این استان که در دامنه ها و دشتهای پراکنده سلسله جبال زاگرس میانی قرار گرفته است، از شمال به استانهای آذربایجان غربی و زنجان ، از شرق به همدان و زنجان، از جنوب به استان کرمانشاه و از غرب به کشور عراق محدود است. استان کردستان بین سی وچهار درجه و چهل وچهار دقیقه تا سیوشش درجه و سی دقیقه عرض شمالی و چهل وپنج درجه و سیویک دقیقه تا چهل وهشت درجه و شانزده دقیقه طول شرقی از نصف النهار گرینویچ قرار گرفته است. استان کردستان براساس آخرین تقسیمات کشوری در سال یکهزار و سیصد و هفتاد و پنج دارای هشت شهرستان، دوازده شهر، بیست و یک بخش، هفتاد و هشت دهستان و هزار و هفتصد و شصت و پنج آبادی دارای سکنه بوده است. شهرستانهای این استان عبارتند از: بانه، بیجار، دیواندره، سقز، سنندج، قروه، کامیاران و مریوان. در حال حاضر استان کردستان با مجموعه شهرها، روستاها و عشایری که در اقصی نقاط آن پراکنده شده و استقرار یافته اند، به یکی از نواحی در حال توسعه غرب کشور تبدیل شده و از پتانسیلهای توریستی و تفرجگاهی بسیار خوبی برخوردار می باشد.مرکز این استان شهر سنندج می باشد.

• کردستان
• موقعیت جغرافیایی استان کردستان
• موقعیت جغرافیایی و تقسیمات سیاسی استان
• جغرافیای طبیعی و اقلیم استان کردستان
• بناهای یادبود تاریخی:
• بناهای یادبود مذهبی :
• جاذبه های طبیعی :
• فرهنگ و هنر:

قلعه های کردستان

قلعه پالنگان

 

                                   

                                             

روستای " پالنگان" در 15 كیلومتری شهر كامیاران و ابتدای منطقه اورامان قرار دارد. در 800 متری روستا در دره زیبای " تنگیور" و در محل چشمه های پر آب " شیخ علاء الدین"، " شیخ خاتون" و " شیخ عمر"،  قلعه پالنگان وجود داشت كه اكنون بقایای اتاق ها، آتشكده ها و پل های قدیمی آن پابرجاست. آثار به دست آمده از قلعه و بقایای پل های ساخته شده بر روی رودخانه، قدمت آن را به دوره پیش از اسلام می رساند.

نویسنده كتاب" تحفه ناصری" قلعه را مدتها محل سكونت امرای " كلهر" دانسته و می نویسد: خسروخان اردلان در سال 564هـ. ق قلعه را متصرف و جزو قلمرو خود درآورد و از آنجا كه آب وهوای قلعه "زلم" ، در شهر زور آباد مناسب نبود، مركز فرمانروایی خود را به "پالنگان" انتقال داد. مدارك حاصل از كاوش های باستان شناسی مرتبط با این دوره و نزدیك بودن قلعه به كتیبه " تنگیور" انتقال از قلعه " زلم" به پالنگان را ثابت می كند.

قلعه تا بعد از انتقال مركز حكومت  خاندان اردلان از پالنگان به " حسن آباد" ، یعنی در حدود قرن دهم هـ.ق آباد بود.

شهرستان سنندج- قسمت اول

شهرستان‌ سنندج‌:

                     

                           

                                          

                                          

در گذشته به جای شهر سنندج فعلی شهری به نام «سیر» وجود داشت که این کلمه در فارسی به معنای «سی‌سر» است. سنندج (سنه یا سنه دژ) که از شهرهای کهن و مقدس است به آیین مهر و زردشت در این بخش ایران باز می‌گردد. ارتباط این شهر و نواحی مجاور آن با اساطیر پهلوانی آریایی از اهمیت و قدمت این شهر حکایت می‌کند. شهر جدید سنندج در دوره صفوی و در روزگار شاه‌صفی در سال ۱۰۴۶ هجری قمری توسط «سلیمان‌خان اردلان‌» پایه گذاری شد.

