مشخصات سدهای ایران -قسمت دوم
قوسی وزنی کارون 4
سد قوسی وزنی کارون 4 و نیروگاه آن بر روی رودخانه کارون در استان چهارمحال بختیاری در فاصله حدود 180 کیلومتر جنوب غرب شهرکرد، بالادست تلاقی دو رودخانه کارون و منج واقع شده است. هدف از احداث این طرح تولید انرژی برقابی و کنترل جریانات سطحی بالادست است.
مشخصات سد
سد بتنی قوسی وزنی کارون 4 با ارتفاع 222 متر از پی بلندترین سد ایران است. طول تاج سد 5/574 متر و ضخامت آن در تاج و پی به ترتیب 7 متر و 118 متر می باشد. رویه بالادست سد قائم و شیب رویه پائین دست آن 1 قائم به 4/0 افقی است. حجم کل بتن مصرفی سد 40/2 میلیون متر مکعب است.
سد قوسی وزنی کارون 4 و نیروگاه آن بر روی رودخانه کارون در استان چهارمحال بختیاری در فاصله حدود 180 کیلومتر جنوب غرب شهرکرد، بالادست تلاقی دو رودخانه کارون و منج واقع شده است. هدف از احداث این طرح تولید انرژی برقابی و کنترل جریانات سطحی بالادست است.
مشخصات سد
سد بتنی قوسی وزنی کارون 4 با ارتفاع 222 متر از پی بلندترین سد ایران است. طول تاج سد 5/574 متر و ضخامت آن در تاج و پی به ترتیب 7 متر و 118 متر می باشد. رویه بالادست سد قائم و شیب رویه پائین دست آن 1 قائم به 4/0 افقی است. حجم کل بتن مصرفی سد 40/2 میلیون متر مکعب است.
سد ارس
رودخانه : ارس
محل سد : قزل قشلاق
نزديكترين شهر : 40كيلومتري جلفا
نوع سد : خاكي با هسته رسی
نام حوضه آبريز اصلي : خزر
نام حوضه آبريز فرعي : ارس
نوع سرريز : دريچه اي
(سالهاي ساخت) تاريخ شروع 1347 تاريخ خاتمه 1350
طول تاج (متر) : 945
ارتفاع از پي (متر) : 42
ارتفاع ار كف: 36 متر
عرض در تاج (متر) : 8
عرض در پي (متر) : 182
حجم مصالح مصرفي (متر مكعب) : 3490000
ظرفيت سرريز تخليه (متر مكعب در ثانيه) : 2760 (ده هزار ساله)
گنجايش كل مخزن (ميليون متر مكعب) : 1350
گنجايش مفيد مخزن (ميليون متر مكعب) : 1166.5
حجم آب قابل تنظيم سالانه (ميليون متر مكعب) : 700
سطح زير كشت (هكتار ) : 90400
قدرت نصب شده (كيلو وات) : 22000
سد امير كبير - كرج كليات
سد اميركبير در 63 كيلومتري شمال غربي تهران و در كيلومتر 23 جاده كرج – چالوس نزديك روستاي واريان با مساحت حوزه آبريزي معادل 764 كيلومتر مربع و متوسط رواناب 472 ميليون متر مكعب احداث گرديده است.
[/IMG]زمين شناسي
تشكيلات كرج از رسوبات آتشفشاني ضخيمي از دوره ائواليگوسن در كوه هاي البرز بوجود آمده که بوسيله كنگلومراي اين دوره و روسوبات قرمز پوشيده شده اند و در مسير آنها رسوبات دوران سوم با آهك گرانيت دار قرار گرفته است. تشكيلات كرج به ضخامت تقريبي 3000 متر غالبا از توف هاي سبز و شيست هاي توفدار مي باشد. تكيه گاه جناحين سد از نوع سنگ هاي گرانيت است. اين سد كلا بر روي سنگ هاي ديوريتي احداث گرديده است.
اين سد از نوع بتني دو قوسي باحداكثر ارتفاع 180 متر از پي به ضخامت 30 متر در كف و 9 متر در تاج مي باشد. مساحت درياچه در حداكثر رقوم آب معادل 4 كيلومترمربع است.
[/IMG]
[/IMG]
نام سازمان تهران
سال شروع ساخت 1332
نوع سد بتني دو قوسي
محل سد - استان تهران
سال شروع بهره برداري 1340
نام حوضه آبريز اصلي مركزي
نزديكترين شهر و فاصله از آن به كيلومتر كرج, 23
نام رودخانه كرج
نام حوضه آبريز فرعي كرج
ارتفاع از پي - متر 180
ارتفاع از كف - متر 160
عرض در تاج - متر 8
طول تاج - متر 390
عرض در پي - متر 38
سطح زير كشت - هكتار 50000
ظرفيت نيروگاه - مگاوات 90
MCM - حجم كل 202
نوع سرريز دريچه دار
MCM - حجم مفيد 191.6
سد اميركبير در 63 كيلومتري شمال غربي تهران و در كيلومتر 23 جاده كرج – چالوس نزديك روستاي واريان با مساحت حوزه آبريزي معادل 764 كيلومتر مربع و متوسط رواناب 472 ميليون متر مكعب احداث گرديده است.
[/IMG]تشكيلات كرج از رسوبات آتشفشاني ضخيمي از دوره ائواليگوسن در كوه هاي البرز بوجود آمده که بوسيله كنگلومراي اين دوره و روسوبات قرمز پوشيده شده اند و در مسير آنها رسوبات دوران سوم با آهك گرانيت دار قرار گرفته است. تشكيلات كرج به ضخامت تقريبي 3000 متر غالبا از توف هاي سبز و شيست هاي توفدار مي باشد. تكيه گاه جناحين سد از نوع سنگ هاي گرانيت است. اين سد كلا بر روي سنگ هاي ديوريتي احداث گرديده است.
مشخصات سد
اين سد از نوع بتني دو قوسي باحداكثر ارتفاع 180 متر از پي به ضخامت 30 متر در كف و 9 متر در تاج مي باشد. مساحت درياچه در حداكثر رقوم آب معادل 4 كيلومترمربع است.
مشخصات سازه هاي جنبي
اين سد داراي دو سرريز سرسره أي با دو دريچه قطاعي به ابعاد 10×10 متر و ظرفيت تخليه 1450 متر مكعب بر ثانيه مي باشد.
[/IMG][/IMG]نام سد اميركبير
نام سازمان تهران
سال شروع ساخت 1332
نوع سد بتني دو قوسي
محل سد - استان تهران
سال شروع بهره برداري 1340
نام حوضه آبريز اصلي مركزي
نزديكترين شهر و فاصله از آن به كيلومتر كرج, 23
نام رودخانه كرج
نام حوضه آبريز فرعي كرج
ارتفاع از پي - متر 180
ارتفاع از كف - متر 160
عرض در تاج - متر 8
طول تاج - متر 390
عرض در پي - متر 38
سطح زير كشت - هكتار 50000
MCM - حجم آب قابل تنظيم ساليانه 472
ظرفيت نيروگاه - مگاوات 90
MCM - حجم كل 202
نوع سرريز دريچه دار
MCM - حجم مفيد 191.6
سد آيدوغموش : كليات
سد آيد و غموش به فاصله تقريبي 20 كيلومتر در جنوب غربي شهرستان ميانه در استان آذربايجان شرقي، در شمال غربي ايران قرار دارد. اين سد با انگيزه بهره گيري از جريان سطحي رودخانه آيد و غموش كه از شاخه هاي اصلي رودخانه قزل اوزن مي باشد، طراحي دشه ات. رودخانه قزل اوزن درادامه مسير خود به رودخانه ارس كه به درياي خزر مي ريزد، مي پيوندد. اين سد به منظور توسعه و بهبود آبياري اراضي منطقه طراحي شده است.
مشخصات سد
سد آيد و غموش از نوع سنگريزه أي با هسته ناتراواي مياني به ارتفاع 87 متر از پي مي باشد. عمق حفاري در زير بستر رودخانه براي رسيدن به سنگ سخت حدود 20 متر مي باشد. طول و عرض تاج سد بترتيب 297 متر و 12 متر و رقوم آن 1350 متر از سطح دريا مي باشد. تراز آستانه سرريز 5/1341 متر از سطح دريا است. حجم مخزن سد در تراز نرمال ، 7/145 ميليون متر مكعب، حجم مفيد آن 137 ميليون متر مكعب و حجم آب تنظيم شده 131 ميليون متر مكعب است. براي انجام عمليات تزريق در پي و جناحين، گالري تزريق مشتمل بر دو بخش روباز و تونلي طراحي شده است.
زمين شناسي
سنگ پي در ساختگاه سد آيد و غموش مجموعه أي از تراكي آندزيت ها، آگلومراها و برشهاي آذرين است كه در تكيه گاه ها با برشهاي نه چندان سخت رسوبي پوشانده شده اند. به منظور به سازي پي و جناحين عمليات تزريق در بستر و جناحين سد پيش بيني شده است.
مشخصات سازه هاي جنبي
سد آيد و غموش داراي سازه هاي جنبي با مشخصات زير مي باشد:
- سرريز :
تخليه سيلاب بدون خطر روگذري با دبي حداكثر 2450 متر مكعب بر ثانيه توسط سرريز آزاد با طول آستانه 65 متر و تند آب به طول125كه عرض آن از 65 متر به 40 متر كاهش مي يابد و در انتها به باكت پرتابي جهت استهلاك انرژي ختم مي گردد، انجام مي پذيرد.
سيستم انحراف آب:
مشتمل بر دو نوع تونل با مقطع دايره أي به قطر 5/4 متر و جمعا به طول 648متر، فراز بند به ارتفاع 14 متر و نشيب بند به ارتفاع 3 متر (هر دو به عنوان جزيي از بدنه سد) و ديواره هاي آب بند در زير فراز بند و نشيب بند (از جنس بتن پلاستيك) مي باشد. ظرفيت سستم انحراف آب 310 متر مكعب بر ثانيه مي باشد.
سيستم آبگيري و تخليه تحتاني :
تونل هاي حفاري شده انحراف به عنوان بخشي از سيستم آبياري و تخليه كننده تحتاني بكار گرفته خواهند شد. آبگيري براي مصارف كشاورزي توسط برج آبگير با چهار دريچه مطابق با چهار دوره بهره برداري با حداكثر ظرفيت تخليه 7/14 متر مكعب بر ثانيه و تخليه تحتاني با حداكثر ظرفيت تخليه 55 متر مكعب بر ثانيه (با سيستم كنترل مياني) صورت مي پذيرد.
سد آيد و غموش به فاصله تقريبي 20 كيلومتر در جنوب غربي شهرستان ميانه در استان آذربايجان شرقي، در شمال غربي ايران قرار دارد. اين سد با انگيزه بهره گيري از جريان سطحي رودخانه آيد و غموش كه از شاخه هاي اصلي رودخانه قزل اوزن مي باشد، طراحي دشه ات. رودخانه قزل اوزن درادامه مسير خود به رودخانه ارس كه به درياي خزر مي ريزد، مي پيوندد. اين سد به منظور توسعه و بهبود آبياري اراضي منطقه طراحي شده است.
مشخصات سد
سد آيد و غموش از نوع سنگريزه أي با هسته ناتراواي مياني به ارتفاع 87 متر از پي مي باشد. عمق حفاري در زير بستر رودخانه براي رسيدن به سنگ سخت حدود 20 متر مي باشد. طول و عرض تاج سد بترتيب 297 متر و 12 متر و رقوم آن 1350 متر از سطح دريا مي باشد. تراز آستانه سرريز 5/1341 متر از سطح دريا است. حجم مخزن سد در تراز نرمال ، 7/145 ميليون متر مكعب، حجم مفيد آن 137 ميليون متر مكعب و حجم آب تنظيم شده 131 ميليون متر مكعب است. براي انجام عمليات تزريق در پي و جناحين، گالري تزريق مشتمل بر دو بخش روباز و تونلي طراحي شده است.
زمين شناسي
سنگ پي در ساختگاه سد آيد و غموش مجموعه أي از تراكي آندزيت ها، آگلومراها و برشهاي آذرين است كه در تكيه گاه ها با برشهاي نه چندان سخت رسوبي پوشانده شده اند. به منظور به سازي پي و جناحين عمليات تزريق در بستر و جناحين سد پيش بيني شده است.
مشخصات سازه هاي جنبي
سد آيد و غموش داراي سازه هاي جنبي با مشخصات زير مي باشد:
- سرريز :
تخليه سيلاب بدون خطر روگذري با دبي حداكثر 2450 متر مكعب بر ثانيه توسط سرريز آزاد با طول آستانه 65 متر و تند آب به طول125كه عرض آن از 65 متر به 40 متر كاهش مي يابد و در انتها به باكت پرتابي جهت استهلاك انرژي ختم مي گردد، انجام مي پذيرد.
سيستم انحراف آب:
مشتمل بر دو نوع تونل با مقطع دايره أي به قطر 5/4 متر و جمعا به طول 648متر، فراز بند به ارتفاع 14 متر و نشيب بند به ارتفاع 3 متر (هر دو به عنوان جزيي از بدنه سد) و ديواره هاي آب بند در زير فراز بند و نشيب بند (از جنس بتن پلاستيك) مي باشد. ظرفيت سستم انحراف آب 310 متر مكعب بر ثانيه مي باشد.
سيستم آبگيري و تخليه تحتاني :
تونل هاي حفاري شده انحراف به عنوان بخشي از سيستم آبياري و تخليه كننده تحتاني بكار گرفته خواهند شد. آبگيري براي مصارف كشاورزي توسط برج آبگير با چهار دريچه مطابق با چهار دوره بهره برداري با حداكثر ظرفيت تخليه 7/14 متر مكعب بر ثانيه و تخليه تحتاني با حداكثر ظرفيت تخليه 55 متر مكعب بر ثانيه (با سيستم كنترل مياني) صورت مي پذيرد.
سد تاریخی کُریت
سد وزني - قوسي كريت در نزديكي طبس كه در سال 1350 ميلادي احداث گرديد، با ارتفاع 60 متر تا اوايل قرن بيستم بلندترين سد جهان بوده است و ميتواند به عنوان يك نمونه عالي مهندسي ارزش غريزي و طراحي و ساخت بهينه سد، الهام دهنده مهندسين آب در سراسر جهان باشد كه مهمترين چالشهاي بشر در قرن بيست ويكم را در پيش رو دارند. بر اساس فلسفه مهندسي ارزش در هر پروژهاي هزينههاي غير ضروري وجود دارد و بنظر ميرسد در سد كريت با تكيه بر خلاقيت و كار گروهي هزينههاي غير ضروري به حداقل ممكن كاهش داده شدهاند.
مهندسي ارزش
مهندسي ارزش، تكنيك مديريتي كه كارآيي آن در عمل به اثبات رسيده و با برخورد سيستماتيك و نظام يافته براي ايجاد تعادل ميان هزينه، اتكا پذيري و عملكرد يك محصول يا پروژه يا خدمت مورد نظر تلاش ميكند. توسعه مفاهيم مهندسي ارزش به مايلز و كارخانه جنرال الكتريك در پايان جنگ جهاني بازميگردد. كمبود مواد اوليه در جريان جنگ جهاني دوم و بكارگيري مصالح جايگزين ارزانتر با كيفيت بهتر موجب گرديد مايلز مسئول يك طرح تحقيقاتي در اين زمينه شود. براي مثال ميتوان به ساخت چرخنده پمپهاي زيرآبي با يك سوم هزينه ولي با بهبود كيفيت و كاركرد اشاره نمود. نكته جلب اين بود كه در موارد زيادي بهبود كيفيت و كاهش هزينه مشاهده گرديد. پـس از جنـگ، مدير بخـش تداركات Ericher وMiles براي جستجوي مكانيزمي براي نهادينه كردن افزايش كارايي هم عقيده بودند. تحقيقات از سال 1947 تا 1952 به منظور توسعه روشي براي شناسايي و حذف هزينههاي غير ضروري انجام گرفت. اولين سمينارهاي مهندسي ارزش در سال 1952 در كارخانه جنرال الكتريك برگزار شد. نياز به كمك از كليه بخشهاي كارخانه درگير در توليد و فروش محصول موجب سازماندهي يك تيم چند رشتهاي منظوره گرديد. تشكيل اين تيم با موفقيت آني مواجه شد. در برخي موارد 60 تا 80 درصد هزينهها صرفه جويي گرديد ولي ميزان صرفه جويي در بيشتر موارد در حدود 5 تا 10 درصد بود.
