سامانیان

«261 - 395 ق / 874 - 1004 م»

پیشینه ی مختصری از سامانیان

سامانیان که منسوب به سامان خداة، دهقانی زرتشتی از نواحی بلخ و به قولی سمرقند و مالک قریه سامان در آن نواحی بودند،

از زمان خلافت مأمون در خراسان، یعنی اندک مدتی پیش از روی کار آمدن طاهریان، در قسمتی از ماوراء النهر حکومتهای مستقل کوچکی را که به حکم خلیفه به آنها واگذار شده بود، به عهده داشتند.

آنها نسب خود را - به دنبال به دست گرفتن قدرت - به بهرام چوبینه، سردار معروف عهد ساسانیان می‏رساندند.


روی کار آمدن سامانیان

انقراض حکومت طاهریان و ضعف و فترت تدریجی که از غلبه ترکان در دستگاه خلافت پدید آمد، سرزمینهای شرقی خلافت را از نفوذ خلیفه و از امکان اعمال قدرت عملی او آزاد کرد.

در چنین ایمنی و فراغی که به ویژه دوری از بغداد آن را بی دغدغه می‏ساخت، ولایت ماوراءالنهر که از عهد طاهریان یا پیش از آن به سامانیان واگذار شده بود، تحت رهبری امیران این خاندان، مرکز یک دولت قدرتمند شد و خراسان و ری، و مدتی هم، جرجان، طبرستان، و سیستان، از جانب خلیفه یا به حکم استیلاء و غلبه، ضمیمه قلمرو آنها شد.

با آن که استیلای این خاندان بر جرجان، طبرستان و سیستان مستمر نبود و چندان دوام نداشت،

ولی خراسان و ماوراء النهر در بخش عمده دوره امارت سامانیان، از مداخله مستقیم عمال خلیفه آزاد ماند و باقی مانده دنیای باستانی ایران، در شکل اسلامی خود، در تمام این نواحی، حیاتی تازه یافت.

اوضاع قلمرو خلافت در دوره ی سامانیان

مؤسس این سلسله، نصر اول و عده‏ای از فرمانروایان برجسته آن، توانسته بودند دورانی از آرامش نسبی را برای ایرانیان فراهم آورند، ولی البته همه آنان چنان نبودند و همیشه نیز چنان نگذشت.

ثبات این سرزمین با کوششهایی که توسط مرداویج زیاری برای بازگرداندن شیوه ی حکومت ایران پیش از اسلام صورت گرفت و همچنین با افراط کاریهای دینی پادشاه با شکوه سامانی، نصر دوم ، که در اواخر زندگی خود به مذهب اسماعیلی گرویده بود و از این راه خود را با دستگاه خلافت درگیر کرده بود، در صورتی که این دستگاه در حقیقت تکیه گاه عمده این سلسله به شمار می‏رفت.

با وجود این، حتی پیش از آن که نشانه های سقوط سامانیان در نتیجه کشمکشهای ایشان با خاندانهای زمیندار و با نفوذ یعنی «دهقانان» و خاندانهای مأموران رسمی و نیز در نتیجه نزاعهای داخلی و بالاخره توسعه قدرت آل بویه در باختر و جنوب باختری ایران ، آشکار شود، تحولی در نوار غربی منطقه نفوذ سامانیان حاصل شد که چهره جهان اسلامی را از سده پنجم هجری / یازدهم میلادی به بعد کاملاً تغییر داد.

مدت درازی مجاهدان در راه ایمان، بار جنگهای دفاعی را در مرزهای امپراتوری بیزانیس بر دوش داشتند و تقریباً همه ساله با هجومهایی که به «حمله‏های تابستانی» معروف شده بود، در سرزمینهای آل بویه پیشروی می‏کردند، ولی هیچ پیشرفت بزرگی عاید مردم ارتدوکس مذهب آناتولی، نمی‏شد.

در ماوراءالنهر و کناره دره فرغانه نیز با همسایگان غیر مسلمان زد و خوردی صورت می‏گرفت. که از این میان تنها بهره عمده‏ای که در مبارزه سامانیان با همسایگانشان ، قَرَه خانیان یا ایلکخانان ، نصیب ایشان شد، تسخیر طراز «تلاس» در 280 ق / 893 م بود.

تاریخ ایران سامانیان

جمعی از مورخین منجمله ابوریحان بیرونی نسب سامانیان را به بهرام چوبینه نسبت داده اند . مؤسس این سلسله اسد بن عبدالله نام داشت .


از سال ٢٠۴ هجری او حکمران خراسان بود و پس از او به ترتیب فرزندانش نوح ، احود ، یحیی و الیاس بر سمرقند و فرغانه و هرات و چاچ حکومت کردند بقیه حکمرانان سامانی و سالهای حکومتشان از این قرارند :

نصربن احمد           ٢٩ سال

اسمعیل بن احمد    ١۶ سال

ابونصر احمد بن اسمعیل   ۶ سال

نصر بن احمد اول     ٣٠ سال

نوح بن نصر             ١٢ سال

عبدالملک بن نوح     ٧ سال

نصر بن ملک نوح      ١ سال

منصور بن نوح          ١۶ سال

نوح بن منصور          ٢١ سال

منصور بن نوح           ٢ سال

عبدالملک بن نوح      ۶ ماه

ابوالفوارس بن نوح     ۶ ماه

ابراهیم بن نوح          ۶ سال

مدت حکومت سامانیان از بدو تأسیس یعنی از زمان اسد بن عبدالله تا سلطنت ابراهیم بن نوح و انقراض آن توسط سلطان محمود سبکتکین ١٩١ سال طول کشید از ٢٠۴ تا ٣٩۵ .

...

فرمانروایان سامانی

سلسله سامانیان در ماوراءالنهر و خراسان و گرگان و..

از 279 تا 389 هجری قمری

1       - اسماعیل بن احمد، معروف به امیر ماضی                   279 تا 295 هجری قمری

2       - ابو نصر احمد بن اسماعیل، معروف به امیر شهید       295 تا 301 ه‍.ق

3       - نصر بن احمد، معروف به امیر سعید                         301 تا 331 ه‍.ق

4       - نوح بن نصر معروف به امیر حمید                           331 تا 343 ه.ق

5       - عبدالملک بن نوح، معروف به امیر رشید                   343 تا 350 ه‍.ق

6       - ابو صالح منصوربن نوح، معروف به امیر سدید         350 تا 366 ه‍.ق

7       - ابوالقاسم نوح بن منصور، معروف به امیر رضی        366 تا 387 ه‍.ق

8       - ابوالحارث منصور بن نوح                                      387 تا 389 ه‍.ق

9       - ابوالفارس عبدالملک بن نوح                                  389 تا 389 ه‍.ق

 


مطالب مرتبط