پیشینه

 قبل از اسلام

گورستان متعلق به عصر آهن در نزدیکی قلعه حسن آباد سنندج

شهر در قدیم روی تپه بزرگی در کنار رودخانه قشلاق به نام «پیالکه توش نوذر» قرار داشته‌.شهر کهن «سنه‌دژ» در اثر زلزله و هجوم مغول ویران شد و تا زمان صفوی به صورت دهکده‌ای به حیات خود ادامه داد. مرکز حکومتی این شهر پس از ویرانی، به قلعه حسن‌آباد منتقل شد. قلعه حسن‌آباد که دژی ساسانی بود، نزدیک این شهر واقع بود و همواره به عنوان پادگانی برای حمایت از این شهر عمل می‌کرد. قلعه حسن آباد بر ‏فراز تپه ای به ارتفاع ۴۰۰ متر در جنوب روستایی به نام حسن آباد قرار گرفته‌است. به گفتهٔ باستان شناسان در جنگ‌های ایران و روم از این منطقه به نام یکی از بزرگ‌ترین دژها و پایگاه‌های مبارزه برای ایرانیان بوده‌است.این قلعه آثار دوران اشکانیان و ساسانیان می‌باشد و به نام مرکز حکومت غرب ایران کنونی بهره گیری می‌شده‌است. در نزدیکی قلعه حسن آبادگورستان عصر آهنی که بیشتر آثار عصر آهن ۲ و ۳ را که حدود ۱۲۰۰ تا ۸۰۰ قبل از میلاد است در بر دارد. آثار همراه اسکلت‌ها قطعات آهنی و مفرغی و سفال نخودی و خاکستری که مشخصه این دوره‌است میباشد.از جمله نکات قابل توجه فک بیشتر جمجمه جدا شده و سر یکی از اجساد در داخل ظرفی قرار داشت.اجساد شیوهٔ تدفین مشخصی ندارند و به همهٔ صورتها از جمله طاق باز و چمباتمه‌ای (جنینی) گور سنگی و ساده و مرکب و تدفین ثانویه میباشند.

[ویرایش] بعد از اسلام

سنندج مدت چهار قرن تحت حکومت حکام موروثی خاندان اردلان بود که نسبت خود را به ساسانیان می‌رسانیدند.خانواده اردلان، به جز یک وقفه کوتاه، در سراسر دوره صفوی قدرت را در دست داشتند.

در سال ۱۱۴۶ هجری قمری، کریم‌خان زند سنندج را ویران کرد و پس از یک دوره هرج و مرج، «خسروخان اردلان» (مقلب به کبیر) در سال‌های ۱۱۶۸ تا ۱۲۴۰ هجری قمری در سنندج مستقر شد.آقا محمد خان قاجار، به پاداش این شجاعت، حکومت سنقر(کلیایی) را به او داد. از سال ۱۲۱۴ تا ۱۲۴۰ هجری قمری «امان‌الله خان اردلان» (کبیر) پسر «خسروخان» در سنندج حکومت کرد که در این مدت اصلاحات زیادی برای آبادانی و عمران شهر سنندج به عمل آمد. امان الله خان کبیر، پسری به نام «خسروخان ناکام» (ناکام، چون جوان مرگ شد. تولد ۱۲۰۵، وفات ۱۲۴۰) داشت. او به خاطر توانایی اش در سواد و ادبیات، مشهور و زبانزد بود. پس از او در زمان پسرش «رضا قلی»، جنگ و منازعات در میا خانواده اردلان گسترش پیدا کرد. برادر او «امان الله» (معروف به غلامشاه خان) در سال ۱۲۶۵ تا ۱۲۸۴ حکومت کرد که آخرین وارث حکومت اردلان‌ها در کردستان بود.

سنه پیش از سال ۱۰۴۶ هجری قمری روستای کوچکی بود که طا یفه‌ای به نام زرین کفش درآنجا به زندگی می‌پرداختند. تاریخ نگاران نیای این خاندان را که به لهجهٔ کردی« کوش زرین» گفته می‌شود را به طوس نوذرپهلوان نامدار شاهنامه نسبت می‌دهند.زرین کفشها دارای کلوت (کلاه) و شلایی (پارچه ایی سیاه که به گونه‌ای ویژه به دور کلاه پیچیده می‌شد) بودند و کفشهای گلابتون دوزی شده به پا می‌کردند که نشان شاهزادگی بوده، که به دلیل پوشیدن همین کفشها به زرین کفشها نامزد شدند.

میدن انقلاب در سال ۱۳۳۸هجری شمسی(۱۹۵۹ میلادی)

شهر سنندج تقریبآ در نیمهٔ اول قرن یازدهم بنا شده‌است و به همین دلیل، جغرافی‌نویسان بعد از اسلام از این شهرذکری نکرده‌اند گرچه این شهر جدیدالبنیان است، اما چند گور بیش از نهصد ساله در قبرستان شیخان و وجود مدفن امامزاده پیرمحمد، و مدفن حضرت هاجر خاتون،در این شهر، همگی دلیل بر قدمت تاریخی آن است.

در سالهای ۱۳۰۰ تا ۱۳۲۰ شهر سنندج اهمیت خودرا در مقام حاکم نشین منطقه از دست می داد. با روی کار آمدن رضاشاه حکومت مرکزی توانست تا اندازه ای امنیت را در سر تا سر ایران تأمین نماید. در این زمان سنندج به عنوان مرکز سیاسی و اداری استان کردستان و مهمترین و بزرگترین شهر استان مطرح بود.

