بلندترین کوههای ایران بروایت تصویر

كشور ایران با داشتن بیش از 390 كوه، با ارتفاعی بیش از 2000 متر و 92 كوه با ارتفاع بیش از 4000 متر از سطح دریا، جزو كشورهای مرتفع جهان است.

 كوه دماوند از رشته‌كوه‌های البرز، بلندترین قله ایران و یكی از زیباترین كوه‌های جهان است. این كوه از دوران باستان مورد توجه بوده است و در بسیاری از اسناد تاریخی، كتیبه‌ها و آثار شعرا و نویسندگان از آن نام برده شده است. بلندای این آتشفشان خفته 5610 متر است. حدود ده مسیر صعود به دماوند وجود دارد.

برای رسیدن به قله دماوند، مسیرهای مختلفی وجود دارند كه شناخته‌شده‌ترین آن‌ها این جبهه‌ها هستند. جبهه شمالی؛ مسیر صعود این جبهه از میان دو یخچال سیوله (سمت راست) و دوبی سل (سمت چپ) صورت می‌گیرد.
 
 جبهه شمال شرقی كه پناهگاه تخت فریدون در این مسیر قرار دارد. جبهه غربی كه پناهگاه سیمرغ در این مسیر قرار دارد. جبهه جنوبی كه از سمت جنوب شرقی كوه پلور، رینه، گوسفندسرا و بارگاه سوم در این مسیر قرار می‌گیرند. آسان‌ترین این مسیرها جبهه جنوبی و سخت‌ترین آنها جبهه شمالی است. سه جبهه شمالی، جنوبی و شمال شرقی در نزدیكی روستاها قرار گرفته‌اند و همچنین همگی دارای جان‌پناه در میان راه هستند.

قله دماوند به عنوان اثر طبیعی ملی در سال 1381 به مجموعه مناطق تحت مدیریت سازمان حفاظت محیط‌ زیست پیوسته ‌است.

 سبلان با ارتفاع 4850‌متر در شمال غرب ایران، در استان اردبیل واقع شده است. وجود دهانه‌های آتشفشانی متعدد و چشمه‌های آبگرم فراوان از ویژگی‌های سبلان است. برای صعود به سبلان از اردبیل به وسیله اتومبیل گردشگران و كوهنوردان به آخرین نقطه اتومبیل رو به نام «قطورسو» می‌روند.

 فاصله این آبادی تا اردبیل نزدیك به صد كیلومتر است و راهی كوهستانی و صعب‌العبور دارد كه خود از جاذبه‌های گردشگری فراوانی برخوردار است. صعود از قطورسو تا قله سبلان حدود هشت ساعت طول می‌كشد. اگرچه این مسیر دارای شیب نسبتا تندی است، اما به‌علت وجود دامنه‌های سبز و خرم و مملو از گیاهان معطر و گل‌های وحشی، كوهنوردی در طول آن بسیار لذتبخش است.

رشته كوه‌های تخت سلیمان و علم كوه كه گروه تخت سلیمان نامیده می‌شوند، عبارتند از: چند رشته‌كوه عظیم و مرتفع سنگی منشعب شده از خط‌الراس اصلی البرز كه بین 45 و 50 درجه تا 10/ 51 درجه طول شرقی و بین 15/ 36 درجه عرض شمالی و در جنوب شهرستان كلاردشت واقع شده است.

 
تخت سلیمان دارای بلندی 4650 متر است. علم‌كوه نیز با ارتفاع 4850 متر در‌كنار سبلان و پس از دماوند دومین قله مرتع كشور محسوب می‌‌شود. شیب مداوم دیواره علم‌كوه و ارتفاع قابل ملاحظه‌اش (حدود 800 متر) آن را در زمره صخره‌های برتر سراسر جهان قرار داده است. به‌دلیل وجود یخچال‌ها، برف‌چال‌ها و دیواره‌های صعب‌العبور، این مجموعه از مشهورترین ارتفاعات كشور محسوب می‌شود و مورد توجه كوهنوردان و صخره‌نوردان بسیاری است.
 
در دره‌های دامنه كوه دنا، چشمه‌های كوچك و بزرگ متعددی تشكیل شده است. شرایط مناسب آب و هوایی و بارش سالانه 600 تا 1200 میلی‌متر، این منطقه را یكی از مستعدترین مناطق رویشی كرده است.

كوه دنا كه در میان مردم محلی به «كل قدویس» (به معنای قله پاك و بلند) معروف است؛ در 30 درجه شمال شرقی سمیرم و ده درجه شمال شرقی دهكده آب ملخ، در جنوب منطقه بویراحمد قرار گرفته است. دنا با ارتفاع 4409 متر، بلندترین قله رشته كوه‌های زاگرس است. برای صعود به دنا باید خود را به دهكده آب ملخ برسانید كه آخرین آبادی سرراهی محسوب می‌شود. زمان صعود از این آبادی تا دنا حدود هفت ساعت است.

  در دره‌های دامنه كوه دنا، چشمه‌های كوچك و بزرگ متعددی تشكیل شده است. شرایط مناسب آب و هوایی و بارش سالانه 600 تا 1200 میلی‌متر، این منطقه را یكی از مستعدترین مناطق رویشی كرده است. وجود گونه‌های گیاهی و جانوری متنوع، سبب تبدیل دنا به ذخیره‌گاه زیست‌ شده ‌و منطقه حفاظت شده ‌دارای وسعتی حدود 94 هزار هكتار ‌است.

غالیه كوه كه در 80 كیلومتری جنوب غربی شهرستان الیگودرز قرار دارد، یكی از مرتفع‌ترین كوه‌های جنوب غربی ایران به شمار می‌رود. ارتفاع این كوه از سطح دریا 4110 متر است و مرز طبیعی شهرستان الیگودرز و دزفول را تشكیل می‌دهد.

 برای صعود به این كوه می‌توان از طریق جاده ماشین رو به آبادی چشمه پر رفت كه در 48 كیلومتری جنوب غربی الیگودرز قرار دارد؛ این دهكده آخرین آبادی منطقه است و راهپیمایی از اینجا شروع می‌شود. دامنه‌های این كوه از گل‌ها و گیاهان معطر پوشیده شده كه فضا را خوشبو و چشم‌نواز كرده‌ است. انواع پرندگان شكاری، خرس، گراز و گرگ از گونه‌های جانوری این كوه محبوب كوهنوردان محسوب می‌شوند.

این رشته كوه به طول تقریبی 50 كیلومتر در نزدیك شهرستان ازنا در لرستان قرار گرفته است. اشترانكوه یكی از زیباترین كوه‌های كشور به شمار می‌رود كه دارای یخچال‌های طبیعی و دائمی است و در تمام سال پوشیده از برف و یخ است. بلندترین قله اشترانكوه، قله‌ای معروف به چال‌كبود (سن‌بران) است كه حدود 4100 متر ارتفاع دارد.

 این رشته كوه دارای جاذبه‌های طبیعی فراوانی است و به سبب تنوع پوشش گیاهی و جانوری، این منطقه ‌سال‌1340 به عنوان منطقه حفاظت شده در نظر گرفته شد. از مهم‌ترین پوشش گیاهی این منطقه می‌توان به ریواس، گون، پسته كوهی، گل‌ها و گیاهان گوناگون اشاره كرد.

خرس قهوه‌ای، روباه، مار قیطانی، سنجاب درختی، عقاب، شاهین و جغد از مهم‌ترین گونه‌های جانوری اشترانكوه است. به سبب یافتن تعدادی سنگواره، اشترانكوه از ارزش ژئوتوریستی نیز برخوردار است.

 شیركوه در جنوب شهرستان یزد و در نزدیكی قریه ده بالا واقع شده است. ارتفاع این كوه 4075 متر است. از یزد می‌توان براساس برنامه‌ای فشرده یكروزه به شیركوه صعود كرد، اما به‌علت قرارگیری دهكده ده بالا در دره‌ای باصفا و به همین نام، بسیاری از كوهپیمایان یك شب را در ده بالا اقامت می‌كنند.

 

 با رسیدن به نزدیك قله، چشمه‌ای وجود دارد كه با داشتن آبی بسیار سرد و گوارا، بر جاذبه طبیعی این منطقه افزوده است. مهم‌ترین گونه گیاهی در دامنه‌های شیركوه، آوی شن است.

 رشته كوه سهند در جنوب شرقی تبریز قرار دارد. این رشته كوه دارای سه قله بلند است كه مرتفع‌ترین آنها قله سهند با ارتفاع حدود 3700 متر است. سهند آتشفشانی خاموش است به همین دلیل دارای چشمه‌های آب معدنی متعدد از قبیل آب‌های اسیدی، آهن‌دار و آب‌های سرد و گرم است. آب‌های دامنه غربی نیز دارای نمك فراوان هستند.

 برای صعود به سهند، تا لیقوان را می‌توان با اتومبیل طی كرد. پس از حدود پنج ساعت پیاده‌روی در دامنه‌های سبز و خرم آن، كوهنوردان به محلی به نام «آب گرم» می‌رسند و معمولا یك شب را ‌آنجا سپری می‌كنند. از آب گرم تا قله حدود 11 ساعت كوهنوردی است. پس از صعود از كوه، دشتی وسیع و سبز نمایان می‌شود كه انتهای آن به قله سهند منتهی می‌شود.

 كوهستان الوند یكی از جاذبه‌های طبیعی استان همدان است. قله زیبای الوند با ارتفاع حدود 3500 متر بلندترین بخش این كوهستان است كه در‌جنوب‌ همدان و شمال‌تویسركان واقع شده است و طی یك برنامه یك روزه می‌توان به آن صعود كرد. قله الوند در بیشتر روزهای سال پوشیده از برف است، اما مسیر صعود به آن در بخش‌هایی از سال كاملا سرسبز و زیباست.

چشمه‌های متعددی كه دارای آبی خنك و گوارا هستند، در مسیر صعود به قله قرار دارند و بر زیبایی كوهپیمایی در راه رسیدن به الوند افزوده‌اند. دره‌های عمیق و سرسبز به همراه چمنزارهای وسیع از دیگر ویژگی‌های این كوهستان است كه سالانه كوهپیمایان زیادی را به خود جذب می‌كند.

 كوه بینالود با ارتفاع 3150 متر در شمال شرق ایران واقع شده است. این كوه كه ادامه رشته كوه البرز است، در شمال نیشابور قرار دارد و دو دشت مشهد و نیشابور را از یكدیگر جدا كرده است.

علت نامگذاری این كوه نیز همین است؛ بینالود یعنی كوهی كه دو دشت را از یكدیگر جدا كرده است (در زبال محلی «بینالوت» یا «بنلی» خوانده می‌شود)

برای صعود به بینالود باید به آخرین آبادی نزدیك به آن كه صومعه نام دارد، رفت. این دهكده در 15 كیلومتری نیشابور قرار دارد. مدت راهپیمایی از صومعه تا پای كوه حدود هشت ساعت و از آنجا تا قله بینالود چهار ساعت طول می‌كشد. این منطقه دارای آب و هوایی مناسب است به همین دلیل از پوشش گیاهی و جانوری متنوعی برخوردار است.

کوهها وغارهای استان اصفهان

كوه صفه و چشمه هاي آن دنباله ارتفاعات شاه كوه لنجان در جنوب اصفهان به دو رشته كوه كم ارتفاع صفه و باباسعيد متصل ميشود كه جهت آنها از جنوب به شرق است، ارتفاع كوه صفه در جنوب شهر اصفهان به 2400 متر ميرسد اين رشته كوه با تضاريس زيادي كه دارد و به علت نزديكي آن به شهر بر زيبايي موقعيت طبيعي اصفهان افزوده است در كوه صفه چشمههاي آب طبيعي واقع شده كه از قديم شهرت داشته و تفرجگاه مردم كوهنورد و جوانهاي علاقه مند به ورزش و راهپيمايي بوده است. از آن جمله چشمه درويش كه به شكل حوض طبيعي و مسقف در پايه كوه واقع شده و آب از آن خارج نميشود. در حدود 200 متر بعد از آن با راه صعب العبور چشمه گل زرد واقع شده كه غير از اشخاص كوهنورد كسي نميتواند به آنجا برود متجاوز از 1000 متر در مغرب چشمه درويش، قسمت صفه مانندي واقع شده كه به همين جهت اين كوه را كوه صفه مينامند. اين قسمت را مسطح كردهاند و بر روي آن عمارتي به اصطلاح چهارطاقي بنا كردهاند كوه در اين قسمت مانند ديوار صافي است و سايه مياندازد. در مغرب اين صفه چشمه ديگري به نام چشمه نقط واقع شده كه به صورت سنگابي است و از بالاي كوه آب در آن قطره قطره ميچكد و حيوانات كوهي و كوهنوردان از آب آن كه بسيار خنك است ميآشامند. آثار باقيمانده قلعه ديو ( قرارگاه اسماعيليان طرفداران حسن صباح ) بر فراز كوه صفه ديده ميشود. هم چنين آثار برجهاي ديدهباني انفرادي از پايين به بالاي كوه يكي در كنار چشمه پا چنار و ديگري در كمرگاه و زير ديواره گل زرد هنوز باقي است كه از آنجا رفت و آمدها به سوي قلعه ديو زير نظر داشتهاند. براي صعود به قله صفه چهار طرف راه وجود دارد. ولي بهترين و مناسبترين راه براي همگان از طريق چشمة خاجيك به نزديك گردنه بادو سپس به سمت راست گردنه بادكه پشت كوه صفه به حساب ميآيد.
يران كوه ( شاهكوه قديم ) رشته ايران كوه حدود 18 كيلومتر در جهت شمال غرب به جنوب شرق كشيده شده و قله آن به ارتفاع 2369 متر در جنوب جاده شهرضا خودنمايي ميكند. بهترين مسير براي صعود به قله اين كوه در طريق چشمه لاتاريك و سپس از زير يال غربي و مدت سه ساعت زمان ميطلبد. آب چشمه لاتاريك خنك ترين و گواراترين آب منطقه ميباشد.
كوه قلعه بزي اين كوه در غرب اصفهان و در منطقه لنجان واقع شده و از فراز اين كوه ميتوان كليه راهها و روستاهاي منطقه لنجان را كنترل و زير نظر داشت و اين كوه يكي از مراكز و استحكامات پيروان حسن صباح بوده است و در آن به فعاليتهاي سياسي ميپرداختهاند.
كوه كلاه قاضي بلندترين قله كوههاي نزديك به اصفهان قله كلاه قاضي به ارتفاع 2534 متر واقع در جنوب شرقي و در كيلومتر 30 جاده شهرضا ميباشد كه از چهاردور و بر اصفهان به خوبي نمايان است. قله كلاه قاضي در ميان درههاي تو در تو و مثل كله قندي بزرگ و منفرد كه در ته دريا قرار گرفته باشد يعني اينكه براي صعود به قله آن بايد درهها و كوه و كمرهها را طي كرد و پايين رفت تا به دامنه كله قند رسيد آنگاه از روي يال كوتاه دامنه بالا رفته و به كلاه بزرگ كه قلعه مخروبهاي هم بر فراز آن به چشم ميخورد صعود كرد و مسير صعود از گردنه لاشتر و از راه شرقي تخت صنمبر حدود 3 ساعت زمان ميخواهد.
آشنايي با كوههاي قمصر قمصر در دامان كوههاي مرتفع مركزي ايران قرار گرفته است. كوههاي مهم اطراف قمصر عبارتند از : كوه اشك ـ كوه سم ـ كوه اسبي ـ كوه ميدان و كوه قيله كه به طور چتر مانند قمصر را در ميان گرفتهاند. قناتهاي مقدم و جزاوند از زيركوه ميدان بلندترين كوه منطقه به طرف قمصر روان است و چشمههاي دائمي ديگر به نام چشمه پرآب، چشمة كارين با قناتهاي متعدد كليه روستاهاي سرسبز و زيباي آن منطقه مثل بن رود، جزاوند، غزآن، مازگان و فرفهان آب و غذا ميدهند. قمصر داراي آب و هواي لطيف بوده و مركز پرورش گل محمدي براي ساختن عطر گلاب ميباشد و تاريخ گلابگيري همه ساله از پانزدهم خرداد الي پانزدهم تير است. فاصله اصفهان تا شهر كاشان 200 كيلومتر و از كاشان به قمصر 35 كيلومتر است. زيارتگاه شاهسواران از ديگر جاهاي ديدني كوهستاني در مسير جاده قمصر به قهرود است كه بر فراز قله كوه شاهسواران با وسعت زياد ساخته شده است. دره قمصر از جاهاي ديدني جالب در استان اصفهان است. درخت كهنسال چنار مسجد جامع قمصر مشهور ميباشد. قطر اين چنار به 15 متر ميرسد.
گلستان كوه خوانسار شهرستان خوانسار در 140 كيلومتري شمال غرب اصفهان و در ميان درهاي با صفا و دلپذير قرارگرفته . رشتة گلستانكوه كه بلندترين قلة آن در خوانسار ( سيل 9 ) نام دارد و بيشتر ايام سال پوشيده از برف است، از كنار اين شهر گذشته و دره قشنگ گلستانكوه را به وجود آورده است كه در فصل بهار گلها و لالههاي وحشي واژگون زينت بخش آن هستند و انسان از ديدن آن طبيعت و آب و هوا و حسن منظرش هرگز سير نميشود. حوض پارك سرچشمه كه آب آن از دامنه ارتفاعات گلستانكوه جاري است، پس از مشروب نمودن باغات ميوه و زمينهاي كشاورزي خوانسار وارد گلپايگان ميشود. اطراف خوانسار چشمه سارهاي متعددي وجود دارند و محصولات مهم كوهي آن گزانگنبين ـ گون كتيرا ـ جوشير ـ تره كوهي ـ ريواس ـ موسير و گلها و لالههاي زيباي وحشي است و گياهان دارويي متعدد در اين كوهستان ديده ميشود . دره گلستانكوه يكي از نقاط پر جاذبه براي گردشگران ايراني و خارجي ميباشد.

 

در 18 كيلومتري باختري پيكان در كوههاي آن منطقه غاري وجود دارد كه مردم به آن غار فريدون ميگويند و روزگاري فريدون پيشدادي از دست ضحاك بيدادگر در كوهها پنهان بوده و چندگاهي نيز در اين غار زندگي ميكرده است. در درون غار تونلي به دست مردمان باستان كنده شده كه با ابزارهاي امروزي نيز كندن آن دشوار است رفت و آمد به درون اين غار بدون طناب و ابزار كوهنوردي دشوار است و كساني كه ميخواهند از غار بازديد كنند بايستي وسايل و ابزار كوهنوردي به همراه داشته باشند.

 

غار يخ

اين غار در ارتفاع 3850 متري كوه دنا مابين دو قلة معروف به نامهاي قدوس و بيژن واقع شده است و يكي از غارهاي ديدني ايران است اين غار به وسيله كوهنوردان فارس در مرداد 1346 كشف گرديده است. درون غار ستوني از يخ به ارتفاع 80 متر و قطر 14 متر ديده شده است و در انتهاي غار درياچه زيبايي مملو از قطعات يخ شناور مشاهده گرديده كه بسيار جالب است. بازديد از اين غار احتياج به وسايل فني دارد و بدون طناب ورود به اين غار غير ممكن است.

 

غار شاه قنداب



اين غار در 45 كيلومتري آباده و 35 كيلومتري رامشه در كوههاي باختري آن قرار دارد. و يكي از غارهاي جالب و ديدني ميباشد به ويژه آن كه در انتهاي آب سه ستون بسيار زيبا كه از استالاكميت تشكيل شده چندين برابر به زيبايي اين غار ميافزايد. درون غار حوضچههاي آب فراواني ديده ميشود. طول غار در حدود 67 متر است و اين غاري است كه پايان آن تاريك و ناپيداست.

 

غار چاه وزمه ( كلهرود )

اين غار در نزديكي آبادي كلهرود در 30 كيلومتري شهر مورچه خوت اصفهان در ميان دره كم عمق در ارتفاع كوتاهي از سطح رودخانه جاي دارد. غار از يك دهليز اصلي تقريباً به طول 100 متر كه به تالار عظيمي به طول 120 متر و عرض 50 متر ميرسد، تشكيل شده است . يك شاخه باريك و ساده در انتهاي غار قرار دارد كه بايد خزيده به درون آن رفت، اين شعبه تالار و دهليز اصلي رويهم رفته به 3000 متر ميرسد كه تا قبل از كشف انتهاي غار قوري قلعه در اورامانات پاوه طولانيترين غار شناخته شده ايران به شمار ميرفت.

 

غار پلنگ

اين غار در 12 كيلومتري كمه از بخش سميرم و در جنوب شهرضا واقع است. طول غار 95 متر است و در انتهاي آن پلنگ عظيم الجثهاي ديده ميشود.

غار افغان

اين غار در كوير سياه كوه واقع شده است و در آينده اطلاعات جامعتري راجع به اين غار انتشار داده خواهد شد.

 

غار نياسر

يك نمونه جالب از غارهاي دست كن ايران كه در نوع خود منحصر به فرد است. غار نياسر كاشان است اين غار را شايد به خاطر وجود آتشكده ساساني نياسر در نزديكي آن ساخته شده است و مربوط به دوره ساساني ميباشد.

موقعيت غار نياسر: قريه خوش منظر و بزرگ نياسر در 30 كيلومتري شمال غربي كاشان در پاية كوه نسبتاً مرتفعي ميباشد غار در دل كوه رسوبي كم ارتفاعي به نام تالار در بريدگي تندي نزديك به قله قرار گرفته است. دهانة غار به عرض 5/3 متر و ارتفاع 5/2 متر روبه شمال قراردارد. ابتداي غار تالار طبيعي كوچكي به طول 8 متر و عرض 3 متر است كه دهانه خارجي به آن پيوسته است و در انتهاي آن به ارتفاع تقريباً يك متر از سطح زمين حفره كوچك دريچه مانندي است به ابعاد 50 × 50 سانتيمتر كه در سنگ كنده شده و در واقع مدخل داخلي غار محسوب ميشود و پس از عبور از دهانه، تونل سنگي باريكي آغاز ميشود كه بايد به حالت نشسته از آن عبور كرد و به فاصله كمي، اين تونل به چاه سنگي مكعب مستطيل شكلي بر ميخورد كه عمود و به طور منظم در سنگ حفر شده و در طرفين داراي پاگيرهاي مرتبي است. عمق اين چاه زياد نيست و پس از عبور از آن مجدداً به چاه ديگري نظير اولي ميرسد كه عمق آن در حدود 6 متر است و انتهاي چاه به راهرو باريكي منتهي ميشود كه از جانب راست آن چند راه فرعي با چند چاه كم عمق قرار دارد و در سمت چپ آن چاهي به عمق 6 متر واقع است كه به دو شاخه منشعب ميشود. يكي از آنها راه باريك و دشواري است كه به خارج از غار راه دارد. اين خروجي با ارتفاع چند متر، محاذي دهانه غار مشرف به پرتگاه عميقي سر در ميآورد كه به يك سري راهروها و اتاقهاي تو در تو راه داشته است. قسمت بزرگي از اين بخش در اثر عوارض طبيعي شكسته و فرو ريخته و اينك بقايا و آثار آنها اغلب به حالت معلق در بدنه ديواره به چشم ميخورد و حتي بعضي از بالكونهاي بزرگ با پيشبندهاي ضخيم و محكم سنگ و گچي هنوز پابرجاست و قرنها جلگه شرقي نياسر را تا كاشان زير چشم دارد. عميقترين قسمت غار نياسر چاهي است به عمق 10 متر كه با استادي و مهارت عجيبي در دل سنگ حفر شده است. غار نياسر داراي سه انتهاي، سطحي، عمقي و زيرزميني است كه هر كدام از نظر موقعيت داراي ارزش خاصي است.

منبع- پرتال اصفهان

کوهها وغارهای استان اذربایجانغربی

کوهها و قله ها

به طور کلی کوه های استان آذربایجان غربی از نظر قابليت و نوع استفاده به چهار دسته تقسيم می شوند. اول، كوه های لخت سنگی كه به علت تخريب و فرسايش شديد دارای پوشش خاكی كم و يا فاقد پوشش خاكی هستند. اين نوع ارتفاعات که وسعت تقريبی آن ها در حدود 300/74 هكتار است ، به دلايل متعدد از جمله حفاظت حوزه های آبخيز بايد مورد كنترل و بهسازی لازم قرار گيرند . دوم ، كوه های مرتفعی كه مشتمل بر ارتفاعات مرتعی دايم و فصلی و از نظر پوشش خاكی دارای وضعيت متوسط نسبتاً عميق با پوشش گياهی مناسب هستند . وسعت تقريبی اين مناطق در حدود 900/612/1هكتار است . سوم ، كوهستان های جنگلی طبيعی هستند كه بیشتر در منطقه سردشت و قسمتی از پيرانشهر درجهت مرزی ايران و عراق قرار گرفته و يكی از منابع طبيعی ارزشمند اقتصادی و توريستی به شمار می آیند . وسعت اين كوهستان های جنگلی در حدود 16.500 هكتار است . چهارم ، كوهستان های مارنی گچ و نمک هستند كه مواد تشكيل دهنده سنگ مادر آن ها مارن های رنگين گچی - نمكی است و به علت قابليت فرسايش شديد ، خطری جدی برای اكولوژی محسوب می شوند و بايد مورد حفاظت و كنترل دقيق قرار گيرد . وسعت تقريبی اين نوع ارتفاعات در حدود 000/66 هكتار است . مهم ترين قله های ارتفاعات آذربايجان غربی در دره رودخانه گدار قرار دارد كه به درازای 314 كيلومتر و پهنای حداقل 25 كيلومتر (در باختر سلماس) و حداكثر 80 كيلومتر (در شمال خوی) و به طور متوسط 50 كيلومتر كشيده شده است و مساحتی معادل 200/15 كيلومتر مربع را در برمی گيرد . بیش از 30 قله در این استان برای ورزش های کوهستانی ، تفریح و انواع گردشگری مناسب تشخیص داده شده است که بیشتر آن ها دارای آبشار ، یخچال ، چشمه و غار هستند . کوه قيه ماکو : کوهي مرتفع با کلاهک سنگي بي نظير که در شمال ماکو قرار دارد . اين منطقه مجموعه جالبي از گردشگري ، فرهنگي ، اکوسيستم و گردشگري ماجراجويانه را در کنار هم دارد . اگر قصد ديدار از اين منطقه را داريد ، بقاياي قلعه ماکو ، مجموعه عمارات زيبا و قديمي ، طبيعت بي نظير بازار و کوهي با عظمت را مشاهده خواهيد کرد . برخی از کوه ها و قله های این استان عبارتند از : قله شیدان (3555متر) ، قله سه‌سو (3000متر) ، قله ستاره لوند (2800متر) ، قله یربهار (2800متر) ، قله خلیل (3100متر) ، قله سه کچه (3000متر) ، قله دالاپر (3380متر) ، قله بورسینا (3480متر) ، قله مرگ‌ زیاره (3280متر) ، قله ماه داغی (2850متر) ، قله نادر (2000متر) ، سلسله جبال مرکزی ترکیه و عراق ، ارتفاعات گردنه قوشچی ، کوه‌های باستان ، ارتفاع مور شهیدان ، ارتفاعات گردنه کله شین و چیای بینار ارومیه

غارها

غارهای فرهاد ، تخت قارا ، كهريز ،‌ دانيال در اروميه ، غارهای زندان و بابا حسن در نقده ، غارغيب آباد ، كهل و كرفتو در تكاب، غار بورينگ بزرگ و غار بورينگ كوچک در مهاباد ، غار چاه زندان در تكاب ، غار فقرقا (مهاباد) ، غار راکاد ، غار میرداوود (صومای ارومیه) ، غارهای زیرزمینی کوه قارنی یاروق (بین سلماس و بخش صومای ارومیه) از جمله غارهای با ارزش گردشگری این منطقه به شمار می آیند که همه آن ها در دل کوه های سر به فلک کشیده جای گرفته اند . استان آذربايجان غربی به علت ويژگی های جغرافيايی و توپوگرافی دارای پستی و بلندی های طبيعی فراوانی است كه وجود دره های سرسبز بر زيبايی آن ها می افزايد . بیشتر دره های این استان در فصل بهار و تابستان مورد استفاده وسيع مردم قرار می گيرند و تعدادی از آن ها مانند دره های ماربيشوبايی ، شهيدان (قاسملو) رشكن ه ، جويز و دم دم ، در هر چهار فصل سال تفریح گاه های خوب و مناسبی به حساب می آيند . اين دره ها به علت پوشش گياهی دل انگيز، جنگل های پراكنده، كشتزارهای سرسبز ، باغ های پر از انواع ميوه ، رودخانه های روان و چشمه های جوشان، تابلوهای بديعی از شگفتی های زيبای طبيعت را به نمايش می گذارند . اين زيبايی ها خود يكی از عوامل مهم جذب جهانگرد به اين منطقه هستند . اهميت ديگر اين دره ها از اين جهت است که با شهرهای اطراف خود هم جوار هستند و به علت داشتن دسترسی مناسب به شهرها ، استفاده از آن ها برای اوقات فراغت آسان و راحت است . غار قلاتاسیان : در فاصله 200 متری شمال غرب روستای قلعه تاسیان از توابع بخش گورک سفلین شهرستان سردشت قرار دارد . آثار موجود در این غار بیانگر حکایت زندگی انسان در این غار در دوره پارت و ساسانی دارد . غار علی شیخ : در 48 کیلومتری شهرستان خوی قرار دارد . سفال های این غار عموماً مربوط به اوایل دوران اسلامی است . غار تمتمه : در 18 کیلومتری جنوب غربی شهر ارومیه قرار دارد و مستندات به دست آمده از آن سکونت انسان را در دوره پارینه سنگی در این منطقه تأیید می کند . غار سهولان : در 35 کیلومتری شهر مهاباد قرار دارد و یکی از زیباترین و شگفت انگیز ترین غارهای ایران است .