در سال 1954 برنامه تحليل ارزش در سازمان كشتيراني نيروي دريايي آغاز گرديد و آن را مهندسي ارزش نامگذاري كردند. بدنبال نيـروي دريايي، نيـروي هـوايي و زمينـي نيـز برنامـههاي مهندسي را راهاندازي كردند. توسعه و رشد مهندسي ارزش نشان ميدهد كه پس از آنكه كارفرمايان مهندسي ارزش را در يك پروژه اعمال ميكردند، اغلب آنرا در پروژههاي ديگر هم بكار ميگرفتند. برنامههاي تشويق پيمانكاران وزارت دفاع به ارائه راهكارهاي براي شناسايي و حذف هزينههاي غير ضروري در ابتدا با عدم موفقيت مواجه گرديد.
محورهاي مهندسي ارزش
مهندسي ارزش را ميتوان بصورت خلاصه كار گروهي خلاقانه و نظاميافته تعريف نمود. بنابراين محورهاي اصلي اين تكنيك مديريتي عبارتند از:
- كار گروهي (Team Working) بوسيله تيمي شامل كارفرما، مشاور، پيمانكار، كارشناسان كليدي، بهرهبرداران و نماينده كاربران
- انگيزش خلاقيت و نوآوري
- برنامه كاري نظام يافته كه كارآيي آن در عمل اثبات شده است.
به عبارت ديگر مهندسي ارزش:
? سيستم محور است
? متكي بر تيم چند رشته اي مي باشد
? متكي بر هزينه هاي طول عمر است
? بر كاركرد متكي است
? بازنگري طراحي نيست
? پروسه ارزان سازي با قرباني كردن قابليتها و كاركردها نيست
? يك الزام در تمامي طراحيها نيست
? يك مطالعه در راستاي كنترل و تضمين كيفيت نميباشد.
? مطالعه بهينهيابي نيست (بهينهيابي در چارچوب صورت ميگيرد در حاليكه در مهندسي ارزش تغيير چارچوبها ميتواند در دستور كار قرار گيرد)
برنامه كاري مهندسي ارزش (VE Job Plan) الهام گرفته از گامهايي است كه مخترعين مانند اديسون، برادران رايت و ... بكار گرفتهاند. بنابراين مخترعين بنوعي مهندس ارزش محسوب ميشوند ولي در حقيقت مهندس ارزش غريزي. لازمه مهندسي ارزش غريزي توان و دانش فني نادر و فوق العاده و نبوغ است كه در همه كارشناسان نميتوان انتظار داشت.
سد وزني - قوسي كريت در نزديكي طبس كه در سال 1350 ميلادي احداث گرديد، با ارتفاع 60 متر تا اوايل قرن بيستم بلندترين سد جهان بوده است و ميتواند به عنوان يك نمونه عالي مهندسي ارزش غريزي و حداقل نمودن هزينههاي غير ضروري ارائه گردد.
2- بلندترين سد جهان براي 550 سال
سد كريت در يك درة بسيار تنگ، در يك منطقه كوهستاني در 30 كيلومتري كوير نمك در سال 730 شمسي احداث گرديد (شكل 1). اين سد قوسي ـ وزني كه در 42 كيلومتري طبس قرار دارد، به خاطر ارتفاع استثنايي 60 متر كه تا اوايل قرن بيستم يك ركورد جهاني محسوب ميگرديد، قابل تأمل ميباشد. طول تاج تنها 80 درصد ارتفاع سد و ضخامت آن 2/1 متر ميباشد. برخلاف سدهاي وزني شيب پايين دست قائم و شيب بالا دست آن مايل مي باشد. اين مسئله ظاهراً به علت صعوبت دسترسي به پايين دست سد ميباشد. مانند ديگر سدهاي ايران مصالح سد، سنگ و ساروج (تركيبي از آهك، خاك رس، خاكستر و آب) است. اين مصالح به ساروج خصوصياتي مشابه خاكسترهاي آتشفشاني ميدهند. آجرهاي مربعي شكل به ابعاد 37 سانتيمتر در آخرين مرحلة احداث حدود 150 سال پيش مورد استفاده قرار گرفت 1994) (Schnitter, (Gobolt, 1973) .
اين سد آب رودخانه كريت را براي مزارع روستايي كريت تنظيم نموده است. اين روستا در 26 كيلومتري پايين دست محل سد قرار دارد. بعد از سد، رودخانه از يك دره تنگ به طول 5 كيلومتر عبور ميكند و سپس وارد دشت ميشود. قبل از آنكه يك جاده دسترسي به طول 13 كيلومتر در سال 1375 احداث شود، بيش از 10 ساعت كوهنوردي براي رسيدن به ساختگاه سد لازم بود؛ بنابراين كليه مصالح لازم در محل سد تهيه ميگرديد. يك چشمه كه داراي آب دائمي است منبع اصلي تأمين آب در حين احداث بوده است. آهك در محل توليد شده و به نظر ميرسد كه حتي غذا هم عمدتاً به وسيله شكار تأمين ميگرديده است. دره به خصوص در نيمه پايين بسيار تنگ است(عرض دره در بستر رودخانه 2 متر ميباشد). يك دره بسيار تنگ، با دسترسي سخت براي 5 كيلومتر در پايين دست ادامه مييابد و درست در بالا دست محل ساختگاه سد قديمي دره باز ميشود؛ سد جديد پيشنهادي به ارتفاع 87 در 10 متري بالا دست سد، داراي طول تاجي معادل 193 متر است؛
در حالي كه طول تاج سد قديمي 50 متر مي باشد. زمين شناسي ساختگاه در رابطه با پايداري و آب بندي ـ مخزن همانطوري كه تجربه 650 سال بهره برداري از سد نشان مي دهد ـ رضايت بخش بوده است. مطالعات اخير نيز محل احداث سد قديمي را به عنوان بهترين ساختگاه برگزيده است. اين امر نشان ميدهد كه تمامي ساختگاهاي مناسب شناسايي و بدقت مورد بررسي و مقايسه قرار گرفته بودند. رسوب كم رودخانه كه قسمت عمده آب آن از چشمه تامين ميشد، نيز از مزاياي مهم ساختگاه است.
3- درس هايي از سد كريت
رودخانه كريت منبع عمده تأمين آب براي روستاي كريت است ( در حقيقت نام رودخانه از روستا گرفته شده است ). آورد سالانه رودخانه 8 م م م در محل سد و 5/9 م م م در محل ورود به دشت مي باشد. اين دهكده در نزديكي مرز كوير نمك قرار گرفته و واضح است كه آب در اين منطقه داراي ارزش حياتي است. احداث سد به حكومت مغولان در ايران نسبت داده مي شود؛ ولي با توجه به دور افتادگي منطقه طبس، به نظر ميرسد كه مهاجرت در اثر كشتارهاي مشهور مغولان در شهرهاي بزرگ و نياز به آب بيشتر، انگيزه و تخصص لازم براي احداث بزرگترين دستاورد بشر در سد سازي در قرون وسطي را ايجاد نموده است. در اين رابطه بايستي به اين مسئله اشاره نمود كه مغولان بسياري از سدها و ابينههاي مهم آبي را تخريب نمودند و با طرحريزي چنين بناي آبي عظيمي بسيار فاصله داشتند. به علاوه از زمان احداث، مردم دهكده كريت انحصاراً مسئوليت مرمت، نگهداري و بهرهبرداري از سد را به عهده داشتند. به علت تكنولوژي ابتدايي قرن سيزدهم، سازندگان ژرف بين و با فراست سد كريت، مجبور بودند با تكيه بر خلاقيت و نوآوري خود ساخت اين دستاورد مهم در سد سازي را به انجام برسانند.
3-1 انحراف رودخانه در هنگام احداث
به منظور اجتناب از احداث تونل انحراف (كه در آن زمان امكان پذير نبود)، سد بر روي يك طاق آجري در 10 متري بالاي بستر رودخانه احداث گرديد. قسمت پايين دست در يك فصل خشك و بعد از اتمام قسمت بالايي ساخته شد. در نتيجه در حين احداث، رودخانه از زير طاق عبور كرده و نيازي به سيستم انحراف نبوده است. همين روش 50 سال بعد براي احداث سد عباسي (يا طاق عباسي) در25 كيلومتري شمال شرق طبس بنحو بسيار هوشمندانهاي بكار گرفته شده است (شكل 2). كاركرد اصلي سد عباسي كاهش پيك سيـلابهاي رودخانه نهرين برا ي حفاظت از شهر طبس ميباشد و بنابراين نحو احداث سد بر روي طاق همخواني بسيار خوبي با كاركرد اين سد تاخيري دارد. هم اكنون نيز سد بتنـي قوسي كوثر در جنوب ايران بر روي يك پل خرپاي، در حال احداث مي باشد. حجم بدنه سد 260 هزار متر مكعب خواهد بود و استفاده از اين روش موجب كاهش دوره احداث از 53 به 28 ماده به ميزان حدود 50 درصد ميگردد (خواجه موگهي، 1377). نكته مهم ديگري كه بايستي در مورد سد عباسي به آن اشاره نمود، اين است كه سد به معناي واقعي كلمه يك توسعه پايدار محسوب ميشود و ميتوان انتظار داشت اين سد صدها و هزاران سال سيلابهاي رودخانه نحرين را كاهش دهد. بنظر ميرسد تنها خطر كه ميتواند اين سد تاريخي را بنحو جدي تهديد ميكند فعاليتهاي توسعهاي باشد.
3-2 مقاومت در مقابل روگذري
سد سازان 50 سال قبل نميتوانستند سيلابهاي نادر رودخانه را برآورد كنند و قادر به حفاري براي سرريز در سنگ نبودند. در نتيجه انتخاب قوسي بودن سد و مقاومت زياد ساروج در مقابل فرسايش، موجب مقاوم بودن سد در مقابل روگذري سيلاب گرديد.
راهبرد حاكم براي ايمن سازي سدهاي بزرگ در سيلابهاي نادر بر كاهش ريسك روگذري به حدود صفر استوار گــرديده است. از طــرف ديگر با توجه به عدم قطعيتهاي مهندسي آب و ملاحظات اقتصادي، سازهها بايستي به نحوي طراحي شوند كه بتوانند با سيلابهاي بسيار بزرگتر از سيلابهاي طراحي تطبيق نموده و ايمن بمانند.
• از 1980 ميلادي، پوشش بتن غلطكي براي مقاوم سازي 70 سد خاكي موجود با سرريز ناكافي در آمريكا به كار گرفته شده است. اين روش كارآ و اقتصادي شناخته شده است(Hansen, 1999).
3-3 احداث مرحلهاي
احداث سد كريت در 4 مرحله، از مصالح مورد استفاده به وضوح، مشخص است. درمرحله پاياني ارتفاع سد به ميزان 4 متر افزايش يافت. احداث مرحلهاي ديگر مربوط به دوره صفويه و حدود سال 1000 شمسي ميباشد. احداث مرحلهاي، نقش بسيار مهمي در افزايش عمر مفيد سد با توجه به رسوبگذاري ايفا نموده است. از طرف ديگر با توجه به عدم قطعيتهاي سازهاي، ژئوتكنيكي، هيدرولوژيكي و هيدروليكي و محدوديتهاي منابع و تكنولوژي اجرا احداث مرحلهاي الزامي بوده است. مثال بارز اين مسئله، سد ساوه است كه در 700 سال پيش بر روي آبرفتهاي رودخانهاي احداث گرديد. اين آبرفتها در اولين آبگيري سد شسته شده و اين امر موجب بدون استفاده شدن سد گرديد 1994) Schnitter,).
بولتن شماره 64 كميته بين المللي سدهاي بزرگ در بررسيهاي تاريخي به سد 14 متري Almansa در اسپانيا ـ كه ارتفاع آن نهايتاً به 21 متر افزايش يافت ـ به عنوان قديمي ترين احداث مرحلهاي در جهان اشاره كرده است. اين در حالي است كه بند امير در فارس (با قدمت 2500 سال كه 1000 سال پيش افزايش ارتفاع داشت)، سد كريت و سدهاي قديمي ديگر ايران در اين رابطه داراي قدمت و ارتفاع بيشتري ميباشند.
چندين قرن از افزايش ارتفاع بند امير و سد كريت گذشته است، ولي اكنون در پروژههاي عظيمي مانند سد Grand Dixence در سوئيس و Guri در ونزوئلا كه مايه افتخار تمدن امروز ميباشند از همان راهبرد استفاده شده است. افزايش ارتفاع سدها بيشتر به منظور تصحيح خطاهاي طراحي مانند تقويت، تعمير، افزايش اطلاعات پايه، افزايش ظرفيت سرريز، رسوب گذاري و افزايش نياز صورت گرفته است. احداث مرحلهاي، نه تنها انعطاف پذيري و تطبيق پذيري پروژههاي منابع آب را افزايش ميدهد، بلكه در كشورهاي جهان سوم كه نياز مبرم به سد وجود دارد، ولي منابع مالي محدودي در دست ميباشد، منافع قابل ملاحظهاي خواهد داشت.
با احداث مرحلهاي و بررسي پاسخ طبيعت به تغييرات ناشي از سد، ميتوان اثرات مخرب زيست محيطي سدها را حداقل كرد .(ICOLD,1988) متأسفانه بسياري از مهندسين سد ايراني از تجربيات ارزنده سد سازان قديم كشور، استفاده لازم را نكردهاند و اكنون احداث بسياري از سدهاي بزرگ كشور در حالي به اتمام ميرسد كه تنها درصد كمي از شبكه آبياري آنها احداث شده است.
3-4 توسعه پايدار
آورد سالانه و ماهانه رودخانه كريت داراي تغييرات ماهانه و سالانه نسبتاً كمي است (حداقل آورد سالانه در 50 سال، 50 درصد متوسط دراز مدت ميباشد). از طرف ديگر نياز كشاورزي در تمامي سال به علت اقليم خاص منطقه، وجود دارد. در نتيجه يك مخزن كوچك داراي اثر تنظيمي قابل ملاحظهاي است. مشخصاً اين امر ميتواند دليل اصلي احداث سد در مرحله اول و تنظيم آب كشاورزي براي بيش از 600 سال از طريق آبشستگي و افزايش ارتفاع باشد. در سدهاي قديمي بمنظور كاهش سرعت آب در مجراهاي خروجي از يك برج با آبگيرهايي در ترازهاي مختلف استفاده ميگرديد. برج آبگير سد كريت به ارتفاع 22 متر در فاصله 16 متري تكيه گاه چپ احداث شده و براي تخليه رسوب به وسيله آبشستگي مورد استفاده قرار گرفته است (شكل 4). 11 مجرا در فاصلههاي 2 متري و دو بازشدگي بر روي آبگير تعبيه شدهاند. اين مجراها به وسيله تنه درختان در اواخر پاييز بسته ميشدند. يك راه دسترسي به برج آبگيري از پايين دست سد وجود دارد. در اوايل بهار اين مجراها از بالا به پايين باز ميشدند. بازكردن مجــــراها خطرناك بوده و در50 سال گذشته 2 نفر در حين اين كار كشته شدند.