[ویرایش] سنه دژ

دژ سنندج در زمان قدیم

پس از انهدام قلعه حسن آباد، در سال ۱۰۴۶ هجری قمری در زمان حکومت شاه صفی، «سلیمان‌خان اردلان‌» پسر «تیمورخان اردلان» از بستگان مورد اعتماد شاه صفی به کردستان آمد، مرکز ایالت کردستان را از حسن آباد به سنندج انتقال داد و شهر سندج را در محل روستای سینه پی نهاد و دژ حکومتی را بر بالای تپه‌ای به بلندای ۲۰ متر در کنار روستای سینه که امروزه به باشگاه افسران معروف است ساخت و در بیرون و پیرامون دژ، خانه، گرما به و بازار و مسجدی ساخت و یک رشته کاریز نیز در دشت «سرنوی» پی نهاد و آب آنرا به شهر و میان قلعه آورد. دژی را که «سلیمان خان» بنا نهاد «سنه دژ» نامید که بر اثر گذشت زمان و تلفظ‌های گوناگون به «سنه دج» و سپس «سنندج» دگرگون شد.بنای اصلی آن از زمان خسروخان اول تا امان الله خان اول طول کشید. «حسنعلی خان اردلان»، والی سنندج در سال ۱۱۱۶ هجری قمری درمیان قلعهٔ حکومتی چند تالار و عمارت بنیان می‌کند و سپس مسجد و مدرسه‌ای بزرگ در شهر سندج بر پا می‌کند که دو منار بلند داشته‌است. این دو منار یک صد سال پا بر جا بود که در زمان «امان الله خان اردلان» والی کردستان که مردی سخت مذهبی و تندرو بود از جای در آمد و به جای آن مسجد و دو منار و باغی به نام فردوس ساخت.

شهر سنندج در زمان قاجار و نمایی از آبیدر.

«امان الله خان» قلعهٔ حکومتی را گسترش می‌دهد و تالاری بزرگ در آن می‌سازد و کف آنرا به گونه‌ای نیمه شفاف مفروش می‌کند. سپس تالار دیگری می‌سازد و تصویر پادشاهان بزرگ جهان همچون ناپلئون، امپراتور فرانسه و الکساندر تزار روسیه و چند تصویر از جنگهای بزرگ و نامدار را بر دیوار نقاشی می‌کند. در دورهٔ رضاخان یادمان‌های با ارزش دژ به دست «علی محمد بنی آدمی» ملقب به شریف الدوله از بین رفت.حوض مرمرینی که از سنگ یشم در دورهٔ «امان الله خان اردلان» ساخته شده و در دژ به کار رفته بود به تهران فرستاده شد و در کاخهای رضا خان به کار رفت.این دژ از نوع دژهای کاخهای حکومتی بود همچنین به دلیل اینکه در کوهستان ساخته شده بود به دژهای کوهستانی شبیه بود.این بنا که به دورهٔ صفوی باز میگردد دارای ویژگیهای شیوهٔ اصفهانی میباشد. برای حفاظت از قلعهٔ حکومتی و منازل خوانین و حکام،دیواری بر گرد قلعه کشیده شد و ۴ دروازه به نامهای قلعه چوارلان (رو به غرب)، سرتپوله (رو به شمال)، عبد العظیم (رو به قبله) آقا رحیم (رو به شرق) ساخته شد. این دیوار به همراه ۴ دروازه محلهٔ میان قلعه را تشکیل میداد.

 وضعیت طبیعی

جغرافیا

آبیدر و نمایی از سنندج

باغ امانیه از بالای آبیدر

شهر سنندج ، مرکز استان کردستان با مساحت ۶/۳۶۸۸ هکتار در غرب ایران و در بخش جنوبی استان کردستان قرار دارد. مختصات جغرافیایی سنندج در موقعیت ۱۴ درجه و ۳۵ دقیقه عرض شمالی و ۴۶ درجه طول شرقی از نصف النهار گرینویقرار دارد و ارتفاع آن از سطح دریا بین ۱۴۵۰ تا ۱۵۳۸ متر در نقاط مختلف شهر متغیر است.

شهر سنندج از نظر طبیعی محصور بین تپه‌هایی در یک جام فضائی قرار گرفته‌است به طوریکه کوه‌ها و تپه‌های (آبیدر، کوچکه رش و توش نوذر) که ادامه سلسله جبال زاگرس هستند در اطراف این شهر کشیده شده‌اند . و در پاره‌ای از نقاط از جمله جنوب غربی و شمال شرقی رشد و گسترش شهر را محدود کرده‌اند. بخش‌های زیادی از شهر سنندج بر روی تپه‌هایی واقع شده.وضعیت توپوگرافی شهر و کوه‌های اطراف آن باعث گردیده‌است که شهر به صورت طبیعی در یک دره نسبتاً مسطح محصور گردد و قطعاً شکل گیری در جهات دیگری گسترش پیدا کرده‌است و همچنین شکل گیری شبکه معابر و خیابان‌های اصلی و فرعی ، کوچه‌ها و محلات بر حسب شیب زمین بوده و حتی بیشتر قسمت‌های شهر،ساختمان‌ها به صورت پله بندی و تراس بندی استقرار یافته و غیر از محلات نو ساز (چون اکثر شهرک‌های تازه ساخت اطراف شهر) اغلب کوچه‌ها باریک و پر پیچ و خم و پله‌ای می‌باشند. رود قشلاق به طول ۹۵ کیلومتر از سه کیلومتری مشرق سنندج عبور می‌کند.امروزه حجم آب دهی رود قشلاق به دلیل گسترش و توسعه فیزیکی شهر و کمبود نزولات جوی به شدت پایین آمده‌است. از کوه‌های سنندج میتوان به کوه آبیدر،کوچسار، شیخ معروف، مسجد میرزا، ملاکاوو، چرخ لان و سراج الدین اشاره کرد. فاصله شهر سنندج تا تهران ۵۱۲ کیلومتر می‌باشد همچنین از طریق مریوان ۱۴۰ کیلومتر با خط مرزی نیز فاصله دارد .

