های پاتاوه : این پل ها در 15 کیلومتری کوه دنا در بویر احمد سفلی که دیواره های بلند و غیرقابل عبوری دارد قرار گرفته است و آثاری همراه با پلهایی بزرگ و قلعه هایی مشرف بر رودخانه قرار گرفته اند . این ناحیه به دلیل ویژگی های اقلیمی و جغرافیایی ، یکی از راههای اصلی تیسفون ، استخر و شوش ، بهبهان و اصفهان بوده که کاروانیان از آن عبور می کرده اند . بر همین اساس ، پلهای بسیاری در این منطقه بنا شده است . جاده ها و پلها که احتمالاً به دوره پیش از اسلام تعلق دارند ، در دوره های بعدی ، به تدریج مورد بازسازی قرار گرفته اند . یکی از بزرگترین این پلها که آثار آن بهتر باقی مانده ، در میان سه پل جنوبی گردنه خرسان قرار دارد . اتاقها ، پایه ها و ملزومات دیگر آن همانند آثار دهدشت است و به دوران صفویه مربوط می باشد .
پل‏هاي باستاني خيرآباد ( پل سفلايي ) : در نه کيلومتري خيرآباد گچساران ، ويرانه‏هايي از دو پل و يک چهار طاقي باقي مانده است . پل پاييني ، داراي طاقي است که ارتفاع آن به 60/6 متر مي‏رسد . ديواره سنگي آن به کلي شکسته و ديواره شرقي آن سنگ‏هاي ساختماني مشخص دارد که ويران شده و فرو ريخته است . در مجموعه آثار اين محوطه ، بقاياي پل بالايي خيرآباد ، چشم‏گيرترين اثر تاريخي است . اين اثر با 130 متر طول در سمت راست کناره ، سه گذرگاه داشت که در امتداد آن پايه‏هايي به بزرگي 10*10 متر احداث شده بود . پهناي جاده‏اي که از روی اين پل مي‏گذشت ، حدود هشت متر بود که به وسيله ديواري با يک متر بلندي حفاظت مي‏شد . بناي اين پل ، به اواسط دوره اوليه اسلامي مربوط است و دست کم سه نوسازي بزرگ (که آخرين آن در زمان سلسله صفويه صورت گرفته) بر روي آن انجام شده است .
تخت شاه ‏نشين (پايه پل) : اين اثر که پايه‏اي از سنگ‏هاي حجاري شده دارد ، با آثار دوران هخامنشي واقع در مسير جاده قديمي بين خوزستان و فارس (بهبهان ـ دهدشت ـ پاتاوه) قابل مقايسه مي‏باشد . اين اثر در 5/1 کيلومتري جنوب غربي روستاي پاتاوه شهرستان ياسوج واقع شده است .
سایر پل ها : پايه هاي پل قديمي كنا ، پل تاريخي خيري و محمدخان ، پل دختر ، پل بريده و پل پريم (پرين) از دیگر پل های تاریخی این استان به شمار می روند .
قلعه های این استان به چهار دوره تاریخی تقسیم می شوند که عبارتند از : 1- قلاع قبل از اسلام که بیشتر به قلعه های دختر معروفند . 2- قلاع دوران اسلامی که به علت نهضت های فرقه ای و قومی در تاریخ مورد توجه و معروف بوده اند . 3- قلاع دورات اتابکان فارس 4- قلاع عهد تیموری و صفوی که به قلاع ایل در ادوار گذشته مربوطند .
قلعه چص گچ : محل قلعه چص در حدود ۳۰ کيلومترى جنوب غربى دهدشت در ميان کوه‌هاى گچى به طول و عرض ۳×۲ کيلومتر و در جوار آتشکده‌هاى سه گنبدان (گل سرخدان) قرار گرفته است . وسعت اين قلعه که به در مهتابى هم معروف است ، حدود ۵۰۰ ×۵۰۰ مترمربع مى‌باشد که احتمالاً به دليل قدمت تاريخى و همجوارى با آتشکده سه گنبدان ، محلى معتبر براى ايرانيان قديمى (زرتشتيان) بوده است .
دژ سليمان : اين قلعه که احتمالاً از قلعه هاي جنبش اسماعيليان است ، در کنار روستاي «سليمان» و در حدود 15 کيلومتري جنوب غربي شهرستان گچساران قرار دارد .