روستائيان با اختلاط آب و رسوب از طريق برج آبگيري اقدام به تخليه رسوب ميكردند. حجم ورودي رسوب به مخزن سد كريت در طي 700 سال حدود 3 تا 5 ميليون مترمكعب برآورد ميشود. حجم رسوب موجود حداكثر 1 م م م برآورد شده است. بنابراين 2 تا 4 م م م رسوب كه چند برابر حجم كل مخزن است از مخزن به وسيله آبشستگي و به منظور تضمين توسعه پايدار،
از مخزن تخليه شده است. در 50 سال گذشته و به خصوص بعد از زلزله فاجعه بار سال 1357 طبس كه در جريان آن روستاي كريت به طور كامل تخريب شد و 50 درصد جمعيت كشته شدند، تخليه رسوب از مخزن متوقف گرديد و با تجمع رسوبات در مخزن جنگلي از درختان گز در مخزن سد به وجود آمد. در حال حاضر به نظر ميرسد با استفاده از فنون امروزي مانند آبخيزداري، احداث سدهاي رسوبگير و تخليه رسوب از مخزن به وسيله آبشستگي، عمر مفيد سد را بتوان براي صدها سال ديگر افزايش داد. اين گزينه نسبت به گزينه احداث سد بتني 87 متري در بالادست سد داراي پارامترهاي اقتصادي بسيار بهتري است. همانطوري كه تجربه سد كريت نشان ميدهد به منظور تضمين توسعه پايدار تمام نسل ها بايستي در مديريت منابع سهيم باشند.
3-5 پايداري سازه اي
ابعاد سازهاي سد كريت به شرح زير ميباشد :
ارتفاع: 60 متر، طول تاج: 50 متر، ضخامت تاج: 2/1 متر (ضخامت سد در 20 متر بالايي ثابت است)
ابعاد تقريبي ضخامت سد در بستر رودخانه: 10 متر
همانطور كه قبلاً نيز اشاره شده است، سد به صورت مرحلهاي و با استفاده از مصالح مختلف احداث شده است، بنابراين پايداري سد در شرايط نادر مانند زلزله و روگذريهاي متعدد سيلاب، تعجب آور است. سد كريت زلزله مشهور طبس را با شدت 8/7 ريشتر (شكل 5) بدون كوچكترين خساراتي تجربه نموده است. 25000 نفر (50 درصد جمعيت) در اين منطقه (با تراكم پايين جمعيت) كشته شدند و دهكدههاي بسياري به طول كامل تخريب گرديد. با در دست بودن هندسه كامل سد،
تحليلهاي ديناميكي سد در زلزله سال 1978 ميتوانند اطلاعات بيشتري در مورد رفتار ديناميكي سدهاي ساخته شده با مصالح بنايي، در اختيار قرار دهند.
سد وزني - قوسي كريت در نزديكي طبس كه در سال 1350 ميلادي احداث گرديد، با ارتفاع 60 متر تا اوايل قرن بيستم بلندترين سد جهان بوده است و ميتواند به عنوان يك نمونه عالي مهندسي ارزش غريزي و طراحي و ساخت بهينه سد، الهام دهنده مهندسين آب در سراسر جهان باشد كه مهمترين چالشهاي بشر در قرن بيست ويكم را در پيش رو دارند. بر اساس فلسفه مهندسي ارزش در هر پروژهاي هزينههاي غير ضروري وجود دارد و بنظر ميرسد در سد كريت با تكيه بر خلاقيت و كار گروهي هزينههاي غير ضروري به حداقل ممكن كاهش داده شدهاند.
مهندسي ارزش
مهندسي ارزش، تكنيك مديريتي كه كارآيي آن در عمل به اثبات رسيده و با برخورد سيستماتيك و نظام يافته براي ايجاد تعادل ميان هزينه، اتكا پذيري و عملكرد يك محصول يا پروژه يا خدمت مورد نظر تلاش ميكند. توسعه مفاهيم مهندسي ارزش به مايلز و كارخانه جنرال الكتريك در پايان جنگ جهاني بازميگردد. كمبود مواد اوليه در جريان جنگ جهاني دوم و بكارگيري مصالح جايگزين ارزانتر با كيفيت بهتر موجب گرديد مايلز مسئول يك طرح تحقيقاتي در اين زمينه شود. براي مثال ميتوان به ساخت چرخنده پمپهاي زيرآبي با يك سوم هزينه ولي با بهبود كيفيت و كاركرد اشاره نمود. نكته جلب اين بود كه در موارد زيادي بهبود كيفيت و كاهش هزينه مشاهده گرديد. پـس از جنـگ، مدير بخـش تداركات Ericher وMiles براي جستجوي مكانيزمي براي نهادينه كردن افزايش كارايي هم عقيده بودند. تحقيقات از سال 1947 تا 1952 به منظور توسعه روشي براي شناسايي و حذف هزينههاي غير ضروري انجام گرفت. اولين سمينارهاي مهندسي ارزش در سال 1952 در كارخانه جنرال الكتريك برگزار شد. نياز به كمك از كليه بخشهاي كارخانه درگير در توليد و فروش محصول موجب سازماندهي يك تيم چند رشتهاي منظوره گرديد. تشكيل اين تيم با موفقيت آني مواجه شد. در برخي موارد 60 تا 80 درصد هزينهها صرفه جويي گرديد ولي ميزان صرفه جويي در بيشتر موارد در حدود 5 تا 10 درصد بود.
در سال 1954 برنامه تحليل ارزش در سازمان كشتيراني نيروي دريايي آغاز گرديد و آن را مهندسي ارزش نامگذاري كردند. بدنبال نيـروي دريايي، نيـروي هـوايي و زمينـي نيـز برنامـههاي مهندسي را راهاندازي كردند. توسعه و رشد مهندسي ارزش نشان ميدهد كه پس از آنكه كارفرمايان مهندسي ارزش را در يك پروژه اعمال ميكردند، اغلب آنرا در پروژههاي ديگر هم بكار ميگرفتند. برنامههاي تشويق پيمانكاران وزارت دفاع به ارائه راهكارهاي براي شناسايي و حذف هزينههاي غير ضروري در ابتدا با عدم موفقيت مواجه گرديد.
محورهاي مهندسي ارزش
مهندسي ارزش را ميتوان بصورت خلاصه كار گروهي خلاقانه و نظاميافته تعريف نمود. بنابراين محورهاي اصلي اين تكنيك مديريتي عبارتند از:
- كار گروهي (Team Working) بوسيله تيمي شامل كارفرما، مشاور، پيمانكار، كارشناسان كليدي، بهرهبرداران و نماينده كاربران
- انگيزش خلاقيت و نوآوري
- برنامه كاري نظام يافته كه كارآيي آن در عمل اثبات شده است.
به عبارت ديگر مهندسي ارزش:
? سيستم محور است
? متكي بر تيم چند رشته اي مي باشد
? متكي بر هزينه هاي طول عمر است
? بر كاركرد متكي است
? بازنگري طراحي نيست
? پروسه ارزان سازي با قرباني كردن قابليتها و كاركردها نيست
? يك الزام در تمامي طراحيها نيست
? يك مطالعه در راستاي كنترل و تضمين كيفيت نميباشد.
? مطالعه بهينهيابي نيست (بهينهيابي در چارچوب صورت ميگيرد در حاليكه در مهندسي ارزش تغيير چارچوبها ميتواند در دستور كار قرار گيرد)
برنامه كاري مهندسي ارزش (VE Job Plan) الهام گرفته از گامهايي است كه مخترعين مانند اديسون، برادران رايت و ... بكار گرفتهاند. بنابراين مخترعين بنوعي مهندس ارزش محسوب ميشوند ولي در حقيقت مهندس ارزش غريزي. لازمه مهندسي ارزش غريزي توان و دانش فني نادر و فوق العاده و نبوغ است كه در همه كارشناسان نميتوان انتظار داشت.
سد وزني - قوسي كريت در نزديكي طبس كه در سال 1350 ميلادي احداث گرديد، با ارتفاع 60 متر تا اوايل قرن بيستم بلندترين سد جهان بوده است و ميتواند به عنوان يك نمونه عالي مهندسي ارزش غريزي و حداقل نمودن هزينههاي غير ضروري ارائه گردد.
2- بلندترين سد جهان براي 550 سال
سد كريت در يك درة بسيار تنگ، در يك منطقه كوهستاني در 30 كيلومتري كوير نمك در سال 730 شمسي احداث گرديد (شكل 1). اين سد قوسي ـ وزني كه در 42 كيلومتري طبس قرار دارد، به خاطر ارتفاع استثنايي 60 متر كه تا اوايل قرن بيستم يك ركورد جهاني محسوب ميگرديد، قابل تأمل ميباشد. طول تاج تنها 80 درصد ارتفاع سد و ضخامت آن 2/1 متر ميباشد. برخلاف سدهاي وزني شيب پايين دست قائم و شيب بالا دست آن مايل مي باشد. اين مسئله ظاهراً به علت صعوبت دسترسي به پايين دست سد ميباشد. مانند ديگر سدهاي ايران مصالح سد، سنگ و ساروج (تركيبي از آهك، خاك رس، خاكستر و آب) است. اين مصالح به ساروج خصوصياتي مشابه خاكسترهاي آتشفشاني ميدهند. آجرهاي مربعي شكل به ابعاد 37 سانتيمتر در آخرين مرحلة احداث حدود 150 سال پيش مورد استفاده قرار گرفت 1994) (Schnitter, (Gobolt, 1973) .
اين سد آب رودخانه كريت را براي مزارع روستايي كريت تنظيم نموده است. اين روستا در 26 كيلومتري پايين دست محل سد قرار دارد. بعد از سد، رودخانه از يك دره تنگ به طول 5 كيلومتر عبور ميكند و سپس وارد دشت ميشود. قبل از آنكه يك جاده دسترسي به طول 13 كيلومتر در سال 1375 احداث شود، بيش از 10 ساعت كوهنوردي براي رسيدن به ساختگاه سد لازم بود؛ بنابراين كليه مصالح لازم در محل سد تهيه ميگرديد. يك چشمه كه داراي آب دائمي است منبع اصلي تأمين آب در حين احداث بوده است. آهك در محل توليد شده و به نظر ميرسد كه حتي غذا هم عمدتاً به وسيله شكار تأمين ميگرديده است. دره به خصوص در نيمه پايين بسيار تنگ است(عرض دره در بستر رودخانه 2 متر ميباشد). يك دره بسيار تنگ، با دسترسي سخت براي 5 كيلومتر در پايين دست ادامه مييابد و درست در بالا دست محل ساختگاه سد قديمي دره باز ميشود؛ سد جديد پيشنهادي به ارتفاع 87 در 10 متري بالا دست سد، داراي طول تاجي معادل 193 متر است؛
در حالي كه طول تاج سد قديمي 50 متر مي باشد. زمين شناسي ساختگاه در رابطه با پايداري و آب بندي ـ مخزن همانطوري كه تجربه 650 سال بهره برداري از سد نشان مي دهد ـ رضايت بخش بوده است. مطالعات اخير نيز محل احداث سد قديمي را به عنوان بهترين ساختگاه برگزيده است. اين امر نشان ميدهد كه تمامي ساختگاهاي مناسب شناسايي و بدقت مورد بررسي و مقايسه قرار گرفته بودند. رسوب كم رودخانه كه قسمت عمده آب آن از چشمه تامين ميشد، نيز از مزاياي مهم ساختگاه است.
3- درس هايي از سد كريت
رودخانه كريت منبع عمده تأمين آب براي روستاي كريت است ( در حقيقت نام رودخانه از روستا گرفته شده است ). آورد سالانه رودخانه 8 م م م در محل سد و 5/9 م م م در محل ورود به دشت مي باشد. اين دهكده در نزديكي مرز كوير نمك قرار گرفته و واضح است كه آب در اين منطقه داراي ارزش حياتي است. احداث سد به حكومت مغولان در ايران نسبت داده مي شود؛ ولي با توجه به دور افتادگي منطقه طبس، به نظر ميرسد كه مهاجرت در اثر كشتارهاي مشهور مغولان در شهرهاي بزرگ و نياز به آب بيشتر، انگيزه و تخصص لازم براي احداث بزرگترين دستاورد بشر در سد سازي در قرون وسطي را ايجاد نموده است. در اين رابطه بايستي به اين مسئله اشاره نمود كه مغولان بسياري از سدها و ابينههاي مهم آبي را تخريب نمودند و با طرحريزي چنين بناي آبي عظيمي بسيار فاصله داشتند. به علاوه از زمان احداث، مردم دهكده كريت انحصاراً مسئوليت مرمت، نگهداري و بهرهبرداري از سد را به عهده داشتند. به علت تكنولوژي ابتدايي قرن سيزدهم، سازندگان ژرف بين و با فراست سد كريت، مجبور بودند با تكيه بر خلاقيت و نوآوري خود ساخت اين دستاورد مهم در سد سازي را به انجام برسانند.
3-1 انحراف رودخانه در هنگام احداث
به منظور اجتناب از احداث تونل انحراف (كه در آن زمان امكان پذير نبود)، سد بر روي يك طاق آجري در 10 متري بالاي بستر رودخانه احداث گرديد. قسمت پايين دست در يك فصل خشك و بعد از اتمام قسمت بالايي ساخته شد. در نتيجه در حين احداث، رودخانه از زير طاق عبور كرده و نيازي به سيستم انحراف نبوده است. همين روش 50 سال بعد براي احداث سد عباسي (يا طاق عباسي) در25 كيلومتري شمال شرق طبس بنحو بسيار هوشمندانهاي بكار گرفته شده است (شكل 2). كاركرد اصلي سد عباسي كاهش پيك سيـلابهاي رودخانه نهرين برا ي حفاظت از شهر طبس ميباشد و بنابراين نحو احداث سد بر روي طاق همخواني بسيار خوبي با كاركرد اين سد تاخيري دارد. هم اكنون نيز سد بتنـي قوسي كوثر در جنوب ايران بر روي يك پل خرپاي، در حال احداث مي باشد. حجم بدنه سد 260 هزار متر مكعب خواهد بود و استفاده از اين روش موجب كاهش دوره احداث از 53 به 28 ماده به ميزان حدود 50 درصد ميگردد (خواجه موگهي، 1377). نكته مهم ديگري كه بايستي در مورد سد عباسي به آن اشاره نمود، اين است كه سد به معناي واقعي كلمه يك توسعه پايدار محسوب ميشود و ميتوان انتظار داشت اين سد صدها و هزاران سال سيلابهاي رودخانه نحرين را كاهش دهد. بنظر ميرسد تنها خطر كه ميتواند اين سد تاريخي را بنحو جدي تهديد ميكند فعاليتهاي توسعهاي باشد.
3-2 مقاومت در مقابل روگذري
سد سازان 50 سال قبل نميتوانستند سيلابهاي نادر رودخانه را برآورد كنند و قادر به حفاري براي سرريز در سنگ نبودند. در نتيجه انتخاب قوسي بودن سد و مقاومت زياد ساروج در مقابل فرسايش، موجب مقاوم بودن سد در مقابل روگذري سيلاب گرديد.
راهبرد حاكم براي ايمن سازي سدهاي بزرگ در سيلابهاي نادر بر كاهش ريسك روگذري به حدود صفر استوار گــرديده است. از طــرف ديگر با توجه به عدم قطعيتهاي مهندسي آب و ملاحظات اقتصادي، سازهها بايستي به نحوي طراحي شوند كه بتوانند با سيلابهاي بسيار بزرگتر از سيلابهاي طراحي تطبيق نموده و ايمن بمانند.
• از 1980 ميلادي، پوشش بتن غلطكي براي مقاوم سازي 70 سد خاكي موجود با سرريز ناكافي در آمريكا به كار گرفته شده است. اين روش كارآ و اقتصادي شناخته شده است(Hansen, 1999).
3-3 احداث مرحلهاي
احداث سد كريت در 4 مرحله، از مصالح مورد استفاده به وضوح، مشخص است. درمرحله پاياني ارتفاع سد به ميزان 4 متر افزايش يافت. احداث مرحلهاي ديگر مربوط به دوره صفويه و حدود سال 1000 شمسي ميباشد. احداث مرحلهاي، نقش بسيار مهمي در افزايش عمر مفيد سد با توجه به رسوبگذاري ايفا نموده است. از طرف ديگر با توجه به عدم قطعيتهاي سازهاي، ژئوتكنيكي، هيدرولوژيكي و هيدروليكي و محدوديتهاي منابع و تكنولوژي اجرا احداث مرحلهاي الزامي بوده است. مثال بارز اين مسئله، سد ساوه است كه در 700 سال پيش بر روي آبرفتهاي رودخانهاي احداث گرديد. اين آبرفتها در اولين آبگيري سد شسته شده و اين امر موجب بدون استفاده شدن سد گرديد 1994) Schnitter,).