 

سراسرنمای سنندج در شب.

یش] آب و هوا

پارک ملت سنندج در زمستان

آب و هوای شهر سنندج سرد و نیمه‌خشک است و در فصل بهار و تابستان هوای دلپذیر دارد.متوسط دمای سنندج در بهار ۱۵،۲۰،در تابستان ۲۵،۲۰،در پاییز ۱۰.۴۰ و در زمستان ۱.۶۰ درجهٔ سانتی‌گراد است.حداکثر دما در تیر حدود ْ۴۴ و حداقل آن در بهمن، ْ۵ر۱۳- درجهٔ سانتی‌گراد است. بارندگی سالانه به طور متوسط ۳،۴۹۷ میلیمتر بوده و حداکثر روزانه ، ۶۱ میلیمتر است.

سنندج‌ مركز این‌ شهرستان‌ و استان‌ كردستان‌ است‌ كه‌ در فاصله‌ 520 كیلومتری‌ جنوبی‌ غربی‌ تهران‌ در مسیر آسفالته‌ میاندوآب‌ ـ كرمانشاه‌ و زنجان‌ ـ كرمانشاه‌ قرار دارد. به‌ دلیل‌ كوهستانی‌ بودن‌ منطقه‌ كردستان‌، شهر سنندج‌ كه‌ دارای‌ دشت‌، قشلاق‌ و رودخانه‌ است‌، همیشه‌ عامل‌ جذب‌ عشایر كوچ‌روی‌ كرد بوده‌ است‌. این‌ شهرستان‌ دارای‌ شهر دیگری‌ به‌ نام‌ «شوشیه‌» است‌ و جمعیت‌ آن‌ طبق‌ برآورد سال‌ 1379، 388138 نفر بوده‌ است‌.

وجه‌ تسمیه‌ شهر سنندج‌ (سنه‌ یا سنه‌ دژ) كه‌ از شهرهای‌ كهن‌ و مقدس‌ است‌ به‌ آیین‌ مهر و زردشت‌ در این‌ بخش‌ ایران‌ باز می‌گردد. ارتباط‌ این‌ شهر و نواحی‌ مجاور آن‌ با اساطیر پهلوانی‌ آریایی‌ از اهمیت‌ و قدمت‌ این‌ شهر حكایت‌ می‌كند. این‌ شهر در قدیم‌ روی‌ تپه‌ بزرگی‌ در كنار رودخانه‌ قشلاق‌ به‌ نام‌ «پیالكه‌ توش‌ نوذر» قرار داشته‌. قلعه‌ حسن‌آباد كه‌ دژی‌ ساسانی‌ بود، نزدیك‌ این‌ شهر واقع‌ بود و همواره‌ به‌ عنوان‌ پادگانی‌ برای‌ حمایت‌ از این‌ شعر عمل‌ می‌كرد.

شعر كهن‌ «سنه‌دژ» احتمالاً در اثر زلزله‌ و هجوم‌ مغول‌ ویران‌ شد و تا زمان‌ صفوی‌ به‌ صورت‌ دهكده‌ای‌ به‌ حیات‌ خود ادامه‌ داد. مركز حكومتی‌ این‌ شهر پس‌ از ویرانی‌، به‌ قلعه‌ حسن‌آباد منتقل‌ شد. شهر جدید سنندج‌ در دوره‌ صفوی‌ و در روزگار شاه‌صفی‌ در سال‌ 1046 ه . ق‌ توسط‌ «سلیمان‌خان‌ اردلان‌» پایه‌ گذاری‌ شد.

سلیمان‌ خان‌ مركز حكومت‌ را از قلعه‌های‌ حسن‌ آباد و پلنگان‌ به‌ شهر سنه‌ منتقل‌ و اقدام‌ به‌ آباد ساختن‌ آن‌ نمود. وی‌ قلعه‌ حكومتی‌ را با استحكام‌ تمام‌ در بالای‌ تپه‌ای‌ بنا نهاد و عمارات‌، حمام‌، مسجد و بازار را در خارج‌ و اطراف‌ قلعه‌ ساخت‌. او با احداث‌ یك‌ رشته‌ قنات‌ در دشت‌ «سرنووی‌» در فاصله‌ هزار قدیمی‌ شهر كه‌ در سال‌ 1309 ه . ق‌ در اثر توسعه‌ شهر داخل‌ محدوده‌ شهر شده‌ بود آب‌ را به‌ داخل‌ شهر و میان‌ قلعه‌ هدایت‌ كرد.

