اشنایی با شهرهای ایران  وکشورهای جهان

  امیر تیمور گورکانی

تیمور و سلسله سلاطین تیموری/ گورکانیان/ تیموریان

(از 771 تا 911 هجری قمری/ از 1370 تا 1495 میلادی)

قبل از اینکه به سرگذشت تیمور و سلسله سلاطین تیموری یا گورکانی بپردازیم، لازم میدانیم مروری به اواخر فرمانروایی ایلخانان مغول و ملوک الطوایفی که در سراسر سرزمینهای حاکمیت آنان برقرار بود بپردازیم.

مروری بر فروپاشی ایلخانان مغول در ایران

«از 736 تا 759 قمری/ از 1335 تا 1359 میلادی»

از مرگ ابوسعید بهادر آخرین ایلخان مغول در سال 736 ق/ 1335 م، تا مرگ آخرین مدعی ایلخانی ملک اشراف در 759 ق/ 1359 م، حدود 24 سال میگذرد و از مرگ آخرین مدعی ایلخانی در 759 ق/ 1359 م، تا حاکمیت تیمور گورکانی در سال 771 ق/ 1370 م، حدود 11 سال میگذرد که مجموعأ 35 سال میشود که تیمور لنگ به حاکمیت میرسد.

 خاندانهای حکومتگر در اواخر عهد مغول

در این ملوک الطوایفی که سراسر ایران را دچار اغتشاشهای طولانی ساخت، خاندانهای مختلف محلی به رویارویی با هم پرداختند.

منازعات بین حکام محلی، آبادیها، شهرها، و ولایات را دست خوش غارت و کشتار مدعیان ساخت که هر از چندی آن ولایات را دست به دست می‏کردند و یا به زور از دست یکدیگر می‏ گرفتند. از این جمله:

-         چوپانیان در آذربایجان و اران و ولایات جبال،

-         جلایریان در عراق عرب و بعدها در تمامی قلمرو چوپانیان،

-         طغا تیموریان در جرجان و خراسان غربی،

-         آل کرت در هرات و خراسان شرقی،

-         ملوک شبانکاره در قسمتی از فارس،

-         اتابکان سلغری و قراختاییان در فارس و کرمان،

-         آل اینجو در فارس و اصفهان،

-         اتابکان لر بین اصفهان تا خوزستان،

-         اتابکان یزد در ولایات تابع آن حوالی

-         و تعدادی امیر نشین در طبرستان و مازندران که هر کدام مستقل بودند و به جنگ با هم می پرداختند.

لیست مدعیان ایلخانی

و در ادامه شاهزادگان دیگر دودمان‌های مغول که به مقام ایلخانی رسیدند و یا ادعای این مقام را داشتند و حتی گاهی شاهزادگانی با نسب‌های ساختگی ادعای تاج و تخت را داشتند از جمله:

1       - ارپاوگان در سال 736 ق/ 1335 م

2       - موسی‌خان پسر علی پسر پایدو از شوال تا  ذیحجه 736 ق/ 1335 م

3       - محمدخان پسر منگو تیمور پسر هولاکو... ذیحجه 737 ق/ 1336 م

4       - ساتی‌بیک دختر الجایتو از 739 تا 741 ق/ 1338 تا 1340 م

5       - شاه ‌جهان تیمور پسر آلافرنگ پسر گیخاتو 739 تا 740 ق/ 1338 تا 1339 م

6       - سلیمان‌خان پسر یشموت پسر هولاکو 741 تا 745 ق/ 1340 تا 1344 م

7       - طغا تیمورخان از 736 تا 753 ق/ 1335 تا 1352 م

8         - انوشیروان(دست نشانده ملک اشرف) از 744 تا 759 ق. (1343 تا 1359 میلادی)

انوشیروان و ملک اشرف و انقراض دولت ایلخانیان/ 759 قمری/ 1359 میلادی

آخرین فرد ایلخان که انوشیروان نام داشت و ظاهراً از خاندان ایلخانان هم نبود، دست نشانده ملک اشرف از امیران چوپانیان بود. با وجودی که ملک اشرف، این ایلخان تازه را ملقب به انوشروان عادل کرد، اما در حقیقت از سلطنت جز همین نام برای او چیزی باقی نگذاشت زیرا او خود همه کاره امور بود. تا این که سرانجام دولت ایلخانان با قتل ملک اشرف «759 ق / 1358 م» منقرض شد.