بولتن شماره 64 كميته بين المللي سدهاي بزرگ در بررسيهاي تاريخي به سد 14 متري Almansa در اسپانيا ـ كه ارتفاع آن نهايتاً به 21 متر افزايش يافت ـ به عنوان قديمي ترين احداث مرحلهاي در جهان اشاره كرده است. اين در حالي است كه بند امير در فارس (با قدمت 2500 سال كه 1000 سال پيش افزايش ارتفاع داشت)، سد كريت و سدهاي قديمي ديگر ايران در اين رابطه داراي قدمت و ارتفاع بيشتري ميباشند.
چندين قرن از افزايش ارتفاع بند امير و سد كريت گذشته است، ولي اكنون در پروژههاي عظيمي مانند سد Grand Dixence در سوئيس و Guri در ونزوئلا كه مايه افتخار تمدن امروز ميباشند از همان راهبرد استفاده شده است. افزايش ارتفاع سدها بيشتر به منظور تصحيح خطاهاي طراحي مانند تقويت، تعمير، افزايش اطلاعات پايه، افزايش ظرفيت سرريز، رسوب گذاري و افزايش نياز صورت گرفته است. احداث مرحلهاي، نه تنها انعطاف پذيري و تطبيق پذيري پروژههاي منابع آب را افزايش ميدهد، بلكه در كشورهاي جهان سوم كه نياز مبرم به سد وجود دارد، ولي منابع مالي محدودي در دست ميباشد، منافع قابل ملاحظهاي خواهد داشت.
با احداث مرحلهاي و بررسي پاسخ طبيعت به تغييرات ناشي از سد، ميتوان اثرات مخرب زيست محيطي سدها را حداقل كرد .(ICOLD,1988) متأسفانه بسياري از مهندسين سد ايراني از تجربيات ارزنده سد سازان قديم كشور، استفاده لازم را نكردهاند و اكنون احداث بسياري از سدهاي بزرگ كشور در حالي به اتمام ميرسد كه تنها درصد كمي از شبكه آبياري آنها احداث شده است.
3-4 توسعه پايدار
آورد سالانه و ماهانه رودخانه كريت داراي تغييرات ماهانه و سالانه نسبتاً كمي است (حداقل آورد سالانه در 50 سال، 50 درصد متوسط دراز مدت ميباشد). از طرف ديگر نياز كشاورزي در تمامي سال به علت اقليم خاص منطقه، وجود دارد. در نتيجه يك مخزن كوچك داراي اثر تنظيمي قابل ملاحظهاي است. مشخصاً اين امر ميتواند دليل اصلي احداث سد در مرحله اول و تنظيم آب كشاورزي براي بيش از 600 سال از طريق آبشستگي و افزايش ارتفاع باشد. در سدهاي قديمي بمنظور كاهش سرعت آب در مجراهاي خروجي از يك برج با آبگيرهايي در ترازهاي مختلف استفاده ميگرديد. برج آبگير سد كريت به ارتفاع 22 متر در فاصله 16 متري تكيه گاه چپ احداث شده و براي تخليه رسوب به وسيله آبشستگي مورد استفاده قرار گرفته است (شكل 4). 11 مجرا در فاصلههاي 2 متري و دو بازشدگي بر روي آبگير تعبيه شدهاند. اين مجراها به وسيله تنه درختان در اواخر پاييز بسته ميشدند. يك راه دسترسي به برج آبگيري از پايين دست سد وجود دارد. در اوايل بهار اين مجراها از بالا به پايين باز ميشدند. بازكردن مجــــراها خطرناك بوده و در50 سال گذشته 2 نفر در حين اين كار كشته شدند.
روستائيان با اختلاط آب و رسوب از طريق برج آبگيري اقدام به تخليه رسوب ميكردند. حجم ورودي رسوب به مخزن سد كريت در طي 700 سال حدود 3 تا 5 ميليون مترمكعب برآورد ميشود. حجم رسوب موجود حداكثر 1 م م م برآورد شده است. بنابراين 2 تا 4 م م م رسوب كه چند برابر حجم كل مخزن است از مخزن به وسيله آبشستگي و به منظور تضمين توسعه پايدار،
از مخزن تخليه شده است. در 50 سال گذشته و به خصوص بعد از زلزله فاجعه بار سال 1357 طبس كه در جريان آن روستاي كريت به طور كامل تخريب شد و 50 درصد جمعيت كشته شدند، تخليه رسوب از مخزن متوقف گرديد و با تجمع رسوبات در مخزن جنگلي از درختان گز در مخزن سد به وجود آمد. در حال حاضر به نظر ميرسد با استفاده از فنون امروزي مانند آبخيزداري، احداث سدهاي رسوبگير و تخليه رسوب از مخزن به وسيله آبشستگي، عمر مفيد سد را بتوان براي صدها سال ديگر افزايش داد. اين گزينه نسبت به گزينه احداث سد بتني 87 متري در بالادست سد داراي پارامترهاي اقتصادي بسيار بهتري است. همانطوري كه تجربه سد كريت نشان ميدهد به منظور تضمين توسعه پايدار تمام نسل ها بايستي در مديريت منابع سهيم باشند.
3-5 پايداري سازه اي
ابعاد سازهاي سد كريت به شرح زير ميباشد :
ارتفاع: 60 متر، طول تاج: 50 متر، ضخامت تاج: 2/1 متر (ضخامت سد در 20 متر بالايي ثابت است)
ابعاد تقريبي ضخامت سد در بستر رودخانه: 10 متر
همانطور كه قبلاً نيز اشاره شده است، سد به صورت مرحلهاي و با استفاده از مصالح مختلف احداث شده است، بنابراين پايداري سد در شرايط نادر مانند زلزله و روگذريهاي متعدد سيلاب، تعجب آور است. سد كريت زلزله مشهور طبس را با شدت 8/7 ريشتر (شكل 5) بدون كوچكترين خساراتي تجربه نموده است. 25000 نفر (50 درصد جمعيت) در اين منطقه (با تراكم پايين جمعيت) كشته شدند و دهكدههاي بسياري به طول كامل تخريب گرديد. با در دست بودن هندسه كامل سد،
تحليلهاي ديناميكي سد در زلزله سال 1978 ميتوانند اطلاعات بيشتري در مورد رفتار ديناميكي سدهاي ساخته شده با مصالح بنايي، در اختيار قرار دهند.
سد کرخه
موقعيت و مشخصات رودخانه کرخه
رودخانه كرخه از مناطق مياني و جنوب غربي رشته كوههاي زاگرس در نواحي غرب و شمال غرب كشور سرچشمه گرفته و پس از طي مسافتي در حدود 900 كيلومتر در امتداد شمال به جنوب ، سرانجام در مرز مشترك ايران و عراق به مرداب هورالعظيم مي رسد. رودخانه كرخه پس از رودخانه هاي كارون و دز سومين رودخانه بزرگ ايران از نقطه نظر آبدهي محسوب مي شود. حوزه آبريز رودخانه كرخه به وسعت حدود 43 هزار كيلومتر مربع ، بين 46 درجه و 57 دقيقه تا 49 درجه و 10 دقيقه طول شرقي و 31 درجه و 48 دقيقه تا 34 درجه و 58 دقيقه عرض شمالي واقع شده است و شامل استانهاي همدان ، كرمانشاه ، كردستان ، ايلام ، لرستان و خوزستان مي باشد.
سرشاخه هاي اصلي تشكيل دهنده رودخانه كرخه ، رودخانه هاي سيمره، كشكان، قره سو، گاماسياب و چرداول هستند. يكي از مشخصه هاي طبيعي رودخانه كرخه احتمال وقوع سيلاب و خطرات ناشي از آن است.
موقعيت سد مخزنی و نيروگاه برقآبی کرخه
سد مخزنی و نيروگاه برقآبی کرخه در فاصله 24 کيلومتری شمال غرب انديمشک در استان خوزستان ( در جنوب غربی ايران ) احداث گرديده است.
اين پروژه عظيم در 48 درجه و 7/8 دقيقه طول شرقی و نيز 32 درجه و 29/6 دقيقه شمال در منطقه کرخه واقع شده است. رودخانه کرخه در بالادست محور سد 90 درجه تغيير جهت داده و در نتيجه درياچه سد در سمت راست محور سد واقع گرديده است.
سوابق مطالعاتی پروژه کرخه
مطالعات طرح توسعه منابع آب و خاك حوزه آبريز رودخانه كرخه به منظور آبياري اراضي شمال غربي دشت خوزستان از سال 1335 ( 1956 ميلادي ) توسط شركت آمريكائي عمران و منابع (Development and Resourses Corporation) آغاز گرديد. متعاقب آن شركتهاي ايراني و خارجي مطالعاتي در رابطه با سد سازي روي اين رودخانه به شرح ذيل انجام داده اند:
● مطالعات مرحله شناخت توسعه آبياري استانهاي كردستان و كرمانشاه از حوزه بالادست رودخانه كرخه (بالادست پاي پل) توسط شركت انگليسي Sir Alexander Gibs در سال 1345 (1966 ميلادي) انجام شده است.
● دو شركت آب و خاك (ايراني) و الكتروكنسولت (ايتاليائي) در سال 1347 (1969 ميلادي) مطالعات تكميلي انجام دادند.
مطالعات امكان يابي سد مخزني كرخه توسط مهندسين مشاور عمران و منابع آب ايران (D&R) انجام شد و در سال 1358 احداث سد مخزني بنام كرخه صفر واقع در 54 كيلومتري بالادست پاي پل، پيشنهاد شد.
● پس از پيروزي انقلاب اسلامي مطالعاتي نيز توسط سازمان جهاد سازندگي انجام شد.
● در سال 1367 مطالعات تكميلي مرحله اول سد مخزني كرخه صفر به مهندسين مشاور مهاب قدس واگذار گرديد.
طي سالهاي 69-1368 (90-1989)، شركت مهندسين مشاور مهاب قدس به موازات انجام طراحي هاي تكميلي محور كرخه صفر و به منظور يافتن محورهاي مناسب تر از محور كرخه صفر كه داراي طول 6/7 كيلومتر و حجم بدنه بسيار زياد 85/72 ميليون متر مكعب بود، با همكاري شركتي از كشور چين بنام كايتك (CAITEC)، 5 محور ديگر بنامهاي D1, C, B, A و D2 را مطالعه كردند. پس از بررسيهاي مقدماتي، از بين محورهاي فوق دو محور A و C جهت مقايسه با محور كرخه صفر انتخاب شدند و پس از بررسيهاي دقيق تر زمين شناسي و حفر گمانه هاي اكتشافي، طراحي اوليه براي هر دو محور A و C انجام شد.
در نهايت گزينه محور C واقع در 21 كيلومتري شمال غربي انديمشك و 12 كيلومتري بالادست پلنادري (در طول جغرافيايي 48 درجه و 7/8 دقيقه شرقي و عرض جغرافيايي 32 درجه و 29/6 دقيقه شمالي) به علت شرايط ژئوتكنيكي مناسب تر و وجود منابع قرضه و مصالح مناسب كافي، و به علت داشتن شرايط مناسب براي انحراف آب و عمليات ساختماني، بهترين گزينه شناخته شد.
اهداف پروژه کرخه
● تأمين و تنظيم آب جهت آبياري 320 هزار هكتار از أراضى پايين دست ، دشتهاي پاي پل (اوان - ارايض - دوسالق و باغه) و همچنين دشتهاي حميديه ، قدس ، دشت آزادگان ، دشت عباس ، فكه و عين خوش واقع در شمال غربي و غرب استان خوزستان
● توليد انرژي برقابي به ميزان 934 گيگا وات ساعت در سال
● كنترل سيلهاي مخرب رودخانه و جلوگيري از خسارات ناشي از آن
رودخانه كرخه از مناطق مياني و جنوب غربي رشته كوههاي زاگرس در نواحي غرب و شمال غرب كشور سرچشمه گرفته و پس از طي مسافتي در حدود 900 كيلومتر در امتداد شمال به جنوب ، سرانجام در مرز مشترك ايران و عراق به مرداب هورالعظيم مي رسد. رودخانه كرخه پس از رودخانه هاي كارون و دز سومين رودخانه بزرگ ايران از نقطه نظر آبدهي محسوب مي شود. حوزه آبريز رودخانه كرخه به وسعت حدود 43 هزار كيلومتر مربع ، بين 46 درجه و 57 دقيقه تا 49 درجه و 10 دقيقه طول شرقي و 31 درجه و 48 دقيقه تا 34 درجه و 58 دقيقه عرض شمالي واقع شده است و شامل استانهاي همدان ، كرمانشاه ، كردستان ، ايلام ، لرستان و خوزستان مي باشد.
سرشاخه هاي اصلي تشكيل دهنده رودخانه كرخه ، رودخانه هاي سيمره، كشكان، قره سو، گاماسياب و چرداول هستند. يكي از مشخصه هاي طبيعي رودخانه كرخه احتمال وقوع سيلاب و خطرات ناشي از آن است.
موقعيت سد مخزنی و نيروگاه برقآبی کرخه
سد مخزنی و نيروگاه برقآبی کرخه در فاصله 24 کيلومتری شمال غرب انديمشک در استان خوزستان ( در جنوب غربی ايران ) احداث گرديده است.
اين پروژه عظيم در 48 درجه و 7/8 دقيقه طول شرقی و نيز 32 درجه و 29/6 دقيقه شمال در منطقه کرخه واقع شده است. رودخانه کرخه در بالادست محور سد 90 درجه تغيير جهت داده و در نتيجه درياچه سد در سمت راست محور سد واقع گرديده است.
سوابق مطالعاتی پروژه کرخه
مطالعات طرح توسعه منابع آب و خاك حوزه آبريز رودخانه كرخه به منظور آبياري اراضي شمال غربي دشت خوزستان از سال 1335 ( 1956 ميلادي ) توسط شركت آمريكائي عمران و منابع (Development and Resourses Corporation) آغاز گرديد. متعاقب آن شركتهاي ايراني و خارجي مطالعاتي در رابطه با سد سازي روي اين رودخانه به شرح ذيل انجام داده اند:
● مطالعات مرحله شناخت توسعه آبياري استانهاي كردستان و كرمانشاه از حوزه بالادست رودخانه كرخه (بالادست پاي پل) توسط شركت انگليسي Sir Alexander Gibs در سال 1345 (1966 ميلادي) انجام شده است.
● دو شركت آب و خاك (ايراني) و الكتروكنسولت (ايتاليائي) در سال 1347 (1969 ميلادي) مطالعات تكميلي انجام دادند.
مطالعات امكان يابي سد مخزني كرخه توسط مهندسين مشاور عمران و منابع آب ايران (D&R) انجام شد و در سال 1358 احداث سد مخزني بنام كرخه صفر واقع در 54 كيلومتري بالادست پاي پل، پيشنهاد شد.
● پس از پيروزي انقلاب اسلامي مطالعاتي نيز توسط سازمان جهاد سازندگي انجام شد.
● در سال 1367 مطالعات تكميلي مرحله اول سد مخزني كرخه صفر به مهندسين مشاور مهاب قدس واگذار گرديد.
طي سالهاي 69-1368 (90-1989)، شركت مهندسين مشاور مهاب قدس به موازات انجام طراحي هاي تكميلي محور كرخه صفر و به منظور يافتن محورهاي مناسب تر از محور كرخه صفر كه داراي طول 6/7 كيلومتر و حجم بدنه بسيار زياد 85/72 ميليون متر مكعب بود، با همكاري شركتي از كشور چين بنام كايتك (CAITEC)، 5 محور ديگر بنامهاي D1, C, B, A و D2 را مطالعه كردند. پس از بررسيهاي مقدماتي، از بين محورهاي فوق دو محور A و C جهت مقايسه با محور كرخه صفر انتخاب شدند و پس از بررسيهاي دقيق تر زمين شناسي و حفر گمانه هاي اكتشافي، طراحي اوليه براي هر دو محور A و C انجام شد.