کوها وجلگه های استان گیلان

استان هميشه سرسبز گيلان از شمال به درياي خزر و كشورهاي مستقل آذربايجان، از جنوب به استان زنجان و قزوين و رشته كوههاي البرز از شرق به استان مازندران و از غرب و شمال غربي به استان اردبيل محدود است. اين استان از شمال به درياي خزر و كشورهاي مستقل آذربايجان ، از غرب به استان اردبيل ، از جنوب به استان زنجان و قزوين و از شرق به استان مازندران محدود مي گردد وبالغ بر14 هزاركيلومترمربع مساحت دارد. كمترين فاصله كوه از درياي خزر ( در حويق ) نزديك به 3 كيلومتر و بيشترين فاصله آن از دريا ( در امام زاده هاشم ) حدود 50 كيلومتر است .درازاي آن از شمال باختري به جنوب خاوري ، 235 كيلومتر و پهناي آن ، از 25 تا 105 كيلومتر تغيير مي كند .رشته كوههاي البرز با ارتفاع متوسط 3000 متر، همانند ديواري در باختر و جنوب گيلان كشيده شده و اين منطقه جز از راه دره منجيل ، راه شوسه ديگري به فلات ايران ندارد. شكل جغرافياي گيلان به صورت بدنه اي پرچمي شكل و شامل البرز غربي و جلگه گيلان در جنوب و گردني استوار و افراشته شامل؛ كوههاي تالش و جلگه ساحلي در جهت شمال مي باشد كه ناهمواريهاي آن از دو قسمت كوهها و جلگه تشكيل شده است

موقعيت كوهها و جلگه ها ي گيلان :

كوهها :

1-رشته غربي : شامل كوههاي تالش, ماسوله, پشته كوه هزار دره رود آستارا تا تنگه -منجيل با جهت شمالي – جنوبي ، به صورت چندين رشته چين خوردگي موازي نا متقارن است كه گيلان را از اردبيل و زنجان جدا مي سازد و شهرستانهاي آستارا و تالش در دامنه هاي شرقي اين كوهها واقع شده اند. قله هاي مهم اين رشته، قله( بقروداغ ) 3300 متر و ( ماسوله داغ ) 3050 متر است. نوع فرسايش در نقاط مرتفع ، يخچالي و در نقاط كم ارتفاع، آبهاي روان است .

2 -رشته شرقي : اين قسمت شامل؛ ناهمواريهاي ديلمان, لاهيجان, عمارلو و خزران است و به صورت چندين رشته چين خوردگي موازي نا متقارن با جهت غربي ـ شرقي مي باشد كه از دره سفيد رود تا كوههاي استان مازندران گسترده شده است.شيب تند دامنه ها، به طرف درياي مازندران و شيب كم آن، به طرف دره شاهرود است. از قله هاي مهم اين ناحيه؛ در فك كوه 2705 متر, ناتشكوه و خشتچال مي باشند. فرسايش آبهاي روان، دره هاي متعددي در آن به وجود آورده است.

جلگه ها :

1 -جلگه شرقي: اين جلگه به صورت نوار باريكي، بين سواحل درياي کاسپين و دامنه هاي شمالي البرز غربي ،با وسعت اندكي واقع شده و مستقيما‎‎‏‏‏‏‏ًٌَُُُ تحت تاثير آبرفتهاي تعداد زيادي از رود خانه هاي ساحلي با خصوصيات سيلابي قرار گرفته است.

 3-جلگه مركزي: اين جلگه وسيع به شكل مثلثي در حد فاصل امام زاده هاشم, انزلي, و چمخاله تشكيل يافته است كه علل وسعت زياد اين جلگه، ناشي از عواملي چون وجود گسلي است كه رشته كوههاي غربي را از سلسله جبال البرز جدا نموده و سبب حركات طبقات زمين به سمت شمال گرديده ، همچنين رسوباتي كه توسط سفيدرود در اين ناحيه رسوب گذاري شده و تبخير شديد و عوامل ديگري كه در گذشته باعث پايين رفتن سطح آب درياي کاسپين گرديده ، مي باشد .

کوهها وغارهای استان اردبیل

کوه ها

کوهستان ارسبالان (قراداغ) : اين کوهستان از سوي غرب به دره رودخانه «خال پيلرچاي»، از جنوب به دره رودخانه اهرچاي و قره سو ، از شرق به مرز ايران و جمهوري آذربايجان و از شمال به رودخانه ارس محدود است . کوهستان ارس را مي توان دنباله رشته کوه هاي قفقاز به شمار آورد که دره ارس آن ها را از هم جدا مي کند. اين کوهستان که 9500 کيلومتر مربع وسعت دارد، از کوه هاي به نسبت بلند تشکيل يافته است که بلندترين قله آن ، کوه "سورجر تپه" به ارتفاع 2946 متر است . رشته سبلان – جلفا : اين رشته ، از کوهپايه هاي غرب آغاز مي شود و رو به غرب تا شمال تبريز ادامه مي يابد و از آن جا به سوي شمال غربي منحرف مي شود و سرانجام به دره آغ چاي مي انجامد . رشته کوه سبلان – جلفا بيش از 260 کيلومتر درازا دارد و عرض آن در باريک ترين محل (جنوب اهر) به 31 کيلومتر و در پهن ترين محل به حداکثر 70 کيلومتر (شمال سراب) مي رسد . مساحت آن نيز 12900 کيلومتر مربع است . اين رشته کوه ، از شرق به غرب به ترتيب از کوه هاي مهم تشکيل مي شود که بلندترين آن ها قله سبلان به ارتفاع 4811 متر است که در 41 کيلومتري غرب اردبيل است . سبلان در غرب شهر اردبيل، 4811 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. ارتفاع نسبي آن نسبت به دره قره سو در حدود 3400 متر است . رشته کوه آتشفشاني خاموش سبلان از دره قره سو در شمال غرب اردبيل آغاز مي شود و در جهت شرقي – غربي به طول 60 کيلومتر و عرض تقريبي 48 کيلومتر تا کوه قوشاداغ درجنوب اهر امتداد مي يابد . سبلان پس از دماوند معروف ترين کوه آتشفشاني خاموش ايران است که بر اثر فعاليت هاي آتشفشاني ، مخروط قله آن شکل گرفته است و در دهانه مخروطي آتشفشان ، درياچه اي بسيار زيبا به وجود آمده است که در طول سال پوشيده از برف و يخ است . بلندترين قله سبلان «سلطان ساوالان» نام دارد و دومين قله آن را «حرم داغي» مي گويند که نوکي تيز و غيرقابل صعود دارد . قله سوم که ارتفاع آن نسبت به سلطان ساوالان کم تر است، کوه «جنوار داغي» نام دارد. يکي از ويژگي هاي بارز منطقه سبلان، وجود ده ها چشمه معدني آب گرم است که در اطراف اين کوهستان از سرعين گرفته تا «قوتورسو» پراکنده اند. اين آب ها، بيشتر در سرعين متمرکزاند. سبلان از ديدگاه زيست محيطي، منطقه اي پربار است. وجود زيستگاه هاي حيات وحش، درياچه ها، برکه هاي آب به عنوان زيستگاه پرندگان و گياهان متنوع، مراتع گسترده، رودخانه هاي پرآب، چشمه هاي زلال و گوارا، آب و هواي مطبوع همه و همه حکايت از باروري منطقه با اکولوژي بي مانند دارد . زيستگاه هاي وحوش در ارتفاعات پايين شمال و شمال شرقي سبلان است که تا جاده مشگين شهر به اردبيل را در بر مي گيرد و گذار اصلي مهاجرت و ييلاق – قشلاق قوچ و ميش ارمني محسوب مي شود و داراي وضعيت زيستگاهي مناسب است. رشته کوه باغرو (تالش) : باغرو طولاني ترين رشته کوه در استان اردبيل مي باشد. اين رشته امتداد سلسله جبال البرز است که از خراسان تا قفقاز کشيده شده است. رشته کوه باغرو در موازات کناره درياي خزر سرتاسر شرق استان را فرا گرفته و خط الرأس آن حوزه خزري را از استان اردبيل جدا ميکند. اين رشته کوه از منتهي اليه شرقي کوههاي صلوات (برزند) آغاز و در سرتاسر حدود شرقي استان با افزايش تدريجي ارتفاع به طرف جنوب کشيده شده است و در خارج حدود استان، سرانجام به رشته کوه البرز مي پيوندد. رشته کوه باغرو در قسمتهاي مختلف خود به نامهاي پشته سارا ، تالش ، پلنگا نيز ناميده مي شود . رشته پلنگا در حوالي درياچه نئور از رشته اصلي منشعب و در سراسر شهرستان خلخال کشيده شده است . بلندترين نقطه اين شاخه فرعي قله 3322 متري آق داغ و کوههاي پلنگا (2886 متر)، سهدي (2715 متر) و ازنو (2412 متر)، از ديگر قلل آن مي باشند . صلوات داغي: از شمالي ترين نقطه استان ادامه رشته کوه قره داغ (سياه کوه) که از استان آذربايجان شرقي به سمت شرق کشيده شده است،گذشته و به دره رودخانه قره سو و دره رود ختم مي شود. شاخه اي از اين رشته کوه در آنسوي دره رود که به کوههاي خروسلو و شاخه اي ديگر به کوههاي برزند (صلوات داغ) مي پيوندد .

کوهها وغارهای استان قم

كوه هاي استان

در يك تقسيم بندي كلي مي توان استان قم را به دو قسمت اصلي تقسيم كرد: نقاط پست شامل درياچه نمک و درياچه حوض سلطان كه قسمت های شمال و خاور استان را تحت پوشش قرار می دهد و نقاط کوهستانی كه نواحی جنوب و باختر اين استان را شامل می شود. کوهستان اردهال : كوهستان اردهال كه در حقيقت دنباله شمالی كوهستان كركس محسوب می شود ، در شهرستان های قم، كاشان و محلات واقع شده و قسمت جنوب استان قم را در بر می گيرد . اين کوه از سوی خاور به جاده قم – كاشان ، از جنوب به جاده كاشان - وركان، از باختر به جاده اصفهان - قم و از شمال به دامنه های مشرف به شهرستان قم محدود می شود و ناحيه های نيزار ، راونج ، كهک و قنوات را در بر می گيرد . کوه اسکندر قلندر : اين کوه با ارتفاع 2130 متر در محدوده شهرستان قم ، بخش خلجستان ، دهستان قاهان و در 61 کيلومتری شمال باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است . جهت کوه شمال باختری - جنوب خاوری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 14 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 49 دقيقه پهنای شمالی قرار دارد . کوه الوند : اين کوه با ارتفاع 2182 متر در شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو، دهستان فردو و در 41 کيلومتری جنوب مرکز شهرستان قم واقع شده است . جهت کوه شمال خاوری - جنوب باختری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 59 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 15 دقيقه پهنای شمالی قرار دارد . کوه تخت گرشاوه : اين کوه با ارتفاع 2045 متر در محدوده شهرستان قم ، بخش خلجستان ، دهستان قاهان و در 47 کيلومتری شمال باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است . جهت کوه شمال باختری - جنوب خاوری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 9 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 48 دقيقه پهنای شمالی قرار دارد . کوه چال : اين کوه با ارتفاع 2671 متر در محدوده شهرستان قم ، بخش نوفل لوشاتو ، دهستان فردو و در 42 کيلومتری جنوب مرکز شهرستان قم واقع شده است . جهت کوه باختری - خاوری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 53 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 15 دقيقه پهنای شمالی قرار دارد . کوه زاقر : اين کوه با ارتفاع 2142 متر در محدوده شهرستان قم، بخش نوفل لوشاتو ، دهستان کهک و در 37 کيلومتری جنوب باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است . جهت کوه شمال باختری - جنوب خاوری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 50 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 17دقيقه پهنای شمالی قرار دارد . کوه سخته : اين کوه با ارتفاع 2475 متر در محدوده شهرستان قم ، بخش نوفل لوشاتو ، دهستان نيزار و در 57 کيلومتری جنوب باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است . جهت کوه شمال خاوری - جنوب باختری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 22 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 20دقيقه پهنای شمالی قرار دارد . کوه شمشک : اين کوه با ارتفاع 2584 متر در محدوده شهرستان قم ، در 55 کيلومتری جنوب باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است . جهت کوه شمال خاوری - جنوب باختری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 23 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 19دقيقه پهنای شمالی قرار دارد . کوه گوجه : اين کوه با ارتفاع 3071 متر در محدوده شهرستان قم ، بخش جعفرآباد ، دهستان قاهان و در 70 کيلومتری باختر مرکز شهرستان قم واقع شده است . جهت کوه شمال خاوری - جنوب باختری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 6 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 39دقيقه پهنای شمالی قرار دارد . کوه ماهو : اين کوه با ارتفاع 2970 متر در محدوده شهرستان قم ، بخش نوفل لوشاتو ، دهستان نيزار و در 42 کيلومتری جنوب باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است . جهت کوه شمال باختری - جنوب خاوری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 47 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 15دقيقه پهنای شمالی قرار دارد . کوه پلنگابی : كوه پلنگابی (پلنگ آبی) که 3154 متر ارتفاع دارد ، در 48 كيلومتری جنوب باختری قم و در 8 كيلومتری جنوب باختری روستای كرمجگان واقع شده است . اين كوه از شمال به مامو و از خاور به ارتفاعات غليق متصل می شود . رودخانه های راونج ، دره باغ و ازنا از اين كوه سرچشمه می گيرند . کوه خستک : كوه خستک در 54 كيلومتری جنوب باختری قم و در جنوب روستای سنجگان قرار گرفته است . اين کوه 2777 متر ارتفاع دارد و سرچشمه رودخانه های زواريان و سلماس می باشد . خط آهن قم - اراک از دامنه های خاوری و جنوبی اين كوه می گذرد . کوه سلطان سعد شاه : كوه سلطان سعد شاه که 2930 مترارتفاع دارد ، در 46 كيلومتری جنوب قم و در جنوب روستای خاوه قرار گرفته است . اين كوه از جنوب به كوه لارها متصل است و رودخانه های فردو و وشنوه از آن سرچشمه می گيرد . کوه هليل : اين کوه با ارتفاع 2276 متر در محدوده شهرستان قم ، بخش نوفل لوشاتو ، دهستان کهک و در 35 کيلومتری جنوب باختری مرکز شهرستان قم واقع شده است . جهت کوه شمال باختری - جنوب خاوری بوده و قله آن از نظر جغرافيايی در 50 درجه و 48 دقيقه درازای خاوری و 34 درجه و 20دقيقه پهنای شمالی قرار دارد . کوه لارها : كوه لارها که3109 متر ارتفاع دارد ، در 51 كيلومتری جنوب قم و در شمال روستای رهق قرار گرفته است . رودخانه وشنوه قسمت عمده ای از آب خود را از اين كوه می گيرد . كوه لارها از شمال به كوه سلطان سعدشاه و از جنوب باختری به كوه گرگ متصل می شود . كوه جهارلی : كوه جهارلی که در بخش شمال خاوری شهرستان قم قرار گرفته از سطح دريا 1094 متر ارتفاع دارد . جهت اين كوه از شمال باختر به جنوب خاور می باشد . كوه مره : كوه مره که در واقع بخشی از مرز مشترک بين اين استان با استان تهران است ، اين کوه در شمال استان قم قرار گرفته است .

غارهاي استان

غار وشنوه : در 60 کیلومتری قم در کوه اردهال چهر غار قرار دارد که در داخل یکی از آن ها منبع عظیمی از آب وجود دارد . این آب از شکاف کوه سرازیر می شود و به صورت چشمه فوران می کند . این غار یکی از جاذبه های بسیار دیدنی استان قم به شمار می رود . غار کهک : غار کهک در 30 کیلومتری جنوب شهر قم واقع و یکی از آثار طبیعی و باستانی استان قم به شمار می رود .

کوهها وغارهای استان کرمان

غارها

غارهای استان کرمان عبارتند از : جیرفت ؛ غار شعیب ، شهر بابک ؛ غار ایوب ، رابر جواران ؛ غار جواران ، رفسنجان داوران ؛ غار داوران ، بافت خبر ؛ غار شب پره و کرمان جوپار ؛ غار یخ . غار طرنگ ، غار گوغر واقع در محدوده شهرستان بافت و غار یوب واقع در محدوده شهرستان شهر بابك از جمله غارهای استان کرمان به شمار می روند . غار آهکی طرنگ : غار آهکی طرنگ به عنوان مهمترین و طولانی ترین غار استان کرمان که در نوع خود بی نظیر و دارای مناظر وجلوه های طبیعی بسیار زیبا و پدیده های شگفت انگیز است که خود از جاذبه های طبیعی گردشگری استان کرمان محسوب می گردد و می تواند به عنوان یک قطب گردشگری در جنوب غربی استان کرمان ایفای نقش نماید . این غار از جمله غارهای متعدد مناطق کوهستانی استان کرمان می باشد که در فاصله 230 کیلومتری جنوب غربی شهر کرمان واقع شده است . جهت دسترسی به این غار از شهر کرمان مرکز استان کرمان ، می بایست از طریق جاده ای موسوم به جاده جوپاری سفر را آغاز نمود که تقریبا با طی 15 کیلومتر از این جاده به دوراهی بافت جوپار رسیده و از طریق جاده مخصوص بافت و بعد از گذشتن از آبادی های ومکانهای متعدد از جمله روستای بهرامجرد – شهرنگار - گردنه سنگ صیاد - روستای قلعه عسکر - گردنه کفنوئیه – روستای کیسکان – به شهر کوچک بزنجان رسیده که اینجا جاده به دو راه منشعب می گردد ، جاده ای که به سمت چپ امتداد می یابد به شهر رابر و امتداد مستقیم جاده با طی مسافت هشت کیلومتر به شهر بافت منتهی می شود . حال از شهر بافت جاده ای آسفالته به سمت جنوب وجود دارد ، موسوم به جاده ارزوئیه – خَبر که با طی تقریبا 50 کیلومتر از این جاده و گذشتن از چندین پارچه آبادی و بعد از گذشتن از دو راهی خبر - ارزوئیه ، جاده را به سمت ارزوئیه ادامه داده تا به یک دو راهی می رسیم . اینجا از جاده اصلی ارزوئیه یک جاده آسفالته فرعی منشعب می گرددکه به سمت آبادی های متعدد که مهمترین آنها روستای گوشک است منتهی می گردد . این جاده نیز جاده گوشک نامیده می گردد . از این دو راهی تا روستای طرنگ حدود 20 کیلومتر فاصله است که تقریباً نیمی از راه ،جاده آسفالته و نیم دیگر راه جاده شنی نسبتاً خوبی است . روستای طرنگ روستایی بزرگ و تقریباً مهمترین روستای منطقه بعداز گوشک محسوب می گردد . ادامه جاده با فاصله اندک به روستای گوشک امتداد می یابد . گروههایی که جهت دیدن غار طرنگ از مناطق دور دست می آیند به روستای طرنگ وارد می گردند . این روستا می تواند جهت اقامت افراد گروه مکان بسیار مناسب و خوبی باشد . دهانه غار حدود شش متراست و در ارتفاع تقریبا 3000 متری از سطح دریا واقع شده است . گر چه این غار در گذشته توسط هیأت کوهنوردی کرمان شناسایی و مسیر ها و دالانها و دهلیز های غار علامت گذاری و بعضاً نام گذاری شده اند و در طول غار علائم و فلش هایی هم جهت راهنمایی افراد وجود دارد ، که فلش های قرمز رنگ مسیر های ناشناخته و یا بن بست غار را نشان می دهد و فلشهای سفید رنگ که مسیرهای مطمئن جهت رفتن به انتهای غار را نشان می دهند و باید آنها را دنبال نمود . از دهانه غار کمی که به سمت داخل غار برویم مسیر نسبتاً کم شیب است اما کم کم شیب بیشتر می شود و از یک شیب نسبتاً تند که می بایست دست به سنگ و با احتیاط کامل پایین رفت ، به یک راهرو می رسیم . اینجا می بایست مسیر مستقیم در امتداد حرکتمان به درون غار را رها نموده و در امتداد دیگر راهرو که در جهت عکس مسیر پیموده شده تا این مرحله است را دنبال نمود . این قسمت راهرو تنگتر و پرشیب تر شده و سنگهای آن بسیار صاف ، صیقلی و لغزنده است و باید احتیاط بیشتر نمود تابه دهانه چند حفره خیلی عمیق که این حفره ها در زیر به یک تالار نسبتاً بزرگ منتهی شوند و این حفره ها در سقف این تالار می باشند برسیم . در اعماق غار دمای هوا در تمام فصول تقریبا معتدل و ثابت بین 14 تا 20 درجه سانتیگراد است و از تهویه نسبتا خوبی از هوا برخوردار است . بطوری که در هیچ جای آن کمبود هوا و اکسیژن احساس نمی گردد . فقط بر اثر تردد زیاد ممکن است گرد و غبار در هوا پخش گردد که بهتر است از ماسکهای طبی استفاده گردد . در این غار هیچ پوشش گیاهی قابل مشاهده ای وجود ندارد . ولی زندگی جانوری آن شامل جانورانی مثل خفاش و انواعی از حشرات مانند پشه ، سوسک سیاه و ... که از فضله خفاش تغذیه می کنند ، رویت گردید . طول مسیر پیموده شده غار تقریباً 500 متر است و عرض راهروهای و تالار های غار بین یک متر تا 15 متر متغیر است .  غار میرزا : غار میرزا در ارتفاع2342 متری از سطح دریا قرار دارد و از نقطه نظر فنی از درجه سختی بالایی برخوردار است . غار میرزا دارای هشت تالار اصلی و چهار تالار فرعی است که هرکدام ویژگیهای خاصی را دارند ودربخش میانی غار 90 متر فرود در فضای معلق، غار نورد را به دنیای اسرار آمیزی می رساند و وسعت غار مذکور در این قسمت به 150 متر مربع می رسد که این خصوصیت این غار را در بین غارهای کشور کم نظیر و در میان غارهای استان بی همتا کرده است . تنوع رنگ و زیبایی قندیل ها که در طول میلیون ها سال بوجود آمده اند ، بیننده را میخکوب می نماید و ارتفاع بعضی از آنها به چهار متر می رسد که سقف تالار را به کف آن متصل می نماید . در تالار غربی فسیل جانوری وحشی از موارد شگفت غار به شمار می آید . تیم غارنوردی کمیته امداد و نجات کوهستان در انتهای تالار شمالی به برکه آبی به وسعت 250 متر مکعب برخوردند که آب زلال و گوارایی در آن جریان داشت . در سقف تالار شمالی دهلیزی به طول 70 متر وجود دارد که ورود به آن مستلزم سنگ نوردی های متعددی می باشد .

