کوه ها
کهگیلویه و بویراحمد منطقه ناهمواری است . حدود سه چهارم مساحت منطقه از ارتفاعات و تپه ماهورها تشکیل شده است . دشتها تنها یک چهارم مساحت را تشکیل می دهند . بلندترین نقطه در این استان قله دنا واقع در شهرستان دنا با ارتفاع 4409 متر و پست ترین نقطه آن چره زن در جنوب غربی بی بی حکیمه در شهرستان گچساران می باشد که 197 متر از سطح دریا ارتفاع دارد . کوههای این استان از رشته کوههای زاگرس به شمار می روند که در شمال با داشتن یخچال های طبیعی سرچشمه رودهای پرآب هستند . کوههای مهمی همچون کوه خائیز در جنوب دهدشت ، کوههای نیل و حجال در شمال شرق یاسوج ، کوه خامی در شمال شرق گچساران ، کوه نور( نیر) در مرکز استان ، کوههای سیاه وسفید در بهمئی و شرق لنده و کوه دل افروز در شمال و کوه ساورز از مهمترین کوههای استان به شمار می روند .
قله دنا : دنا بلندترين قله رشته‌کوه‌های زاگرس در غرب ایران است . ارتفاع این قله ۴۴۰۹ متر است و در ۳۵ کیلومتری شمال غربی شهر یاسوج در شهر سي سخت جای گرفته است . شهرستانی که این قله در آن قرار دارد نیز شهرستان دنا نام دارد . مهمترين قلل مركزي دنا عبارتند از : لوكوره هاي مركزي و جنوبي ، كل گردل ، موروگل ، قاش مستان ، برج آسماني و ماش . بلندترين قله كوه دنا قله قاش مستان ، با ارتفاع 4450 است . تمام اين قلل را مي توان از روستاي خفر صعود كرد . جاده اي آسفالته به طول 70 كيلومتر اين روستا را به سميرم وصل مي كند . تنها جان پناه جبهه شمالي قلل دنا در بالا دست اين روستا قرار دارد . از مبدأ روستاي خفر بسته به اين كه به كدام يك از قلل مركزي فوق بخواهيم صعود كنيم مسيرهاي متعددي وجود دارد . مهمترين مسير همان مسير مالرویي است كه از تنگ قاش مستان به محلي به نام تله دژ مي رود كه جان پناه در آن قرار دارد . راه سپس وارد تنگ موروگل شده پس از عبور از روي يخچال موروگل درگردنه موروگل به ارتفاع 4175 متر به خط الرأس اصلي مي رسد . قله موروگل به ارتفاع 4420 متر در سمت راست و قله قاش مستان به ارتفاع 4450 متر در سمت چپ گردنه موروگل واقعند . ادامه خط الرأس از موروگل به سمت شمال غرب ما را به رشته تل گردل و سپس به رشته كوه لوكوره وقلل مختلف آن مي رساند و از قله لوكوره مركزي با پيمودن يك بريدگي مي توان به قله لوكوره غربي رفت كه در حد فاصل قلل مركزي و قلل شمالي است ، ادامه خط الرأس از قله قاش مستان به سمت جنوب شرقي ما را به قلل برج آسماني و ماش مي رساند . البته از مبدأ خفر دست يابي سريع به لوكوره ها و قله كل گردل امكان پذير است . براي اين كار بايد به جاي تنگ قاش مستان از راه مالروئي كه به موازات رودخانه خفر وجود دارد استفاده كرد و در خلاف جهت آب پيش رفت . اين دره سپس به دره هاي فرعي ديگري منشعب مي شود كه يكي از آنها دره لوكوره است كه مستقيماً به سمت لوكوره مركزي پيش مي رود و ديگري تله گردل است كه در انتهاي خويش ما را بر خط الرأس سوار كرده سريعأ به قله كل گردل مي رساند . همچنين از مبدأ خفر دستيابي به قلل برج آسماني و ماش سريع تر صورت مي گيرد . براي اين كار بايد از راه مالروئي استفاده كرد كه ابتدا وارد تنگ قبله شده و سپس وارد تنگ زيباي دناسا مي شود . اين راه در نهايت پس از عبور از يخچالهاي زيبا به گردنه دناسا رسيده سوار خط الرأس اصلي مي شود . سمت راست گردنه قله برج آسماني به ارتفاع 4435 متر و سمت چپ آن قله ماش به ارتفاع 4400 متر قرار دارد .