در نهايت گزينه محور C واقع در 21 كيلومتري شمال غربي انديمشك و 12 كيلومتري بالادست پلنادري (در طول جغرافيايي 48 درجه و 7/8 دقيقه شرقي و عرض جغرافيايي 32 درجه و 29/6 دقيقه شمالي) به علت شرايط ژئوتكنيكي مناسب تر و وجود منابع قرضه و مصالح مناسب كافي، و به علت داشتن شرايط مناسب براي انحراف آب و عمليات ساختماني، بهترين گزينه شناخته شد.
اهداف پروژه کرخه
● تأمين و تنظيم آب جهت آبياري 320 هزار هكتار از أراضى پايين دست ، دشتهاي پاي پل (اوان - ارايض - دوسالق و باغه) و همچنين دشتهاي حميديه ، قدس ، دشت آزادگان ، دشت عباس ، فكه و عين خوش واقع در شمال غربي و غرب استان خوزستان
● توليد انرژي برقابي به ميزان 934 گيگا وات ساعت در سال
● كنترل سيلهاي مخرب رودخانه و جلوگيري از خسارات ناشي از آن
سد کرخه ۲سد کرخه 2
توپوگرافي
رودخانه كرخه در بالادست ايستگاه هيدرومتري پاي پل از ميان تپه ماهورها و اراضي كوهستاني گذشته ولي در پايين دست اين ايستگاه وارد دشت هموار و گسترده خوزستان ميگردد.محل انتخابي سد مخزني كرخه در پايين ترين نقطه در طول رودخانه قرار دارد.
رودخانه كرخه در بالادست محور سد تقريبا 90 درجه تغيير جهت داده و درياچه سد عمدتا در سمت راست محور واقع ميگردد. به لحاظ شيب نسبتا كم رودخانه ، درياچه سد از گستردگي و حجم قابل ملاحظه اي برخوردار است. شيب تكيه گاه چپ در محل محور سد ، بسيار تند است ولي در جناح راست سد تكيه گاه از شيب ملايمي برخوردار مي باشد. در ساحل چپ آبراهه نسبتا بزرگي با فاصله حدود 200 متري بالادست محور سد به رودخانه وارد مي شود و در پايين دست محور نيز آبراهه كوچكتري وجود دارد كه نيروگاه سد در جناح چپ در همين آبراهه جانمايي گرديده است . عرض بستر رودخانه در تراز 115 متر از سطح دريا حدود 120 متر مي باشد. در ساحل راست سه تراس با عرضهاي 80-120 متر ، 60 متر و 250-300 متر به ترتيب در رقوم 125 ، 135 و 145 متر از سطح دريا ديده مي شود. مسير سرريز در جناح راست با زاويه حدود 60 درجه آبراهه فوق را قطع مي كند.علاوه بر آبراهه فوق ، آبراهه ديگري نيز در بالادست محور سد در جناح راست وجود دارد.
هواشناسي
حوزه آبريز رودخانه كرخه به لحاظ وسعت بسيار زياد از شرايط آب و هوايي متنوعي برخوردار است. دشت خوزستان و قسمت هاي جنوبي حوزه ، نيمه خشك با زمستانهاي ملايم و تابستانهاي گرم و طولاني است . در حاليكه بخشهاي شمالي و مناطق كوهستاني داراي زمستانهاي سرد و تابستانهاي ملايم مي باشند. درجه حرارت در سطح حوزه نيز متغيربوده و از حداقل منهاي 25 درجه تا حداكثر 50 درجه سانتي گراد در طول سال تغيير مي نمايد.
متوسط سالانه ريزشهاي جوي در حوزه آبريز كرخه 300 تا 800 ميلي متر در سال متغير بوده است و معمولا نيمي از كل بارندگي سالانه در زمستان نازل مي شود و پس از آن بيشترين بارندگي مربوط به فصل پاييز و بهار مي باشد.
از نظر آب و هوايي حوزه آبريز كرخه به اقليم ويژه درياي مديترانه تعلق دارد. ميزان متوسط بارش ساليانه در محل سد مخزني حدود 6/290 ميليمتر و حداكثر بارش ساليانه حدود 588 ميليمتر بوده است كه متعلق به سال 55-1354 ميباشد. ميزان متوسط ساليانه درجه حرارت هوا در محل سد حدود 6/24 درجه سانتي گراد و بالاترين و پايين ترين ميزان درجه حرارت به ترتيب 2/4- و 6/53 درجه سانتي گراد گزارش شده است . متوسط تبخير ساليانه از سطح آزاد آب حدود 2079 ميليمتر مي باشد و ميزان متوسط نم نسبي ساليانه حدود 5/45 درصد است . تعداد روزهاي يخبندان در محل طرح بسيار كم و معادل 5/4 روز در سال مي باشد. سرعت متوسط باد در محل طرح 5/2 متر بر ثانيه و حداكثر سرعت مشاهده اي در محل طرح 2/41 متر بر ثانيه با جهت غالب غرب بوقوع پيوسته است . ميزان ساعات آفتا بي بطور متوسط 7/2762 ساعت در سال مي باشد.
هيدرولوژي
47 ايستگاه هيدرومتري بر روي رودخانه كرخه و شاخه هاي اصلي آن وجود دارد. مساحت حوزه رودخانه كرخه در محل ايستگاه هيدرومتري پاي پل 41740 كيلومتر مربع و مساحت حوزه بين اين ايستگاه و محور سد در حدود 63 كيلومتر مربع مي باشد. با توجه به ناچيز بودن مساحت حوزه حد فاصل محل سد مخزني و ايستگاه پاي پل نتايج محاسبات و تجزيه و تحليل آماري اين ايستگاه ، مستقيما در طراحي سد مخزني به كار گرفته شده است.
متوسط حجم آورد سالانه رودخانه در ايستگاه هيدرومتري پاي پل بالغ بر 5916 ميليون متر مكعب است و متوسط آبدهي دراز مدت ساليانه در اين ايستگاه معادل 188 متر مكعب بر ثانيه است . توزيع زماني رواناب در طي سال بسيار نايكنواخت مي باشد. بيش از 64% درصد از كل رواناب ساليانه در 4 ماه بهمن تا ارديبهشت ماه رخ مي دهد و حداكثر رواناب ماهيانه مربوط به فروردين ماه است.
سيلاب
آمار موجود نشان ميدهد كه سيلابها در ماههاي مرطوب سال، يعني از آبان تا ارديبهشت به وقوع مي پيوندند. سيلهاي بزرگ اكثرا در ماههاي اسفند، فروردين و ارديبهشت اتفاق مي افتند كه از ميان آنها سيلابهاي فروردين بزرگترين ميباشند.
حداكثر سيلاب محتمل (p.m.f)
در محل سد مخزني كرخه، حداكثر سيلاب محتمل 23670 متر مكعب در ثانيه و معادل حجم سيلابي حدود 1/8 ميليارد مترمكعب در طول يك دوره 12 روزه برآورد شده است.
حداكثر بارندگي محتمل (p.m.p)
حداكثر بارندگي محتمل براي يك دوره 7 روزه 280 ميليمتر بدون محاسبه ذوب بر تعيين شده است.
كيفيت آب
چون هدف اصلي پروژه كرخه تامين آب زراعي است و با توجه به آنكه ميزان تبخير در حوزه آبريز رودخانه كرخه رقم بالايي معادل 3500 ميليمتر در سال و ميزان بارندگي سالانه 588 ميليمتر مي باشد ، به مسئله شوري در مطالعات كيفيت آب توجه خاصي مبذول شده است.
جهت برآورد كيفيت آب، از استاندارد فائو و براي مصرف آب شرب از دياگرام شولر استفاده شده است.
براي مصرف زارعي ، 29% نمونه هاي tds و 38% نمونه هاي كلر در ايستگاه پاي پل و 55% درصد نمونه هاي tds و 57% نمونه هاي كلر در ايستگاه حميديه نمايانگر خطر كم تا شديد براي مصارف كشاورزي در دوره خشك تير تا آذر ماه مي باشد. t.h , tds (سختي كل) نمونه هاي بررسي شده در ايستگاههاي فوق براي سلامت انسان اثر سوئي نداشته و موارديكه براي سلامت مضر مي باشند عمدتا مربوط به باكتريها ، انواع ميكربها و غيره است. كليه نمونه هاي آب در دوره هاي خشك و مرطوب از نظر شرب با توجه به موارد ذكر شده قابل قبول مي باشد.
رسوب گذاري در مخزن
رودخانه كرخه داراي مقدار زيادي رسوب مي باشد. براي محاسبات پروفيل رسوب در مخزن سد كرخه از برنامه hec6 استفاده شده است . اين مدل ابتدا توسط توزيع واقعي رسوبات كه در مخزن سد دز برداشت گرديده ، كاليبره شده و سپس براي برآورد توزيع رسوبات در مخزن سد كرخه شبيه سازي شده است.
رودخانه كرخه داراي 43 سال آمار آبدهي روزانه و 17 سال آمار رسوب مواد معلق در ايستگاه پاي پل مي باشد. بر اساس اين اطلاعات آمار رسوب روزانه مواد معلق در ايستگاه پاي پل براي يك دوره 43 ساله محاسبه و علاوه بر آن دانه بندي مواد معلق نيز در سال 1368 گرد آوري شده است.
براي رقوم نرمال 220 متر از سطح دريا ، كل مواد رسوب گذاري شده در يك دوره زماني 50 ساله برابر 5/1730 ميليون تن برآورد شده است.
برنامه ريزي منابع آب
هدف مطالعات برنامه ريزي منابع آب بهره برداري از پتانسيل منابع آب جهت تامين نيازهاي كشاورزي ، توليد نيرو و ساير منافع جنبي و تعيين حداكثر رقوم نرمال مخزن ، حداقل سطح بهره برداري از مخزن و تعيين حدود سطح قابل توسعه اراضي تحت پوشش شبكه آبياري ، قدرت نصب نيروگاه و حجم كنترل سيلاب مي باشد.
كل پتانسيل اراضي قابل آبياري در سيستم سد كرخه در حدود 110000 هكتار در مجموعه طرحهاي كرخه عليا (55000 هكتار درطرح دشتهاي پاي پل شامل دشتهاي اوان، دوسالق، ارايض و باغه، 17000 هكتاردر طرح دشت عباس و 38000 هكتار در طرح دشتهاي فكه، عين خوش و موسيان)، 195000 هكتار در مجموعه طرح هاي كرخه سفلي (60000 هكتار در طرح دشت آزادگان، 40000 هكتار در طرح جنوب كرخه نور، 30000 هكتار در طرح توسعه جنوب كرخه و شمال هوفل و 65000 هكتار در طرح شهيد چمران) و 35000 هكتار در مجموعه طرحهاي متفرقه (20000 هكتار در طرح حميديه، قدس و زمزم ، و 15000 هكتار در اراضي حقابه بر شمال كرخه) قراردارند.
آبياري دشتهاي پاي پل شامل دشتهاي اوان، ارايض، دوسالق و باغه از طريق سد تنظيمي پاي پل واقع در 10 كيلومتري پائين دست سد كرخه و آبياري دشتهاي عباس فكه و عين خوش مستقيما از درياچه سد كرخه و بوسيله تونل انتقال دشت عباس انجام يشود.
آبياري دشتهاي حميديه، قدس، آزادگان و كرخه نور نيز، از طريق سد تنظيمي حميديه انجام ميشود
رودخانه كرخه در بالادست ايستگاه هيدرومتري پاي پل از ميان تپه ماهورها و اراضي كوهستاني گذشته ولي در پايين دست اين ايستگاه وارد دشت هموار و گسترده خوزستان ميگردد.محل انتخابي سد مخزني كرخه در پايين ترين نقطه در طول رودخانه قرار دارد.
رودخانه كرخه در بالادست محور سد تقريبا 90 درجه تغيير جهت داده و درياچه سد عمدتا در سمت راست محور واقع ميگردد. به لحاظ شيب نسبتا كم رودخانه ، درياچه سد از گستردگي و حجم قابل ملاحظه اي برخوردار است. شيب تكيه گاه چپ در محل محور سد ، بسيار تند است ولي در جناح راست سد تكيه گاه از شيب ملايمي برخوردار مي باشد. در ساحل چپ آبراهه نسبتا بزرگي با فاصله حدود 200 متري بالادست محور سد به رودخانه وارد مي شود و در پايين دست محور نيز آبراهه كوچكتري وجود دارد كه نيروگاه سد در جناح چپ در همين آبراهه جانمايي گرديده است . عرض بستر رودخانه در تراز 115 متر از سطح دريا حدود 120 متر مي باشد. در ساحل راست سه تراس با عرضهاي 80-120 متر ، 60 متر و 250-300 متر به ترتيب در رقوم 125 ، 135 و 145 متر از سطح دريا ديده مي شود. مسير سرريز در جناح راست با زاويه حدود 60 درجه آبراهه فوق را قطع مي كند.علاوه بر آبراهه فوق ، آبراهه ديگري نيز در بالادست محور سد در جناح راست وجود دارد.
هواشناسي
حوزه آبريز رودخانه كرخه به لحاظ وسعت بسيار زياد از شرايط آب و هوايي متنوعي برخوردار است. دشت خوزستان و قسمت هاي جنوبي حوزه ، نيمه خشك با زمستانهاي ملايم و تابستانهاي گرم و طولاني است . در حاليكه بخشهاي شمالي و مناطق كوهستاني داراي زمستانهاي سرد و تابستانهاي ملايم مي باشند. درجه حرارت در سطح حوزه نيز متغيربوده و از حداقل منهاي 25 درجه تا حداكثر 50 درجه سانتي گراد در طول سال تغيير مي نمايد.
متوسط سالانه ريزشهاي جوي در حوزه آبريز كرخه 300 تا 800 ميلي متر در سال متغير بوده است و معمولا نيمي از كل بارندگي سالانه در زمستان نازل مي شود و پس از آن بيشترين بارندگي مربوط به فصل پاييز و بهار مي باشد.
از نظر آب و هوايي حوزه آبريز كرخه به اقليم ويژه درياي مديترانه تعلق دارد. ميزان متوسط بارش ساليانه در محل سد مخزني حدود 6/290 ميليمتر و حداكثر بارش ساليانه حدود 588 ميليمتر بوده است كه متعلق به سال 55-1354 ميباشد. ميزان متوسط ساليانه درجه حرارت هوا در محل سد حدود 6/24 درجه سانتي گراد و بالاترين و پايين ترين ميزان درجه حرارت به ترتيب 2/4- و 6/53 درجه سانتي گراد گزارش شده است . متوسط تبخير ساليانه از سطح آزاد آب حدود 2079 ميليمتر مي باشد و ميزان متوسط نم نسبي ساليانه حدود 5/45 درصد است . تعداد روزهاي يخبندان در محل طرح بسيار كم و معادل 5/4 روز در سال مي باشد. سرعت متوسط باد در محل طرح 5/2 متر بر ثانيه و حداكثر سرعت مشاهده اي در محل طرح 2/41 متر بر ثانيه با جهت غالب غرب بوقوع پيوسته است . ميزان ساعات آفتا بي بطور متوسط 7/2762 ساعت در سال مي باشد.
هيدرولوژي
47 ايستگاه هيدرومتري بر روي رودخانه كرخه و شاخه هاي اصلي آن وجود دارد. مساحت حوزه رودخانه كرخه در محل ايستگاه هيدرومتري پاي پل 41740 كيلومتر مربع و مساحت حوزه بين اين ايستگاه و محور سد در حدود 63 كيلومتر مربع مي باشد. با توجه به ناچيز بودن مساحت حوزه حد فاصل محل سد مخزني و ايستگاه پاي پل نتايج محاسبات و تجزيه و تحليل آماري اين ايستگاه ، مستقيما در طراحي سد مخزني به كار گرفته شده است.
متوسط حجم آورد سالانه رودخانه در ايستگاه هيدرومتري پاي پل بالغ بر 5916 ميليون متر مكعب است و متوسط آبدهي دراز مدت ساليانه در اين ايستگاه معادل 188 متر مكعب بر ثانيه است . توزيع زماني رواناب در طي سال بسيار نايكنواخت مي باشد. بيش از 64% درصد از كل رواناب ساليانه در 4 ماه بهمن تا ارديبهشت ماه رخ مي دهد و حداكثر رواناب ماهيانه مربوط به فروردين ماه است.