كوه ها

ارتفاعات استان كرمان دنباله رشته كوه های مركزی ايران است كه از چين خوردگی های آتشفشانی آذربايجان شروع شده و به طرف بلوچستان كشيده می شود و امتداد آن ها چندين بار در فلات مركزی به وسيله حوزه های پست داخلی و كوير قطع می شود . زمان ايجاد اين چين خوردگی ها با پيدايش فلات داخلی و عقب نشينی قطعی دريای تتيس رابطه دارد . اين امر بدان معنی است كه به دنبال حركاتی كه سبب بالا آمدن كوه ها و باز شدن دهانه های آتشفشانی در آن ها شده است ، كف دريای تتيس نيز بالا آمده و آب درياهای اطراف نيز بر اثر تبخير شديد و تراكم رسوبات آن خشک شده و قشر ضخيمی از رسوبات نمک دريا روی آن ها به جای مانده و تشكيل كوير های كنونی (كوير لوت) را داده است . کوه هزار : این کوه در 114 کیلومتری شمال غرب بم در دهستان راین واقع شده و 4465 متر ارتفاع دارد . روستاهای بزرگی چون میرشادی ، زر دود و زارچو در دامنه های شمالی و بابی نی ، زمان آباد ، نروک ، درزنیه، گارچیدان ، گاهو ، در گورو ، بهرسوز ، گیشیگان ، گرو ، در آسیاب در دامنه های شرقی و نمش ، باب کهنوج ، هنزا و زنک در دامنه های جنوبی و گندگاو ، درآلو و باب گنجی در دامنه های غربی آن واقعند که بدلیل ارتفاع زیاد دارای آب و هوای نسبتاً سردی است . کوه بی سوخته : این کوه در 45 کیلومتری شمال غربی شهربابک در قسمت شمال روستای آبدار واقع شده و 2750 متر ارتفاع دارد . کوه بید شیرین : این کوه با ارتفاع 2973 متر در 58 کیلومتری شرق سیرجان واقع شده است و سرچشمه رودخانه حسین آباد سوج می باشد . کوه بیدویه : ارتفاع این کوه 3230 متر است و در 41 کیلومتری جنوب غرب شهداد واقع شده است . کوه پلوار : کوهستان پلوار که همانند دیواری ناحیه جنوبی کویر لوت را از بخش های درونی کشور جدا می سازد ، به صورت رشته ای به طول 147 کیلومتر از سوی شمال غربی به طرف جنوب شرقی کشیده شده و پهنه ای به وسعت 1450 کیلومتر را زیر پوشش قرار داده است . مهم ترین کوه های این کوهستان از سوی شمال به جنوب به ترتیب عبارتند از : تیغه سیاه ، تل زرد ، تل شورد ، دینر ، میانکوه ، سیاه کوه گورک ، ده مانی روز ، خر خسرو و گودرچاه . کوه پورکان : این کوهستان در شمال شرقی شهر بابک و غرب شهرستان رفسنجان واقع شده و از کوه هایی چون نجیب ، اسپزار ، محمد آباد ، توران ، کلاته ، تنه کوه ، زوج ، بی سوخته ، ده حاجی ، نر کوه ، کمر مدوار ، کمر سفید ، سنگ آواز که اغلب آنها بیش از 2500 متر ارتفاع دارند ، تشکیل یافته است . بلندترین قله آن ، کوه پورکان یا پاری کوه نام دارد که ارتفاع آن 3443 متر است و در 32 کیلومتری شمال شرقی شهر بابک قرار دارد . کوه جوپار : این کوه در 43 کیلومتری جنوب شرقی کرمان با ارتفاع 4135 متر واقع شده است . مرتفع ترین قله آن به نام سه ساخ بزرگ به ارتفاع 4200 متر و قله بلوچی با 4000 متر در جنوب غربی ماهان قرار دارند . کوه باغ بالا : این کوه در 30 کیلومتری شمال شرق کرمان واقع شده و 3775 متر ارتفاع دارد . این کوه سرچشمه رودهایی چون چتررود است و جزو ارتفاعات پلوار محسوب می شود . کوه قدمگاه : این کوه در 38 کیلومتری جنوب غربی بم و در مجاورت دهستان آب گرم قرار دارد که موقعیت دقیق استقرار آن شرق روستای در رود می باشد . کوه سرمشک : این کوه با ارتفاع 4048 متر و در 105 کیلومتری شمال غربی جیرفت قرار دارد و دومین قله از کوه های هزار است که سرچشمه رودهای رودرو و هلیل رود می باشد . این کوه در شرق روستای سرمشک از توابع دهستان دهتازیان شهرستان سیرجان و شمال روستای سرمشک از شهرستان جیرفت واقع شده است . از ارتفاعات مهم این کوه قله "دندانه هنزا" است که در غرب روستای هنزا قرار دارد و حدود 3650 متر ارتفاع دارد . کوه گدار کج اندر کج : این کوه از قله های فرعی کوه لاله زار است که در دهستان قله عسکر شهرستان سیرجان در کیلومتر 105 آن واقع شده است . ارتفاع این کوه 4110 متر است . کل کوهی : این کوه با ارتفاع 3765 متر در غرب روستای باغ سرخ از توابع دهستان کوه پنج شهرستان سیرجان در 80 کیلومتری شمال شرقی این شهر واقع شده است . کوه گلچین : کوه گلچین در 55 کیلومتری جنوب شرقی کرمان در دهستان ماهانه واقع شده و 4093 متر ارتفاع دارد . کوه شاهزاده : این کوه در دهستان بزنجان شهرستان بافت و در فاصله 20 کیلومتری شمال شرقی آن واقع شده است و ارتفاعی حدود 3650 متر دارد

کووها وغارهای استان سمنان

غارها

دره پیر خوشدر : این دره در 5/1 کیلومتری شمال روستا واقع شده و مسیر روستا تا چشمه یک محور گردشگری زیبا و مفرح با مناظر بدیع و مسیر حرکت آب است .

تنگه زندان : تنگه زندان از جمله جاذبه های بی بدیل و نمونه کوهستان شمالی شهرستان دامغان است که در طی سال گردشگران و طبیعت دوستان فراوانی را به سوی دیدنی های بی شمار خود جذب می کند . این تنگه در 17 کیلومتری شرق شهر دیباج واقع شده است و دسترسی به آن آسان است جهت اصلی این تنگه رویایی و خیال انگیز جنوبی و شمالی می باشد و در دامنه های جنوبی کوه سترگ کهکشان واقع شده است . تنگه دارای دیوارهای صخره ای و سنگی مرتفعی است که بسیار جذاب و سحر انگیز است . آب بسیار خنک و گوارائی در مسیر تنگه جریان دارد وجود این آب و فراز و نشیب تنگه زمینه ایجاد آبشارک و آبشار زیبایی را فراهم آورده است که بر جذابیت های بی شماره تنگه افزوده است . در بهار و تابستان مسیر تنگه و بیرون آن همه جا مثحون ار علفزارهای سر سبز و گیاهان معطر و رنگا رنگ کوهستانی است که بی تردید از دیدن آن همه تنوع و بوهای شامه نواز خیره و مسحور می شوید . از این تنگه بعنوان بازداشتگاه مخالفان فرقه اسماعیلیه مورد استفاده قرار می گرفته است از زیبایی و تناسب خاصی برخوردار است .

غار شیر بند : غار شیر بند یکی از زیباترین نمونه های غارهای ایران است که در 12 کیلومتری شمال شرقی شهرستان دامغان واقع شده است . برای دسترسی مناسب به این غار 10 کیلومتر جاده قدیم آب بخشان به گردنه بشم را طی نموده تا به مزرعه خوش آب و هوای شیر بند برسید سپس 5/1 کیلومتر جاده ای که در قسمت شرقی مزرعه است به طرف روستای جزن ادامه داده در ادامه جاده فرعی جدید الاحداث سمت چپ خود را 500 متر به طرف شمال می پیماید . دهانه غار در کمرکش کوهی صخره ای که از بستر رودخانه 50 متر ارتفاع دارد واقع گردیده است . ساختمان این غار چون در یک رشته فلات آهکی قرار گرفته است دارای سازندگیهای فوق العاده شدید می باشد . مسیر اصلی غار به سوی شمال 350 متر امتداد دارد اما شعبه های فرعی متعددی به صورت تنگه های کوچک و مسدود و غیر مسدود از جناح های چپ و راست قرار دارند . در این غار قندیل و ستون های زیبای آهکی به رنگ و اندازه های مختلف از سقف غار آویزان است زمین شناسان قدمت سنگه و ستونهای این کوه و غار را به 136 تا 190 میلیون سال قبل نسبت می دهند . در دیواره های غار در اثر رسوب کربنات کلسیم محلول در آب اشکال بسیار سپید و زیبایی همانند گچبری های کاخ ها و منازل بصورت گل کلمی و اجتماع بلورهای سوزنی شکل مناظر جالب توجه و زیبایی را بوجود آورده است که از شاهکارهای آفرینش است .

غار دربند : اين غار در 18 كيلومتري شمال سمنان واقع است و يكي از زيباترين غارهاي ايران به شمار مي رود كه مي توان ستون هاي بلند استلا كميت ر ا در آن ديد . طول اين غار 91 متر و عريض ترين قسمت آن 36 متر و بلندترين نقطه سقف آن به 20 متر مي رسد

کوه ها

استان سمنان را مي توان به دو بخش كوهستانی و دشت پايكوهی تقسيم كرد كه نواحی كوهستانی از مهم ترين ناحيه های دارای امكانات معدنی هستند كه برای گذراندن اوقات فراغت مردم نيز مناسب بوده و جاذبه هاي بسياري را در خود جا داده اند . كوه آبكش : اين كوه را ارتفاع 3525 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش مركزي ، دهستان دامن كوه و در 34 كيلومتري شمال مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت كوه شمال خاوري ـ جنوب باختري بوده و مختصات جغرافيايي قله آن به درازاي َ 27 º 54 و پهناي َ 28 º 36 است . كوه آرسك : كوه آرسك با ارتفاع 2741 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش اميرآباد و دهستان تويه‌دروار و در 30 كيلومتري غرب مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت كوه شمال خاوري ـ جنوب باختري بوده و مختصات جغرافيايي قله آن در درازاي َ 58 º 53 و پهناي َ 09 º 36 واقع شده است . كوه بادله كوه : بادله كوه با ارتفاع 3211 متر در محدوده شهرستان دامغان، بخش مركزي ، دهستان رودبار و در 43 كيلومتري شمال باختري مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت اين كوه خاوري ـ باختري بوده و مختصات جغرافيايي قله آن در درازاي َ 56 º 53 و پهناي َ 24 º 36 واقع شده است . كوه بابا احمد : كوه بابا احمد داري ارتفاع 2307 متر است و در محدوده شهرستان دامغان ، بخش اميرآباد ، دهستان قساب رساق و در 90 كيلومتري جنوب خاوري مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت كوه شمال باختري ـ جنوب خاوري بوده و مختصات جغرافيايي قله آن در درازاي َ 33 º 54 و پهناي َ 23 º 35 واقع شده است . كوه پمه نسام : اين كوه با ارتفاع 2854 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش مركزي ،‌ دهستان رودبار، و در 40 كيلوتري شمال باختري مركز شهرستان دامغان واقع شده است . كوه وروري : اين كوه با ارتفاع 2001 متر در محدوده شهرستان دامغان، بخش مركزي، دهستان رودبار و در 30 كيلومتري شمال مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت كوه جنوب باختري ـ شمال خاوري است . كوه تنوره : اين كوه با ارتفاع 2043 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش اميرآباد ، دهستان قهاب رستاق و در 90 كيلومتري جنوب مركز شهرستان واقع شده و جهت آن جنوب خاوري ـ شمال باختري است . كوه لفارد : اين كوه با ارتفاع 2642 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش اميرآباد ، دهستان تويه دروار ، و در 50 كيلومتري جنوب باختري مركز شهرستان دامغان واقع شده است . آتشگاه : اين كوه با ارتفاع 2985 متر در محدوده شهرستان گرمسار ، بخش مركزی ، دهستان كهن آباد و در 60 كيلومتری شمال خاوری مركز شهرستان گرمسار واقع شده است . ‌اژدها كوه : اين كوه با ارتفاع 1265 متر در محدوده شهرستان گرمسار ، بخش مركزی ، دهستان لجران و در 11 كيلومتری باختر مركز شهرستان گرمسار واقع شده است .....ادامه مطلب

منبع- میراث فرهنگی استان سمنان

کووها وغارهای استان سمنان

غارها

دره پیر خوشدر : این دره در 5/1 کیلومتری شمال روستا واقع شده و مسیر روستا تا چشمه یک محور گردشگری زیبا و مفرح با مناظر بدیع و مسیر حرکت آب است .

تنگه زندان : تنگه زندان از جمله جاذبه های بی بدیل و نمونه کوهستان شمالی شهرستان دامغان است که در طی سال گردشگران و طبیعت دوستان فراوانی را به سوی دیدنی های بی شمار خود جذب می کند . این تنگه در 17 کیلومتری شرق شهر دیباج واقع شده است و دسترسی به آن آسان است جهت اصلی این تنگه رویایی و خیال انگیز جنوبی و شمالی می باشد و در دامنه های جنوبی کوه سترگ کهکشان واقع شده است . تنگه دارای دیوارهای صخره ای و سنگی مرتفعی است که بسیار جذاب و سحر انگیز است . آب بسیار خنک و گوارائی در مسیر تنگه جریان دارد وجود این آب و فراز و نشیب تنگه زمینه ایجاد آبشارک و آبشار زیبایی را فراهم آورده است که بر جذابیت های بی شماره تنگه افزوده است . در بهار و تابستان مسیر تنگه و بیرون آن همه جا مثحون ار علفزارهای سر سبز و گیاهان معطر و رنگا رنگ کوهستانی است که بی تردید از دیدن آن همه تنوع و بوهای شامه نواز خیره و مسحور می شوید . از این تنگه بعنوان بازداشتگاه مخالفان فرقه اسماعیلیه مورد استفاده قرار می گرفته است از زیبایی و تناسب خاصی برخوردار است .

غار شیر بند : غار شیر بند یکی از زیباترین نمونه های غارهای ایران است که در 12 کیلومتری شمال شرقی شهرستان دامغان واقع شده است . برای دسترسی مناسب به این غار 10 کیلومتر جاده قدیم آب بخشان به گردنه بشم را طی نموده تا به مزرعه خوش آب و هوای شیر بند برسید سپس 5/1 کیلومتر جاده ای که در قسمت شرقی مزرعه است به طرف روستای جزن ادامه داده در ادامه جاده فرعی جدید الاحداث سمت چپ خود را 500 متر به طرف شمال می پیماید . دهانه غار در کمرکش کوهی صخره ای که از بستر رودخانه 50 متر ارتفاع دارد واقع گردیده است . ساختمان این غار چون در یک رشته فلات آهکی قرار گرفته است دارای سازندگیهای فوق العاده شدید می باشد . مسیر اصلی غار به سوی شمال 350 متر امتداد دارد اما شعبه های فرعی متعددی به صورت تنگه های کوچک و مسدود و غیر مسدود از جناح های چپ و راست قرار دارند . در این غار قندیل و ستون های زیبای آهکی به رنگ و اندازه های مختلف از سقف غار آویزان است زمین شناسان قدمت سنگه و ستونهای این کوه و غار را به 136 تا 190 میلیون سال قبل نسبت می دهند . در دیواره های غار در اثر رسوب کربنات کلسیم محلول در آب اشکال بسیار سپید و زیبایی همانند گچبری های کاخ ها و منازل بصورت گل کلمی و اجتماع بلورهای سوزنی شکل مناظر جالب توجه و زیبایی را بوجود آورده است که از شاهکارهای آفرینش است .

غار دربند : اين غار در 18 كيلومتري شمال سمنان واقع است و يكي از زيباترين غارهاي ايران به شمار مي رود كه مي توان ستون هاي بلند استلا كميت ر ا در آن ديد . طول اين غار 91 متر و عريض ترين قسمت آن 36 متر و بلندترين نقطه سقف آن به 20 متر مي رسد

کوه ها

استان سمنان را مي توان به دو بخش كوهستانی و دشت پايكوهی تقسيم كرد كه نواحی كوهستانی از مهم ترين ناحيه های دارای امكانات معدنی هستند كه برای گذراندن اوقات فراغت مردم نيز مناسب بوده و جاذبه هاي بسياري را در خود جا داده اند . كوه آبكش : اين كوه را ارتفاع 3525 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش مركزي ، دهستان دامن كوه و در 34 كيلومتري شمال مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت كوه شمال خاوري ـ جنوب باختري بوده و مختصات جغرافيايي قله آن به درازاي َ 27 º 54 و پهناي َ 28 º 36 است . كوه آرسك : كوه آرسك با ارتفاع 2741 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش اميرآباد و دهستان تويه‌دروار و در 30 كيلومتري غرب مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت كوه شمال خاوري ـ جنوب باختري بوده و مختصات جغرافيايي قله آن در درازاي َ 58 º 53 و پهناي َ 09 º 36 واقع شده است . كوه بادله كوه : بادله كوه با ارتفاع 3211 متر در محدوده شهرستان دامغان، بخش مركزي ، دهستان رودبار و در 43 كيلومتري شمال باختري مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت اين كوه خاوري ـ باختري بوده و مختصات جغرافيايي قله آن در درازاي َ 56 º 53 و پهناي َ 24 º 36 واقع شده است . كوه بابا احمد : كوه بابا احمد داري ارتفاع 2307 متر است و در محدوده شهرستان دامغان ، بخش اميرآباد ، دهستان قساب رساق و در 90 كيلومتري جنوب خاوري مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت كوه شمال باختري ـ جنوب خاوري بوده و مختصات جغرافيايي قله آن در درازاي َ 33 º 54 و پهناي َ 23 º 35 واقع شده است . كوه پمه نسام : اين كوه با ارتفاع 2854 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش مركزي ،‌ دهستان رودبار، و در 40 كيلوتري شمال باختري مركز شهرستان دامغان واقع شده است . كوه وروري : اين كوه با ارتفاع 2001 متر در محدوده شهرستان دامغان، بخش مركزي، دهستان رودبار و در 30 كيلومتري شمال مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت كوه جنوب باختري ـ شمال خاوري است . كوه تنوره : اين كوه با ارتفاع 2043 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش اميرآباد ، دهستان قهاب رستاق و در 90 كيلومتري جنوب مركز شهرستان واقع شده و جهت آن جنوب خاوري ـ شمال باختري است . كوه لفارد : اين كوه با ارتفاع 2642 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش اميرآباد ، دهستان تويه دروار ، و در 50 كيلومتري جنوب باختري مركز شهرستان دامغان واقع شده است . آتشگاه : اين كوه با ارتفاع 2985 متر در محدوده شهرستان گرمسار ، بخش مركزی ، دهستان كهن آباد و در 60 كيلومتری شمال خاوری مركز شهرستان گرمسار واقع شده است . ‌اژدها كوه : اين كوه با ارتفاع 1265 متر در محدوده شهرستان گرمسار ، بخش مركزی ، دهستان لجران و در 11 كيلومتری باختر مركز شهرستان گرمسار واقع شده است .....ادامه مطلب

منبع- میراث فرهنگی استان سمنان

کوهها وغارهای استان زنجان

زنجان يک استان كوهستانى است كه مطالعه ارتفاعات متعدد آن اطلاعات زیادی به دست می دهد . شهرها و روستاهاى این استان ؛ در دامنه ها و دشت هاى بين رشته كوه ها قرار گرفته اند و اغلب با آب هایی که از این کوه ها جاری می شوند ، آباد شده اند . رشته كوه هاى محدوده استان زنجان از نظر زمان پيدايش به دوران سوم زمين شناسى منسوب مى شوند كه فرسايش دوران چهارم سبب تغيير چهره آن ها شده است. جهت و امتداد عمومى كوه هاى استان ، شمال باخترى ، جنوب خاوری و در بعضى نقاط خاوری ، باختری است . اين استان به طور متوسط حدود 1500 متر از سطح دريا ارتفاع دارد . پست ترين نقطه داخل آن با ارتفاع 300 متر در منطقه طارم و بلندترين قله آن با ارتفاع بيش از 3000 متر در كوه هاى تخت سليمان در ارتفاعات شهرستان ماه نشان واقع شده است . حدود60 درصد از ارتفاعات منطقه در شهرستان زنجان ، طارم و ماه نشان قرارگرفته اند و برخى از ارتفاعات مهم نيز در شهرستان هاى ابهر و خرم دره واقع شده اند. ارتفاعات بيش از 3000 متری منطقه در باخترى ترين بخش استان (شهرستان ماه نشان) قرار گرفته است. قيز قالاسى با ارتفاع 3214 متر در بخش انگوران شهرستان ماه نشان واقع شده و از بلند ترين قله هاى استان زنجان به شمار می آيد . بيش از 274 كوه در استان زنجان شناسايى شده اند كه قسمتى از اين ارتفاعات به طور سلسله وار دامنه های حاصلخيزی دارند . تركيب قرار گرفتن آن ها عبارتند از: رشته شمالى (رشته كوه هاى البرز) كه در قسمت شمال رودخانه قزل اوزن قرار گرفته و جهت خاوری ، باختری دارد . كوه هاى مهم آن از خاور به باختر عبارتند از : كوه هاى طالقان ، سيالان و الموت . مرتفع ترين نقطه اين رشته كوه تخت سليمان به ارتفاع 4400 متر است که دارای يخچال طبيعى نيز است . رشته ديگر موازى با رشته اول و در قسمت جنوبى رودخانه واقع شده و خط الراس آن حد طبيعى طارم ، زنجان و ابهر را تشكيل می دهد . رشته سوم تقريباً موازى رشته دوم و در جنوب شهر زنجان كشيده شده كه خط الراس آن حد طبيعى قيدار با بخش حومه زنجان و ابهر محسوب مى شود . رشته چهارم تقريباً موازى با رشته سوم ، بين دهستان هاى ايجرود ، سجاس رود ، قشلاقات و شهرها واقع شده و به كوه ققدارمعروف است . رشته پنجم در قسمت باختری شهرستان زنجان و موازى با رودخانه قزل اوزن واقع شده و جهت آن از جنوب خاوری به شمال باختری كشيده شده است . خط الراس آن حد طبيعى تكاب و همدان بوده و اين رشته بين زنجان و ميانه به قافلانكوه مشهور است.

قافلان كوه : قافلان كوه كوه جوانی است که در دوران سوم زمين شناسی به علت فشارهای زیر زمینی به وجود آمده است . اين كوه به علت واقع شدن در جنوب و جنوب خاوری ميانه و هم چنين جريان داشتن رود قزل اوزن در خاور آن دارای اهميت ويژه ای است . اين کوه با ارتفاع 1535 متر در محدوده شهرستان ميانه بخش مركزی ، دهستان قافلان كوه باختری و در نه كيلومتری جنوب خاوری مركز شهرستان ميانه واقع شده است .

ابدال : اين كوه كه از كوه هاي بلند استان به شمار مي رود، در شمال روستاي خورجهان ، از توابع دهستان انگوران واقع شده است و 3099 متر ارتفاع دارد . رودخانه هاي انگوران چاي ، تخته يورد و دربند از اين كوه سرچشمه مي گيرند .

باباگيلدر : اين كوه با ارتفاع 2850 متر، در 95 كيلومتري جنوب غربي زنجان و در غرب روستاي حلب از توابع دهستان انگوران واقع شده و سرچشمۀ اصلي رود حلب است .

بلقيس : اين كوه در 12 كيلومتري روستاي ياستي قلعه ، از توابع دهستان انگوران قرار گرفته است و 3332 متر ارتفاع دارد . اين كوه سرچشمه رودخانه هاي بالاجوجه و انگوران چاي ، و بلندترين قله كوهستان قرخ بلاغ (چهل چشمه) است .

چال : اين كوه در قسمت شمال غربي روستاي خورجهان، از توابع دهستان انگوران واقع شده است و 3050 متر ارتفاع دارد . اين كوه سرچشمه رودخانه هاي انگوران چاي و تخته يورد است .

صندوق سندران : اين كوه با ارتفاع 3214 متر ، در جنوب روستاي علم كندي، از توابع دهستان اورياد واقع شده است و سرچشمه رودخانه هاي انگوران چاي ، قلعه چاي ، تخته يورد و بالاجوجه است . اين كوه ، از نظر ارتفاع ، دومين قله مرتفع كوهستان قرخ بلاغ (چهل چشمه) محسوب مي شود .

قبله داغ : اين كوه با ارتفاع 3205 متر ، در غرب روستاي زرين آباد از توابع دهستان اورياد واقع شده است و سرچشمه رود قلعه چاي است .

لعل كان : اين كوه با ارتفاع 3050 متر ، در جنوب غربي روستاي ياستي قلعه ، از توابع انگوران واقع شده است و سرچشمه رودخانه هاي كاكا ، انگوران چاي و قره قيه است .

سایر کوه ها : كوه هاي يان بلاغ (2972 متر) ، داغي (2861 متر) ، سندان داغ (2850 متر) ، آرگون (2924 متر) ، جانقورتاران (2850 متر) ، چال خاتـون  (2993 متر) ، چنوباشي (2950 متر) و سفيد (2933 متر) از دیگر کوه های موجود در استان زنجان می باشد .

  کتله خور : غار تاریخی و زیبای کتله خور یا نور خورشيد که يك غار خشكی - آبی است جدیدترین غار کشف شده در محدوده استان زنجان می باشد . این غار یکی از زیباترین شگفتی های استان است که در دامنه کوه ساقیزلو در محدوده شهرستان خدابنده و پنج کیلومتری شهر گرماب ، 155 کیلومتری جنوب شهر زنجان ، 173 کیلومتری شمال همدان و 410 کیلومتری تهران واقع شده است . تحقیقات انجام شده بر روی غار ، نشان از شکل گیری آن در دوران ژوراسیک (70 تا 120 میلیون سال پیش) دارد . این غار قبل از سال 1300 هجری شمسی کشف و در سال 1330 هجری شمسی به ثبت رسیده است . غار كتله خور از لحاظ زيبايی ، تعدد طبقات ، كيفيت بلورها و قنديل ها ، اولين غار آهكی جهان محسوب می شود . غار كتله‌خور ، يك غار آهكی است كه در برخی نقاط آن گل‌ رس و خاک های حاوی اكسيد آهن قابل مشاهده‌ است . اين غار از نظر سنی تقريباً با غار عليصدر همدان هم سن است . غار كتله خور شباهت بسياری به غار عليصدر دارد ولی از دو جهت با هم تفاوت دارند . يكی اين كه غار عليصدر غاری كاملاً آبی و غار كتله‌خور غار تقريباً خشكی است و دوم اين كه آهک های غار كتله‌خور نسبت به آهک های غار عليصدر بسيار خالص‌ تر هستند ، به همین دلیل قندیل ها شفاف بوده و نور به راحتی می تواند از آن ها عبور كند و اين نکته به زيباتر شدن غار كمک زيادی می كند . شواهد و بررسی های انجام شده تاييد می كند كه اين غار در نهايت به غار عليصدر همدان متصل است . يكی از عجايب و زيبايی ‌های اين غار تعدد طبقات آن است . اين گونه غارها در جهان بسيار كم‌نظير هستند . به نظر می رسد كه اين غار دارای هفت طبقه باشد ، البته تاكنون تنها سه طبقه آن كشف شده‌ است . تشكيل طبقات متعدد اين غار باعث شده‌ كه آب به طبقات زيرين نفوذ كرده و غار به یک غار خشک تبدیل شود . بر اساس نظر پژوهشگران این غار در مراحل اوليه تشكيل خود يك غار آبی بوده و در اثر انحلال آبی ، گاهی اوقات توده‌های بزرگی از سنگ ها از توده اصلی جدا شده‌ و به مرور سبب خشك شدن غار شده اند . در حدود 700 متر اوليه غار ، قطری حدود 70 سانتی متر دارد، به ‌طوری كه كوهنوردان اوليه غار ، اين مسير 700 متری را به شکل سينه‌خيز طی كرده و مسير خود را با علامت گذاری مشخص كرده‌اند . شواهد به دست آمده از اين غار نشان دهنده این است که 100 متر ابتدایی غار محل زندگی انسان های نخستين بوده است . اين موضوع را 80 اسكلت انسانی كه در اين محل پيدا شده و هنوز همان جا نگهداری می شوند ، تأييد می ‌كند . غار کتله خور در یک مستطیل به ابعاد 2000×1500 متر به ‌وجود آمده و دهانه آن در ارتفاع 1700 متری از سطح دريا قرار گرفته است . اختلاف ارتفاع آن با ارتفاع چشمه‌ای كه آب های فرورو حاصل از ريزش جوی غار را خارج ‌كرده و به رود شور می ‌ريزد ، 50 متر است . ورودی غار يک دهليز 4000 متری با سقفی كوتاه و چند دهليز فرعی است و پس از دهليز فرعی يک دالان وسيع 950 متری با سربالايی ‌هايی به ارتفاع دو متر با گودال های خشک قرار دارد كه با دو شاخه 50 متری ادامه پيدا می ‌كند. پس از عبور از يک سربالايی تالار وسيعی پوشيده از ستون ، چكنده و چكيده (استالاكتيت و استالاكميت) نمايان می شود . در داخل تالار كوچک بلورين كه به تالار ستون ها چسبيده ، چاهی به عمق هشت متر وجود دارد كه احتمالاً محل خروج آب های فرورو سازنده غار است . چشمه‌های آب بسيار زلال در اطراف اين غار، حفره‌های متعدد طبيعی قنديل های زيبا و شفاف آهكی و استالاكتيت‌های گُل‌كلمی از ويژگی های بارز اين غار است . در حال حاضر اين غار از سه قسمت ورزشی ، تفريحی وفرهنگی تشكيل شده‌ است . بخش ورزشی آن كه حدود چهار كيلومتر است تنها مورد استفاده غارنوردان و صخره ‌نوردان قرارمی ‌گيرد البته هنوز انتهای آن كشف نشده ‌است . بخش تفريحی غار كه گفته می شود تنها يک سوم كل غار و حدود دو كيلومتر مسير مستقيم است مورد بازديد عموم مردم قرار می ‌گيرد . بخش فرهنگی غار كه در بخش جنوبی آن قرار گرفته، دالانی طبيعی است و جهت برگزاری مراسم مختلف مورد استفاده قرار می ‌گيرد . اين دالان هيچ گونه راه خروجی به بيرون ندارد و راه خروجی آن به صورت مصنوعی كنده شده اما خود دالان طبيعی است . غار كتله خور از جمله ديد نی های جالب استان زنجان است كه در منطقه خدابنده واقع شده است و بازديد كنندگان آن معتقدند كه غار مزبور بسيار شگفت انگيز بوده و سفر به اين منطقه بدون بازديد از اين غار ، سفری ابتر به شمار می آيد .