گسترش‌ شهر مربوط‌ به‌ زمان‌ «امان‌الله‌ خان‌ اردلان‌» است‌. او قلعه‌ حكومتی‌ را توسعه‌ دادو چندین‌ تالار و عمارت‌ در آنجا ساخت و در فاصله‌ سال‌های‌ 30 ـ 1220 ه . ق‌ با احداث‌ عمارت‌های‌، بازار، كاروان‌سرا و مسجد از جمله‌ مسجد معروف‌ به‌ «دالاحسان‌» در میان‌ شهر به‌ توسعه‌ شهر پرداخت‌. همچنین‌ در سال‌ 1222 ه . ق‌ باغ‌ و عمارت‌ خسروآباد را توسعه‌ بخشید.

گفتنی‌ است‌ سنندج‌ به‌ لحاظ‌ موقعیت‌ جغرافیایی‌ و فعالیت‌های‌ شهرسازی‌ عصر صفوی‌ و قاجار، از بافت‌ شهری‌ سنتی‌ با ارزشی‌ برخوردار است‌ كه‌ بناهای‌ مسكونی‌ و عام‌المنفعه‌ متعددی‌ مانند حمام‌، مساجد، بازار و تكیه‌ در آن‌ باقی‌ مانده‌ است‌.

مراكز دیدنی‌: بافت‌ قدیمی‌ شهر سنندج‌، مسجد دارالاحسان‌، مسجد دارالامان‌ (مسجد والی‌)، بازار قدیمی‌ و بازار سرتپوله‌، مسجد رشید قلعه‌ بیگی‌، مسجد میرزا فرج‌الله‌، قرآن‌ نگل‌ در مسجد روستای‌ نگل‌، مسجد وزیر، مسجد خورشید لقاخانم‌، مسجد وكیل‌، مسجد و تكیه‌ عبدالله‌ بیگ‌، مسجد ملااحمد قیامتی‌، مسجد آویهنگ‌، كلیسای‌ سنندج‌، امامزاده‌ پیر عمر، امامزاده‌ هاجر خاتون‌ امامزاده‌ طاقه‌ گوره‌، مقبره‌ شرف‌الملك‌، بقعه‌ شیخ‌نجم‌الدین‌، پل‌ قشلاق‌، حمام‌ پاشاخان‌، حمام‌ خان‌، حمام‌ دوخزینه‌، حمام‌ شیشه‌، حمام‌ صلاحی‌، حمام‌ عبدالخالق‌، حمام‌ وكیل‌ الملك‌، عمارت‌ آصف‌ دیوان‌، عمارت‌ و باغ‌ آیت‌الله‌ مردوخ‌، عمارت‌ امجدالاشراف‌، عمارت‌ سرهنگ‌ آزموده‌ اردلان‌، مجموعه‌ عمارت‌ شیخ‌ محمدباقر غیاثی‌، خانه‌ گله‌داری‌، خانه‌ مجتهدی‌، عمارت‌ مشیر دیوان‌، خانه‌ معمارباشی‌، عمارت‌ ملالطف‌الله‌ شیخ‌الاسلام‌، عمارت‌ ملك‌التجار، عمارت‌ وكیل‌ الملك‌، عمارت‌ خسروآباد، ساختمان‌ شهرداری‌، باغ‌ امیریه‌، باغ‌ امانیه‌، آبیدر، موزه‌ سنندج‌ و موزه‌ تاریخ‌ طبی.

منابع- ویکی بدیا وتراول

نگاهی به استان کردستان

                         

                                                        

كردستان به مركزيت شهر سنندج ،استاني سرسبز و خرم با وسعتي معادل ‪۲۸ هزار و ‪ ۲۰۳كيلومتر مربع در غرب ايران و در مجاورت بخش شرقي كشور عراق ( مناطق كردنشين ) قرار دارد.

اين استان كه در دامنه‌ها و دشتهاي پراكنده سلسله جبال زاگرس مياني قرار گرفته است، از شمال به استانهاي آذربايجان غربي و زنجان، از شرق به همدان و زنجان، از جنوب به استان كرمانشاه و از غرب به كشور عراق محدود است.

شهرستانهاي اين استان شامل بانه، بيجار، ديواندره، سقز، سنندج ، قروه، كامياران، مريوان و سروآباد است.
استان كردستان اكنون با مجموعه شهرها و روستاهايي كه در اقصي نقاط آن پراكنده شده و استقرار يافته‌اند به يكي از نواحي در حال توسعه غرب كشور تبديل شده و از پتانسيلهاي توريستي و تفرجگاهي بسياري برخوردار مي‌باشد.
اين استان منطقه‌اي كاملا كوهستاني است كه از مريوان تا دره قزل‌اوزن و كوه‌هاي زنجان جنوبي گسترده شده است.