سيلاب
آمار موجود نشان ميدهد كه سيلابها در ماههاي مرطوب سال، يعني از آبان تا ارديبهشت به وقوع مي پيوندند. سيلهاي بزرگ اكثرا در ماههاي اسفند، فروردين و ارديبهشت اتفاق مي افتند كه از ميان آنها سيلابهاي فروردين بزرگترين ميباشند.
حداكثر سيلاب محتمل (p.m.f)
در محل سد مخزني كرخه، حداكثر سيلاب محتمل 23670 متر مكعب در ثانيه و معادل حجم سيلابي حدود 1/8 ميليارد مترمكعب در طول يك دوره 12 روزه برآورد شده است.
حداكثر بارندگي محتمل (p.m.p)
حداكثر بارندگي محتمل براي يك دوره 7 روزه 280 ميليمتر بدون محاسبه ذوب بر تعيين شده است.
كيفيت آب
چون هدف اصلي پروژه كرخه تامين آب زراعي است و با توجه به آنكه ميزان تبخير در حوزه آبريز رودخانه كرخه رقم بالايي معادل 3500 ميليمتر در سال و ميزان بارندگي سالانه 588 ميليمتر مي باشد ، به مسئله شوري در مطالعات كيفيت آب توجه خاصي مبذول شده است.
جهت برآورد كيفيت آب، از استاندارد فائو و براي مصرف آب شرب از دياگرام شولر استفاده شده است.
براي مصرف زارعي ، 29% نمونه هاي tds و 38% نمونه هاي كلر در ايستگاه پاي پل و 55% درصد نمونه هاي tds و 57% نمونه هاي كلر در ايستگاه حميديه نمايانگر خطر كم تا شديد براي مصارف كشاورزي در دوره خشك تير تا آذر ماه مي باشد. t.h , tds (سختي كل) نمونه هاي بررسي شده در ايستگاههاي فوق براي سلامت انسان اثر سوئي نداشته و موارديكه براي سلامت مضر مي باشند عمدتا مربوط به باكتريها ، انواع ميكربها و غيره است. كليه نمونه هاي آب در دوره هاي خشك و مرطوب از نظر شرب با توجه به موارد ذكر شده قابل قبول مي باشد.
رسوب گذاري در مخزن
رودخانه كرخه داراي مقدار زيادي رسوب مي باشد. براي محاسبات پروفيل رسوب در مخزن سد كرخه از برنامه hec6 استفاده شده است . اين مدل ابتدا توسط توزيع واقعي رسوبات كه در مخزن سد دز برداشت گرديده ، كاليبره شده و سپس براي برآورد توزيع رسوبات در مخزن سد كرخه شبيه سازي شده است.
رودخانه كرخه داراي 43 سال آمار آبدهي روزانه و 17 سال آمار رسوب مواد معلق در ايستگاه پاي پل مي باشد. بر اساس اين اطلاعات آمار رسوب روزانه مواد معلق در ايستگاه پاي پل براي يك دوره 43 ساله محاسبه و علاوه بر آن دانه بندي مواد معلق نيز در سال 1368 گرد آوري شده است.
براي رقوم نرمال 220 متر از سطح دريا ، كل مواد رسوب گذاري شده در يك دوره زماني 50 ساله برابر 5/1730 ميليون تن برآورد شده است.
برنامه ريزي منابع آب
هدف مطالعات برنامه ريزي منابع آب بهره برداري از پتانسيل منابع آب جهت تامين نيازهاي كشاورزي ، توليد نيرو و ساير منافع جنبي و تعيين حداكثر رقوم نرمال مخزن ، حداقل سطح بهره برداري از مخزن و تعيين حدود سطح قابل توسعه اراضي تحت پوشش شبكه آبياري ، قدرت نصب نيروگاه و حجم كنترل سيلاب مي باشد.
كل پتانسيل اراضي قابل آبياري در سيستم سد كرخه در حدود 110000 هكتار در مجموعه طرحهاي كرخه عليا (55000 هكتار درطرح دشتهاي پاي پل شامل دشتهاي اوان، دوسالق، ارايض و باغه، 17000 هكتاردر طرح دشت عباس و 38000 هكتار در طرح دشتهاي فكه، عين خوش و موسيان)، 195000 هكتار در مجموعه طرح هاي كرخه سفلي (60000 هكتار در طرح دشت آزادگان، 40000 هكتار در طرح جنوب كرخه نور، 30000 هكتار در طرح توسعه جنوب كرخه و شمال هوفل و 65000 هكتار در طرح شهيد چمران) و 35000 هكتار در مجموعه طرحهاي متفرقه (20000 هكتار در طرح حميديه، قدس و زمزم ، و 15000 هكتار در اراضي حقابه بر شمال كرخه) قراردارند.
آبياري دشتهاي پاي پل شامل دشتهاي اوان، ارايض، دوسالق و باغه از طريق سد تنظيمي پاي پل واقع در 10 كيلومتري پائين دست سد كرخه و آبياري دشتهاي عباس فكه و عين خوش مستقيما از درياچه سد كرخه و بوسيله تونل انتقال دشت عباس انجام يشود.
آبياري دشتهاي حميديه، قدس، آزادگان و كرخه نور نيز، از طريق سد تنظيمي حميديه انجام ميشود
سد کرخه۳سد کرخه 3
زمين شناسيسد مخزني كرخه در حاشيه جنوب غربي بخش چين خورده رشته كوههاي زاگرس قرار گرفته است. تپه و بلنديهاي منطقه از كنگلومراي سازند بختياري و رسوبات نرم سازند آغاجاري تشكيل شده است بخش عمده بالادست و ناحيه مخزن از سازند آغاجاري تشكيل يافته كه از تناوب لايه هاي ماسه سنگ و گل سنگ تشكيل شده است و به سمت بالا داراي لايه هاي ميكرو كنگلومرايي است. قسمت بالايي اين سازند را بخش لهبري تشكيل مي دهد كه تناوبي از ماسه سنگ و گل سنگ مي باشد و وضعيت مناسبي را براي ايجاد سفره هاي تحت فشار، پديد آورده است.
بخش پايين دست درياچه تا محور سد را كنگلومراي بختياري با سيمان ضعيف تشكيل مي دهد. كنگلومراي بختياري به دو واحد سنگي BK1 و BK2 تقسيم شده است كه توسط يك لايه گل سنگي از هم جدا شده اند. واحد BK1 بخش پايين سازند بختياري را تشكيل مي دهد و علاوه بر لايه هاي گل سنگي داراي عدسي هاي ماسه سنگي نيز ميباشد. واحد BK2 ، بخش بالايي سازند بختياري را بوجود مي آورد كه متشكل از كنگلومراي يك پارچه با عدسي هاي ماسه سنگي و گل سنگي است.
ناحيه مورد مطالعه در پلاتفرم عربي واقع است. ساختگاه سد و درياچه آن در قسمت شمال فروافتادگي دالپري قراردارد. شيب لايه ها 12-7 درجه در منتهي اليه درياچه و 4-3 درجه در نزديكي ساختگاه مي باشد. نظر باينكه شيب لايه بندي ها كم و نا پيوستگي ها نيز نادر مي باشند، زمين لغزه اي در حاشيه درياچه آتي مشاهده نشده است . ريزش در شيرواني هاي كنگلومرايي درياچه محتمل است ولي روند آن آهسته و مداوم پيش بيني شده و ايمني سازه هاي هيدروليكي را به مخاطره نخواهد انداخت.
لرزه خيزي
از نقطه نظر لرزه زمين ساخت ، ساختگاه سد كرخه در ايالت زاگرس كه يكي از فعالترين مناطق لرزه زمين ساخت ايران است ، واقع شده است . اين ايالت در گذشته شاهد رويداد زمين لرزه هاي شديدي بوده و موجب تلفات جاني و مالي فراواني شده است .
بررسي لرزه زمين ساخت گستره پيرامون ساختگاه سد كرخه نمايانگر حضور گسل هاي توانمندي در گستره طرح مي باشد. گسل لهبري داراي بيشترين پتانسيل لرزه زايي در اين گستره مي باشد و در اثر جنبش آن بيشترين جنبش نيرومند در ساختگاه سد كرخه ايجاد مي شود.
در آناليز خطر زمين لرزه ساختگاه سد كرخه ، روشهاي تحليلي ، احتمالاتي و آماري مورد استفاده قرار گرفته است . همچنين بدليل ويژگيهاي خاص ايالت لرزه زمين ساخت زاگرس و حضور گسل هاي پي سنگي كه برروي سطح زمين رخنمون ندارند از مدل زمين لرزه شناور نيز استفاده شده است . با بكارگيري روشهاي مذكور پارامترهاي سطوح مختلف لرزه اي بشرح ذيل پيشنهاد شده است .
جدول به شکل زیر ارائه می شود:
سطح جنبش زمين
زمين لرزه مبناي طرح (DBE)
بيشينه زمين لرزه طرح(MDE)
سطح بيشينه باور كردني (MCE)
بيشينه شتاب افقي (برحسب g)
23/0
28/0
40/0
بيشينه شتاب قائم (برحسب g)
12/0
18/0
30/0
در مطالعه لرزه خيزي و آناليز خطر زمين لرزه سد كرخه با بهره گيري از مجموعه شتابنگاشتهاي مناسب ، آناليز آماري انجام شده و طيف پاسخ شبه شتاب افقي و قائم براي سطوح مختلف لرزه اي پيشنهاد شده است . همچنين براي سطح لرزه اي سه شتاب نگاشت به مقياس درآمده و براي استفاده در آناليز ديناميكي ارائه شده است .
مطالعه خطر زمين لرزه با استفاده از روشهاي احتمالي انجام گرفته و شتاب افقي بيشينه زمين لرزه طرح (MDE) و زمين لرزه مبناي طرح (DBE) به ترتيب معادل 382 (معادل g39/0) و 251 (معادل g25/0) سانتي متر بر مجذور ثانيه پيشنهاد شده است كه در طراحي سد و سازه هاي هيدروليكي مورد استفاده قرار گرفته است .
بمنظور مطالعه لرزه خيزي گستره طرح در هنگام ساخت، آبگيري و بهره برداري، اقدام به طراحي شبكه هاي لرزه نگاري و شتابنگاري پيرامون ساختگاه سد كرخه شده است.
شبكه لرزه نگاري سد كرخه، شامل پنج ايستگاه لرزه نگاري است، كه به منطور دستيابي به بيشترين پوشش جغرافيائي، حتي الامكان متقارن در اطراف ساختگاه سد و در گستره اي به شعاع تقريبي 25 كيلومتر، در نظر گرفته شده است. يك ايستگاه سه مؤلفه اي در مركز شبكه و در نزديكي ساختگاه سد طراحي گرديده و چهار ايستگاه ديگر، از نوع ايستگاههاي تك مؤلفه اي بوده و بصورت تله متريك اطلاعات خود را از طريق يك فرستنده راديوئي، بطور مداوم به مركز كنترل شبكه ارسال ميدارند. اطلاعات دريافت شده از پنج ايستگاه، در مركز كنترل اصلي شبكه، مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته و بدين ترتيب، دستيابي به پارامترهاي مختلف زمين لرزه هاي مختلف روي داده نظير مركز، عمق كانون، بزرگي و زمان دقيق وقوع آن ميسر ميگردد. شبكه هاي لرزه نگاري معمولا چند سال قبل از احداث سد در منطقه نصب ميگردند تا با مشخص كردن لرزه خيزي گستره طرح قبل از زمان ساخت بتوان اثر آبگيري سد را در روي داد زمين لرزه هاي القائي بدست آورد.
شبكه شتابنگاري سد كرخه نيز، كه به منظور اندازه گيري جنبش نيرومند زمين (Strong motion) طراحي گرديده شامل شش دستگاه شتابنگار سه مؤلفه اي است كه در بخشهاي مختلف بدنه سد قرار گرفته اند.
يك دستگاه در تكيه گاه چپ، يك دستگاه در تكيه گاه راست، سه دستگاه در روي برمهاي مختلف بدنه (نزديك پي، اواسط بدنه و تاج سد) و يك دستگاه نيز به عنوان دستگاه آزاد (Free Field) خارج از بدنه سد در نظر گرفته شده است. اين دستگاهها از نوع ديجيتال بوده و قادرند در صورت وقوع زمينلرزه هاي متوسط و بزرگ در منطقه شتاب ناشي از آن را ثبت نمايند.
مخزن سد (درياچه)
◦ حجم مخزن در ترازبهره برداري220 متر:8/5346ميليون مترمكعب (قبل از رسوبگذاري)
◦ حجم مخزن در حداقل تراز بهره برداري (تراز 160 متر) : 430 ميليون مترمكعب
◦ حجم مفيد مخزن : 81/3903 ميليون مترمكعب (بعد از رسوب گذاري)
◦ حجم غير مفيد مخزن : 1443 ميليون مترمكعب
◦ تراز آب در هنگام وقوع سيل حداكثر (P.M.F) : 7/230 متر
◦ مساحت درياچه در تراز بهره برداري 220 متر : 47/162 كيلومتر مربع
◦ طول درياچه در تراز بهره برداري 220 متر : حدود 60 كيلومتر
شرکتهای همکار
جدول به صورت زیر ارائه می شود:
پیمــــــــــــــــانکار
پــــــــروژه
قرارگاه بازسازی خاتم الانبیاء( شرکت مهندسی سپاسد)سیستم انحرافشرکت عمران و راه سازی ایرانراه دسترسیL1قرارگاه بازسازی خاتم الانبیاء( شرکت مهندسی سپاسد)راه دسترسیL2قرارگاه بازسازی خاتم الانبیاء( شرکت مهندسی سپاسد)بدنه سرریزشرکت جهاد توسعه منابع آب تونلهای آب برنیروگاه وکانال پایاب نیروگاه شرکت ساختمانی سابساختمان نیروگاه و کالورت پایاب نیروگاهقرارگاه بازسازی خاتم الانبیاء( موسسه حراء)تونل انتقال آب دشت عباسشرکت نصب نیروساختمان پست 400 کیلو ولتشرکت فرآب (با همکاری شرکتهای آذر آب ، فردیس ، کرمان تابلو ، هپکو ، ماشین سازی اراک ، ایران ترانسفو ، الین وهارین )ساخت ونصب تجهیزات نیروگاهشرکت نیر پارسساخت و نصب تجهیزات تخلیه کننده عمقی سدشرکت نیر پارس ساخت ونصب تجهیزات تونلهای آب برنیروگاهشرکت نیر پارسساخت ونصب تجهیزات تونل دشت عباسشرکت سدیدساخت ونصب دریچه های سرریزشرکت نصب نیرونصب تجهیزات پست 400 کیلوولت
بازبینی و گردآوری پیشینه مطالعات حوزه رودخانه کرخه ، مطالعات مر حله اول و دوم ، نظارت کارگاهی و نظارت عالیه توسط شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس صورت گرفته است.
کلیات طراحی و محاسبات توسط دفتر فنی کارفرما (شرکت بین المللی لامایر)کنترل شده است.
از جمله دیگر شرکتهای که در طرح کرخه همکاری داشته اند، عبارتند از :
-آزمایشگاه فنی مکانیک خاک وزارت راه و ترابری
-شرکت خاک آزما
-شرکت خاک وسنگ
-مهندسین مشاور پارس گستره
-شرکت تصویر ساز کاوش
-شرکت صدر سازه کوشا
-موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران
-موسسه تحقیقات ساختمان و مسکن
-موسسه بین المللی زلزله شناسی وابسته به دانشگاه تهران
-شرکت مشاور ژئو تکنیک کایتک ( چینی )
-شرکت تردد راه
-شرکت مهندسی تجهیزات آب
-شرکت برداشت
-شرکت کنگره هنر ایران
- شرکت فن آوران دانش سازه
بخش پايين دست درياچه تا محور سد را كنگلومراي بختياري با سيمان ضعيف تشكيل مي دهد. كنگلومراي بختياري به دو واحد سنگي BK1 و BK2 تقسيم شده است كه توسط يك لايه گل سنگي از هم جدا شده اند. واحد BK1 بخش پايين سازند بختياري را تشكيل مي دهد و علاوه بر لايه هاي گل سنگي داراي عدسي هاي ماسه سنگي نيز ميباشد. واحد BK2 ، بخش بالايي سازند بختياري را بوجود مي آورد كه متشكل از كنگلومراي يك پارچه با عدسي هاي ماسه سنگي و گل سنگي است.