غار خرمنه سر : غار خرمنه‌سر از غارهای معروف استان زنجان است كه در ارتفاعات 1600 متری خرمنه سر در شمال روستای شاه نشين در دل كوه ها واقع شده است . مسیر دسترسی به دهانه غار بسیار زیبا و مفرح بوده و برای رسیدن به آن باید از میان رودخانه پر آب و انبوه درختان زیتون و انجیر گذشت . در بررسی های باستان شناسان بر روی سفال هایی که از دهلیزهای این غار به دست آمده ، روشن شده که غار خرمنه سر در دو دوره مختلف تاریخی، یکی پیش از تاریخ و دیگری پس از اسلام در قرن چهارم هجری، زیستگاه انسان ها بوده است، ولی نشانه ای از تمدن کهن خاصی که مربوط به پیش از تاریخ باشد، در آن یافت نشده است . سنگ های آهکی که به صورت ستون های استالاکتیت و آویزه های استالاگمیت در اين غار وجود دارند ، منظره زیبایی به داخل غار داده اند . در فاصله 50 متری دهانه بزرگ غار ، حفره ای شبيه به دهانه چاه وجود دارد كه برای ورود به اين حفره بايد به حالت خزيده و درازكش حركت كرد. پس از ورود به داخل اين حفره پر رمز و راز، دنيایی پر از ديدنی ها و شگفتی ها در برابر بازدید كنندگان پديدارمی شود . كف دهليزی كه در غار وجود دارد، شباهت زيادی به بنای بازارهای قديمی داشته و چاه عميقی در كف آن وجود دارد . در چند نقطه از اين دهليز در فاصله های 20 تا 30 متری طاقچه های كوچكی با دست كنده و حفر شده است . اين غار قديمي و تاريخي با قلعه شميران يا سميران كه امروزه به نام مجموعه تاريخي قاسم آباد معروف است و در ساحل راست قزل اوزن واقع شده است ، مرتبط است و به نظر مي رسد سركردگان حكومت كنگريان ، از اين غار به عنوان پناهگاهي امن در مقابله با فشارهاي سياسي حكومت بغداد استفاده مي كرده اند .

غار تاريخي گلجيك : غار تاریخی گلیجک که مسکن و پناهگاه انسان در دوره های پیش از تاریخ بوده است در 38 کیلومتری جنوب باختری شهرستان زنجان و در ارتفاعات مشرف به روستای حاج ارش از توابع شهرستان زنجان قرار گرفته است . درون اين غار آثاری از زندگی انسان های دوره آشولين تا بردوستين متعلق به 16 تا 30 هزار سال پيش از ميلاد كشف شده است . این غار یکی از مناطقی است که برای تعیین قدمت و تاریخ منطقه زنجان به آن استناد می شود . غار گلیجک پديده ای طبیعی بوده و از فرسایش سنگ های آهکی به وجود آمده است . اين غار كه ابعاد تقریبی آن 700 × 100 متر و ارتفاع تقريبی آن 50 متر است ، دارای آب و هوای مناسبی می باشد . از درون این غار آثاری چون ابزار و ادوات جنگی ، تيغه های سنگی و استخوان حيوانات شكاری به دست آمده است که نمایاننده حضور انسان های نخستین در این منطقه بوده است .

مجموعه غارهاي داش كسن : اين مجموعه در 10 كيلومتري جنوب شرقي سلطانيه ، در نزديكي روستاي وير ، از توابع همين بخش قرار گرفته است . اين مجموعه در محوطه اي به شكل مستطيلي ناقص ، به طول 400 متر و عرض 50 تا 300 متر، ديده مي شود . در درون اين مجموعه ، سه غار نسبتاً عميق در دل كوه كنده شده است كه كنده كاري هاي زيبايي دارند .

کوههای استان ایلام

ارتفاعات و کوهها:

 

کبیرکوه:

کبیرکوه به مجموعه کوه های بلندی است که خود قسمتی از رشته کوه بزرگ زاگرس است گفته می شود . این رشته از دیوارهای جنوبی درة رودخانة آب آفتاب و کنجان چم شهرستان مهران شروع شده و رو به رودخانة کرخه در دهستان الوار گرمسیری از شهرستان خرم آباد لرستان ادامه می یابد . دامنه های شمال و شمال شرقی آن به دره های رودخانه سیمره ، کرخه و دامنه های جنوب  و جنوب غربی آن به مرز ایران و عراق منتهی می شود.

درة کنجان چم تا درة رودخانه کرخه 175 کیلومتر و عرض آن در حد فاصل رودخانه سیمره یا کرخه تا مرز ایران و عراق بین 45 تا 80 کیلومتر است . این کوهستان پهنه ای به وسعت 9500 کیلومتر مربع را زیر پوشش قرارداده است .

این رشته کوه از شاخه های بسیاری تشکیل یافته که به سمت غرب و جنوب غربی از ارتفاع آن ها کاسته می شود و بلند ترین آنها که خط الرأس رشتة مزبور را تشکیل می دهند دربخش شرقی آن واقع شده اند . بلندترین این کوه ها ، قله ای به نام کبیرکوه است که 2790 متر ارتفاع دارد و در 18 کیلومتری شرق روستای ارکواز واقع شده است . از این رشته که کوهستان وسیعی را تشکیل داده است رودخانه های فراوانی سرچشمه می گیرند. و اکثراً به خاک عراق وارد می شود و تعداد دیگری ازرودخانه ها نیز به رودخانه سیمره و کرخه می پیوندند.

 برای صعود به بلندترین قلة این کوه می توان از راه اتومبیل رو ایلام به دره شهر و از طریق روستای بهرام خانی و راه کولم به روستای گوران  و پس از طی گردنة پینه به خط الرأس  رشته مزبور دست یافت به طول 5/12  کیلومتر طی کرد تا به قله رسید.

                                                  

اهوران:

کوه اهوران در 83 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده است . ارتفاع این کوه 2120 متراست. این کوه از درة جزمان رود در غرب  شروع شده و به طول 24 کیلومتر رو به سوی جنوب شرقی کشیده می شود و در آن جا به کوه های کولیته و کازه تر می پیوندد.

 

بانکول:

کوه بانکول درناحیة مهراب ، در10 کیلومتری شمال ایلام شده است . ارتفاع این کوه 2304 متراست.

رودخانه های مورت ، کنگیر و آب زنگان از کوه بانکول سرچشمه می گیرند . این کوه نیمه جنگلی از شمال غربی به سوی جنوب شرقی با طول 30 کیلومتر و با عرض متوسط 6 کیلومتر کشیده شده و از سوی جنوب شرقی به کوه مانشت متصل است . راه اتومبیل رو کرمانشاه به ایلام از غرب آن می گذرد .

 

چمن گیر:

کوه چمن گیر درناحیة شیروان و در فاصلة 22 کیلومتری جنوب شرقی ایلام واقع شده است . ارتفاع کوه چمن گیر 2578 متراست . این کوه سرچشمه رودخانه های گراب و چرداول می باشد . این کوه از جنوب شرقی  به کوه سیوان و از شمال غربی به کوه قلارنگ متصل می شود و جزو رشتة کبیرکوه از کوهستان زاگرس بشمار می آید.

سامله:

کوه سامله درناحیه زردلان درفاصلة 84 کیلومتری شمال ایلام واقع شده است. ارتفاع این کوه حدود 2150 متراست  رودخانة گشتانی ازاین کوه سرچشمه می گیرد .

 

سرخ خانی:

کوه سرخ خانی درناحیة چرداول و در فاصلة 33 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده است . ارتفاع کوه سرخ خانی 2-30 متر می باشد .

 سرکب:

کوه سرکب در ناحیه میشخاص و در فاصلة 8 کیلومتری جنوب شرقی ایلام واقع شده است . ارتفاع کوه سرکب 2120 متراست و جزو رشتة کبیرکوه از کوهستان زاگرس بشمار می رود و رودخانه آب آفتاب از این کوهستان سرچشمه می گیرد .

 

شره زول:

کوه شره زول در ناحیة چوار در 23 کیلومتری شمال غربی  شهرستان ایلام واقع شده است . ارتفاع این کوه حدود 2050 متراست و به صورت رشته نسبتاً طویلی به درازای 41 و پهنای متوسط آن 15 کیلومتر از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد و گسترش یافته است.دهستان چوار در جنوب و دهستان های سهراب و مرکزی در دامنه های شمالی این کوه جای گرفته اند . بخش شمال غربی آن از جنگل های بلوط پوشیده شده است . رودخانه های کنگیر ، گلال رود ، کزاب و مورت ازاین کوه سرچشمه می گیرند.

 

شلم:

 کوه شلم در 5 کیلومتری جنوب شرقی ایلام واقع شده و 2174 متر ارتفاع دارد . این کوه از جنوب شرقی به کوه سرکب متصل است و سرچشمة اصلی رودخانه کنجانچم می باشد.

 قلاجه:

کوه قلاجه در41کیلومتری شمال غربی ایلام واقع شده است . ارتفاع این کوه از سطح دریا حدود 2050 متراست .

این کوه از سوی شمال غربی به طرف جنوب شرقی کشیده شده از سوی جنوب شرقی به کوه کله جمن متصل می شود.

این کوهستان دهستان آسمان آباد رادر دامنه های جنوبی خود جای داده است و جادة کرمانشاه – ایلام آن را قطع می کند . رودخانه آب چیکا از دامنه های شمال و رودخانه آب آسمان آباد از دامنه های جنوبی این کوه سرچشمه می گیرند . بخشی از این کوه به وسیلة جنگل های بلوط پوشیده شده است.

 

قلارنگ:

کوه قلارنگ درفاصلة 11 کیلومتری شمال ایلام واقع شده  و 2473 متر ارتفاع دارد . رودخانه های آب آفتاب و آب زنگوان ازاین کوه سرچشمه می گیرند . این کوه از غرب به کوه مانشت و از جنوب شرقی به کوه چمن گیر متصل است و جزو رشتة کبیرکوه بشمار می رود.

مانشت:

کوه مانشت در 6 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده و ارتفاع آن 2629 متراست از این کوه ، رودخانه های مورت و آسا زنگان سرچشمه می گیرند . این کوه از شمال

 غربی به کوه بانکول و از جنوب غربی به کوه گاوه راه متصل است و دامنه های شرقی و غربی آن را جنگل های بلوط پوشانیده است .

کوه ملینجه:

کوه ملینجه درناحیة چرداول ، در 34 کیلومتری شمال شرقی ایلام واقع شده و ارتفاع آن 2193 متراست . رودخانه آب چیکا ازاین کوه سرچشمه می گیرد.

 

دینارکوه:

دینارکوه در 25 کیلومتری شمال دهلران واقع شده  و ارتفاع آن 1955 متراست . این کوه به صورت قوسی از شمال به جنوب کشیده شده و ناحیه آبدانان را در دامنه شرقی خود جای داده است . رودخانه های ده بانه ، آب سیول ، آب خزینه و آب گل گل ازاین کوه سرچشمه می گیرند. این کوه از جنوب شرقی به سیاه کوه متصل می شود و کوه دال دردامنه شمال غربی آن واقع شده است .

 

بهار آب :

کوه بهارآب درناحیة چرداول در34 کیلومتری شمال شرقی شهرستان ایلام واقع شده است . این کوه با ارتفاع 1970 متر جزء کوهستان زاگرس بشمار می رود.

 بانهراز:

کوه بانهراز در ناحیة چرداول ، در 28 کیلومتری شمال شرقی شهرستان ایلام واقع شده و ارتفاع آن از سطح دریا 1820 متراست . این کوه از جنوب به کوه بهارآب متصل می شود و دامنه های غربی آن به درة رودخانة چنارچ منتهی می شود.

 

کلک :

کوه کلک در 43 کیلومتری شمال شرقی مهران واقع شده  و ارتفاع آن از سطح دریا 1820 متراست . رودخانه های پیرمحمد و کل کلا ازاین کوه سرچشمه می گیرند.

 

سایر کوه های استان ایلام برحسب شهرستانها به قرار زیر می باشند.شهرستان ایلام :

کوه های الله خدا ، بایه ، تالوار ، جمالگیر ، چیق باباخان ، چکبوره ، سفید ، سم خر ، کته پیفک ، ملدشاده ، گنو ، و...

شهرستان دره شهر :

کوه های بنهر ، دروند ، راوندی ، سرگچ ، سرگچ کوه ، مرزو ، هفت کلک و ...

شهرستان دهلران :

کوه های باریک آب ، برک کروی ، بته انش ، پشته گلاب ، تپه علی کشت ، خرگهی ، دالپری ، تنیلا ، کلاوندی ، کلویز ، کولونرمه ، گوتبه ، ممله و...

شهرستان مهران :

کوه های بلواند ، بلیجان ، چقال زرد سیاه کوه ، زالوآب ، چنچر ، سرخ ، سه کورند ، سیاه ، سیاه اردلان ، یک شبه و

سایت میراث فرهنگی

اشنایی با کوههای ایران بترتیب الفبا ازحرف(ش) تاحرف(ی)

باکلیک برروی نام هریک از کوهها اطلاعات کاملی درباره ان کوه را می یابید

ش

• شاه
• شاه ناصر
• شاهان
• شاهان کوه
• شاهو
• شلت
• شمه دشت
• شور شیرین
• شوه
• شیخ
• شیخ بزید
• شیرز

 ص

• صفر داغ

 ض

 ط

• طالقان

 ظ

ع

• عالی ور
• عطا کوه
• علمدار
• علی باشی
• علی بیگ لو
• علی مک
• عظیمیه

 غ

• غزال
• غزان
• غوزی

 ف

• فارغان
• فرنگ
• فینو

ق

• قازان
• قافلانته
• قاسم خان
• قالی کوه
• قبله
• قبله داغ
• قدمگاه
• قراض
• قرق داغی
• قرمز آبگرم
• قره داش
• قره داغ
• قره دره
• قره گز
• قزل داغ
• قشلاق
• قلاجه
• قلنجه
• قلعه ماران
• قلی آباد
• قندران باشی
• قوشه داغ
• قیدار

 ک

• کاپری
• کاچ
• کازینستان
• کبود
• کبیر کوه
• کت داغی
• کتا کوه
• کته رش
• کرناسن
• کلتگه
• کلک
• کلو نرمه
• کندی شیخان
• کوچک خرمال
• کورکور
• کوری کن
• کوشک
• کولیته
• کولیها
• کوه سرخ
• کی نو
• کیامگی داغ
• کهار

 گ

• گاریش
• گبری
• گچه
• گداریگی
• گران
• گرمز ناب
• گری
• گرین
• گزو
• گشتی سر
• گک
• گل داغ
• گل دامن داغ
• گلاتوهست
• گلاون
• گلچین
• گنو
• گوار
• گور کوه
• گوشکار
• گوین

 ل

• لاشکار
• لاله زار
• لندر
• لونکه

 م

• مارپیچ
• ماسوله داغ
• مافارون
• ماکوان
• مالو
• مانشت
• محمود
• مرغوب
• مسجد میرزا
• مشرحات
• معارف
• ملک سیاه کوه
• ملک هلان
• منار
• الموقولاغ
• می ها
• میجان
• میش
• میش پرور
• میش داغ
• میشو داغ
• میشون
• میناباد

 ن

• نارو
• ناخ
• ناسفنده کوه
• نای بند
• نباورد
• نثار
• نخودچال
• نرمیق
• نسار
• نوا
• نیزار
• نیلگ
• نیوا دره

 و

• وازئه
• وردلان رنگ
• ویزنهار
• ولیجیا

 ه

• هشتاد پهلو
• هفت تنان
• هنجیس
• هودیان
• هیزمی

ی

• یشم
• یوسف سیاه
• منبع- ویکی پاکوب

اشنایی با کوههای ایران بترتیب الفبا ازحرف(ت) تاحرف(ش)

باکلیک برروی نام هریک از کوهها اطلاعات کاملی درباره ان کوه را می یابید

ت

• تاف
• تالوار
• تبریز خاتون
• تپیک
• تتار کوه
• تخت رستم
• تخت سلیمان
• ترجان
• تفتان
• تکه قیه سی
• تمندر
• تنگ دلفارد
• توفنده
• تولکه
• تونل
• توچال

ث

 ج

• جبال حمرین
• جمات
• جمالی
• جنجا
• جوپار
• جهان داغی

[ویرایش] چ

• چال داغ
• چال قیه
• چپ قلو
• چرش
• چشمه
• چله خانه
• چلیکان
• چناره
• چنگ الماس
• چور
• چلپوق
• چهل تن
• چهل چشمه
• چهل قانی

 ح

• حاجی آباد
• حسن کل
• حسین بک
• حسینی
• حصار بلاغی
• حلوان
• حمزه عرب
• حیدره

 خ

• خان بلاغی
• خان خاتون
• خبیر
• خرگوشان
• خروس لو
• خلیفه
• خیرالمسجد

د

• داربید
• دارسو
• داروان
• دالاهو
• درب لوئی
• دربند
• دربند باد
• درفک
• درنیان
• دست گرد
• دشت کوه
• دماوند ۵۶۷۱ متر
• دو بلوطان
• دو پشت
• دوه سر داغ
• دینار
• دیوان داغ
• دالاخانی
• دینار کوه

ر

• رامند
• راوندی
• رباط
• ریپک
• ریت کوه
• ریزو

 ز

• زاغ
• زرد
• زرد کوه
• زمیاه
• زیارتگاه

 ژ

 س

• ساری داش
• سالن
• سامان چه
• سامله
• سایدون
• سبلان
• سراج الدین
• سرخ
• سرخان
• سردلی
• سردوئیه
• سرکش
• سرکوما
• سرو
• سرهنگی
• سریال
• سفید
• سکار
• سلطان احمد
• سلطان جهانگیر
• سلطانی
• سمبوران
• سندان داغ
• سنگ سیاه
• سهند
• سیاه
• سیاه بندان
• سیاه کوه
• سیاه کوه
• سیرچ
• سیرو

اشنایی با کوههای ایران بترتیب الفبا ازحرف(ا) تاحرف(پ)

باکلیک برروی نام هریک از کوهها اطلاعات کاملی درباره ان کوه را می یابید

آ

• آبگرم
• آردیچ
• آسماری
• آسمان سرا
• آق بابا
• آق داغ
• آلا داغ
• آهن کوه
• آهنگران

الف

آسمان دول

• ادیو
• اربط داغ
• اسحاق
• اسفراین
• اشتران کوه
• اشگار
• البرز
• الله اکبر
• امروله
• اناران
• انبوه
• اوته
• اوچ مازو
• اوزون بلاغ
• اوغان
• اولیا
• اونجلیق
• اینجه قاره
• الوند
• امام زاده قاسم

 

ب

• بابا تپه سی
• باجگون
• باران
• باشوان
• باغ بالا
• بانکول
• بحر آسمان
• بدبخت کوه
• برآفتاب
• برآهنگ
• برده رش
• بز
• بزدان
• بزقوش
• بزمان
• بغرو داغ
• بلقیس
• بن در
• بنا کیله
• بنفشه
• بوتالی
• بوقاتی
• بونیکن
• بهارک
• بیان
• بیشه علی
• بینالود
• برده زرد بوكان
• بیستون
• بل

 پ

• پازنان
• پاشلو
• پدگی
• پراو
• پشت کوه
• پشته کوه
• پشمی
• پلنگ باسان
• پلنگ کوه
• پلوار
• پنج انگشت
• پنج خرد
• پنجه علی
• پیر محمود
• پیر یوسف
• منبع- ویکی پاکوب

فهرست کوههای ایران بترتیب الفبا

باکلیک برروی  هریک از حروف اسامی کوههای ایران برحسب ان حرف را می یابید

[

• ۱ آ
• ۲ الف
• ۳ ب
• ۴ پ
• ۵ ت
• ۶ ث
• ۷ ج
• ۸ چ
• ۹ ح
• ۱۰ خ
• ۱۱ د
• ۱۲ ر
• ۱۳ ز
• ۱۴ ژ
• ۱۵ س
• ۱۶ ش
• ۱۷ ص
• ۱۸ ض
• ۱۹ ط
• ۲۰ ظ
• ۲۱ ع
• ۲۲ غ
• ۲۳ ف
• ۲۴ ق
• ۲۵ ک
• ۲۶ گ
• ۲۷ ل
• ۲۸ م
• ۲۹ ن
• ۳۰ و
• ۳۱ ه

۳۲ ی

منبع- ویکی پاکوب

کوهها وغارهای استان هرمزگان

غارها

دره پیر خوشدر : این دره در 5/1 کیلومتری شمال روستا واقع شده و مسیر روستا تا چشمه یک محور گردشگری زیبا و مفرح با مناظر بدیع و مسیر حرکت آب است . تنگه زندان : تنگه زندان از جمله جاذبه های بی بدیل و نمونه کوهستان شمالی شهرستان دامغان است که در طی سال گردشگران و طبیعت دوستان فراوانی را به سوی دیدنی های بی شمار خود جذب می کند . این تنگه در 17 کیلومتری شرق شهر دیباج واقع شده است و دسترسی به آن آسان است جهت اصلی این تنگه رویایی و خیال انگیز جنوبی و شمالی می باشد و در دامنه های جنوبی کوه سترگ کهکشان واقع شده است . تنگه دارای دیوارهای صخره ای و سنگی مرتفعی است که بسیار جذاب و سحر انگیز است . آب بسیار خنک و گوارائی در مسیر تنگه جریان دارد وجود این آب و فراز و نشیب تنگه زمینه ایجاد آبشارک و آبشار زیبایی را فراهم آورده است که بر جذابیت های بی شماره تنگه افزوده است . در بهار و تابستان مسیر تنگه و بیرون آن همه جا مثحون ار علفزارهای سر سبز و گیاهان معطر و رنگا رنگ کوهستانی است که بی تردید از دیدن آن همه تنوع و بوهای شامه نواز خیره و مسحور می شوید . از این تنگه بعنوان بازداشتگاه مخالفان فرقه اسماعیلیه مورد استفاده قرار می گرفته است از زیبایی و تناسب خاصی برخوردار است . غار شیر بند : غار شیر بند یکی از زیباترین نمونه های غارهای ایران است که در 12 کیلومتری شمال شرقی شهرستان دامغان واقع شده است . برای دسترسی مناسب به این غار 10 کیلومتر جاده قدیم آب بخشان به گردنه بشم را طی نموده تا به مزرعه خوش آب و هوای شیر بند برسید سپس 5/1 کیلومتر جاده ای که در قسمت شرقی مزرعه است به طرف روستای جزن ادامه داده در ادامه جاده فرعی جدید الاحداث سمت چپ خود را 500 متر به طرف شمال می پیماید . دهانه غار در کمرکش کوهی صخره ای که از بستر رودخانه 50 متر ارتفاع دارد واقع گردیده است . ساختمان این غار چون در یک رشته فلات آهکی قرار گرفته است دارای سازندگیهای فوق العاده شدید می باشد . مسیر اصلی غار به سوی شمال 350 متر امتداد دارد اما شعبه های فرعی متعددی به صورت تنگه های کوچک و مسدود و غیر مسدود از جناح های چپ و راست قرار دارند . در این غار قندیل و ستون های زیبای آهکی به رنگ و اندازه های مختلف از سقف غار آویزان است زمین شناسان قدمت سنگه و ستونهای این کوه و غار را به 136 تا 190 میلیون سال قبل نسبت می دهند . در دیواره های غار در اثر رسوب کربنات کلسیم محلول در آب اشکال بسیار سپید و زیبایی همانند گچبری های کاخ ها و منازل بصورت گل کلمی و اجتماع بلورهای سوزنی شکل مناظر جالب توجه و زیبایی را بوجود آورده است که از شاهکارهای آفرینش است . غار دربند : اين غار در 18 كيلومتري شمال سمنان واقع است و يكي از زيباترين غارهاي ايران به شمار مي رود كه مي توان ستون هاي بلند استلا كميت ر ا در آن ديد . طول اين غار 91 متر و عريض ترين قسمت آن 36 متر و بلندترين نقطه سقف آن به 20 متر مي رسد

کوه ها

استان سمنان را مي توان به دو بخش كوهستانی و دشت پايكوهی تقسيم كرد كه نواحی كوهستانی از مهم ترين ناحيه های دارای امكانات معدنی هستند كه برای گذراندن اوقات فراغت مردم نيز مناسب بوده و جاذبه هاي بسياري را در خود جا داده اند . كوه آبكش : اين كوه را ارتفاع 3525 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش مركزي ، دهستان دامن كوه و در 34 كيلومتري شمال مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت كوه شمال خاوري ـ جنوب باختري بوده و مختصات جغرافيايي قله آن به درازاي َ 27 º 54 و پهناي َ 28 º 36 است . كوه آرسك : كوه آرسك با ارتفاع 2741 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش اميرآباد و دهستان تويه‌دروار و در 30 كيلومتري غرب مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت كوه شمال خاوري ـ جنوب باختري بوده و مختصات جغرافيايي قله آن در درازاي َ 58 º 53 و پهناي َ 09 º 36 واقع شده است . كوه بادله كوه : بادله كوه با ارتفاع 3211 متر در محدوده شهرستان دامغان، بخش مركزي ، دهستان رودبار و در 43 كيلومتري شمال باختري مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت اين كوه خاوري ـ باختري بوده و مختصات جغرافيايي قله آن در درازاي َ 56 º 53 و پهناي َ 24 º 36 واقع شده است . كوه بابا احمد : كوه بابا احمد داري ارتفاع 2307 متر است و در محدوده شهرستان دامغان ، بخش اميرآباد ، دهستان قساب رساق و در 90 كيلومتري جنوب خاوري مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت كوه شمال باختري ـ جنوب خاوري بوده و مختصات جغرافيايي قله آن در درازاي َ 33 º 54 و پهناي َ 23 º 35 واقع شده است . كوه پمه نسام : اين كوه با ارتفاع 2854 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش مركزي ،‌ دهستان رودبار، و در 40 كيلوتري شمال باختري مركز شهرستان دامغان واقع شده است . كوه وروري : اين كوه با ارتفاع 2001 متر در محدوده شهرستان دامغان، بخش مركزي، دهستان رودبار و در 30 كيلومتري شمال مركز شهرستان دامغان واقع شده است . جهت كوه جنوب باختري ـ شمال خاوري است . كوه تنوره : اين كوه با ارتفاع 2043 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش اميرآباد ، دهستان قهاب رستاق و در 90 كيلومتري جنوب مركز شهرستان واقع شده و جهت آن جنوب خاوري ـ شمال باختري است . كوه لفارد : اين كوه با ارتفاع 2642 متر در محدوده شهرستان دامغان ، بخش اميرآباد ، دهستان تويه دروار ، و در 50 كيلومتري جنوب باختري مركز شهرستان دامغان واقع شده است . آتشگاه : اين كوه با ارتفاع 2985 متر در محدوده شهرستان گرمسار ، بخش مركزی ، دهستان كهن آباد و در 60 كيلومتری شمال خاوری مركز شهرستان گرمسار واقع شده است . ‌اژدها كوه : اين كوه با ارتفاع 1265 متر در محدوده شهرستان گرمسار ، بخش مركزی ، دهستان لجران و در 11 كيلومتری باختر مركز شهرستان گرمسار واقع شده است .....ادامه مطلب