                مجاورت : شمال:استانهای آذربایجان غربی و زنجان     جنوب:  استان کرمانشاه   شرق: استان های همدان و زنجان    غرب:  کشورعراق
آب و هوا:  سردکوهستانی
وسعــــت:  28203کیلومترمربع
جمعـیــت: 
تقسیمات:  8 شهرستان، 12 شهر، 21 بخش، 78 دهستان و 1765 آبادی دارای سکنه
شهرستانها: سنندج، سقز، بانه، بیجار، مریوان، قروه، کامیاران، دیواندره، سروآباد 
 
 

 

مکان های دیدنی و تاریخی 

استان کردستان به لحاظ تاریخ و قدمت طولانی و جغرافیای خاص خود از مکان های تاریخی و طبیعی با ارزشی برخوردار است که در مناطق مختلف استان پراکنده شده اند. جنگل های بلوط، آبشارها و رودخانه های خروشان، چشمه های طبیعی و کوه های سر به فلک کشیده؛ طبیعت زیبا و چشم نواز کردستان را رقم زده و یکی از زیباترین جلوه های گردشگری طبیعی ایران را در دامنه های زاگرس به وجود آورده است.
جاذبه های تاریخی و معماری منطقه که شامل قلعه های قدیمی، مسجد های تاریخی، حمام ها و... می شوند، همراه با آیین ها و فرهنگ رایج بین اقوام کرد از مهم ترین جاذبه های استان کردستان است. رقص های محلی و بومی اين استان که در مراسم شادی و سرور اجرا می شوند، هم از نظر مضمون و هم از نظر شكل درخور توجه است. موسيقی كردی يكی از بارزترين ويژه گی فرهنگی قوم كرد است. طراوت، شادابی، فضای عرفانی و درآميختگی مضامين با تاريخ گذشته كردها، بخشی ازخصوصيات موسیقی کردی است. مجموع جاذبه های طبیعی، تاریخی، اجتماعی و فرهنگی؛ استان کردستان را به منطقه ای دیدنی تبدیل کرده که بازدید از آن برای هر گردشگری جذاب و خاطره انگیز خواهد بود.
 

 

صنايع و معادن

صنايع استان كردستان به دو گروه ماشينی و دستی تقسيم می شوند. صنايع ماشينی استان مشتمل بر گروه های صنايع كانی غير فلزی، شيميايی، سلولزی، نساجی، چرم، غذايی، برق و الكترونيك هستند. در حال حاضر درنقاط شهری و روستايی كردستان عده كثيری به توليد محصولات گوناگون دستی كه هم مصرف خانگی و هم ارزش تجاری دارند مشغول هستند. فرش بافی، گليم بافی، نساجی، نازک كاری چوب، ‌گيوه دوزی، خراطی، سوزن دوزی، قلاب دوزی، پولک دوزی، منجوق دوزی و ساخت زينت آلات محلی، موج (كه در منازل به عنوان رختخواب پيچ مورد استفاده قرار می گيرد)، جانماز، شال بافی، دستبافت ها، جاجيم بافی و قالی بافی از صنايع دستی عمده اين استان است.  

 

کشاورزی و دام داری

استان كردستان از لحاظ اقتصاد كشاورزی و دام پروری يكی از قطب های اساسی ایران محسوب می شود. فعاليت های كشاورزی در اين استان به صورت ديمی و آبی انجام می گيرد. از توليدات كشاورزی اين استان می توان گندم، جو و حبوبات را نام برد. به علت وجود مراتع غنی و آب کافی، این منطقه از دام داری پررونقی برخوردار است. از ميان دام ها گوسفند و بره بيش ترين اهميت و تعداد را دارند. پرورش زنبور عسل در این استان از رونق زیادی برخوردار است و عسل از مهم ترین تولیدات کشاورزان کردستان به شمار می رود.  

  