ناحيه مورد مطالعه در پلاتفرم عربي واقع است. ساختگاه سد و درياچه آن در قسمت شمال فروافتادگي دالپري قراردارد. شيب لايه ها 12-7 درجه در منتهي اليه درياچه و 4-3 درجه در نزديكي ساختگاه مي باشد. نظر باينكه شيب لايه بندي ها كم و نا پيوستگي ها نيز نادر مي باشند، زمين لغزه اي در حاشيه درياچه آتي مشاهده نشده است . ريزش در شيرواني هاي كنگلومرايي درياچه محتمل است ولي روند آن آهسته و مداوم پيش بيني شده و ايمني سازه هاي هيدروليكي را به مخاطره نخواهد انداخت.
لرزه خيزي
از نقطه نظر لرزه زمين ساخت ، ساختگاه سد كرخه در ايالت زاگرس كه يكي از فعالترين مناطق لرزه زمين ساخت ايران است ، واقع شده است . اين ايالت در گذشته شاهد رويداد زمين لرزه هاي شديدي بوده و موجب تلفات جاني و مالي فراواني شده است .
بررسي لرزه زمين ساخت گستره پيرامون ساختگاه سد كرخه نمايانگر حضور گسل هاي توانمندي در گستره طرح مي باشد. گسل لهبري داراي بيشترين پتانسيل لرزه زايي در اين گستره مي باشد و در اثر جنبش آن بيشترين جنبش نيرومند در ساختگاه سد كرخه ايجاد مي شود.
در آناليز خطر زمين لرزه ساختگاه سد كرخه ، روشهاي تحليلي ، احتمالاتي و آماري مورد استفاده قرار گرفته است . همچنين بدليل ويژگيهاي خاص ايالت لرزه زمين ساخت زاگرس و حضور گسل هاي پي سنگي كه برروي سطح زمين رخنمون ندارند از مدل زمين لرزه شناور نيز استفاده شده است . با بكارگيري روشهاي مذكور پارامترهاي سطوح مختلف لرزه اي بشرح ذيل پيشنهاد شده است .
جدول به شکل زیر ارائه می شود:
سطح جنبش زمين
زمين لرزه مبناي طرح (DBE)
بيشينه زمين لرزه طرح(MDE)
سطح بيشينه باور كردني (MCE)
بيشينه شتاب افقي (برحسب g)
23/0
28/0
40/0
بيشينه شتاب قائم (برحسب g)
12/0
18/0
30/0
در مطالعه لرزه خيزي و آناليز خطر زمين لرزه سد كرخه با بهره گيري از مجموعه شتابنگاشتهاي مناسب ، آناليز آماري انجام شده و طيف پاسخ شبه شتاب افقي و قائم براي سطوح مختلف لرزه اي پيشنهاد شده است . همچنين براي سطح لرزه اي سه شتاب نگاشت به مقياس درآمده و براي استفاده در آناليز ديناميكي ارائه شده است .
مطالعه خطر زمين لرزه با استفاده از روشهاي احتمالي انجام گرفته و شتاب افقي بيشينه زمين لرزه طرح (MDE) و زمين لرزه مبناي طرح (DBE) به ترتيب معادل 382 (معادل g39/0) و 251 (معادل g25/0) سانتي متر بر مجذور ثانيه پيشنهاد شده است كه در طراحي سد و سازه هاي هيدروليكي مورد استفاده قرار گرفته است .
بمنظور مطالعه لرزه خيزي گستره طرح در هنگام ساخت، آبگيري و بهره برداري، اقدام به طراحي شبكه هاي لرزه نگاري و شتابنگاري پيرامون ساختگاه سد كرخه شده است.
شبكه لرزه نگاري سد كرخه، شامل پنج ايستگاه لرزه نگاري است، كه به منطور دستيابي به بيشترين پوشش جغرافيائي، حتي الامكان متقارن در اطراف ساختگاه سد و در گستره اي به شعاع تقريبي 25 كيلومتر، در نظر گرفته شده است. يك ايستگاه سه مؤلفه اي در مركز شبكه و در نزديكي ساختگاه سد طراحي گرديده و چهار ايستگاه ديگر، از نوع ايستگاههاي تك مؤلفه اي بوده و بصورت تله متريك اطلاعات خود را از طريق يك فرستنده راديوئي، بطور مداوم به مركز كنترل شبكه ارسال ميدارند. اطلاعات دريافت شده از پنج ايستگاه، در مركز كنترل اصلي شبكه، مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته و بدين ترتيب، دستيابي به پارامترهاي مختلف زمين لرزه هاي مختلف روي داده نظير مركز، عمق كانون، بزرگي و زمان دقيق وقوع آن ميسر ميگردد. شبكه هاي لرزه نگاري معمولا چند سال قبل از احداث سد در منطقه نصب ميگردند تا با مشخص كردن لرزه خيزي گستره طرح قبل از زمان ساخت بتوان اثر آبگيري سد را در روي داد زمين لرزه هاي القائي بدست آورد.
شبكه شتابنگاري سد كرخه نيز، كه به منظور اندازه گيري جنبش نيرومند زمين (Strong motion) طراحي گرديده شامل شش دستگاه شتابنگار سه مؤلفه اي است كه در بخشهاي مختلف بدنه سد قرار گرفته اند.
يك دستگاه در تكيه گاه چپ، يك دستگاه در تكيه گاه راست، سه دستگاه در روي برمهاي مختلف بدنه (نزديك پي، اواسط بدنه و تاج سد) و يك دستگاه نيز به عنوان دستگاه آزاد (Free Field) خارج از بدنه سد در نظر گرفته شده است. اين دستگاهها از نوع ديجيتال بوده و قادرند در صورت وقوع زمينلرزه هاي متوسط و بزرگ در منطقه شتاب ناشي از آن را ثبت نمايند.
مخزن سد (درياچه)
◦ حجم مخزن در ترازبهره برداري220 متر:8/5346ميليون مترمكعب (قبل از رسوبگذاري)
◦ حجم مخزن در حداقل تراز بهره برداري (تراز 160 متر) : 430 ميليون مترمكعب
◦ حجم مفيد مخزن : 81/3903 ميليون مترمكعب (بعد از رسوب گذاري)
◦ حجم غير مفيد مخزن : 1443 ميليون مترمكعب
◦ تراز آب در هنگام وقوع سيل حداكثر (P.M.F) : 7/230 متر
◦ مساحت درياچه در تراز بهره برداري 220 متر : 47/162 كيلومتر مربع
◦ طول درياچه در تراز بهره برداري 220 متر : حدود 60 كيلومتر
شرکتهای همکار
جدول به صورت زیر ارائه می شود:
پیمــــــــــــــــانکار
پــــــــروژه
قرارگاه بازسازی خاتم الانبیاء( شرکت مهندسی سپاسد)سیستم انحرافشرکت عمران و راه سازی ایرانراه دسترسیL1قرارگاه بازسازی خاتم الانبیاء( شرکت مهندسی سپاسد)راه دسترسیL2قرارگاه بازسازی خاتم الانبیاء( شرکت مهندسی سپاسد)بدنه سرریزشرکت جهاد توسعه منابع آب تونلهای آب برنیروگاه وکانال پایاب نیروگاه شرکت ساختمانی سابساختمان نیروگاه و کالورت پایاب نیروگاهقرارگاه بازسازی خاتم الانبیاء( موسسه حراء)تونل انتقال آب دشت عباسشرکت نصب نیروساختمان پست 400 کیلو ولتشرکت فرآب (با همکاری شرکتهای آذر آب ، فردیس ، کرمان تابلو ، هپکو ، ماشین سازی اراک ، ایران ترانسفو ، الین وهارین )ساخت ونصب تجهیزات نیروگاهشرکت نیر پارسساخت و نصب تجهیزات تخلیه کننده عمقی سدشرکت نیر پارس ساخت ونصب تجهیزات تونلهای آب برنیروگاهشرکت نیر پارسساخت ونصب تجهیزات تونل دشت عباسشرکت سدیدساخت ونصب دریچه های سرریزشرکت نصب نیرونصب تجهیزات پست 400 کیلوولت
بازبینی و گردآوری پیشینه مطالعات حوزه رودخانه کرخه ، مطالعات مر حله اول و دوم ، نظارت کارگاهی و نظارت عالیه توسط شرکت مهندسی مشاور مهاب قدس صورت گرفته است.
کلیات طراحی و محاسبات توسط دفتر فنی کارفرما (شرکت بین المللی لامایر)کنترل شده است.
از جمله دیگر شرکتهای که در طرح کرخه همکاری داشته اند، عبارتند از :
-آزمایشگاه فنی مکانیک خاک وزارت راه و ترابری
-شرکت خاک آزما
-شرکت خاک وسنگ
-مهندسین مشاور پارس گستره
-شرکت تصویر ساز کاوش
-شرکت صدر سازه کوشا
-موسسه ژئوفیزیک دانشگاه تهران
-موسسه تحقیقات ساختمان و مسکن
-موسسه بین المللی زلزله شناسی وابسته به دانشگاه تهران
-شرکت مشاور ژئو تکنیک کایتک ( چینی )
-شرکت تردد راه
-شرکت مهندسی تجهیزات آب
-شرکت برداشت
-شرکت کنگره هنر ایران
- شرکت فن آوران دانش سازه
اطلاعات فنی سد کرخه 1
مشخصات بدنه سد
نوع : خاكي با هسته رسي
حجم كل بدنه سد : 5/32 ميليون مترمكعب
تراز تاج سد : 234 متر از سطح دريا
ارتفاع سد از پي : 127 متر
طول تاج سد : 3030 متر
عرض تاج سد : 12 متر
حداكثر عرض سد در پي : 1100 متر
حجم مصالح پوسته : 6/19 ميليون مترمكعب
حجم مصالح هسته: 65/3 ميليون متر مكعب
حجم خاكبرداري بدنه و سرريز : 15/9 ميليون مترمكعب
شيب پوسته بالادست از رقوم 234 تاج سد با شيب 25/2 : 1 تا رقوم 192 و در اين رقوم برمي به عرض 10 متر ايجاد و سپس با شيب 25/2: 1 تا رقوم 163 و در اين رقوم برمي بطول 30 متر و سپس با شيب 5/2 : 1 كه شيب پوسته بالادست فرازبند مي باشد به پي مي رسد. (قابل ذكر است كه پوسته بالادست از رقوم 234 تا رقوم 192 داراي پوشش ريپ راپ و از رقوم 192 تا 163 و همچنين تا رقوم 140 داراي پوشش خاك سيمان ميباشد)
شيب پوسته پايين دست بدنه در مقطع عرضي كيلومتر 400+1 از رقوم 234 تاج سد با شيب 8/1 : 1 تا رقوم 200 و در همين رقوم برمي به عرض 5 متر سپس با همين شيب تا رقوم 170 به برمي به عرض 84 متر و سپس با شيب 8/1:1 تا رقوم 160 و 135 كه بترتيب به دو برم به عرضهاي 14 و 75 متر خواهد رسيد و سپس تا انتهاي پنجه بدنه سد با شيب 1:2 به رقوم 116 مي رسد.
سيستم انحراف آب
سيستم انحراف آب سد كرخه شامل يك آبراهه بتني چهار دهانه (كالورت)، سازه هاي آبگير ورودي، حوضچه آرامش انتهائي، پيش فرازبند، فراز بند و نشيب بند مي باشد
پيش فرازبند و فرازبند
به منظور ممانعت از تأثير مستقيم آب در فصول سيلابي رودخانه در دوران اجراي بدنه اصلي سد، مي بايست قسمتهاي بالا دست و پائين دست محل اجراي سد توسط فرازبند و نشيب بند مسدود گرديده تا محوطه بين اين دو خشك و سازه اصلي اجرا گردد. از آنجا كه فرازبند سد كرخه نهايتا جزئي از بدنه اصلي سد خواهد شد، از يك پيش فراز بند استفاده شده است تا فرازبند نيز در محيط خشك و با مشخصات فني مناسب اجرا گردد.
رقوم تاج پيش فرازبند ، براي سيلاب با دوره بازگشت 20 ساله در دوره خشك، معادل دبي حداكثر 860 مترمكعب در ثانيه، در تراز 5/122 متر از سطح دريا طراحي شده است.
طراحي فرازبند سيستم انحراف كرخه براي سيلاب با دوره بازگشت 100 ساله (m3/s 7240) در رقوم 163 بوده كه در اين رقوم بخشي از سيل 100 ساله (حدود m3/s 3680) قادر به عبور از داخل گالريهاي انحراف مي باشد و باقيمانده آن در درياچه فرازبند مستهلك ميگردد
مشخصات فرازبند
طول : 950 متر
- حجم بدنه : 5/4 ميليون متر مكعب
- عرض تاج : 20 متر
- بيشترين عرض در پي: 495 متر
- ارتفاع از كف رودخانه : 52 متر
- حداكثر حجم ذخيره : 433 ميليون مترمكعب
نشيب بند
براساس منحني دبي - اشل رودخانه براي دبي 150 مترمكعب در ثانيه ، سطح آب در پايين دست نشيب بند در رقوم 115 متر و براي دبي سيل 4570 مترمكعب در ثانيه سطح آب در رقوم 5/120 متر و بنا براين رقوم تاج نشيب بند 5/121 متر از سطح دريا در نظر قرار گرفته شده است.
كالورت انحراف آب
عمليات انحراف آب از مسير اوليه خود معمولا اولين اقدامي است كه در پروژه هاي سد سازي به عمل مي آيد. در سد مخزني كرخه براي انحراف آب، استفاده از يك آبراهه بتني (كالورت)و چهار دهانه بهترين روش شناخته شده است. مشخصات اين آبراهه بتني به شرح ذيل ميباشد:
- شكل: چهار دهانه با مقطع هشت ضلعي
- ابعاد هر دهانه : 5/10×5 (ارتفاع × عرض) متر
- طول : 790 متر (با احتساب سازه هاي ورودي و خروجي)
- نوع پوشش : بتن مسلح
- حجم خاكبرداري : حدود 5/1 ميليون مترمكعب
- حجم بتن مصرفي : 223 هزار مترمكعب
- تراز كف دهانه ورو
113 متر از سطح دريا
- تراز كف حوضچه آرامش: 100 متر از سطح دريا
- ظرفيت تخليه : 3680 مترمكعب در ثانيه در تراز 70/161 متر از سطح دريا (قبل از تبديل به تخليه كننده عمقي)
سازه ورودي
سازه ورودي آبراهه سيستم انحراف، بطول 32 و عرض 6/30 متر شامل چهار دهانه آبگير، برج آبگير، شيار دريچه ها و دريچه هاي انسداد ميباشد.
براي انسداد مسير آب در دهانه هاي اول و دوم كالورت، از دو دريچه انسداد رأس (Bulk head Gate) هر يك به وزن 32 تن، و براي انسداد مسير آب در دهانه سوم از يك دريچه چرخ ثابت (Fixed-wheel Gate) به وزن 62 تن و براي انسداد مسير آب در دهانه چهارم از يك دريچه غلطكي (Roller Gate) به وزن 82 تن استفاده شده است.
براي بالابردن قطعات و جايگذاري دريچه هاي كالورت از يك جرثقيل دروازه اي طره دار (Gantry Crane) به ظرفيت 120 تن كه در تراز تاج برج آبگير (160 متر)، نصب شده بود استفاده شده است. جرثقيل مزبور پس از آبگيري و انسداد دائم دريچه ها، از محل خود دمونتاژ گرديد.
در قسمت فوقاني برج آبگير، مجاري و پنجره هائي در نظر گرفته شده است كه پس از تبديل كالورت به تخليه كننده عمقي، از آنها به عنوان مسيرهاي ورود آب به تخليه كننده، استفاده ميشود.
سازه خروجي
جهت استهلاك انرژي آب خروجي از كالورت، در انتهاي آن حوضچه آرامشي به عرض 35، طول 5/128 و تراز كف 100 متر نسبت به سطح دريا احداث شده است.