کوهها وغارهای استان کرمانشاه

کوه ها

آق داغ : آق داغ یکی از کوه های مشهور استان کرمانشاه است که 2105 متر ارتفاع دارد . ارتفاعات بمو : اين ارتفاعات كه جزء زاگرس چين خورده مي باشد به صورت نواري از شمال به جنوب در شمال غرب منطقه از گله در طول خط مرز ايران و عراق امتداد دارد . بلندترين قله اين ارتفاعات 1842 متر ارتفاع دارد . ارتفاعات قلاجه : اين ارتفاعات كه با جهت شرقي ـ غربي شكل گرفته اند ، حد فاصل استان هاي ايلام و كرمانشاه را شكل مي دهند . تمام اين ارتفاعات داراي درخت و درختچه هاي خودرو مي‌باشد . بلندترين قله آن 2355 متر ارتفاع دارد . بازي دراز : بازي دراز یکی دیگر از کوه های استان کرمانشاه است که با ارتفاع 2320 متر است . رشته كوه پراو : در حقيقت امتداد ارتفاعات الوند است كه با جهت شمال غربي به طرف كوه‌هاي طاق بستان پيش مي رود و پس از طاق بستان به طرف كردستان متمايل مي گردد . اين ارتفاعات سنگي و غير مشجر بوده و داراي معابر محدود است . كوه بيستون بلندترين كوه اين رشته كوه است . طول رشته كوه پراو از شمال غربي تا جنوب شرقي 62 كيلومتر و عرض آن از شمال به جنوب در پهن ترين نقاط به 26 كيلومتر مي رسد . سفيد كوه : اين رشته كوه در10 كيلومتري جنوب شهر كرمانشاه قرار گرفته و به طرف لرستان امتداد دارد . بلندترين قله اين كوه 2805 متر ارتفاع دارد و اكثر اوقات پوشيده از برف است. خط الرأس كوه سفيد مرز طبيعي بين منطقه درود فرامان و سر فيروز آباد ماهيدشت است . اين كوه همانند كوه هاي دالاهو ، پراو و شاهو جزء زاگرس مرتفع مي باشد . ريزابه هاي دامنه شمالي اين كوه به رودخانه قره‌سو و ريزابه هاي دامنه جنوبي آن به رودخانه مرگ مي ريزد . سه سر : سه سر یکی دیگر از ارتفاعات استان کرمانشاه است که 2593 متر دارد . شاهو : اين ارتفاعات از جنوب شرقي روانسر آغاز شده و به صورت نواري به هم پيوسته به طرف پاوه ادامه داشته و از آنجا تا نوسود در جهت شمال غربي امتداد مي يابد و در حقيقت مرز طبيعي استان كرمانشاه با استان كردستان را شكل مي دهد . قسمت غربي اين كوه به رودخانه سيروان منتهي مي شود . بلندترين قله شاهو در شمال پاوه در حدود 3370 متر ارتفاع دارد و كوه تخت كه 2985 متر ارتفاع دارد دنباله كوه شاهو بوده و در همان خط سير ادامه داشته و به بخش رزاب منتهي مي گردد . کوه دالاهو : کوه دالاهو مشرف بر جنگلهای کرند واسلام آباد ، با قله با ارتفاع 2250 متر بالا تر از سطح دریا است . كوه آتشكده يا آتشگاه : رشته كوهي است كه از كوه شاهو جدا گشته و از مغرب روستاي شمشير واقع در اورامانات گذشته و به دره رودخانه سيروان منتهي مي گردد . بلندترين قله اين رشته كوه در حدود 2462 متر ارتفاع دارد كه خط رأس آن حد طبيعي پاوه و جوانرود را شكل مي‌دهد . كوه گزن دنباله كوه آتشكده بوده كه در غرب رودخانه سيروان مرتفع مي گردد . ارتفاع بلندترين قله اين كوه 2389 متر مي باشد . كوه نوا : رشته ارتفاعات نوا در جنوب رشته كوه هاي دالاهو قرار گرفته كه تنگه پاطاق بين اين دو رشته كوه واقع گرديده است . بلندترين قله آن در جنوب روستاي سرميل در حدود 3288 متر ارتفاع دارد . ارتفاعات حد فاصل شهرستان کنگاور ، صحنه و سنقرکلیایی : در حد فاصل شهرستان کنگاور ، صحنه و سنقرکلیایی کوه های مرتفع و متعددی قرار دارد که مهمترین آنها عبارتند از کوه کمر زرد با ارتفاع 2273 متر ، هزار خانی پائین با ارتفاع 3420 متر ، دالاخانی با ارتفاع 3126 متر ، بدر با ارتفاع 3265 متر ، سیردوله با ارتفاع 2485 متر ، پنجه علی با ارتفاع 2883 متر ، سردره شمالی با ارتفاع 2753 متر ، کوه گر با ارتفاع 2430 متر ، امروله با ارتفاع 2987 متر نخود چال با ارتفاع 3322 متر و کوه هجر با ارتفاع 2253 متر .

غارها

غار پراو : اين غار در كوه پراو از سلسله جبال زاگرس در شمال شهرستان كرمانشاه واقع شده است . غار پراو بزرگترين غار آهكي دنياست و ساختمان آن مطلقا آهكي است . نتايج بررسي هاي انجام گرفته نشان مي دهد كه اين غار به دوران سوم زمين شناسي مربوط است . غار اسنگران : اين غار ، در شمال غربي كوه هاي " پرو " در تنگه اي به نام " تنگ كوه " در 22 كيلومتري جاده بين كرمانشاه و سنندج واقع شده است . غار آسنگران يكي از غارهاي زيباي ايران است . غار تاريخي بيستون : بر دامنه كوه بيستون و در بالاي سر مجسمه هركول غاري معروف به غار" شكارچيان " قرار دارد . اين غار در سال 1949 م توسط پروفسور " كارلستون كون" باستان شناس امريكايي و استاد رشته پيش از تاريخ دانشگاه فيلادلفيا بررسي و حفاري گرديد. غار تايله نو ( تايوله ناو ) : اين غار ، در ناحيه " بدره " كرمانشاه واقع شده و چندين دهانه در طبقات مختلف زمين ساختي دارد . در اين غار ، سفال هاي مربوط به دوران پيش از تاريخ به دست آمده است . غار دو اشکفت : یکی از کهن ترین سکونتگاه های بشر در منطقه کرمانشاه غار دو اشکفت در نزدیکی طاق بستان است . این مکان باستانی شامل دو غار مجاور هم است. یکی از این دوغار (غار شرقی) ، در دوره پارینه سنگی میانی محل سکومنت موقت یا فصلی گروه های شکار ورز ساکن منطقه بود . غار رتيل : اين غار، در مسير كرمانشاه به كرند و ريجاب در جهت زيارتگاه بابا يادگار واقع شده است . طول اين غار 366 متر است . غار قوري قلعه : در ميان جنگل هاي بلوط اورامانات و پاوه ، در فاصله 90 كيلومتري كرمانشاه ، غار قوري قلعه كه بزرگترين غار آبي آسيا شمرده مي شود ، واقع شده است . اين غار از روستاي قوري قلعه شروع و به گفته بوميان منطقه ، تا خاك عراق ادامه مي يابد . غار كاوات : غار كاوات از جمله غارهاي ديدني و معروف استان هاي كرمانشاه و كردستان است كه در سلسله جبال شاهو در شمال دره با صفاي قوري قلعه از توابع جوانرود واقع شده است . غار مر آفتاب : این غار در دامنه کوه بیستون و در حدفاصل غار های مر تاریک و مردو در قرار دارد . ابزار های سنگی شناسایی شده از این غار نیز متعلق به دوره موستری است . غار مر تاریک : این غار در دامنه کوه بیستون و در قسمت شمال غربی غار مرخرل قرار دارد . ابزارهای سنگی به دست آمده از این غار نیز متعلق به دوره موستری است . غار مرخرل : اين غاردر دامنه کوه بیستون در فاصله پانصدمتری از خانه های مسکونی قرار دارد این غار با طول 27 متر بر دشت بیستون مشرف است . جدید ترین آثار مکشوفه از غار مرخرل متعلق به دوره ساسانی است . غار مردو در : این غار در دامنه کوه بیستون و در قسمت شمال شرقی غار شکار چیان قرار دارد . ابزار های به دست آمده از این غار مربوط به دوره موستری و زارزی است . غار( پناه گاه سنگی) ورواسی : این پناهگاه سنگی در 11 کیلومتری شمال شرقی کرمانشاه در دامنه کوه ماسی و در دره معروف به تنگ کنشت قرار دارد . آثار بدست آمده از غار عبارتند از : تراشنده ها و سر پیکانهای دندانه دار دوره میانی پارینه سنگی جدید ، قلم حکاکی ، تراشنده ها ، تیغه های روتوش شده و سرپیکان های دوره زیر ین پارینه سنگی جدید و سنگ های مادر ، ریز تیغه ها ، چکش ، قلم حکاکی ، سوراخ کن های دوره فرا پارینه سنگی . غار شکار چیان : این غار در دامنه کوه بیستون و به فاصله کمی از مجسمه هر کول قرار دارد . در حفاری هایی که در سال 1949 میلادی در این غار صورت گرفت ، در حدود 22 هزار یافته شامل سفال ، ابزار سنگی و قطعات استخوان حیوانی چون گوزن غزال های وحشی ، پلنگ ، شغال ، گراز ، روباه قرمز و بخشی از استخوان ساعد انسان نئاندارتال به دست آمده است . دو قطعه از سفال های مکشوفه متعلق به دوره آشوری و بقیه از نوع سفال های هخامنشی بودند . هم چنین ابزار های سنگی از نوع تیغه های سنگی دوره پارینه سنگی جدید به عبارتی در حدود 40 هزار سال پیش است

منبع- سایت میراث فرهنگی کرمانشاه

کوهها وغارهای استان لرستان

کوهها

لرستان را بايستي سرزمين كوه‌هاي عظيم و قلل رفيع دانست . بيش از 85 درصد مساحت استان را كوه‌ها و ارتفاعات و نقاط رفيع تشكيل داده و وسعت دشت‌هاي استان حدود 380 هكتار است . در این استان 35 قله با ارتفاع بیش از سه هزار متر وجود دارد . کوههای شرقی و جنوب شرقی : در این ناحیه که مرتفع ترین قلل استان واقع شده ، اشترانکوه با حدود 4050 متر ارتفاع از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد یافته و دارای قلل متعدد می باشد در جنوب اشترانکوه کازنهستان و در غرب آن کوه سرسبز واقع شده است . این کوهها در تمامی سال پوشیده از برف می باشند و از منابع آبی مهم استان به شمار می روند دریاچه های زیبای این کوهها در حوزه آبریز رودخانه دز قرار دارند . کوههای شمالی : در شمال استان کوههای مرتفع از قبیل گرین با 3623 متر ، رخاش 3592 متر ، میش پرور با 3587 متر و خرگوشناب وجود دارد . این کوهها در حد فاصل بروجرد و الشتر قرار گرفته و به صورت سدی ارتباط بخش شمال غربی با شمال شرقی را از یکدیگر قطع نموده است . کوههای مرکزی : رشته کوهی که بخش میانی شهر خرم آباد را در برگرفته ، سفید کوه نام دارد . این کوه در شمال غربی شهر قرار گرفته از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد دارد و ارتفاع آن 2931 متر می باشد و نیز کوه هشتاد پهلو با 2991 متر در این ناحیه قرار دارد . کوههای غربی : کوههای موجود در غرب استان كه کوهدشت را در بر گرفته اند عموماً به صورت موازی در جهت شمال غرب به جنوب شرق امتداد یافته که مهمترین آنها عبارتند از کوه هنجیس با 2642 متر ، پشتکوه با 2002 متر مله کوه با 2004 متر ، کوه بلوران با 1902 متر ارتفاع و چند رشته از انتهای غربی استان قرار گرفته اند . کوههای جنوبی : بخشهای جنوبی استان از رشته کوههای کمتری ( در مقایسه با سایر نواحی ) برخوردار است مهمترین کوههای این بخش عبارتند از : کوه از ، گراخو ، کو ، سراب و کوه گریوه . اشترانكوه : اشتران كوه رشته كوهی به درازای تقريبی 50 كيلومتر است كه در محدوده اليگودرز و بروجرد در جهت شمال باختری – جنوب خاوری امتداد دارد . اين رشته كوه يكی از زيباترين كوه های كشور به شمار می رود كه يخچال های طبيعی و دايمي آن در تمام سال برف و يخ پوشيده شده است . اشتران‌كوه قلل متعددی دارد كه بلندترين قله آن معروف به چال كبود و به نام «سن بران» است كه 4100 متر از سطح دريا ارتفاع دارد . اين رشته كوه از خاور به باختر به شكل مارپيچ امتداد می يابد و در هر پيچ يك نيم دايره تشكيل می دهد كه در اصطلاح محلی به اين نيم دايره ها چال می گويند . در انتهای هر چال كه به زير قلل و خط الراس های مرتفع منتهی می شود ، يخچال های دايمی وجود دارد . چال های اشتران‌كوه و قله هاي مهم آن به ترتيب از باختر به خاور عبارتند از : چال های ميشان ، كبود ، بران ، فيال سون ، پنجم ، پيار و چال همايون . چال همايون آخرين چال مهم اشتران‌كوه است كه قله مرتفع كفت همايون با 4000 متر ارتفاع در آن قرار دارد . چشمه معروف و بزرگ شاه تخت كه بزرگ‌ترين سرچشمه آب دز است ؛ نيز در اين محل واقع شده است . از سوی ديگر ، درياچه زيبای گهر نيز در قسمت جنوبی اين چال قرار گرفته و جاذبه های گردشگری آن را دو چندان كرده است . تا قبل از سال 1336 به اين قله صعود نشده بود ، ولی از آن سال به بعد صعودهای مكرری به قله ياد شده صورت گرفته است . راه صعود به اين رشته كوه از دو طريق صورت می گيرد . برای صعود به قلل چال كبود از طريق ايستگاه در بند و روستای تيون و صعود به قلل ديگر آن از طريق روستاهای دره تخت و دره رودخانه و ديگر شعبه های آن امكان پذير است . كوه تمندر : رشته كوه تمندر در نواحی بريرود و زلفی شهرستان اليگودرز واقع شده است و دارای چهار رشته شمالی ، جنوبی ، خاوری و مركزی است . رشته شمالی دو قله از ناو دره سر را در بر می گيرد كه به ترتيب 3200 و 3500 متر ارتفاع دارند . رشته مركزی دارای شش قله به نام های قله مركزی تمندر ، هما ، قله شمالی ، خاوری و جنوبی تمندر و قله جنوبی دره سر است كه همه آن ها بيش از 3500 متر ارتفاع دارند . قله مركزی تمندر 3900 متر ارتفاع دارد . رشته شمالی تمندر دو قله فرسش و قله جنوبی را شامل می شود كه به ترتيب 3600 و 3850 متر ارتفاع دارند . رشته جنوبی تمندر نيز شامل يك خط الراس 15 كيلومتری است كه در انتهای باختری آن قله مخروبه قديمی به نام قلعه دختر قرار دارد . کوه گرین : کوه گرین از رشته کوههای مهم غرب ایران است که بیشتر مساحت آن در شمال استان لرستان و بخشی نیز در استانهای همدان و کرمانشاه قرار دارد . گرین از رشته کوههای بلند زاگرس است که در ادامه اشترانکوه قرار دارد و طول آن به بیش از ۱۸۰ کیلومتر می رسد . این رشته کوه در استان کرمانشاه به کوههای پرو و بیستون می پیوندد . قله های بلند آن شامل یال کبود در کوه چهل نابالغان با ارتفاع تقریبی ۳۸۵۰ متر در جنوب نهاوند ، قله ۱۸ یال در بروجرد و نیز قله ولاش (۳۶۲۳ متر)در شمال الشتر است . دیگر قله های آن شامل بازگیر و چهل تن می شود . گرین از غرب به دلفان ، از شمال به شهرستان نهاوند ، از شرق به شهرستان بروجرد و از جنوب به شهرستان سلسله محدود می شود . گرین در گویش محلی گرّو و در گویش لکی گروین نامیده می شود و یکی از کانونهای آبگیر دائمی لرستان است که رودهای دز و گاماسب را تغذیه می کند . سرابهای فراوانی در پای این کوه وجود دارد و آب آشامیدنی بروجرد و نیز آب مورد نیاز کشاورزی دشت سیلاخور نیز از همین سرابها تأمین می شود . صعود به کوه گرین از طریق روستاهای غرب شهر بروجرد ، جنوب نهاوند یا شمال الشتر امکان پذیر است . دهکده ییلاقی ونایی در این پای این کوه قرار دارد . این کوه خرس ، کفتار ، گرگ و روباه دارد و در گذشته پلنگ نیز داشته است . از مرتفع ترین و زیباترین قله های این رشته کوه ، قله ولاش است که مسیر صعود آن از روستای پرسک در شرق الشتر یا از ونایی و تیزه زن در بروجرد ممکن می باشد . چهل نابالغان : چهل نابالغان یکی از کوه های عظیم زاگرس در مرز استان لرستان و استان همدان است . چهل نابالغان از شمال به نهاوند ، از جنوب به الشتر ، از غرب به شهرستان دلفان و از شرق به بروجرد محدود است . بلندترین قله آن یال کبود با ارتفاع تقریبی ۳۸۵۰ متر است . چهل نابالغان بخشی از رشته کوه بزرگ گرین است و دسترسی به آن بیشتر از الشتر یا نهاوند امکان پذیر است . سراب گاماسیاب در دامنه شمالی این کوه قرار دارد

غارها و دره ها

غار دوشه‌ : غار تاريخي‌ دوشه‌ در روستاي‌ كرشوراب‌ از توابع‌ بخش‌ چگني‌ خرم‌آباد واقع‌ شده‌ است ‌. غار دوشه‌ حاوي‌ نقاشي‌ها و كتيبه‌هاي‌ تاريخي‌ متعدد و جالب‌ توجه‌ است‌ . ارتفاع‌ سقف‌ تا كف‌ غار در حدود پنج ‌متر است‌ و داخل‌ آن‌ به‌ شكل‌ دايره‌اي‌ منظم‌ است ‌. بر ديوارهاي‌ مسطح‌ اين‌ غار در حدود 110 نقش‌ با رنگ‌ سياه ‌نقاشي‌ شده‌ و بر ديواره‌ غربي‌ آن‌ نيز به‌ جز نقش‌هاي‌ ياد شده‌ ، دو كتيبه‌ وجود داشته‌ كه‌ يكي‌ به‌ كلي‌ از بين‌ رفته‌ و ديگري‌ نيز محو شده‌ است ‌. مهم‌ترين‌ علت‌ سالم‌ ماندن‌ نقوش‌ كتيبه‌ ، دوري‌ آنها از عوارض‌ طبيعي‌ است‌ . در دهانه‌حفره‌هاي‌ انتهايي‌ غار ، استخوان‌هاي‌ انسان ‌، حيوان‌ و سفال‌هاي‌ شكسته‌ يافت‌ شده‌ است ‌. اين‌ غار اعجاب‌انگيز جزو ميراث‌ ملي‌ ايران‌ در استان‌ لرستان‌ بشمار مي‌رود . غار كوگان‌ : اين‌ غار يكي‌ از معدود غارهاي‌ مصنوعي‌ است‌ كه‌ به‌ دست‌ انسان‌ در دل‌ كوهستان‌ها بوجود آمده‌ است ‌. اين‌ غار در فاصله‌ هشت كيلومتري‌ خرم‌آباد - كرمانشاه‌ واقع‌ شده‌ است‌ . غار كوگان‌ جزو غارهاي‌ چند طبقه‌است‌ كه‌ دسترسي‌ بسيار سختي‌ دارد . اين‌ غار دژ مانند به‌ استناد سكه‌هايي‌ كه‌ در اطراف‌ آن‌ به‌ دست‌ آمده ‌، به‌ دوره ‌اشكانيان‌ تعلق‌ دارد و طي‌ قرون‌ متمادي‌ به‌ عنوان‌ يك‌ محل‌ سكونت‌ دائمي‌ مورد استفاده‌ قرار گرفته‌ است ‌. غار قاژه‌ يا مغار : اين‌ غار در جنوب‌ شرقي‌ "كوه‌ يافته‌" از بخش‌ چگني‌ خرم‌ آباد واقع‌ شده‌ است‌ كه‌ در داخل‌ آن ‌، تعدادي‌ استالاكتيت و استالاگميت دارد . دهانه‌ غار به‌ سوي‌ شرق‌ است ‌. در داخل‌ غار ، حوضچه‌ آب ‌سرد نسبتاً بزرگي‌ با بيش‌ از 5/1 عمق‌ وجود دارد . اين‌ غار ، اقامتگاه‌ موقت‌ شكارچيان‌ است ‌. بازديد از اين‌ غار و تماشاي‌ طبيعت‌ اطراف‌ مسير آن ‌، جذاب‌ و ديدني‌ است‌ . غار قمري‌ : غار قمري‌ در غرب‌ دره‌ خرم‌ آباد واقع‌ شده‌ است‌ و سطح‌ داخلي‌ دهانه‌ آن‌ بيش‌ از 200 متر است ‌. طول‌ راهرو غار ، باريك‌ و طولاني‌ است‌ و تاكنون‌ انتهاي‌ آن‌ كشف‌ نشده‌ است‌ . غار كلماكره پل‌دختر : «كلماكره» به زبان محلی به معنی جايگاه بز (كل كوهی) و انجير است . اين غار در 20 كيلومتری شمال باختری شهرستان «پل دختر» واقع شده و از جنبه های طبيعی و فرهنگی ، در زمره غارهای با ارزش كشور است . «كلماكره» در يك منطقه باستانی ، در ارتفاعات معروف به كوه مهله و در يكی از دره باغ ها واقع شده است . اين غار از نظر ساختار ، در سازندهای آهكی دوره كرتاسه به وجود آمده و با توجه به ته نشست های رسوبی و آهكی فراوان، حاوی استالاگتيت (چكنده ها) و استالاگميت (چكيده های) بسيار زيباست . وجود همين ساختارهای طبيعی ، عظمت و زيبايی خاصی به آن داده است . تالارها ، حفره ها و شكاف های متعدد ايجاد شده در غار ، فضايی اسرار آميز به آن داده و بيننده را به تحسين و اعجاب وادار می كند .

منبع- میراث فرهنگی استان لرستان

کوهها وغارهای استان همدان

ها و ارتفاعات و دره ها

استان همدان منطقه ای است كوهستانی كه بيشتر كوه های آن را تخته سنگ های خارا با جهت شمال  باختری - جنوب خاوری تشكيل داده است . كوه های استان همدان جزو كوه های مركزی و باختری ايران  محسوب می شوند . كوه های باختری و جنوبی اين استان بخشی از پيش كوه های داخلی زاگرس است.  مهم ترين ارتفاعات اين استان عبارت اند از : الوند ، كوه ارمنی ، کوه قره داغ ، سلسله جبال خرقان ،  كوه وفس ، سلسله راسوند ، كوه گرمه ، كوه سرده ، كوه لشكر، كوه سفيد ، كوه يزدجرد و كوه بياتان .                                                                                                                         رشته کوه الوند : رشته کوه الوند ، یکی از ویژگیهای طبیعی و جذاب استان همدان می باشد ، که در جنوب شهر همدان  و شمال شهر تویسرکان قرار گرفته است . الوند ، بلندترین قله آن ، با ارتفاع 3574 متر از سطح دریا،  حد طبیعی بین این دو شهر می باشد . جهت این کوهستان از شمال غربی به جنوب شرقی کشیده  شده است و استان همدان را به دو نیمه شمالی و جنوبی تقسیم می کند . این کوهستان ، با دره  های عمیق و سرسبز ، چشمه سارها ، چمن زارها ، قله ها و پوشش گیاهی و ... میعادگاه هزاران  انسان شیفته طبیعت می باشد   .        قله های کوهستان الوند :  معروفترین قله ها ، از شمال غربی به جنوب شرقی عبارتند از : المابلاغ 2997 متر، کرکس 2959 متر ، قزل ارسلان 3250 متر ، دائم برف 3450 متر ، کلاغ لان 3480 متر ، الوند 3584 متر ، تاریک دره 3314 متر ،  کمر لرزان 3338 متر ، چهار قله (3184 ، 3172 ، 3166و 3170 متر) ، یخچال صاحب (گاو بره) 3486 متر  شاه نشین 3496 متر ، سرخ بلاغ 3124 متر و قله کلاه قاضی 3125 متر .     دره های شمالی و جنوبی الوند : در دامنه های شمالی الوند دره های پر آبی مانند : دره برفین ، دره گنجنامه ،  دره عباس آباد ، دوزخ دره ، دره گوساله ، دره کیوارستان ، دره سیمین دره ، دره مراد بیگ ، دره دیوین ، دره قز ، دره حیدریه و غیره وجو دارد و دره های مصفایی نیز در دامنه جنوبی الوند واقع است ، از جمله  دره سرکان ، دره آرتیمانی ، دره فاران ، دره گزندر ، دره شهرستانه  و غیره .   دره زينا همدان :  دره زينا مشتمل بر دو دره حيدره و كيوارستان است كه اولی به دامنه های كوه ميدان ميشان منتهی می شود  و روستای حيدره را مانند نگينی در خود جای می دهد و دومی همراه رودخانه های پشت كوه های الوند و  كلاغ لان به دامنه آن كوه ها ختم می شود . از ويژگی های چشم‌گير اين دره ، چشم انداز زيبای ميدان ميشان  در آن سوی الوند است . اين دره با چشمه سارهای زيبا و پوشش گياهی مناسب از ويژگی های منحصر به  فردی برخوردار است .   دوزخ دره :  اين دره از دره های صخره ای و ريزشی است که به امامزاده كوه منتهی می شود . آبشار اين دره كه حدود  15 متر ارتفاع دارد ؛ معروف است . اين دره كه عناصر زيبای طبيعی و چشم اندازهای بديعی دارد ،  علاقه‌مندان زيادی را ، به ويژه در فصل تابستان ، به سوی خود جلب می كند . وجود بيشه زار و رودخانه  در عمق دره های رشته‌كوه‌هاي الوند زيبايی های گردشگاهی آن را دو چندان كرده است .