دزکوه : دزکوه نام کوهی است بلند در ضلع غربی بخش گرمسیری سوق از توابع شهرستان کهگیلویه که دوران قدیم با توجه به موقعیت خاص آن بعنوان دژی مستحکم در برابر اقوام یاغی و مهاجم از آن استفاده می شده که به همین مناسبت به این نام مشهور گردیده است . طبق اطلاعات این کوه فقط دارای یک مسیر ورودی پیاده رو در قدیم و هم اکنون دارای جاده ماشین رو به ارتفاع کوه می باشد و با توجه به وجود چشمه ای بر روی این کوه گرمسیری ، دارای سکنه و روستا می باشد . رودخانه مارون از ضلع غربی و جنوبی این کوه جاری و به سد مارون در شمال بهبهان می پیوندد . این محل زادگاه هنرمند محبوب زنده یاد حسین پناهی می باشد .
ديگر جاذبه‌هاي طبيعي استان، غارها و اشكفت‌هاي متعددي است كه در گوشه و كنار آن پراكنده شده‌اند و از مهمترين جاذبه‌هاي جهانگردي ناحيه مركزي و استان كهگيلويه و بويراحمد بشمار مي‌روند . غارنول ، آب كناري ، پيرزن ، خي ، كبوتر ، مس ، ني نه ، شاه بهرام ، نزل و دوفيري از مهمترين غارها اين استان است ، همچنين در نواحي مختلف كوهستان‌هاي اين استان انواع شكاف‌هاي غار مانندي در دل كوه پديد آمده‌اند كه اشكفت معروفند . از سوی دیگر این استان دارای دره‌ها و تنگ‌های بسیار زیبا و جالب توجهی است . دره‌هاي استان كهگيلويه و بويراحمد كه اغلب چراگاه و ييلاق هستند ، عبارتند از مهرجان (مهرگان) ، خياركار ، برم شير ، گل اسفيد ، دالان ، جوكار ، بزه سبز ، مهتاب ، چيربيان ، بهرام بيگي و ... است و تنگه‌هاي سرخ ، تيزاب ، براق ، گنجه‌اي ، تامرادي ، به همراه پوشش‌هاي گياهي متنوع موجود در اين مناطق زمينه مطلوبي را براي بهره برداري تفرجگاهي مهيا كرده است .
غار یخی : یکی از غارهای معدود و منحصر به فردی است که در ارتفاع صعب العبور دیواره شمالی منطقه حفاظت شده دنا و در جنوب روستای خفر در محدوده امن منطقه موجود و سالانه پذیرای علاقمندان فراوانی از غار نوردان و کوه نوردان داخلی می باشد ، خصوصیات بارز این غار وجود قندیلهای یخی در تمام فصول سال خصوصاً فصل تابستان در دیواره های آن می باشد .
غار شاه : یکی از غارهای مشهور موجود در استان واقع در حوالی روستای شاه بهرام در منطقه پیچاب از توابع بخش باشت شهرستان گچساران و در منطقه گرمسیری و در فاصله 150 کیلومتری شمال شرقی شهر دوگنبدان واقع و این منطقه دارای جنگلهای انبوه از نوع بلوط ، بنه ، کلخنگ ، زبان گنجشگ و انواع بادام می باشد .
غار دوفیری : یکی از غارهای موجود در ارتفاعات غربی کوه سمسال واقع در حوالی روستای بن زرد علیا از توابع بخش پاتاوه شهرستان دنا و در منطقه حفاظت شده دنا می باشد . طبق اطلاعات کسب شده از اهالی محلی این غار که در صخره ای مرتفع از روستای فوق قرار گرفته در گذشته بعنوان قراولگاه و حفاظت از سکنه روستا از آن استفاده می شده است . با توجه به موقعیت مکانی تسخیر آن از طرف افراد و اقوام مهاجم میسر نبوده و به لحاظ اینکه ورودی غار دارای دو سوراخ شبیه بینی انسان می باشد به همین مناسبت به لهجه لری به غار دو فیری مشهور گردیده است .
غار دنگزلو : این غار در ضلع شمال شرقی کوه دنا و در حوالی روستای دنگزلو از توابع بخش پادنای علیا شهرستان سمیرم و در حوزه استحفاظی استان اصفهان واقع گردیده که دارای جاذبه های فراوان از لحاظ قندیل های یخی ( استالاکتیت و استالاکمیت) که هنوز بطور کامل هم جاذبه های آن شناسایی نشده است که چنانچه همه زوایای آن شناخته شود در حد غار علیصدر همدان می توان از آن بهره برداری شود .
غار نیده( ندیده) : نام غاری است که در تنگه ای به همین نام در منطقه حفاظت شده خائیز سرخ و در فاصله 20 کیلومتری شمال شرقی شهرستان بهبهان قرار دارد و از نظر موقعیت طبیعی حائز اهمیت و در محدوده امن منطقه حفاظت شده قرار گرفته است . طبق اطلاعات مأمورین و محلیان این غار عمقی در حدود 150 متر در زیر زمین دارد . ...ادامه مطلب 
منبع-میراث فرهمگی کهکیلویه وبویر احمد