وجه تسميه و پيشينه تاريخي

قوم کرد؛ در كوه ها و دره های ميان عراق و ارمنستان به ويژه در 60 كيلومتری شمال باختری موصل درعراق كه امروزه ‹‹ زخو›› ناميده می شود، ساكن بوده اند. گفته می شود اصطلاح كردستان را سلجوقيان برای تمايز نواحی كردنشين از ولايت جبال عراق وضع كرده اند که سرزمين های بين آذربايجان و لرستان و قسمتی از اراضی سلسله جبال زاگرس را كه مركز آن در ابتدا ناحيه بهار (در 18 كيلومتری شمال باختری همدان) و بعدها چمچال در نزديكی كرمانشاه امروزی ذکر شده، در بر می گرفته است.
قلعه ها و استحكامات كردها در بين سال های 16 تا 20 هـ . ق به تصرف اعراب در آمدند. کردها درخلال سال های فتح ايران به دست اعراب، همواره در نقاط مختلفی چون فسا، دارابجرد، زور و دارآباد در دفاع از ايران زمين شرکت داشته اند. اقوام کرد هم چنين در روزگار غلبه اعراب بر ايران، همواره از پيشتازان قيام در برابر ظلم و ستم اعراب بودند. قيام ها و شورش های سال های 90 و 148 هـ . ق کردهای فارس و موصل، که به ترتيب به دست حجاج ابن يوسف ثقفی و خالد برمكی سرکوب شدند، گواهان اين مدعايند.
در حمله کردها به اطراف اصفهان و فارس (231 هـ. ق)، يكی از سرداران ترک خليفه به نام وصيف پس از پيروزی بر اين مناطق، نزديک به پانصد نفر از افراد آن جا را به اسيری به عراق برد. در قرن های چهارم، پنجم و ششم هجری، شداديان كه كرد و از قبيله روادی بودند، حكومت های مستقلی را در نواحی كردنشين تشكيل دادند. دولت معروف ايوبی در مصر و شام نيز برخاسته از همين خاندان است. در دوران زمام داری شرف الدوله ديلمی ( 372 – 379 هـ ‌. ق) پيكار او با بدر بن حسنويه در كرمانشاه يكی از رويدادهای مهم است كه به پيروزی بدر و تسلط وی برعراق عجم و شكست شرف الدوله منجر شد. با کشته شدن بدر بن حسنويه در سال 405 هـ . ق به دست طايفه ای كرد به نام ‹‹جورقان››، شمس الدوله پسر فخرالدوله ديلمی بلافاصله شاپورخواست (خرم آباد)، دينور، بروجرد، نهاوند، اسد آباد و قسمتی از اهواز را ضميمه قلمرو خود كرد.
شهرهای كردستان درزمان حمله مغول از قتل و غارت مصون نماند و در زمان تيمور و تركمانان قره قويونلو و آق قويونلو، كردستان و «ديار بكر»، ميدان تاخت و تاز سپاهيان تيمور و تركمانان شد. شاه اسماعيل اول ـ موسس سلسله صفويه ـ به علت سنی بودن كردها رابطه ای با آن ها نداشت. درمقابل؛ سلاطين عثمانی در تقويت هرچه بيش تر كردها می كوشيدند. دولت ايران در دوره صفويه به قسمت وسيعی از كردستان آن روز كه دامنه های خاوری كوه های زاگرس را در بر می گرفت تسلط داشتند و نخستين كتاب درباره قوم كرد به زبان فارسی با نام ‹‹شرفنامه بدليسی›› در اين دوره تدوين شده است.
با تشكيل سلسله زنديه، ‌برای نخستين بار درتاريخ ايران؛ سلسله ای كرد نژاد به سلطنت رسيدند. در اواخر اين سلسله طايفه دنبلی - يكی از طوايف بزرگ كرد – نيز قسمتی از آذربايجان غربی را اشغال کرد و خوی را به عنوان مرکز حکومت خود برگزيد. در سال 1878 ميلادی شيخ عبيدالله نقشبندی با کمک کردها و تحت حمايت دولت عثمانی به فكر تاسيس كردستان مستقل افتاد. به اين ترتيب در سال 1880 ميلادی طرف داران وی، اطراف اروميه، ساوجبلاغ، مراغه و مياندوآب را به تصرف خود درآوردند و سپاهيان ايران به زحمت توانستند تجاوز آنان را دفع كنند. از ديگر تلاش ها در جهت استقلال نواحی کرد نشين می توان به شورش قاضی محمد در سال 1946 ميلادی اشاره کرد. وی هم زمان با حضور قوای متفقين در ايران و حمايت دولت روسيه شوروی، جمهوری خلق كردستان را به مركزيت مهاباد تشكيل داد، که پس از تخليه كامل ايران از قوای متفقين و اعزام ارتش دولت مركزی به نواحی آذربايجان و كردستان، اين شورش و جمهوری ناشی از آن نيز از هم پاشيد. کردستان همواره به دلیل شورش ها و بیم خطرحکومت مرکزی ازآنان؛ مورد بی مهری حکومت های وقت بود. پس از روی کار آمدن دولت جمهوری اسلامی، كردستان امروزی يكی ازآرام ترین دوره های تاریخی خود را می گذراند و از استان های مهم و استراتژيک سرزمين ايران به شمار می رود و بین مردم و دولت تفاهم و وفاق قابل توجهی وجود دارد و بدین لحاظ از امنیت کاملی برخوردار است. 
 

مشخصات جغرافيايي

استان كردستان در مجاورت بخش خاوری كشور عراق قرار دارد. اين استان كه در دامنه ها و دشت های پراكنده سلسله کوه های زاگرس ميانی قرار دارد از شمال به استان های آذربايجان غربی و زنجان، از خاور به همدان و زنجان، از جنوب به استان كرمانشاه و از باختر به كشور عراق محدود می شود. استان كردستان از نظر جغرافيايی بين 34 درجه و 44 دقيقه تا 36 درجه و 30 دقيقه پهنای شمالی و 45 درجه و 31 دقيقه تا 48 درجه و 16 دقيقه درازای خاوری قرار دارد. این استان از لحاظ جغرافيای طبيعی تحت تاثير جريان هوای گرم و سرد بوده و اقليم های گوناگونی را به وجود می آورد. تمام نواحی استان در بهار و تابستان آب و هوايی خنک و معتدل و در زمستان سرد و برفی دارد. براساس سرشماری عمومی نفوس و مسكن سال 1375، جمعيت استان كردستان 1.346.383 نفر برآورد شده است.