کوهها وغارهای استان لرستان

کوهها

لرستان را بايستي سرزمين كوه‌هاي عظيم و قلل رفيع دانست . بيش از 85 درصد مساحت استان را كوه‌ها و ارتفاعات و نقاط رفيع تشكيل داده و وسعت دشت‌هاي استان حدود 380 هكتار است . در این استان 35 قله با ارتفاع بیش از سه هزار متر وجود دارد . کوههای شرقی و جنوب شرقی : در این ناحیه که مرتفع ترین قلل استان واقع شده ، اشترانکوه با حدود 4050 متر ارتفاع از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد یافته و دارای قلل متعدد می باشد در جنوب اشترانکوه کازنهستان و در غرب آن کوه سرسبز واقع شده است . این کوهها در تمامی سال پوشیده از برف می باشند و از منابع آبی مهم استان به شمار می روند دریاچه های زیبای این کوهها در حوزه آبریز رودخانه دز قرار دارند . کوههای شمالی : در شمال استان کوههای مرتفع از قبیل گرین با 3623 متر ، رخاش 3592 متر ، میش پرور با 3587 متر و خرگوشناب وجود دارد . این کوهها در حد فاصل بروجرد و الشتر قرار گرفته و به صورت سدی ارتباط بخش شمال غربی با شمال شرقی را از یکدیگر قطع نموده است . کوههای مرکزی : رشته کوهی که بخش میانی شهر خرم آباد را در برگرفته ، سفید کوه نام دارد . این کوه در شمال غربی شهر قرار گرفته از شمال غربی به جنوب شرقی امتداد دارد و ارتفاع آن 2931 متر می باشد و نیز کوه هشتاد پهلو با 2991 متر در این ناحیه قرار دارد . کوههای غربی : کوههای موجود در غرب استان كه کوهدشت را در بر گرفته اند عموماً به صورت موازی در جهت شمال غرب به جنوب شرق امتداد یافته که مهمترین آنها عبارتند از کوه هنجیس با 2642 متر ، پشتکوه با 2002 متر مله کوه با 2004 متر ، کوه بلوران با 1902 متر ارتفاع و چند رشته از انتهای غربی استان قرار گرفته اند . کوههای جنوبی : بخشهای جنوبی استان از رشته کوههای کمتری ( در مقایسه با سایر نواحی ) برخوردار است مهمترین کوههای این بخش عبارتند از : کوه از ، گراخو ، کو ، سراب و کوه گریوه . اشترانكوه : اشتران كوه رشته كوهی به درازای تقريبی 50 كيلومتر است كه در محدوده اليگودرز و بروجرد در جهت شمال باختری – جنوب خاوری امتداد دارد . اين رشته كوه يكی از زيباترين كوه های كشور به شمار می رود كه يخچال های طبيعی و دايمي آن در تمام سال برف و يخ پوشيده شده است . اشتران‌كوه قلل متعددی دارد كه بلندترين قله آن معروف به چال كبود و به نام «سن بران» است كه 4100 متر از سطح دريا ارتفاع دارد . اين رشته كوه از خاور به باختر به شكل مارپيچ امتداد می يابد و در هر پيچ يك نيم دايره تشكيل می دهد كه در اصطلاح محلی به اين نيم دايره ها چال می گويند . در انتهای هر چال كه به زير قلل و خط الراس های مرتفع منتهی می شود ، يخچال های دايمی وجود دارد . چال های اشتران‌كوه و قله هاي مهم آن به ترتيب از باختر به خاور عبارتند از : چال های ميشان ، كبود ، بران ، فيال سون ، پنجم ، پيار و چال همايون . چال همايون آخرين چال مهم اشتران‌كوه است كه قله مرتفع كفت همايون با 4000 متر ارتفاع در آن قرار دارد . چشمه معروف و بزرگ شاه تخت كه بزرگ‌ترين سرچشمه آب دز است ؛ نيز در اين محل واقع شده است . از سوی ديگر ، درياچه زيبای گهر نيز در قسمت جنوبی اين چال قرار گرفته و جاذبه های گردشگری آن را دو چندان كرده است . تا قبل از سال 1336 به اين قله صعود نشده بود ، ولی از آن سال به بعد صعودهای مكرری به قله ياد شده صورت گرفته است . راه صعود به اين رشته كوه از دو طريق صورت می گيرد . برای صعود به قلل چال كبود از طريق ايستگاه در بند و روستای تيون و صعود به قلل ديگر آن از طريق روستاهای دره تخت و دره رودخانه و ديگر شعبه های آن امكان پذير است . كوه تمندر : رشته كوه تمندر در نواحی بريرود و زلفی شهرستان اليگودرز واقع شده است و دارای چهار رشته شمالی ، جنوبی ، خاوری و مركزی است . رشته شمالی دو قله از ناو دره سر را در بر می گيرد كه به ترتيب 3200 و 3500 متر ارتفاع دارند . رشته مركزی دارای شش قله به نام های قله مركزی تمندر ، هما ، قله شمالی ، خاوری و جنوبی تمندر و قله جنوبی دره سر است كه همه آن ها بيش از 3500 متر ارتفاع دارند . قله مركزی تمندر 3900 متر ارتفاع دارد . رشته شمالی تمندر دو قله فرسش و قله جنوبی را شامل می شود كه به ترتيب 3600 و 3850 متر ارتفاع دارند . رشته جنوبی تمندر نيز شامل يك خط الراس 15 كيلومتری است كه در انتهای باختری آن قله مخروبه قديمی به نام قلعه دختر قرار دارد . کوه گرین : کوه گرین از رشته کوههای مهم غرب ایران است که بیشتر مساحت آن در شمال استان لرستان و بخشی نیز در استانهای همدان و کرمانشاه قرار دارد . گرین از رشته کوههای بلند زاگرس است که در ادامه اشترانکوه قرار دارد و طول آن به بیش از ۱۸۰ کیلومتر می رسد . این رشته کوه در استان کرمانشاه به کوههای پرو و بیستون می پیوندد . قله های بلند آن شامل یال کبود در کوه چهل نابالغان با ارتفاع تقریبی ۳۸۵۰ متر در جنوب نهاوند ، قله ۱۸ یال در بروجرد و نیز قله ولاش (۳۶۲۳ متر)در شمال الشتر است . دیگر قله های آن شامل بازگیر و چهل تن می شود . گرین از غرب به دلفان ، از شمال به شهرستان نهاوند ، از شرق به شهرستان بروجرد و از جنوب به شهرستان سلسله محدود می شود . گرین در گویش محلی گرّو و در گویش لکی گروین نامیده می شود و یکی از کانونهای آبگیر دائمی لرستان است که رودهای دز و گاماسب را تغذیه می کند . سرابهای فراوانی در پای این کوه وجود دارد و آب آشامیدنی بروجرد و نیز آب مورد نیاز کشاورزی دشت سیلاخور نیز از همین سرابها تأمین می شود . صعود به کوه گرین از طریق روستاهای غرب شهر بروجرد ، جنوب نهاوند یا شمال الشتر امکان پذیر است . دهکده ییلاقی ونایی در این پای این کوه قرار دارد . این کوه خرس ، کفتار ، گرگ و روباه دارد و در گذشته پلنگ نیز داشته است . از مرتفع ترین و زیباترین قله های این رشته کوه ، قله ولاش است که مسیر صعود آن از روستای پرسک در شرق الشتر یا از ونایی و تیزه زن در بروجرد ممکن می باشد . چهل نابالغان : چهل نابالغان یکی از کوه های عظیم زاگرس در مرز استان لرستان و استان همدان است . چهل نابالغان از شمال به نهاوند ، از جنوب به الشتر ، از غرب به شهرستان دلفان و از شرق به بروجرد محدود است . بلندترین قله آن یال کبود با ارتفاع تقریبی ۳۸۵۰ متر است . چهل نابالغان بخشی از رشته کوه بزرگ گرین است و دسترسی به آن بیشتر از الشتر یا نهاوند امکان پذیر است . سراب گاماسیاب در دامنه شمالی این کوه قرار دارد

غارها و دره ها

غار دوشه‌ : غار تاريخي‌ دوشه‌ در روستاي‌ كرشوراب‌ از توابع‌ بخش‌ چگني‌ خرم‌آباد واقع‌ شده‌ است ‌. غار دوشه‌ حاوي‌ نقاشي‌ها و كتيبه‌هاي‌ تاريخي‌ متعدد و جالب‌ توجه‌ است‌ . ارتفاع‌ سقف‌ تا كف‌ غار در حدود پنج ‌متر است‌ و داخل‌ آن‌ به‌ شكل‌ دايره‌اي‌ منظم‌ است ‌. بر ديوارهاي‌ مسطح‌ اين‌ غار در حدود 110 نقش‌ با رنگ‌ سياه ‌نقاشي‌ شده‌ و بر ديواره‌ غربي‌ آن‌ نيز به‌ جز نقش‌هاي‌ ياد شده‌ ، دو كتيبه‌ وجود داشته‌ كه‌ يكي‌ به‌ كلي‌ از بين‌ رفته‌ و ديگري‌ نيز محو شده‌ است ‌. مهم‌ترين‌ علت‌ سالم‌ ماندن‌ نقوش‌ كتيبه‌ ، دوري‌ آنها از عوارض‌ طبيعي‌ است‌ . در دهانه‌حفره‌هاي‌ انتهايي‌ غار ، استخوان‌هاي‌ انسان ‌، حيوان‌ و سفال‌هاي‌ شكسته‌ يافت‌ شده‌ است ‌. اين‌ غار اعجاب‌انگيز جزو ميراث‌ ملي‌ ايران‌ در استان‌ لرستان‌ بشمار مي‌رود . غار كوگان‌ : اين‌ غار يكي‌ از معدود غارهاي‌ مصنوعي‌ است‌ كه‌ به‌ دست‌ انسان‌ در دل‌ كوهستان‌ها بوجود آمده‌ است ‌. اين‌ غار در فاصله‌ هشت كيلومتري‌ خرم‌آباد - كرمانشاه‌ واقع‌ شده‌ است‌ . غار كوگان‌ جزو غارهاي‌ چند طبقه‌است‌ كه‌ دسترسي‌ بسيار سختي‌ دارد . اين‌ غار دژ مانند به‌ استناد سكه‌هايي‌ كه‌ در اطراف‌ آن‌ به‌ دست‌ آمده ‌، به‌ دوره ‌اشكانيان‌ تعلق‌ دارد و طي‌ قرون‌ متمادي‌ به‌ عنوان‌ يك‌ محل‌ سكونت‌ دائمي‌ مورد استفاده‌ قرار گرفته‌ است ‌. غار قاژه‌ يا مغار : اين‌ غار در جنوب‌ شرقي‌ "كوه‌ يافته‌" از بخش‌ چگني‌ خرم‌ آباد واقع‌ شده‌ است‌ كه‌ در داخل‌ آن ‌، تعدادي‌ استالاكتيت و استالاگميت دارد . دهانه‌ غار به‌ سوي‌ شرق‌ است ‌. در داخل‌ غار ، حوضچه‌ آب ‌سرد نسبتاً بزرگي‌ با بيش‌ از 5/1 عمق‌ وجود دارد . اين‌ غار ، اقامتگاه‌ موقت‌ شكارچيان‌ است ‌. بازديد از اين‌ غار و تماشاي‌ طبيعت‌ اطراف‌ مسير آن ‌، جذاب‌ و ديدني‌ است‌ . غار قمري‌ : غار قمري‌ در غرب‌ دره‌ خرم‌ آباد واقع‌ شده‌ است‌ و سطح‌ داخلي‌ دهانه‌ آن‌ بيش‌ از 200 متر است ‌. طول‌ راهرو غار ، باريك‌ و طولاني‌ است‌ و تاكنون‌ انتهاي‌ آن‌ كشف‌ نشده‌ است‌ . غار كلماكره پل‌دختر : «كلماكره» به زبان محلی به معنی جايگاه بز (كل كوهی) و انجير است . اين غار در 20 كيلومتری شمال باختری شهرستان «پل دختر» واقع شده و از جنبه های طبيعی و فرهنگی ، در زمره غارهای با ارزش كشور است . «كلماكره» در يك منطقه باستانی ، در ارتفاعات معروف به كوه مهله و در يكی از دره باغ ها واقع شده است . اين غار از نظر ساختار ، در سازندهای آهكی دوره كرتاسه به وجود آمده و با توجه به ته نشست های رسوبی و آهكی فراوان، حاوی استالاگتيت (چكنده ها) و استالاگميت (چكيده های) بسيار زيباست . وجود همين ساختارهای طبيعی ، عظمت و زيبايی خاصی به آن داده است . تالارها ، حفره ها و شكاف های متعدد ايجاد شده در غار ، فضايی اسرار آميز به آن داده و بيننده را به تحسين و اعجاب وادار می كند .

منبع- میراث فرهنگی استان لرستان

غارها وکوههای بوشهر

غارها

غار تاریخی چهل‌خانه : در شمال سعدآباد دشتستان بوشهر رشته کوهی است که مشرف به رودخانه شاپور است . در ارتفاعات اين کوه تعدادی اطاق شبيه به غارهای صخره ای و حجاری شده ديده می شود که يک مجموعه‌ي بسيار زيبا را تشکيل می دهند . اندازه های داخلی آن ها در ابعاد گوناگونی است . به دليل ضعف نوع جنسيت سنگ کوه بر اثر عوامل طبيعی و فرسايش مثل سيل دچار تخريب شده است . ورودی اين دخمه به شکل ذوزنقه بوده و در داخل آن طاقچه هايی در اشکال مختلف تعبيه شده است . طبق کارشناسی های مختلف به عمل آمده اين مجموعه يکی از مراکز اديان بوداگری در روزگار گذشته بوده ولی به علت اينکه اديان غير ملی مانند بودايی در ايران پيشرفتی نداشته اند و اين دين در ماوراالنهر و خراسان و بلخ به طور مختصر رايج بوده احتمال صدق چنين نظری ضعيف است . اما با توجه به اشراف آن به رودخانه و قرار گرفتن چهره آن به سمت مخاور احتمال بيشتری وجود دارد که يکی از مراکز اديان رسمی و ملی ايران در عهد ساسانيان باشد . نظر ديگری که می توان اظهار کرد کاربری اين مجموعه به عنوان آسايشگاه ، قلعه فراموشی و يا نگهداری متهمان سياسی است . مع الوصف اين آثار نيازمند به تحقيقات و مطالعه گسترده تری جهت روشن شدن کاربرد واقعی و زمان احداث آن است

 .

.

کوه ها و قله ها

ارتفاعات استان بوشهر از دو رشته عمده تشکیل می‌شود که به موازات هم سرتاسر طول استان را در برمی‌گیرند . رشته اصلی آن تقریباً بیشتر محدوده شمالی و شرقی استان بوشهر را در بر می‌گیرد و در حقیقت دنباله رشته کوه‌های زاگرس است . این رشته‌کوه‌ها از ناحیه ماهور در شهرستان کازرون شروع می‌شود و از شمال شرقی برازجان و شمال غربی ناحیه اهرم – خور موج عبور می‌کنند و در شمال دهستان درگاه به وسیله رودخانه مند قطع می‌شوند . سپس در ساحل جنوبی رودخانه مجدداً ادامه یافته و به تدریج به ارتفاعات لیتو منتهی می‌شوند . این ارتفاعات گچ‌ترش بخشی دیگر از رشته ‌کوه‌های استان به موازات رشته‌کوه اول در حاشیه خلیج‌فارس قرار گرفته است و هر چه به طرف جنوب امتداد می‌یابد به دریا نزدیکتر می‌شود ، به طوری که در بعضی نواحی در داخل دریا پیش رفته است . این ارتفاعات در ناحیه جنوب دهستان ثلاث از دریا دور شده و به ارتفاعات گاوبنده در شهرستان لار متصل می‌گردد . بین این رشته کوه‌ها و رشته‌کوه‌های شمالی ، رودخانه علامر و دشت قرار دارد . این ارتفاعات به نام نوکند معروف است . به دنبال همین رشته‌کوه سواحل تنگستان رشته کوه کار تنگ قرار گرفته است که مهمترین قله آن درانگ نام دارد .

.

کوهها وتالابها اذربایجانشرقی

مناطق حفاظت شدهارسباران
منطقه حفاظت شده ارسباران با وسعت 72 هكتار در كناره هاي جنوبي رود ارس د رشهرستان كليبر واقع شده و به عنوان مكان ذخيره بيوسفر در يونسكو به ثبت رسيده است و از ارزش هاي خاص گياهي و جانوري برخوردار است.

پناهگاه حيات وحش كيامكي
پناهگاه حيات وحش كيامكي با وسعت 84000 هكتار و به ارتفاع 700 متر از سطح دريا از كناره هاي رود ارس تا ارتفاع 3347 متري در كوهستان كيامكي شهرستان مرند گسترده شده است .
تالاب قره قشلاق
منطقه تالابي قره قشلاق دركناره هاي جنوب شرقي درياچه اروميه قرار دارد و به لحاظ شرايط خاص طبيعي زيستگاه بسيار مناسبي براي پرندگان آبزي و كنار آبزي و علف چر مانند ميش و مرغ است . اين تالاب به عنوان تالاب بين المللي شناخته شده است .
تالاب قوري گل
اين تالاب در 40 كيلومتري غرب تبريز واقع شده و از نظر شرايط زيستگاهي براي پرندگان براي پرندگان آبزي بخصوص اردك سرسفيد بسيار مناسب است و به عنوان تالاب بين المللي به ثبت رسيده است .
جزيره اسلامي
جزيره اسلامي در ساحل شرقي درياچه اروميه است . توان بسيار بالاي زيستگاهي حيات وحش و مرتبط با پارك ملي اين جزيره درياچه اروميه را از اهميت زيست محيطي ويژه اي برخوردار كرده است .


پارك هاي ملي
جزاير استان آذربايجان شرقي محدود به درياچه اروميه و رودخانه ارس است . نظر به اهميت جهانگردي جزيره هاي درياچه اروميه و تبديل آنها به پارك هاي ملي مورد اشاره قرار مي گيرند :
1 – جزيره اسلامي ( شاهي ) ، 2 - جزيره قويون داغي ( كبودان ) ،3 – جزيره اشك ، 4 – جزيره آرزو ، 5 – جزيره اسپير .

منابع طبيعي
درياچه اروميه
درياچه اروميه بزرگترين آبگير داخلي و يكي از درياچه هاي مهم ايران است كه درشمال غرب فلات ايران و غرب آذربايجان شرقي از شمال به جنوب كشيده شده و از نظر طبيعي آذربايجان را به دو بخش شرقي و غربي تقسيم كرده است.

اين درياچه به دليل تنوع بيولوژيكي به عنوان پارك ملي در فهرست آثار بين المللي ميراث طبيعي به ثبت رسيده است.

در سواحل درياچه اروميه چندين بندر به منظور حمل و نقل مسافر و بار تأسيس شده است كه مهمترين آنها عبارت اند از :

1 – بندرشرفخانه در شمال شرقي درياچه و در 30 كيلومتري شبستر

2 – بندر آق گنبد در ساحل غربي جزيره اسلامي ( شاهي ) و در سمت شرقي درياچه واقع شده است .

3 – بندر رحمان لو نيز از بنادر مهم ساحل شرقي درياچه است .

علاوه بر بنادر فوق بندرهاي دانالو ، قبادلو و زينت نيز در ساحل شرقي درياچه اروميه قرار دارند.قوري گول

درياچه و آب راكد قوري گول دركنار جاده تبريز – بستان آباد در فاصله 45 كيلومتري شرق تبريز در ميان ارتفاعات شرقي گردنه ي " شبلي " واقع شده است . اين مكان به اشكال مختلف ناميده مي شود ؛ مردم محل ، اين مكان را " قوري گول " به معني استخر خشك مي نامند ، اما برخي ديگر آن را " دوري گول " به معني استخر آب زلال و برخي " قويي گول " به معني استخر گودال ژرف و عميق ناميده اند .

درازا و پهناي اين درياچه چهار كيلومتر در چهار كيلومتر و مساحت آن 16 كيلومتر مربع است و حداكثر عمق آن به 13 متر مي رسد .

تالاب و مرداب
استان آذربايجان شرقي داراي تالاب هاي كوچك و بزرگ متعدد و زيبايي است كه عمدتاً در محدوده شهرستان مراغه و هشترود واقع شده اند . مهمترين اين تالاب ها عبارت ند از : تالاب هاي آلما گلي ، قبادلو ، ماهي آباد ، يانيق گلي ، بزوحق گلي ، قوشاگلي ، زولبين گلي ، يوسفلو ، ديب ديز و خرمالو .


چشمه هاي آب گرم
آذربايجان شرقي از كانون هاي مهم آب معدني و آب گرم محسوب مي شود . در اقصي نقاط اين استان چشمه هاي متعدد آب گرم با خواصي ويژه وجود دارند كه طي ساليان دراز مورد استفاده مردم بوده است .
مهمترين اين چشمه ها عبارت ند از : چشمه الله حق ، آب رس ، تاپ تاپان ، ورجوي ، گشايش ، و چشمه هاي سراب و صوفيان به ويژه چشمه آب معدني كندوان .

آبشار عيش آباد ، شبستر
ارتفاع اين آبشار حدود 15 متر است و در قسمت كوهستاني ميشو غربي در جوار روستاي عيش آباد شبستر واقع شده است . حدود 300 متر مربع وسعت دارد و در جوار كوه و دره منظر بديعي از زيبايي طبيعت را به نمايش گذاشته است .
آبشار آسياب خرابه ، جلفا
آسياب خرابه يكي از زيباترين مناظر ديدني آذربايجان شرقي است ، قبلاً در اين محل يك باب آسياب بادي وجود داشت كه با استفاده از اين آبشار كار مي كرد . اما در حال حاضر خرابه اي بيش از اين آسياب باقي نمانده است. به همين دليل به نام آسياب خرابه معروف شده است.
اين تفرجگاه در حدود 27 كيلومتري علمدار گرگر ( هادي شهر ) قرار دارد و در نوار مرزي ايران و جمهوري آذربايجان در 5 كيلومتري روستاي منجن آباد در حاشيه رود ارس واقع شده است.

آب اين چشمه زيبا و زلال از كوه ميامكي ، يكي از كوه هاي بلند بين منطقه ديزمار غربي ارسباران و شهرستان مرند و بخش زنوز سرچشمه مي گيرد. در مظهر چشمه ي اين آسياب درختان انجير بسيار روييده و آب به صورت آبشاري زيبا به سمت دره جريان مي يابد . تمام سطوح ديواره ي آبشار پوشيده از خزه و گياهان آبزي است و مناظر دل انگيزي را پديد آورده است .

جنگل ها و بيشه ها
علاوه بر پوشش گياهي متنوعي كه در فضاهاي جلگه اي ، دره اي و كوهستاني استان وجود دارد ، جنگل هاي متراكمي نيز نقاط مختلف استان را پوشانده است .
در شمال ارسباران دره ارس و بخش ورزگان شهرستان اهر ، كوه هاي قازان داغي و قندران باشي واقع شده است كه پوشيده از درختان جنگلي و مراتع كوهستاني است .

كوه هاي " گؤيچه بئل " پوشيده از درختان نيمه جنگلي است و مراتع سرسبز و خرم است و در جنوب غربي اهر واقع شده است . اين مكان كوهستاني محل ييلاق ايلات " قره خانلو " و "مددلو" است. بيشترين گونه هاي درختي كه در جنگل هاي اهر مشاهده مي شود ، بلوط و ممرز است.

جنگل هاي شهرستان هاي مراغه و هشترود نيز ا زنظر درجه اهميت در مرتبه بعدي قرار دارند . اين جنگل ها كه از وسعت كمتري نسبت به جنگل هاي ارسباران برخوردار است عمدتاً از درختچه گز تشكيل شده است.

كوه ها و قله ها
آذربايجان از نظر تيپولوژي كوه هاي ايران از اهميت خاصي برخوردار است ؛ سه رشته مهم و اصلي ايران يعني البرز ، زاگرس و مركزي در اين منطقه به هم پيوسته اند و فلات كوچك و مرتفعي را پديد آورده اند .
مهمترين ارتفاعات استان آذربايجان شرقي كه داراي زيبايي هاي خاص طبيعي و امكانات ورزش كوهنوردي است عبارت اند از :

1 – رشته كوه سهند در 50 كيلومتري جنوب شهرستان تبريز كه بلندترين قله آن جام داغي به ارتفاع 3750 متر است .

2 – كوهستان بزقوش در جنوب كوهستان سبلان و شمال غربي ميانه قرار گرفته است . بلندترين قله آن 3304 متر ارتفاع دارد .

3 – كوهستان كمتال از جالب ترين كوه هاي ارسباران است و 3100 متر ارتفاع دارد.

4 – كوه قوشاداغ از ارتفاعات قابل توجه و زيباي ارسباران به حساب مي آيد .

5 – كوه كيامكي درمنطقه جلفا واقع شده است.

6 – كوه سلطان سنجر در 15 كيلومتري شرق زنوز واقع شده است .

7 – كوه سلطان داغي در شمال غربي كوهستان سهند نزديك شهر اسكو قرار گرفته است.

8 – كوه ميشو در شمال درياچه اروميه است و جلگه مرند را از جلگه شبستر و درياچه اروميه جدا مي كند.

9 – كوه مورو داغ در 36 كيلومتري غرب تبريز از ارتفاعات شمالي صوفيان به طرف تبريز كشيده شده است كه به گردنه شبلي منتهي مي شود

غارهای استان تهران

غار اينهون

غار اينهوندر جاده فيروز کوه نزديک زرين دشت قرار دارد. ابتداي ورودي اين غار در گذشته ساختماني وجود داشت که اکنون ديواره قسمتي از آن برجاي مانده است. پشت اين ديوار گودالي وجود دارد که پس از عبور از آن به تالار بزرگي ختم مي شود.

غار بزج

اين غاردر طالقان در 120 کيلومتري شهر تهران واقع است. در گذشته از اين غار به صورت پناهگاه استفاده مي شد؛ اين امر از دروازه، ديدگاه و نيز محل نشيمن و استراحتگاهي که در غار وجود دارد، مشهود است. طول غار 25 متر است.

غار کله سنگ

اين غاردر کوه هاي طالقان داخل کوهي به همين نام نزديک روستاهاي «سوهان» و «آرتون» واقع است. دهانه غار تنگ است و درون آن منابع آب هاي زيرزميني ديده مي شود. طول غار 85 متر است و از سنگ چين هاي دستي درون غار استنباط مي شود که اين غار در ادوار پيش از تاريخ مورد استفاده انسان ها بوده است.

غارهاي هيو

در هشت کيلومتري هشتگرد به قزوين، سه غار به فاصله تقريباً 15 متر از يکديگر در دامنه کوه قرار دارند. طبق مطالعات انجام شده اين احتمال وجود دارد که غارها مربوط به دوران پارينه سنگي باشد.

غار لالون ( لالان )

در جنوب غربي روستاي لالون از توابع ساوجبلاغ ، در ارتفاع 400 متري در دل صخره هاي مرتفع، دهانه يک غار وجود دارد. داخل غار نشانه دودخوردگي فراوان به چشم مي خورد که خود نشانه سکونت افراد در زمان هاي دور است. در سمت شمال غار يک پناهگاه صخره اي وجود دارد که در آن خرده سفال هاي لعاب دار ساده اسلامي از دوره سلجوقي و ايلخاني به چشم مي خورد.