به این ترتیب دوران ایلخانان در بی نظمی و هرج و مرج چاره ناپذیری خاتمه یافت. به طوری که پایان این عهد، ظهور دوباره ملوک الطوایف در عرصه فرمانروایی، و صحنه بروز نهضتهای مختلف شد .

ایران پس از ایلخانان برای 35 سال، صحنه منازعات و کشمکشهای امیران و حاکمان محلی شد تا اینکه تیمور لنگ گورکانی به حاکمیت سرزمینهای پرشیان رسید.

 تیمور لنگ و سلسله سلاطین تیموری/ گورکانیان/ تیموریان

(از 771 تا 911 هجری قمری/ از 1370 تا 1495 میلادی)

امیر تیمور گورکانی

(دوران سلطنت از 771 تا 807 هجری قمری/ از 1370 تا 1405 میلادی)

دوران کودکی و تبار تیمور

در سال 736 ه.ق. كه ابوسعيد بهادر خان (آخرین ايلخان جوان و نيرومند سلاطین مغول در ایران) درگذشت، حكومت ايلخانان مغول دچار هرج و مرج گرديد. در همين زمانها ، ‌در خاندانی از ايل " برلاس " در شهر كش واقع در جنوب سمرقند فرزندی زاده شد كه تيمور نام گرفت و ‌تيمور يا " تمر " يا " دمر" در ترکی به معنای آهن است.

وی بنيانگذار سلسله تیموریان شد كه از حدود سال 771 تا 911 ه.ق./ 1370 تا 1495  دوام آورد (در کل 125 سال)  و در تاريخ ايران به نام " سلسله سلاطين تيموری " يا " گوركانيان " يا "‌تيموريان " شهرت يافت. بعدها كه مورخان نسب نامه ای برای او درست كردند ، نسب او را به امير " قراجارنويان " برلاس از خاندان چنگيز خان رساندند، ولی هيچ دلیلی بر صحت اين ادعا در دست نيست.

هنگام تولد تيمور،‌ بلاد ماوراء النهر چون ديگر سرزمينهايی تحت حكومت اعقاب چنگيز، سخت پر آشوب و مشوش بود و دوران جوانی او در اين آشوبها سپری گرديد. وی در اين سالها به آموختن فنون سپاهيگری و سواری و شكار و تيراندازی مشغول شد . با اين حال، حوادث زندگانيش تا حدود بيست و چهار سالگی چندان روشن نيست. اول بار او را در سال 762 ه.ق. جزو همراهان امير حاجی برلاس می يابيم كه از برابر سپاه تغلق تيمور (‌حكمران كاشغر، و از بازماندگان جغتای فرزند دومی چنگيز) به خراسان گريخت .

 کاشغر سال 2009 میلادی

تیمور در خدمت تغلق تیمور حکمران کاشغر

پس از آن ، تيمور به خدمت تغلق تيمور درآمد و از سوی او به حكومت شهر كش منصوب گرديد . با مراجعت تغلق تيموری به كاشغر، تيمور در قلمرو حكوممتی خود ، استقلال يافت و به تدريج سيطره خود را بر سرزمينهای اطراف گسترش داد .

در اين روزگار بود كه امير قزغنی ( پسر امير مسلای پسر امير قزغن )‌ كه از كشته شدن عموی خود ، امير عبدالله ، به دست امير بيان سلدوز رنجيده خاطر بود و قصد گرفتن انتقام داشت ، ‌به ماوراء النهر آمد و امير بيان را مغلوب و منهزم ساخت . جمعی از امرای منطقه از جمله تيمور بدو پيوستند و از جانب او به حكومت شهرها و بلاد ماوراء النهر منصوب شدند .

امیر تیمور گورکانی

در اين ميان تيمور هم به حكومت شهر كش نامزد گرديد . از اين گذشته ،‌ تيمور خواهر امير حسين (اولجای ترُكان)‌ را به زنی گرفت و اين امر خود ، بر اعتبار او افزود . لقب "گوركان " هم كه در ترُکی به معنای داماد است ، از همين ازدواج برای تيمور حاصل شد و عنوان او و سلسله اش قرار گرفت .

اندكي بعد ،‌ تغلق تيمور برای بار دوم به ماورء النهر لشكر كشيد و امير حسين را مغلوب نمود . تيمور باز به خدمت تغلق تيمور درآمد و در حكومت شهر كش مستقر گرديد . اما تيمور كه چند روزی امارتی