       

جشن های مذهبی وایینهای باستانی کردستات

جشن های مذهبی

جشن های مذهبی عبارت اند از: عید فطر و عید قربان  که با نماز مخصوص آن روز و پوشیدن لباس نو و دید و بازدید همراه است و نیز جشن مولودی یا عید تولد پیامبر (ص) که از شکوه ویژه ای برخوردار است. این جشن در ماه تولد پیامبر(ص) که سراسر سرور و شادی است برگزار می شود. مراسم توأم با پخت غذاهای نذری و آش مخصوص و تقسیم آن در میان مردم است و همراه با آن مراسم ذکر دراویش و نواختن دف و خواندن اذکار مخصوص شامل مولودی خوانی، حمد و ستایش حضرت محمد(ص) و نیایش به درگاه خداوند نیز اجرا می شود. البته مولودی خوانی در ماه های دیگر سال، به جز ماه های محرم و صفر، نیز برگزار می شود.

معرفی  جاذبه های طبیعی استان كردستان

                    

پوشش گیاهی و جنگل ها

استان كردستان از طبیعتی زیبا برخوردار است و جنگل بخشی از زیبایی های استان را شكل بخشیده است. جنگل های استان دراطراف شهرهای بانه و مریوان واقع شده و بعد از جنگل های شمال كشور در درجه ی دوم اهمیت قرار دارد. در حال حاضر جنگل های استان به صورت درختچه و بوته های پراكنده درآمده است. معروف ترین درختان جنگلی این جنگل ها بلوط ، مازو یا دار مازو، گلابی، زبان گنجشك ( ون)، گردو، سیب وحشی، پسته وحشی (بنه) ، زالزالك، آلبالو جنگلی، بادام تلخ ،ازگیل، داغداغان، نارون، افرا و درخت هایی مانند گز و بید وحشی در كنار رودخانه است.

به طور كلی می توان نواحی جنگلی استان را چنین تقسیم نمود:

- جنگل های منطقه مریوان، كه وسعت آن 185000 هكتار است.

- جنگل های منطقه بانه، كه مساحت آن حدود 50000 هكتار تخمین زده می شود.

- جنگل های منطقه سقز كه مساحت آن حدود 7000 هكتار است.

- جنگل های منطقه سنندج كه مساحت آن حدود 78000 هكتاراست و بیشتر درغرب كامیاران و جنوب سنندج واقع شده اند.

دریاچه زریبارمریوان

زریبار، نگین سبز غرب

 اگر تا به حال دریاچه زریبار را كه خارج از كردستان با نام زریوار مشهور شده، ندیده‌اید، كافی است یك بار به مریوان و ساحل این دریاچه بزرگ بروید. چنان مجذوب خواهید شد كه دلتان بارها هوای زریوار یا زریبار را خواهد كرد. برای دیدار از زریبار كافی است به شهر مریوان در استان كردستان بروید.

                               

از آنجا تا زریبار كمتر از 3 كیلومتر راه است. فاصله دریاچه تا سنندج حدود 135 كیلومتر است. این دریاچه در ارتفاع 1285 متری از سطح دریا قرار گرفته و طولش حداكثر 5 كیلومتر و عرض آن حداكثر 5/1 كیلومتر است.

حجم آب زریبار 30 میلیون متر مكعب و عمق متوسط آن 3 متر است كه در برخی نقاط تا 8 متر هم می‌رسد. آب زریبار شیرین است و از جوشش چشمه‌هایی تامین می‌شود كه در كف دریاچه واقع شده‌اند بنابر این هیچ رودخانه‌ای به زریبار نمی‌ریزد.

آب دریاچه اغلب سبز مایل به قهوه‌ای كمرنگ است. زریبار در همه فصول زیباست، حتی زمستان. در روزهای سرد زمستان، سطح دریاچه كاملا یخ می‌بندد به حدی كه می‌توان روی آن راه رفت و موتورسواری كرد.

چشم‌انداز زمستانی دریاچه بسیار تماشایی است. به همین علت در ماه‌های سرد سال نیز بازدیدكنندگان زیادی دارد.اطراف دریاچه را نیزارهای بلند پوشانده كه در برخی جاها صاف و در جاهایی نیز تپه‌‌ای است.

منطقه دریاچه زریبار تسهیلات گردشگری متعددی دارد كه از جمله امكان قایقرانی و ماهیگیری در ماه‌های گرم، امكانات اقامتی مناسب در كنار دریاچه و تپه‌های مجاور آن و بازار خرید اجناس خارجی مریوان است.اگر در این زمان از سال به دریاچه زریبار بروید، انواع پرندگان مهاجر آبزی را خواهید دید كه زیبایی دریاچه و ساحل آن را دو چندان كرده‌اند