کوههای استان کرمانشاه

کوههاي دالاهو


ارتفاعات دالاهو داراي قلل بسار بلندي است که بلندترين قله آن 2250 متر ارتفاع دارد . قسمت اعظم اين ارتفاعات داراي پوشش جنگلي و مراتع سر سبز در دامنه آن مي باشد و اکثر مدت سال به وسيله برف پوشيده شده است . اين رشته کوه از يکسو بر دشت بين النهرين مسلط است و از سوي ديگر به جنگل هاي کرند و اسلام آباد ديد ممتدي دارد .

کوه پراو

رشته کوه پراو در حقيقت امتداد ارتفاعات الوند است که با جهت شمال غربي به طرف کوه هاي طاق بستان پيش مي رود و پس از طاق بستان به طرف کردستان متمايل مي گردد . اين ارتفاعات سنگي و غير مشجر بوده و داراي معابر محدود است . کوه بيستون بلندترين کوه اين رشته کوه مي باشد . طول رشته کوه پراو از شمال غربي تا جنوب شرقي 62 کيلومتر و عرض آن از شمال به جنوب در پهن ترين نقاط به 26 کيلومتر مي رسد

کوه بيستون


يستون در 34 درجه و 35 دقيقه شمال عرضِ جغرافيايي و 45 درجه و 27 دقيقه شرقِ طول جغرافيايي در فاصله حدودا 32 کيلومتري شرق شهر کرمانشاه قرار دارد. همچنين نام روستايي که در نزديکي اين صخره قرار دارد هم بيستون مي باشد.نام پارسي باستان اين کوه بَغستانَ و بگستانَ به معني جايگاه خدايان و در نوشته هاي يوناني بگيستانُن مي باشد.

سفيد کوه

اين رشته کوه در10 کيلومتري جنوب شهر کرمانشاه قرار گرفته و به طرف لرستان امتداد دارد . بلندترين قله اين کوه 2805 متر ارتفاع دارد و اکثر اوقات پوشيده از برف است. خط الرأس کوه سفيد مرز طبيعي بين منطقه درود فرامان و سر فيروز آباد ماهيدشت است. اين کوه همانند کوه هاي دالاهو ، پراو و شاهو جزء زاگرس مرتفع مي باشد . ريزابه هاي دامنه شمالي اين کوه به رودخانه قره سو و ريزابه هاي دامنه جنوبي آن به رودخانه مرگ مي ريزد

شاهو

اين ارتفاعات از جنوب شرقي روانسر آغاز شده و به صورت نواري به هم پيوسته به طرف پاوه ادامه داشته و از آنجا تا نوسود در جهت شمال غربي امتداد مي يابد و در حقيقت مرز طبيعي استان کرمانشاه با استان کردستان را شکل مي دهد . قسمت غربي اين کوه به رودخانه سيروان منتهي مي شود . بلندترين قله شاهو در شمال پاوه در حدود 3370 متر ارتفاع دارد و کوه تخت که 2985 متر ارتفاع دارد دنباله کوه شاهو بوده و در همان خط سير ادامه داشته و به بخش رزاب منتهي مي گردد

ارتفاعات بمو

اين ارتفاعات که جزء زاگرس چين خورده مي باشد به صورت نواري از شمال به جنوب در شمال غرب منطقه از گله در طول خط مرز ايران و عراق امتداد دارد . بلندترين قله اين ارتفاعات 1842 متر ارتفاع دارد

ارتفاعات قلاجه

اين ارتفاعات که با جهت شرقي ـ غربي شکل گرفته اند ، حد فاصل استان هاي ايلام و کرمانشاه را شکل مي دهند . تمام اين ارتفاعات داراي درخت و درختچه هاي خودرو مي باشد . بلندترين قله کوه آن 2355 متر ارتفاع دارد

کوه آتشکده يا آتشگاه

رشته کوهي است که از کوه شاهو جدا گشته و از مغرب روستاي شمشير واقع در اورامانات گذشته و به دره رودخانه سيروان منتهي مي گردد . بلندترين قله اين رشته کوه در حدود 2462 متر ارتفاع دارد که خط رأس آن حد طبيعي پاوه و جوانرود را شکل مي دهد. کوه گزن دنباله کوه آتشکده بوده که در غرب رودخانه سيروان مرتفع مي گردد ارتفاع بلندترين قله اين کوه 2389 متر مي باشد

کوه نوا

رشته ارتفاعات نوا در جنوب رشته کوه هاي دالاهو قرار گرفته که تنگه پاطاق بين اين دو رشته کوه واقع گرديده است . بلندترين قله آن در جنوب روستاي سرميل در حدود 3288 متر ارتفاع دارد .

ارتفاعات حد فاصل شهرستان کنگاور ، صحنه و سنقرکليايي

در حد فاصل شهرستان کنگاور ، صحنه و سنقرکليايي کوه هاي مرتفع و متعددي قرار دارد که مهمترين آنها عبارتند از کوه کمر زرد با ارتفاع 2273 متر ، هزار خاني پائين با ارتفاع 3420 متر ، دالاخاني با ارتفاع 3126 متر ، بدر با ارتفاع 3265 متر ، سيردوله با ارتفاع 2485 متر ، پنجه علي با ارتفاع 2883 متر ، سردره شمالي با ارتفاع 2753 متر ، کوه گر با ارتفاع 2430 متر ، امروله با ارتفاع 2987 متر نخود چال با ارتفاع 3322 متر ، کوه هجر با ارتفاع 2253 متر

کوهها وغارهای استان سیستان وبلوچستان

کوه ها

ارتفاعات و قله های سیستان و بلوچستان دنباله رشته كوه های مركزی ایران هستند كه از الوند شروع شده و در امتداد و موازی كوه های زاگرس قرار دارند و به بلوچستان ختم می شوند . روند عمومی بیشتر كوه های استان سیستان و بلوچستان شمال خاوری- جنوب باختری است . بلندترین نقطه ی استان را شهرستان خاش با ارتفاع 1400 متر و پست ترین نقطه آن كناره های دریای عمان است . كوه های سیستان و بلوچستان جزو رشته كوه های مركزی ایران است كه شامل ناهمواری های خاور چاله لوت و ارتفاعات دیواره خاوری و جنوبی چاله جازموریان است . این كوه ها همه جا به هم پیوسته نیستند و حوزه های پست داخلی در فواصل آن ها رشته های مشخصی را به وجود می آورند . پهنای كوه ها از شمال به جنوب افزایش می یابد و در فاصله ایرانشهر – كوهک به بیشترین حد خود می رسد . به طور كلی ناهمواری های استان سیستان و بلوچستان شامل دو بخش هستند . کوه های سیستان : این کوه ها با جهت شمالی و جنوبی ، چین خوردگی های فشرده ای هستند که از غرب به بیابان لوت و از شرق به دشت سیستان منتهی می شوند . پلنگ کوه مشرف به دشت سیستان یکی از مهمترین برجستگی های این ناحیه است . کوه های بلوچستان : این کوه ها در جنوب کوه های سیستان بین چاله لوت و جازموریان ، بیابان ماشکل و سواحل دریای عمان گسترده شده اند . قله تفتان : کوهستان و قله تفتان در جنوب شرقی ایران در 50 کیلومتری شمال شرقی شهرستان خاش واقع شده است . این کوه که آتشفشان تفتان در آن قرار دارد ، بلندترین کوه بلوچستان را تشکیل می دهند و دارای قله های متعدد است . قله آتشفشانی آن به نام چهل تن موسوم است . قله چهل تن تفتان در فاصله 380 کیلومتری خط مستقیم شمال دریای عمان واقع شده و فاصله مستقیم آن تا زاهدان 100 کیلومتر،تا مرز میرجاوه 55 کیلومتر ، تا روستای نازیل 39 کیلومتر و ارتفاع آن از سطح دریا 4034 متر می باشد . این قله دارای دو شاخک است یکی در شمال که مرتفع تر است و زیارت نام دارد و دیگری شاخک جنوبی آن که کوتاه تر است و مادر کوه نامیده می شود و از سمت شمال شرقی به این قله صبح کوه و از طرف غرب به آن لرکوه می گویند . قله چهل تن : این ارتفاعات در مجموع سه دهنه آتشفشانی دارد که دو دهنه آن با اهمیت تر از دیگری است و صدای انفجارات آتشفشانی از قعر آنها شنیده می شود . از دهانه مزبور دائماً بخار و گازهای گوگردی متساعد می شود و در مدخل حفره های آتشفشانی تخته های گوگردی خالص به وفور دیده می شوند . مسیر صعود به قله چهل تن از طریق زاهدان و خاش به روستای کوشه واقع در 44 کیلومتری شمال خاش و از کوشه به مزرعه جم چین و سپس از طریق دره تنگ گلو می باشد . کوه بزمان : این کوه در شمال چاله جازموریان قرار دارد و 3497 متر از سطح دریا ارتفاع دارد و امتداد آن از جانب غرب به رشته جبال بارز در استان کرمان متصل می گردد . کوه ملک سیاه : این کوه در حقیقت آتشفشانی خاموش است که 1642 متر از سطح دریا ارتفاع دارد و در کناره راه زاهدان- زابل واقع شده است . این کوه نقطه مرزی مشترک بین ایران و پاکستان و افغانستان است. کوه سلیمان : از سلسله کوه های مهم شرق ایران ، کوه های سلیمان است که در دنباله جبال افغانستان از شمال به جنوب کشیده می شود و قله معروف آن 3443 متر از سطح دریا ارتفاع دارد . کوه بم : کوه بم دشت در حدفاصل سراوان و چابهار قرار دارد . رشته کوه آهوران : رشته کوه آهوران که دو شهرستان ایرانشهر و چابهار را از یکدیگر جدا می کند و تنگه معروف سرحد بین آنها واقع شده است .

غارها

غار لاديز : غار لاديز در ‪۱۰كيلومتري شهر ميرجاوه با طول ‪۱۵كيلومتر از مناظر طبيعي و جذاب شهرستان زاهدان است كه همواره با وجود خشكسالي‌هاي چند سال گذشته به طور دائم و پيوسته از سقف و كف آن آب جريان دارد . اطراف دهانه ورودي غار از پوشش گياهي زيبايي برخوردار است و درختان پده ، گز و انواع گياهان علفي جذابيت خاصي به آن داده و در روزهاي تعطيل مكان تفريحي خوبي براي برخي خانواده‌هاي زاهداني و ميرجاوه است . غار پوسه : غار پوسه در حاشيه روستاي پوسه واقع در ‪۶۵كيلومتري خاش و ‪۱۲۰ كيلومتري زاهدان از ديگر جاذبه‌هاي طبيعي است . طول اين غار ‪۲۵متر است كه در انتهاي شاخه اصلي آن شاخه فرعي با يك در وجود دارد و عبور از آن بدون امكانات مشكل است . غار كرمانچي : غار كرمانچي يك غار ديدني و متفاوت از دو نوع قبلي و در محدوده دره آهو و به فاصله يك كيلومتري روستاي كرمانچي ايرانشهر قرار دارد . ابعاد ورودي غار چهار در چهار متر و طول آن بنا به اظهار اهالي محل بيش از ‪۱۰۰متر است . اين غار جزو آن دسته از غارهاي فاقد چشمه و منابع آبي است و ورودي آن شيبي تند دارد و زيستگاه مناسبي براي انواع خفاش محسوب مي‌شود و از ارزش علمي و تحقيقي برخوردار است . در انتهاي غار روزنه كوچكي وجود دارد كه عبور از آن غير ممكن است . غار چاهك : غار چاهك از ديگر غارهاي ديدني در ‪۴۰ كيلومتري شمال شرقي خاش با ارتفاع يك هزار و ‪۸۹۶ متر است . طول اين غار هشت متر و ارتفاع دهانه آن حدود ‪۱۵متر است و آب چشمه داخل غار از كيفيت بالاي برخوردار و تأمين‌كننده آب روستاي چاهك است . گياهان اطراف غار شامل بنه ، زرشك ، انجير وحشي ، پونه ، تاغ ، خزه و سرخس است . اين غار داراي مناظر زيبا، چشم انداز بي‌نظير و آب چكان‌هاي زيبايي است . غارهاي بان مسيتي : غارهاي بان مسيتي در بخش مركزي روستاي تيس و نه كيلو متري شمال غربي چابهار قرار دارد . در دامنه كوه شهباز بند ، يك غار طبيعي و دو غار مصنوعي در كنار هم قرار دارند از اين مجموعه غارها در محل به نام بان مسيتي ياد مي كنند . غار اول طبيعي تا حدودي نيم دايره است و با استفاده از روش تراشكاري داخل غار و دهانه ان توسعه پيدا كرده است يك غار مصنوعي مت راست غار طبيعي به فاصله هفت قدم قرار دارد كه آثار تراش به خوبي در آن آشكار است . دهانه آن 80 سانتي متر ارتفاع دارد و سقف آن كوتاه است و اكنون به علت خرابي ، يك آدم متوسط به زحمت در آن بطور خميده مي تواند ، بايستد . اين غار در انتها مسدود است و احتمال دارد حفره ها يا روزنه هاي طبيعي يا مصنوعي در قسمت انهناي خلفي كوه اين غار را به غار سوم وصل كرده باشد و يا به چاه هاي زير زميني كه محلي براي دفن اجساد در معابد قديمي است ، برساند . ظاهراً اين غارها جزو يك واحد تأسيساتي ساختماني بوده و به منزله حجره ها و توقفگاهها ، معبد يا پرستشگاهي بوده است . از سطح زمين تا ورود به دهانه غار ، پلكاني وجود داشته است كه آثار آن باقي است . غار لاديز: در فاصله 100 كيلومتري شهرستان زاهدان و در 10 كيلومتري شهر ميرجاوه قرار دارد. اين منطقه داراي آبشار و چشم اندازهاي زيبا با پوشش گياهي غالب گز مي باشد در حال حاضر با توجه به كيفيت خوب و بالاي آب غار لاديز مورد استفاده شرب و كشاورزي اهالي و ساكنين لاديز و ميرجاوه مي باشد.

کوهها وغارهای استان خوزستان

كوه ها

مهمترين ارتفاعات بالاي دو هزار و 500 متر استان خوزستان ؛ تاراز ، تلگه ، تورك ، دوتو ، كله ، مونگشت است كه دامنه‌ برخي از اين كوه‌ها از جنگل پوشيده شده و در نوع خود جذابيتي خاص ايجاد كرده است .
کوه تورك ایذه : كوه تورك جزو دهستان سوسن شهرستان ايذه است . اين كوه در فاصله 91 كيلومتری شمال باختری ايذه با ارتفاع 3319 متر واقع شده است . اين كوه سرچشمه رودخانه های آب بازفت و لب است. تورك از شمال باختری به كوه لم لی متصل است و جزو كوهستان زاگرس به شمار می رود .
كوه جنگلی دوتو : كوه جنگلی دوتو در دهستان هپرو ، در 58 كيلومتری جنوب خاوری ايذه واقع شده است. ارتفاع اين كوه حدود 3170 متر است . اين كوه از جنوب به كوه كله متصل است و از شمال به كوه ليراب می پيوندد . دامنه های خاوری اين كوه به دره رودخانه سيراب و دامنه های باختری آن به دره رودخانه صيدون متصل می شود . در دامنه باختری اين كوه درياچه درميان دو كوه كله و دوتو قرار دارد و آب از زمين و اطراف آن می جوشد . دامنه های اين كوه از جنگل پوشيده شده و جزو كوهستان مونگشت از كوهستان بزرگ زاگرس به شمار می رود .
 

کوه كله : كوه كله در دهستان هپرو و در 59 كيلومتری جنوب خاوری ايذه واقع شده است . ارتفاع اين كوه حدود 3010 متر است . اين كوه از شمال به كوه دوتو متصل است . رودخانه صيدون از باختر ، رودخانه اعلاء از جنوب و رودخانه های ليراب و سمه از خاور آن عبور می كنند . در دامنه باختری اين كوه چشمه ای است كه آب آن در يك درياچه كوچك جمع می شود . اين درياچه كه « دوتو » نام دارد در ارتفاع حدود 1680 متری قرار دارد . كوه كله جزو كوهستان مونگشت از كوهستان بزرگ زاگرس به شمار می رود و دامنه های آن از جنگل پوشيده شده است .
 

کوه قلعه نجف : كوه قلعه نجف به ارتفاع 1765 متر در دهستان اسوار بخش مركزي شهرستان رامهرمز و در 37 كيلومتري جنوب خاوري شهر رامهرمز واقع است . سرچشمه آب دره نج ، آب ابوالفارس و رودخانه تلخ از اين كوه است . رشته اي از مجاور روستاي دالون واقع در شمال باختري تا تنگ انارج واقع در جنوب خاوري به طول 26 كيلومتر كشيده شده و رودخانه تلخ ، سراسر دامنه خاوري آن را طي مي كند . اين كوه پوشيده از جنگل و جزو كوهستان بزرگ زاگرس است .
کوه چادون : كوه چادون به بلندي 2430 متر در دهستان اسوار بخش مركزي و در 53 كيلومتري جنوب خاوري شهر رامهرمز و شمال خاوري روستاي دره بيد واقع است . رودخانه هاي سندان و تلخ از اين كوه سرچشمه مي گيرند . از باختر به كوه تنبلان مي پيوندد. تنگ سندان كه در خاور اين كوه قرار دارد آن را از سياه كوه جدا مي كند . اين كوه پوشيده از جنگل و جزو رشته كوه سفيد كوهستان بزرگ زاگرس است .
 

کوه تنبلان : كوه تنبلان به بلندي 2110 متر در دهستان اسوار (ابوالفارس) از بخش مركزي و در 43 كيلومتري خاور شهر رامهرمز ، جنوب روستاي دره بني قرار دارد . اين كوه از شمال باختري به كوه بنار كموتران و كوه گردكي ، از جنوب به كوه چتلين ، از شمال به كوه سام و از جنوب خاوري به كوه مهره متصل است . جزو رشته كوه سفيد از كوهستان بزرگ زاگرس به شمار مي رود و پوشيده از جنگل است .
 

کوه گردكي : كوه گردكي به بلندي 1513 متر در دهستان رستم آباد بخش مركزي در 32 كيلومتري شمال خاوري شهر رامهرمز ، شمال باختري روستاي دالون واقع است . اين كوه از جنوب خاوري به كوه تنبلان و كوه بنار كموتران متصل مي شود و رودخانه اعلا از دامنه شمالي ان مي گذرد . قسمت بزرگي از اين كوه از جنگل پوشيده شده و جزو كوهستان بزرگ زاگرس به شمار مي رود .
 

کوه مهره : كوه مهره به ارتفاع 2849 متر در دهستان اسوار بخش مركزي و در 54 كيلومتري جنوب خاوري شهر رامهرمز ، جنوب روستاي ماوي واقع است . اين كوه از شمال باختري به كوه تنبلان ، از جنوب به كوه چادون و از جنوب خاوري به سياه كوه متصل است و جزو رشته كوه سفيد از كوهستان بزرگ زاگرس به شمار مي رود . اين كوه پوشيده از جنگل است و در مرز شهرستان هاي رامهرمز ، ايذه و كهكيلويه قرار دارد .

چشمه های گازی گنبد لران (تشکوه- رامهرمز)

 

تشکوه از آتش های جاودان، پدیده ای بسیار جذاب و دیدنی است که از گذشته های دور تا به امروز در حال سوختن می باشد.  این پدیده از یک سو به دلیل شعله های دائمی و از سویی به دلیل آنکه آثار و شواهد هیدروکربوری در سطح زمین را نشان میدهد یک اثر ژئوتوریسمی بسیار ارزشمند محسوب میگردد.

این پدیده در شرق شهرستان رامهرمز در فاصله 6 کیلومتری روستای ماماتین در جاده آسفالته رامهرمز- ابوالفارس واقع است.

 

غارها

غارها ، فضاهای خالی ای هستند که با گذشت میلیون ها سال در کوه ها پدید می آیند . غارها چه در ایران و یا دیگر جاهای جهان در زمین هایی که آهکی یا دولومیتی هستند به وجود می آیند و بیشتر آنها مربوط به دوران دوم زمین شناسی هستند . تشکیل آنها به به این صورت بوده که گاز کربنیک موجود در هوا هنگام بارندگی و حل شدن در آب و نفوذ به رگه ها و سنگ های آهکی در میلیون ها سال ، سبب انحلال تدریجی سنگ های اصلی شده و حفره ها و مجاری بزرگ زیر زمینی را ساخته است . گاهی این سوراخ ها محل گرد آمدن آب و ایجاد مخازن و رگه های آب زیر زمینی می شوند . استان خوزستان از جمله جاهایی است دارای زمین آهکی و دولومیتی می باشد ، بنابراین برخی غارها در آن کشف شده که از جاذبه های طبیعی زیبا و شگفت آوری برخوردارند و منابع ارزشمند گردشگری به حساب می آیند . غار اشكفت سلمان ایذه : غار سلمان در فاصله سه كيلومتري جنوب باختري شهر ايذه كنوني ، در انتهاي دره‌اي واقع شده است . اشكفت سلمان محوطه اي وسيع است كه در درون صخره طبيعي كوه به صورت سرپناهي با آثار آبرفتي و يك چشمه آب شيرين گوارا (كه از درون غاري كوچك و باريك بيرون مي‌آيد) تشكيل مي‌شود . روبه روي مجموعه اشكفت سليمان در سمت راست و در منتهي اليه كوهي كه روبه روي آن است دو نقش نيم رخ برجسته كه در درون دو چهارگوش معقر حجاري شده‌اند ،‌ وجود دارد . در خاور اين دو لوحه اشكفت بزرگ يعني سايه بان خميده‌ كوه قرار دارد كه در زير آن بر روي بدنه كوه يك كتيبه مستطيل شكل ميخي و چند نقش حجاري شده و در زير اين كتيبه كه در ارتفاع قرار دارد ، محل نشستن و تختگاه و يا انجام مراسمي ديده مي‌شود . غار پبده : یکی از مهمترین غارهای استان خوزستان ، غار پبده در شمال شهرستان لالی است که آثار زندگی از 17 هزار سال پیش در آن به دست آمده است . دره شوی دزفول : دره زيبای شوی در حاشيه خاوری رودخانه سزار در باختر كوه سالن قرار گرفته و يكی از مناطق تاريخی استان به شمار می رود . آبشار شوی كه زيباترين آبشار ايران محسوب می شود در اين دره جاری است . اين دره غار تاريخی ، زيارتگاه محلی ، قلعه و ديگر آثار تاريخی را همراه با روستای تاريخی شوی در خود جای داده است .

کوهها وغارهای استان بوشهر

کوه ها و قله ها

بخش عمده ای از استان هرمزگان را مناطق کوهستانی در بر گرفته است . این ارتفاعات نقش عمده ای در بارش های جوی استان ایفا می کنند . از طرف دیگر برخی از این ارتفاعات به لحاظ ارتفاع و موقعیت طبیعی خود زمینه مناسبی جهت ورزش های کوهستانی فراهم آورده اند . کوه شو ( شب ) : این کوه در 101 کیلومتری شمال شرقی بندرلنگه واقع شده است و 3681 متر از سطح دریا ارتفاع دارد و یکی از بلند ترین کوههای جنوب ایران محسوب می شود. رودخانه شور از دامنه شمالی این کوه به طرف شرق جاری است. کوه گنو : کوه گنو با 2347 متر ارتفاع و 29 کیلومتری شمال غربی بندرعباس بین کوهستانهای فین ، سیاهو و ایسین واقع شده است. این کوه در مقایسه با آب . هوای گرم بندرعباس ، آب و هوای نسبتاً معتدل دارد و به همین مناسبت نیز از اهمیت زیست محیطی و تفرجگاهی برخوردار است. کوه بشاگرد : رشته کوه بشاگرد در شهرستان جاسک به شکل عدد 8 قرار گرفته و دو رشته کوه نسبتاً متمایز را به نامهای رشته کوه بشاگرد شرقی و رشته کوه بشاگرد غربی پدید آورده است بلند ترین قله آن به نام " کوه مهر " در دهستان بشاگرد غربی شهرستان جاسک با ارتفاع 2046 متر قرار گرفته است . كوه فارغان : يكي از مناطق خوش آب و هواي شهرستان حاجي آباد ، بخش فارغان و كوه هاي هماگ ، زردكوه ، فارغان ، كوشا و كافري است . اين منطقه كوهستاني از طبيعت بكر و زيبايي بهره مند است و انواع پرندگان و حيوانات در آن يافت مي شود. كوه گوري : يكي از نقاط سرسبز و زيباي شهرستان بندرخمير، دامنه و ارتفاعات كوه گوري در شمال شهر خمير است كه با وجود صعب العبور بودن ، علاقمندان و بازديدكنندگان بسياري دارد . كوه شب : كوه شب نيز با ارتفاع 2681 متر از سطح دريا از كوه­هاي مهم استان است كه در محدودة اين شهرستان قرار دارد. تُم مارو(تپه خيرآباد) : در نزديكي قلعه كميز، تپه اي به نام تُم مارو وجود دارد كه در گذشته محل دفن مردگان و اشياي گران قيمت بوده است . گفته مي شود در نام اين تپه از مار استفاده شده تا مردم جرأت نزديك شدن به آنجا را نداشته باشند. كوه زندان : مكان بسيار صعب العبوري است كه گويا در قديم مخصوص زندانيان سياسي بوده است . براي رسيدن به آن بايد از راه هاي باريك بدنه كوه رد شد. مسير عبور از تونل باريك و تاريكي كه به صورت هلالي در بدنه كوه حفر شده به گونه اي است كه با اندك غفلتي امكان سقوط به اعماق دره وجود دارد . بعد از اين تونل ، شكاف غار قرار دارد كه پس از عبور از آنجا مي توان وارد قلعه شد . 12 اتاق در بدنه كوه زندان حفر شده است . سایر کوه ها : از جمله کوههای استان هرمزگان می توان به پشت کوه به ارتفاع 2645 متر در شمال شرق بندرعباس ، سیاه با ارتفاع 2216 متر در شمال غربی شهرستان بندرلنگه ، بناب ، مهرگان ، بندهوشدان ، سرملا ، سیبا و ... اشاره کرد . غارهاي خَربَس : در فاصله 11 كيلومتري شهر قشم بر سينة كوهي مشرف به دريا ، معماري صخره اي به نام غارهاي خربس وجود دارد كه از غارهاي دريايي است و بر اثر گرداب و تخليه ماسه ها از حفره سنگ ها به وجود آمده است . عمر اين غارها به دوره مادها مي رسد . اين غار داراي تالاري است كه محل به جا آوردن مراسم مذهبي ويژه اي براي بزرگداشت در گذشتگان و احتمالاً مركز پرستش ايزد مهر يا ميترا بوده است . غار نمكدان : اين غار با طول 6850 متر بزرگ ترين غار نمكي جهان مي باشد . بخشي از كوه هاي جزيره قشم به دليل انباشتگي و رسوب نمك موجود در آب دريا در گسل هاي عميق تبديل به كوه ها و غارهاي نمكي شده است كه كوه نمكدان در غرب جزيره نيز از اين دسته مي باشد