در خروجي هر يك از آبراهه ها نيز شيارهائي براي نصب دريچه هاي استاپ لاگ تعبيه شده است تا در مواقع لازم بتوان با نصب دريچه ها از بازگشت آب به داخل آبراهه ها جلوگيري كرد. براي اين منظور از سه سري دريچه استاپ لاگ استفاده ميشود.
تخليه كننده عمقي
از مجاري كالورت انحراف در زمان بهره برداري به عنوان تخليه كننده عمقي استفاده ميشود. بدينمنظور در 50 متر مياني هر يك از آبراهه هاي اول، دوم و سوم كالورت انحراف و لوله و شير آلاتي نصب شده است كه ضمن محدود كردن سطح مقطع عبور آب در آنها از 48 متر مربع به 14/3 متر مربع، مجموع دبي خروجي آنها را به 360 متر مكعب در ثانيه (در تراز نرمال مخزن) محدود كرده اند.
دهانه چهارم كالورت انحراف نيز بطور كامل مسدود شده و به عنوان راه دسترسي به موقعيت تخليه كننده و شير آلات دهانه هاي ديگر استفاده ميشود.
در سيستم تخليه كننده براي كنترل دبي آب خروجي از دو دريچه اضطراري و سرويس استفاده ميشود كه هر يك بوسيله سرووموتوري به قدرت 175 تن باز و بسته ميشوند.
سيستم آب بندي پي
به منظور نفوذ ناپذير نمودن پي و جلوگيري از زه آب، در پي سد ديواره يا غشائي نفوذ ناپذير اجرا ميگردد. به علت هزينه زياد حفاري و تزريق نا پذيري پي سد كرخه و براي آب بندي مطمئن تر پي، بجاي اجراي پرده آب بند، از ديوار آب بند با بتن پلاستيك استفاده شده است.
اين ديواره آب بند كه با بدنه سد هم محور ميباشد، در زير پي و در مركز هسته رسي اجرا شده است. ساير مشخصات ديوار آب بند به شرح ذيل ميباشد:
- طول ديواره : 2930 متر
- عرض ديواره : 80 /0 تا 1 متر
- حجم كل بتن ديواره : 147370 مترمكعب
- حداقل عمق : 18 متر
- حداكثر عمق : 78 متر
بدليل اهميت تكيه گاه چپ سد و قرارگيري نيروگاه در اين منطقه و با توجه به تأثيري آبگيري و تراوش در لايه هاي مختلف كنگلومرائي، جهت محافظت و پايداري شيبهاي محدوده نيروگاه و كاهش تراوشات، اجراي ديوار آب بند در شرق نيروگاه در نظر گرفته شد. جهت اتصال اين ديوار آب بند به ديوار آب بند اصلي سد، از پرده تزريق در گالري دسترسي كيلومتر 950+0 استفاده ميشود و بدينوسيله عملا جلوي نفوذ آب به محدوده نيروگاه گرفته خواهد شد.
مشخصات ديوار آب بند شرق نيروگاه
طول : حدود 750 متر
تعداد پانل : حدود 300
عمق ديواره : 20 تا 70 متر
حجم تقريبي بتن ديواره : 30 هزار متر مكعب
نوع : خاكي با هسته رسي
حجم كل بدنه سد : 5/32 ميليون مترمكعب
تراز تاج سد : 234 متر از سطح دريا
ارتفاع سد از پي : 127 متر
طول تاج سد : 3030 متر
عرض تاج سد : 12 متر
حداكثر عرض سد در پي : 1100 متر
حجم مصالح پوسته : 6/19 ميليون مترمكعب
حجم مصالح هسته: 65/3 ميليون متر مكعب
حجم خاكبرداري بدنه و سرريز : 15/9 ميليون مترمكعب
شيب پوسته بالادست از رقوم 234 تاج سد با شيب 25/2 : 1 تا رقوم 192 و در اين رقوم برمي به عرض 10 متر ايجاد و سپس با شيب 25/2: 1 تا رقوم 163 و در اين رقوم برمي بطول 30 متر و سپس با شيب 5/2 : 1 كه شيب پوسته بالادست فرازبند مي باشد به پي مي رسد. (قابل ذكر است كه پوسته بالادست از رقوم 234 تا رقوم 192 داراي پوشش ريپ راپ و از رقوم 192 تا 163 و همچنين تا رقوم 140 داراي پوشش خاك سيمان ميباشد)
شيب پوسته پايين دست بدنه در مقطع عرضي كيلومتر 400+1 از رقوم 234 تاج سد با شيب 8/1 : 1 تا رقوم 200 و در همين رقوم برمي به عرض 5 متر سپس با همين شيب تا رقوم 170 به برمي به عرض 84 متر و سپس با شيب 8/1:1 تا رقوم 160 و 135 كه بترتيب به دو برم به عرضهاي 14 و 75 متر خواهد رسيد و سپس تا انتهاي پنجه بدنه سد با شيب 1:2 به رقوم 116 مي رسد.
سيستم انحراف آب
سيستم انحراف آب سد كرخه شامل يك آبراهه بتني چهار دهانه (كالورت)، سازه هاي آبگير ورودي، حوضچه آرامش انتهائي، پيش فرازبند، فراز بند و نشيب بند مي باشد
پيش فرازبند و فرازبند
به منظور ممانعت از تأثير مستقيم آب در فصول سيلابي رودخانه در دوران اجراي بدنه اصلي سد، مي بايست قسمتهاي بالا دست و پائين دست محل اجراي سد توسط فرازبند و نشيب بند مسدود گرديده تا محوطه بين اين دو خشك و سازه اصلي اجرا گردد. از آنجا كه فرازبند سد كرخه نهايتا جزئي از بدنه اصلي سد خواهد شد، از يك پيش فراز بند استفاده شده است تا فرازبند نيز در محيط خشك و با مشخصات فني مناسب اجرا گردد.
رقوم تاج پيش فرازبند ، براي سيلاب با دوره بازگشت 20 ساله در دوره خشك، معادل دبي حداكثر 860 مترمكعب در ثانيه، در تراز 5/122 متر از سطح دريا طراحي شده است.
طراحي فرازبند سيستم انحراف كرخه براي سيلاب با دوره بازگشت 100 ساله (m3/s 7240) در رقوم 163 بوده كه در اين رقوم بخشي از سيل 100 ساله (حدود m3/s 3680) قادر به عبور از داخل گالريهاي انحراف مي باشد و باقيمانده آن در درياچه فرازبند مستهلك ميگردد
مشخصات فرازبند
طول : 950 متر
- حجم بدنه : 5/4 ميليون متر مكعب
- عرض تاج : 20 متر
- بيشترين عرض در پي: 495 متر
- ارتفاع از كف رودخانه : 52 متر
- حداكثر حجم ذخيره : 433 ميليون مترمكعب
نشيب بند
براساس منحني دبي - اشل رودخانه براي دبي 150 مترمكعب در ثانيه ، سطح آب در پايين دست نشيب بند در رقوم 115 متر و براي دبي سيل 4570 مترمكعب در ثانيه سطح آب در رقوم 5/120 متر و بنا براين رقوم تاج نشيب بند 5/121 متر از سطح دريا در نظر قرار گرفته شده است.
كالورت انحراف آب
عمليات انحراف آب از مسير اوليه خود معمولا اولين اقدامي است كه در پروژه هاي سد سازي به عمل مي آيد. در سد مخزني كرخه براي انحراف آب، استفاده از يك آبراهه بتني (كالورت)و چهار دهانه بهترين روش شناخته شده است. مشخصات اين آبراهه بتني به شرح ذيل ميباشد:
- شكل: چهار دهانه با مقطع هشت ضلعي
- ابعاد هر دهانه : 5/10×5 (ارتفاع × عرض) متر
- طول : 790 متر (با احتساب سازه هاي ورودي و خروجي)
- نوع پوشش : بتن مسلح
- حجم خاكبرداري : حدود 5/1 ميليون مترمكعب
- حجم بتن مصرفي : 223 هزار مترمكعب
- تراز كف دهانه ورو
113 متر از سطح دريا- تراز كف حوضچه آرامش: 100 متر از سطح دريا
- ظرفيت تخليه : 3680 مترمكعب در ثانيه در تراز 70/161 متر از سطح دريا (قبل از تبديل به تخليه كننده عمقي)
سازه ورودي
سازه ورودي آبراهه سيستم انحراف، بطول 32 و عرض 6/30 متر شامل چهار دهانه آبگير، برج آبگير، شيار دريچه ها و دريچه هاي انسداد ميباشد.
براي انسداد مسير آب در دهانه هاي اول و دوم كالورت، از دو دريچه انسداد رأس (Bulk head Gate) هر يك به وزن 32 تن، و براي انسداد مسير آب در دهانه سوم از يك دريچه چرخ ثابت (Fixed-wheel Gate) به وزن 62 تن و براي انسداد مسير آب در دهانه چهارم از يك دريچه غلطكي (Roller Gate) به وزن 82 تن استفاده شده است.
براي بالابردن قطعات و جايگذاري دريچه هاي كالورت از يك جرثقيل دروازه اي طره دار (Gantry Crane) به ظرفيت 120 تن كه در تراز تاج برج آبگير (160 متر)، نصب شده بود استفاده شده است. جرثقيل مزبور پس از آبگيري و انسداد دائم دريچه ها، از محل خود دمونتاژ گرديد.
در قسمت فوقاني برج آبگير، مجاري و پنجره هائي در نظر گرفته شده است كه پس از تبديل كالورت به تخليه كننده عمقي، از آنها به عنوان مسيرهاي ورود آب به تخليه كننده، استفاده ميشود.
سازه خروجي
جهت استهلاك انرژي آب خروجي از كالورت، در انتهاي آن حوضچه آرامشي به عرض 35، طول 5/128 و تراز كف 100 متر نسبت به سطح دريا احداث شده است.
در خروجي هر يك از آبراهه ها نيز شيارهائي براي نصب دريچه هاي استاپ لاگ تعبيه شده است تا در مواقع لازم بتوان با نصب دريچه ها از بازگشت آب به داخل آبراهه ها جلوگيري كرد. براي اين منظور از سه سري دريچه استاپ لاگ استفاده ميشود.
تخليه كننده عمقي
از مجاري كالورت انحراف در زمان بهره برداري به عنوان تخليه كننده عمقي استفاده ميشود. بدينمنظور در 50 متر مياني هر يك از آبراهه هاي اول، دوم و سوم كالورت انحراف و لوله و شير آلاتي نصب شده است كه ضمن محدود كردن سطح مقطع عبور آب در آنها از 48 متر مربع به 14/3 متر مربع، مجموع دبي خروجي آنها را به 360 متر مكعب در ثانيه (در تراز نرمال مخزن) محدود كرده اند.
دهانه چهارم كالورت انحراف نيز بطور كامل مسدود شده و به عنوان راه دسترسي به موقعيت تخليه كننده و شير آلات دهانه هاي ديگر استفاده ميشود.
در سيستم تخليه كننده براي كنترل دبي آب خروجي از دو دريچه اضطراري و سرويس استفاده ميشود كه هر يك بوسيله سرووموتوري به قدرت 175 تن باز و بسته ميشوند.
سيستم آب بندي پي
به منظور نفوذ ناپذير نمودن پي و جلوگيري از زه آب، در پي سد ديواره يا غشائي نفوذ ناپذير اجرا ميگردد. به علت هزينه زياد حفاري و تزريق نا پذيري پي سد كرخه و براي آب بندي مطمئن تر پي، بجاي اجراي پرده آب بند، از ديوار آب بند با بتن پلاستيك استفاده شده است.
اين ديواره آب بند كه با بدنه سد هم محور ميباشد، در زير پي و در مركز هسته رسي اجرا شده است. ساير مشخصات ديوار آب بند به شرح ذيل ميباشد:
- طول ديواره : 2930 متر
- عرض ديواره : 80 /0 تا 1 متر
- حجم كل بتن ديواره : 147370 مترمكعب
- حداقل عمق : 18 متر
- حداكثر عمق : 78 متر
بدليل اهميت تكيه گاه چپ سد و قرارگيري نيروگاه در اين منطقه و با توجه به تأثيري آبگيري و تراوش در لايه هاي مختلف كنگلومرائي، جهت محافظت و پايداري شيبهاي محدوده نيروگاه و كاهش تراوشات، اجراي ديوار آب بند در شرق نيروگاه در نظر گرفته شد. جهت اتصال اين ديوار آب بند به ديوار آب بند اصلي سد، از پرده تزريق در گالري دسترسي كيلومتر 950+0 استفاده ميشود و بدينوسيله عملا جلوي نفوذ آب به محدوده نيروگاه گرفته خواهد شد.
مشخصات ديوار آب بند شرق نيروگاه
طول : حدود 750 متر
تعداد پانل : حدود 300
عمق ديواره : 20 تا 70 متر
حجم تقريبي بتن ديواره : 30 هزار متر مكعب
منبع سایت مدیریت اب وشاهد ایر
+ نوشته شده در 2010/10/3 ساعت 14:50 توسط پوپک وپانی
|
این سایت درسال1389با هدف ارائه مقالات ومطالب مختلف در زمینه اقلیم وطبیعت ابران اغاز به کارکرد ودرابتدا سعی وافری شد که مقالات مختلف وکاملی درمورد شهرستانهای مختلف ایران از لحاض طبیعت وفرهنگ واداب ورسوم و جمعیت -اثار باستانی-وقابلیتهای اقتصادی وصنعتی وکشاورزی ارائه دهد بدنبال ان در ادامه کار به بررسی کشورهای مختلف جهان پرداخت وطی مقالات مختلف کلیه کشورهای جهان از لحاض طبیعت وفرهنگ واقتصاد و.. . موردبررسی قرار گرفت وشناخت کلی از کشورهای جهان وحتی شهرهای مهم ان به ما ارائه دهد دراین میان سعی شد که با ارائه مقالات مستند وقابل اعتماد کشورهای مختلف وایران را از لحاض صنعتی واقتصادی واموزش و... مورد برسی قرار گیرد واخرین امار مقایسه ای از این کشورها ارائه شود بدنبال ان تاریخ پرافتخار ایران از دوران مادها تا عصرحاضر مورد برسی قرارگرفت دربخشی دیگر از مطالب سایت مطالب کاملی درزمینه مذهب وزندگی پیامبران وامامان وحوداث مربوط به عصر ان بزرگوران ارائه شد دربخشهای دیگر سایت صدها مقاله درزمینه اشنایی با شرکتهای صنعتی ایران وجهان واخرین اختراعات واکتشافات جهان درحوزهای مختلف علم واخرین رکوردهای ورزشی وبرترین های جهان پرداخته است دراین میان باید از مطالب زیبایی دیگر مانند روزشمار حوادث جنگ تحمیلی نام برد بهرحال امید ان است که مطالب سایت که بازحمات فراوان درسالهای اخیر از طریق جمع اوری از صدها سایت دیگر تهیه شده بتواند بخشی از نیاز خوانندگان را رفع کند دراینجا جادارد ازسایتهای مانند همشهری انلاین تیبان- ایران تراول- ویکی بدیا- مرجع شهرهای ایران- کویرها وبیابانها- تاریخ معاصر-پورتال جهاد کشاورزی- ایران اکتور- میراث فرهنگی استانها- پورتال استانها- سایت مرکز امار ایران- وسایت هواشناسی استانها - وسایتهای خبری عصر ایران-انتخاب - خبرانلاین اشاره کرد که از مطالب زیبا ومستند انها استفاده شده واز انان سپاسگزارم دراینجا باید گفت کلیه مطالب سایت بدون هیچگون تحریفی یا تغییری دران ارایه شود واینجانب مسولیتی درزمینه مطالب ارایه شده سایت از لحاض صحت یا کذب بودن ان ندارم وبا توجه موثق بودن منابع باید به ان اعتمادکرد درضمن از کانال هواشناسی وطبیعت گردی وگردشگری ایران وجهان که اخیرا توسط اینجانب تهیه شده وسعی بران است که مطالب کاملا بروز وتازه تر با شد دیدن کنید ادرس کانال ما