قلعه مانگشت : قلعه مانگشت مهم ترين قلعه عصر اتابکان لرستان ، است . اتابک افراسياب (695-688 ه.ق) بعد از تجزيه ايالات کهگيلويه از فارس و پيوند آن به لرستان در اثر فشارهاي وارده ناگزير شد به اين قلعه پناه ببرد ، اما پس از لغو الحاق کهگيلويه به لرستان توسط ارغون خان مغول (690-680 هـ.ق) افراسياب از دژ مانگشت فرود آمد . اين دژ که در حدود 2 کيلومتري دره بهمئي قرار دارد ، مرز مشترک ايلات جانکي و بهمئي است .
قلعه هاي دختر : قدمت اين گونه قلعه ها به عهد مهرپرستي، خداي مادينه و فرشته باروري ايرانيان قديم مربوط مي شود . قلعه هاي دختر معمولاً جايگاه آتشکده هاي بزرگ و کوچکي بوده اند و به فرشته باروري اهدا شده اند . بسياري از آن ها در نواحي مختلف اين استان به همين نام معروف شده اند. از جمله اين قلعه ها مي توان به قلعه دختر دشمن زياري ، قلعه دختر کلانک تراب ، قلعه دختر امامزاده ، قلعه دختر گود سرخ و ... اشاره کرد .
كاروانسراي بافت تاريخي دهدشت : كاروانسراي بافت تاريخي دهدشت در ضلع غربي بافت تاريخي دهدشت و در كنار مجموعه حمام كاروانسرا ، امامزاده ابراهيم و امامزاده جابر واقع شده است . بناي فوق از جمله آثار شهر دوره اسلامي صفوي است كه با دو ورودي در شمال و جنوب ساخته شده است . بنا شامل حياط و حجره‌هاي چهار طرف آن است . تعداد اين حجره‌ها 38 عدد و بعضي از آنها به همديگر راه دارند. بنا با سنگ و گچ كه از معادن اطراف شهر تأمين مي‌شده ، ساخته شده است . كف حياط با سنگ‌هاي لاشه‌اي بزرگ سنگ‌فرش شده و سطح حياط اندكي پايين‌تر از كف حجرات است . در حياط چاه آبي براي تامين آب موردنياز كاروانيان به چشم مي‌خورد . حجره‌ها با طاق‌هاي جناغي پوشش داده شده و همگي يك ايوان كوچك در جلوي خود دارند . در داخل ايوان‌ها طاقچه‌هايي براي گذاشتن اشيا و نيز دودكش تعبيه شده است . يك راه‌پله مارپيچ در ضلع شمالي ارتباط حياط با پشت‌بام را تسهيل مي‌كرده است . اين كاروانسرا كه به طور كامل تخريب شده بود که در سال 1369 با آزادسازي منطقه دهدشت ، در قسمت پي بنا در عمق دو متري مورد شناسايي قرار گرفت و عمليات خاكبرداري و آوار برداري از آن آغاز شد . در عملیات خاكبرداري تمام قسمت‌هاي بنا مشخص شد . بعد در سال‌هاي 79 و 78 اقدامات مرمتي شامل سنگ‌فرش حياط ، آجركاري پوشش بام ، تعمير حجرات جلوي كاروانسرا انجام شده است . البته هم اکنون نیز این بنای تاریخی در حال مرمت است . این کاروانسرا 1600 متر مربع مساحت دارد . كاروانسراي بافت تاريخي دهدشت که در مالکیت سازمان میراث فرهنگی است ، در سال 1379 با شماره 3551 در فهرست آثار تاریخی به ثبت ملی رسیده است .
كاروانسراي تل گندم كش محمد آباد : از دیگر کاروانسراهای تاریخی استان کهگیلویه و بویر احمد می توان به كاروانسراي تل گندم كش محمد آباد اشاره کرد . این بنای تاریخی در شهرستان كهگيلويه و یك کیلومتری غرب روستاي بواي سفليدوران قرار شده و به دوره صفويه تعلق دارد . كاروانسرای تل گندم كش محمد آباد در تاریخ12/11/ 1381 به شماره ملی7466 در فهرست آثار تاریخی ثبت شده است .
منبع- میراث فرهنگی استان کهکیلویه وبویر احمد