کوهها وغارهای استان کهکیلویه وبویر احمد

کوه ها

کهگیلویه و بویراحمد منطقه ناهمواری است . حدود سه چهارم مساحت منطقه از ارتفاعات و تپه ماهورها تشکیل شده است . دشتها تنها یک چهارم مساحت را تشکیل می دهند . بلندترین نقطه در این استان قله دنا واقع در شهرستان دنا با ارتفاع 4409 متر و پست ترین نقطه آن چره زن در جنوب غربی بی بی حکیمه در شهرستان گچساران می باشد که 197 متر از سطح دریا ارتفاع دارد . کوههای این استان از رشته کوههای زاگرس به شمار می روند که در شمال با داشتن یخچال های طبیعی سرچشمه رودهای پرآب هستند . کوههای مهمی همچون کوه خائیز در جنوب دهدشت ، کوههای نیل و حجال در شمال شرق یاسوج ، کوه خامی در شمال شرق گچساران ، کوه نور( نیر) در مرکز استان ، کوههای سیاه وسفید در بهمئی و شرق لنده و کوه دل افروز در شمال و کوه ساورز از مهمترین کوههای استان به شمار می روند . قله دنا : دنا بلندترين قله رشته‌کوه‌های زاگرس در غرب ایران است . ارتفاع این قله ۴۴۰۹ متر است و در ۳۵ کیلومتری شمال غربی شهر یاسوج در شهر سي سخت جای گرفته است . شهرستانی که این قله در آن قرار دارد نیز شهرستان دنا نام دارد . مهمترين قلل مركزي دنا عبارتند از : لوكوره هاي مركزي و جنوبي ، كل گردل ، موروگل ، قاش مستان ، برج آسماني و ماش . بلندترين قله كوه دنا قله قاش مستان ، با ارتفاع 4450 است . تمام اين قلل را مي توان از روستاي خفر صعود كرد . جاده اي آسفالته به طول 70 كيلومتر اين روستا را به سميرم وصل مي كند . تنها جان پناه جبهه شمالي قلل دنا در بالا دست اين روستا قرار دارد . از مبدأ روستاي خفر بسته به اين كه به كدام يك از قلل مركزي فوق بخواهيم صعود كنيم مسيرهاي متعددي وجود دارد . مهمترين مسير همان مسير مالرویي است كه از تنگ قاش مستان به محلي به نام تله دژ مي رود كه جان پناه در آن قرار دارد . راه سپس وارد تنگ موروگل شده پس از عبور از روي يخچال موروگل درگردنه موروگل به ارتفاع 4175 متر به خط الرأس اصلي مي رسد . قله موروگل به ارتفاع 4420 متر در سمت راست و قله قاش مستان به ارتفاع 4450 متر در سمت چپ گردنه موروگل واقعند . ادامه خط الرأس از موروگل به سمت شمال غرب ما را به رشته تل گردل و سپس به رشته كوه لوكوره وقلل مختلف آن مي رساند و از قله لوكوره مركزي با پيمودن يك بريدگي مي توان به قله لوكوره غربي رفت كه در حد فاصل قلل مركزي و قلل شمالي است ، ادامه خط الرأس از قله قاش مستان به سمت جنوب شرقي ما را به قلل برج آسماني و ماش مي رساند . البته از مبدأ خفر دست يابي سريع به لوكوره ها و قله كل گردل امكان پذير است . براي اين كار بايد به جاي تنگ قاش مستان از راه مالروئي كه به موازات رودخانه خفر وجود دارد استفاده كرد و در خلاف جهت آب پيش رفت . اين دره سپس به دره هاي فرعي ديگري منشعب مي شود كه يكي از آنها دره لوكوره است كه مستقيماً به سمت لوكوره مركزي پيش مي رود و ديگري تله گردل است كه در انتهاي خويش ما را بر خط الرأس سوار كرده سريعأ به قله كل گردل مي رساند . همچنين از مبدأ خفر دستيابي به قلل برج آسماني و ماش سريع تر صورت مي گيرد . براي اين كار بايد از راه مالروئي استفاده كرد كه ابتدا وارد تنگ قبله شده و سپس وارد تنگ زيباي دناسا مي شود . اين راه در نهايت پس از عبور از يخچالهاي زيبا به گردنه دناسا رسيده سوار خط الرأس اصلي مي شود . سمت راست گردنه قله برج آسماني به ارتفاع 4435 متر و سمت چپ آن قله ماش به ارتفاع 4400 متر قرار دارد . دزکوه : دزکوه نام کوهی است بلند در ضلع غربی بخش گرمسیری سوق از توابع شهرستان کهگیلویه که دوران قدیم با توجه به موقعیت خاص آن بعنوان دژی مستحکم در برابر اقوام یاغی و مهاجم از آن استفاده می شده که به همین مناسبت به این نام مشهور گردیده است . طبق اطلاعات این کوه فقط دارای یک مسیر ورودی پیاده رو در قدیم و هم اکنون دارای جاده ماشین رو به ارتفاع کوه می باشد و با توجه به وجود چشمه ای بر روی این کوه گرمسیری ، دارای سکنه و روستا می باشد . رودخانه مارون از ضلع غربی و جنوبی این کوه جاری و به سد مارون در شمال بهبهان می پیوندد . این محل زادگاه هنرمند محبوب زنده یاد حسین پناهی می باشد .

ديگر جاذبه‌هاي طبيعي استان، غارها و اشكفت‌هاي متعددي است كه در گوشه و كنار آن پراكنده شده‌اند و از مهمترين جاذبه‌هاي جهانگردي ناحيه مركزي و استان كهگيلويه و بويراحمد بشمار مي‌روند . غارنول ، آب كناري ، پيرزن ، خي ، كبوتر ، مس ، ني نه ، شاه بهرام ، نزل و دوفيري از مهمترين غارها اين استان است ، همچنين در نواحي مختلف كوهستان‌هاي اين استان انواع شكاف‌هاي غار مانندي در دل كوه پديد آمده‌اند كه اشكفت معروفند . از سوی دیگر این استان دارای دره‌ها و تنگ‌های بسیار زیبا و جالب توجهی است . دره‌هاي استان كهگيلويه و بويراحمد كه اغلب چراگاه و ييلاق هستند ، عبارتند از مهرجان (مهرگان) ، خياركار ، برم شير ، گل اسفيد ، دالان ، جوكار ، بزه سبز ، مهتاب ، چيربيان ، بهرام بيگي و ... است و تنگه‌هاي سرخ ، تيزاب ، براق ، گنجه‌اي ، تامرادي ، به همراه پوشش‌هاي گياهي متنوع موجود در اين مناطق زمينه مطلوبي را براي بهره برداري تفرجگاهي مهيا كرده است .

غار یخی : یکی از غارهای معدود و منحصر به فردی است که در ارتفاع صعب العبور دیواره شمالی منطقه حفاظت شده دنا و در جنوب روستای خفر در محدوده امن منطقه موجود و سالانه پذیرای علاقمندان فراوانی از غار نوردان و کوه نوردان داخلی می باشد ، خصوصیات بارز این غار وجود قندیلهای یخی در تمام فصول سال خصوصاً فصل تابستان در دیواره های آن می باشد .

غار شاه : یکی از غارهای مشهور موجود در استان واقع در حوالی روستای شاه بهرام در منطقه پیچاب از توابع بخش باشت شهرستان گچساران و در منطقه گرمسیری و در فاصله 150 کیلومتری شمال شرقی شهر دوگنبدان واقع و این منطقه دارای جنگلهای انبوه از نوع بلوط ، بنه ، کلخنگ ، زبان گنجشگ و انواع بادام می باشد .

غار دوفیری : یکی از غارهای موجود در ارتفاعات غربی کوه سمسال واقع در حوالی روستای بن زرد علیا از توابع بخش پاتاوه شهرستان دنا و در منطقه حفاظت شده دنا می باشد . طبق اطلاعات کسب شده از اهالی محلی این غار که در صخره ای مرتفع از روستای فوق قرار گرفته در گذشته بعنوان قراولگاه و حفاظت از سکنه روستا از آن استفاده می شده است . با توجه به موقعیت مکانی تسخیر آن از طرف افراد و اقوام مهاجم میسر نبوده و به لحاظ اینکه ورودی غار دارای دو سوراخ شبیه بینی انسان می باشد به همین مناسبت به لهجه لری به غار دو فیری مشهور گردیده است .

غار دنگزلو : این غار در ضلع شمال شرقی کوه دنا و در حوالی روستای دنگزلو از توابع بخش پادنای علیا شهرستان سمیرم و در حوزه استحفاظی استان اصفهان واقع گردیده که دارای جاذبه های فراوان از لحاظ قندیل های یخی ( استالاکتیت و استالاکمیت) که هنوز بطور کامل هم جاذبه های آن شناسایی نشده است که چنانچه همه زوایای آن شناخته شود در حد غار علیصدر همدان می توان از آن بهره برداری شود .

غار نیده( ندیده) : نام غاری است که در تنگه ای به همین نام در منطقه حفاظت شده خائیز سرخ و در فاصله 20 کیلومتری شمال شرقی شهرستان بهبهان قرار دارد و از نظر موقعیت طبیعی حائز اهمیت و در محدوده امن منطقه حفاظت شده قرار گرفته است . طبق اطلاعات مأمورین و محلیان این غار عمقی در حدود 150 متر در زیر زمین دارد . ...ادامه مطلب 

منبع-میراث فرهمگی کهکیلویه وبویر احمد

کوهها وغارهای استان کهکیلویه وبویر احمد

کوه ها

کهگیلویه و بویراحمد منطقه ناهمواری است . حدود سه چهارم مساحت منطقه از ارتفاعات و تپه ماهورها تشکیل شده است . دشتها تنها یک چهارم مساحت را تشکیل می دهند . بلندترین نقطه در این استان قله دنا واقع در شهرستان دنا با ارتفاع 4409 متر و پست ترین نقطه آن چره زن در جنوب غربی بی بی حکیمه در شهرستان گچساران می باشد که 197 متر از سطح دریا ارتفاع دارد . کوههای این استان از رشته کوههای زاگرس به شمار می روند که در شمال با داشتن یخچال های طبیعی سرچشمه رودهای پرآب هستند . کوههای مهمی همچون کوه خائیز در جنوب دهدشت ، کوههای نیل و حجال در شمال شرق یاسوج ، کوه خامی در شمال شرق گچساران ، کوه نور( نیر) در مرکز استان ، کوههای سیاه وسفید در بهمئی و شرق لنده و کوه دل افروز در شمال و کوه ساورز از مهمترین کوههای استان به شمار می روند . قله دنا : دنا بلندترين قله رشته‌کوه‌های زاگرس در غرب ایران است . ارتفاع این قله ۴۴۰۹ متر است و در ۳۵ کیلومتری شمال غربی شهر یاسوج در شهر سي سخت جای گرفته است . شهرستانی که این قله در آن قرار دارد نیز شهرستان دنا نام دارد . مهمترين قلل مركزي دنا عبارتند از : لوكوره هاي مركزي و جنوبي ، كل گردل ، موروگل ، قاش مستان ، برج آسماني و ماش . بلندترين قله كوه دنا قله قاش مستان ، با ارتفاع 4450 است . تمام اين قلل را مي توان از روستاي خفر صعود كرد . جاده اي آسفالته به طول 70 كيلومتر اين روستا را به سميرم وصل مي كند . تنها جان پناه جبهه شمالي قلل دنا در بالا دست اين روستا قرار دارد . از مبدأ روستاي خفر بسته به اين كه به كدام يك از قلل مركزي فوق بخواهيم صعود كنيم مسيرهاي متعددي وجود دارد . مهمترين مسير همان مسير مالرویي است كه از تنگ قاش مستان به محلي به نام تله دژ مي رود كه جان پناه در آن قرار دارد . راه سپس وارد تنگ موروگل شده پس از عبور از روي يخچال موروگل درگردنه موروگل به ارتفاع 4175 متر به خط الرأس اصلي مي رسد . قله موروگل به ارتفاع 4420 متر در سمت راست و قله قاش مستان به ارتفاع 4450 متر در سمت چپ گردنه موروگل واقعند . ادامه خط الرأس از موروگل به سمت شمال غرب ما را به رشته تل گردل و سپس به رشته كوه لوكوره وقلل مختلف آن مي رساند و از قله لوكوره مركزي با پيمودن يك بريدگي مي توان به قله لوكوره غربي رفت كه در حد فاصل قلل مركزي و قلل شمالي است ، ادامه خط الرأس از قله قاش مستان به سمت جنوب شرقي ما را به قلل برج آسماني و ماش مي رساند . البته از مبدأ خفر دست يابي سريع به لوكوره ها و قله كل گردل امكان پذير است . براي اين كار بايد به جاي تنگ قاش مستان از راه مالروئي كه به موازات رودخانه خفر وجود دارد استفاده كرد و در خلاف جهت آب پيش رفت . اين دره سپس به دره هاي فرعي ديگري منشعب مي شود كه يكي از آنها دره لوكوره است كه مستقيماً به سمت لوكوره مركزي پيش مي رود و ديگري تله گردل است كه در انتهاي خويش ما را بر خط الرأس سوار كرده سريعأ به قله كل گردل مي رساند . همچنين از مبدأ خفر دستيابي به قلل برج آسماني و ماش سريع تر صورت مي گيرد . براي اين كار بايد از راه مالروئي استفاده كرد كه ابتدا وارد تنگ قبله شده و سپس وارد تنگ زيباي دناسا مي شود . اين راه در نهايت پس از عبور از يخچالهاي زيبا به گردنه دناسا رسيده سوار خط الرأس اصلي مي شود . سمت راست گردنه قله برج آسماني به ارتفاع 4435 متر و سمت چپ آن قله ماش به ارتفاع 4400 متر قرار دارد . دزکوه : دزکوه نام کوهی است بلند در ضلع غربی بخش گرمسیری سوق از توابع شهرستان کهگیلویه که دوران قدیم با توجه به موقعیت خاص آن بعنوان دژی مستحکم در برابر اقوام یاغی و مهاجم از آن استفاده می شده که به همین مناسبت به این نام مشهور گردیده است . طبق اطلاعات این کوه فقط دارای یک مسیر ورودی پیاده رو در قدیم و هم اکنون دارای جاده ماشین رو به ارتفاع کوه می باشد و با توجه به وجود چشمه ای بر روی این کوه گرمسیری ، دارای سکنه و روستا می باشد . رودخانه مارون از ضلع غربی و جنوبی این کوه جاری و به سد مارون در شمال بهبهان می پیوندد . این محل زادگاه هنرمند محبوب زنده یاد حسین پناهی می باشد .

ديگر جاذبه‌هاي طبيعي استان، غارها و اشكفت‌هاي متعددي است كه در گوشه و كنار آن پراكنده شده‌اند و از مهمترين جاذبه‌هاي جهانگردي ناحيه مركزي و استان كهگيلويه و بويراحمد بشمار مي‌روند . غارنول ، آب كناري ، پيرزن ، خي ، كبوتر ، مس ، ني نه ، شاه بهرام ، نزل و دوفيري از مهمترين غارها اين استان است ، همچنين در نواحي مختلف كوهستان‌هاي اين استان انواع شكاف‌هاي غار مانندي در دل كوه پديد آمده‌اند كه اشكفت معروفند . از سوی دیگر این استان دارای دره‌ها و تنگ‌های بسیار زیبا و جالب توجهی است . دره‌هاي استان كهگيلويه و بويراحمد كه اغلب چراگاه و ييلاق هستند ، عبارتند از مهرجان (مهرگان) ، خياركار ، برم شير ، گل اسفيد ، دالان ، جوكار ، بزه سبز ، مهتاب ، چيربيان ، بهرام بيگي و ... است و تنگه‌هاي سرخ ، تيزاب ، براق ، گنجه‌اي ، تامرادي ، به همراه پوشش‌هاي گياهي متنوع موجود در اين مناطق زمينه مطلوبي را براي بهره برداري تفرجگاهي مهيا كرده است .

غار یخی : یکی از غارهای معدود و منحصر به فردی است که در ارتفاع صعب العبور دیواره شمالی منطقه حفاظت شده دنا و در جنوب روستای خفر در محدوده امن منطقه موجود و سالانه پذیرای علاقمندان فراوانی از غار نوردان و کوه نوردان داخلی می باشد ، خصوصیات بارز این غار وجود قندیلهای یخی در تمام فصول سال خصوصاً فصل تابستان در دیواره های آن می باشد .

غار شاه : یکی از غارهای مشهور موجود در استان واقع در حوالی روستای شاه بهرام در منطقه پیچاب از توابع بخش باشت شهرستان گچساران و در منطقه گرمسیری و در فاصله 150 کیلومتری شمال شرقی شهر دوگنبدان واقع و این منطقه دارای جنگلهای انبوه از نوع بلوط ، بنه ، کلخنگ ، زبان گنجشگ و انواع بادام می باشد .

غار دوفیری : یکی از غارهای موجود در ارتفاعات غربی کوه سمسال واقع در حوالی روستای بن زرد علیا از توابع بخش پاتاوه شهرستان دنا و در منطقه حفاظت شده دنا می باشد . طبق اطلاعات کسب شده از اهالی محلی این غار که در صخره ای مرتفع از روستای فوق قرار گرفته در گذشته بعنوان قراولگاه و حفاظت از سکنه روستا از آن استفاده می شده است . با توجه به موقعیت مکانی تسخیر آن از طرف افراد و اقوام مهاجم میسر نبوده و به لحاظ اینکه ورودی غار دارای دو سوراخ شبیه بینی انسان می باشد به همین مناسبت به لهجه لری به غار دو فیری مشهور گردیده است .

غار دنگزلو : این غار در ضلع شمال شرقی کوه دنا و در حوالی روستای دنگزلو از توابع بخش پادنای علیا شهرستان سمیرم و در حوزه استحفاظی استان اصفهان واقع گردیده که دارای جاذبه های فراوان از لحاظ قندیل های یخی ( استالاکتیت و استالاکمیت) که هنوز بطور کامل هم جاذبه های آن شناسایی نشده است که چنانچه همه زوایای آن شناخته شود در حد غار علیصدر همدان می توان از آن بهره برداری شود .

غار نیده( ندیده) : نام غاری است که در تنگه ای به همین نام در منطقه حفاظت شده خائیز سرخ و در فاصله 20 کیلومتری شمال شرقی شهرستان بهبهان قرار دارد و از نظر موقعیت طبیعی حائز اهمیت و در محدوده امن منطقه حفاظت شده قرار گرفته است . طبق اطلاعات مأمورین و محلیان این غار عمقی در حدود 150 متر در زیر زمین دارد . ...ادامه مطلب 

میراث فرهمگی کهکیلویه وبویر احمد

کوهها وغارهای استان کهکیلویه وبویر احمد

کوه ها

کهگیلویه و بویراحمد منطقه ناهمواری است . حدود سه چهارم مساحت منطقه از ارتفاعات و تپه ماهورها تشکیل شده است . دشتها تنها یک چهارم مساحت را تشکیل می دهند . بلندترین نقطه در این استان قله دنا واقع در شهرستان دنا با ارتفاع 4409 متر و پست ترین نقطه آن چره زن در جنوب غربی بی بی حکیمه در شهرستان گچساران می باشد که 197 متر از سطح دریا ارتفاع دارد . کوههای این استان از رشته کوههای زاگرس به شمار می روند که در شمال با داشتن یخچال های طبیعی سرچشمه رودهای پرآب هستند . کوههای مهمی همچون کوه خائیز در جنوب دهدشت ، کوههای نیل و حجال در شمال شرق یاسوج ، کوه خامی در شمال شرق گچساران ، کوه نور( نیر) در مرکز استان ، کوههای سیاه وسفید در بهمئی و شرق لنده و کوه دل افروز در شمال و کوه ساورز از مهمترین کوههای استان به شمار می روند . قله دنا : دنا بلندترين قله رشته‌کوه‌های زاگرس در غرب ایران است . ارتفاع این قله ۴۴۰۹ متر است و در ۳۵ کیلومتری شمال غربی شهر یاسوج در شهر سي سخت جای گرفته است . شهرستانی که این قله در آن قرار دارد نیز شهرستان دنا نام دارد . مهمترين قلل مركزي دنا عبارتند از : لوكوره هاي مركزي و جنوبي ، كل گردل ، موروگل ، قاش مستان ، برج آسماني و ماش . بلندترين قله كوه دنا قله قاش مستان ، با ارتفاع 4450 است . تمام اين قلل را مي توان از روستاي خفر صعود كرد . جاده اي آسفالته به طول 70 كيلومتر اين روستا را به سميرم وصل مي كند . تنها جان پناه جبهه شمالي قلل دنا در بالا دست اين روستا قرار دارد . از مبدأ روستاي خفر بسته به اين كه به كدام يك از قلل مركزي فوق بخواهيم صعود كنيم مسيرهاي متعددي وجود دارد . مهمترين مسير همان مسير مالرویي است كه از تنگ قاش مستان به محلي به نام تله دژ مي رود كه جان پناه در آن قرار دارد . راه سپس وارد تنگ موروگل شده پس از عبور از روي يخچال موروگل درگردنه موروگل به ارتفاع 4175 متر به خط الرأس اصلي مي رسد . قله موروگل به ارتفاع 4420 متر در سمت راست و قله قاش مستان به ارتفاع 4450 متر در سمت چپ گردنه موروگل واقعند . ادامه خط الرأس از موروگل به سمت شمال غرب ما را به رشته تل گردل و سپس به رشته كوه لوكوره وقلل مختلف آن مي رساند و از قله لوكوره مركزي با پيمودن يك بريدگي مي توان به قله لوكوره غربي رفت كه در حد فاصل قلل مركزي و قلل شمالي است ، ادامه خط الرأس از قله قاش مستان به سمت جنوب شرقي ما را به قلل برج آسماني و ماش مي رساند . البته از مبدأ خفر دست يابي سريع به لوكوره ها و قله كل گردل امكان پذير است . براي اين كار بايد به جاي تنگ قاش مستان از راه مالروئي كه به موازات رودخانه خفر وجود دارد استفاده كرد و در خلاف جهت آب پيش رفت . اين دره سپس به دره هاي فرعي ديگري منشعب مي شود كه يكي از آنها دره لوكوره است كه مستقيماً به سمت لوكوره مركزي پيش مي رود و ديگري تله گردل است كه در انتهاي خويش ما را بر خط الرأس سوار كرده سريعأ به قله كل گردل مي رساند . همچنين از مبدأ خفر دستيابي به قلل برج آسماني و ماش سريع تر صورت مي گيرد . براي اين كار بايد از راه مالروئي استفاده كرد كه ابتدا وارد تنگ قبله شده و سپس وارد تنگ زيباي دناسا مي شود . اين راه در نهايت پس از عبور از يخچالهاي زيبا به گردنه دناسا رسيده سوار خط الرأس اصلي مي شود . سمت راست گردنه قله برج آسماني به ارتفاع 4435 متر و سمت چپ آن قله ماش به ارتفاع 4400 متر قرار دارد . دزکوه : دزکوه نام کوهی است بلند در ضلع غربی بخش گرمسیری سوق از توابع شهرستان کهگیلویه که دوران قدیم با توجه به موقعیت خاص آن بعنوان دژی مستحکم در برابر اقوام یاغی و مهاجم از آن استفاده می شده که به همین مناسبت به این نام مشهور گردیده است . طبق اطلاعات این کوه فقط دارای یک مسیر ورودی پیاده رو در قدیم و هم اکنون دارای جاده ماشین رو به ارتفاع کوه می باشد و با توجه به وجود چشمه ای بر روی این کوه گرمسیری ، دارای سکنه و روستا می باشد . رودخانه مارون از ضلع غربی و جنوبی این کوه جاری و به سد مارون در شمال بهبهان می پیوندد . این محل زادگاه هنرمند محبوب زنده یاد حسین پناهی می باشد .

ديگر جاذبه‌هاي طبيعي استان، غارها و اشكفت‌هاي متعددي است كه در گوشه و كنار آن پراكنده شده‌اند و از مهمترين جاذبه‌هاي جهانگردي ناحيه مركزي و استان كهگيلويه و بويراحمد بشمار مي‌روند . غارنول ، آب كناري ، پيرزن ، خي ، كبوتر ، مس ، ني نه ، شاه بهرام ، نزل و دوفيري از مهمترين غارها اين استان است ، همچنين در نواحي مختلف كوهستان‌هاي اين استان انواع شكاف‌هاي غار مانندي در دل كوه پديد آمده‌اند كه اشكفت معروفند . از سوی دیگر این استان دارای دره‌ها و تنگ‌های بسیار زیبا و جالب توجهی است . دره‌هاي استان كهگيلويه و بويراحمد كه اغلب چراگاه و ييلاق هستند ، عبارتند از مهرجان (مهرگان) ، خياركار ، برم شير ، گل اسفيد ، دالان ، جوكار ، بزه سبز ، مهتاب ، چيربيان ، بهرام بيگي و ... است و تنگه‌هاي سرخ ، تيزاب ، براق ، گنجه‌اي ، تامرادي ، به همراه پوشش‌هاي گياهي متنوع موجود در اين مناطق زمينه مطلوبي را براي بهره برداري تفرجگاهي مهيا كرده است .

غار یخی : یکی از غارهای معدود و منحصر به فردی است که در ارتفاع صعب العبور دیواره شمالی منطقه حفاظت شده دنا و در جنوب روستای خفر در محدوده امن منطقه موجود و سالانه پذیرای علاقمندان فراوانی از غار نوردان و کوه نوردان داخلی می باشد ، خصوصیات بارز این غار وجود قندیلهای یخی در تمام فصول سال خصوصاً فصل تابستان در دیواره های آن می باشد .

غار شاه : یکی از غارهای مشهور موجود در استان واقع در حوالی روستای شاه بهرام در منطقه پیچاب از توابع بخش باشت شهرستان گچساران و در منطقه گرمسیری و در فاصله 150 کیلومتری شمال شرقی شهر دوگنبدان واقع و این منطقه دارای جنگلهای انبوه از نوع بلوط ، بنه ، کلخنگ ، زبان گنجشگ و انواع بادام می باشد .

غار دوفیری : یکی از غارهای موجود در ارتفاعات غربی کوه سمسال واقع در حوالی روستای بن زرد علیا از توابع بخش پاتاوه شهرستان دنا و در منطقه حفاظت شده دنا می باشد . طبق اطلاعات کسب شده از اهالی محلی این غار که در صخره ای مرتفع از روستای فوق قرار گرفته در گذشته بعنوان قراولگاه و حفاظت از سکنه روستا از آن استفاده می شده است . با توجه به موقعیت مکانی تسخیر آن از طرف افراد و اقوام مهاجم میسر نبوده و به لحاظ اینکه ورودی غار دارای دو سوراخ شبیه بینی انسان می باشد به همین مناسبت به لهجه لری به غار دو فیری مشهور گردیده است .

غار دنگزلو : این غار در ضلع شمال شرقی کوه دنا و در حوالی روستای دنگزلو از توابع بخش پادنای علیا شهرستان سمیرم و در حوزه استحفاظی استان اصفهان واقع گردیده که دارای جاذبه های فراوان از لحاظ قندیل های یخی ( استالاکتیت و استالاکمیت) که هنوز بطور کامل هم جاذبه های آن شناسایی نشده است که چنانچه همه زوایای آن شناخته شود در حد غار علیصدر همدان می توان از آن بهره برداری شود .

غار نیده( ندیده) : نام غاری است که در تنگه ای به همین نام در منطقه حفاظت شده خائیز سرخ و در فاصله 20 کیلومتری شمال شرقی شهرستان بهبهان قرار دارد و از نظر موقعیت طبیعی حائز اهمیت و در محدوده امن منطقه حفاظت شده قرار گرفته است . طبق اطلاعات مأمورین و محلیان این غار عمقی در حدود 150 متر در زیر زمین دارد . ...ادامه مطلب 

میراث فرهمگی کهکیلویه وبویر احمد