خانه سید هاشم ابراهیمی : اين خانه در كوچه شهيدگاه اردبيل قرار گرفته ومتعلق به مرحوم سيد هاشم ابراهيمي است كه پس از وفات ايشان وارثان قانوني از آن استفاده مي كنند . اين بنا در حال حاضر مسكوني است . ساختمان در دو طبقه زيرزمين و همكف ساخته شده است و تالار بزرگ و زيبايي دارد . تالار كه بخش مهم خانه را تشكيل مي دهد داراي دو رواق و يك شاه نشين است كه از پنجره هاي مشبك كاري بسيار نفيس و زيبايي برخوردار است . زيباترين بخش تالار گچبري هاي آن است .
منزل وکیل الرعایا : اين خانه قديمي درمحله طوبي اردبيل ساخته شده است . بنا شامل حياط هاي متعدد , ساختمان مركزي و واحدهاي اندروني است كه در طراحي آن , تالار مركزي به واحدهاي جنبي آن اشراف دارد . ارزش اين خانه علاوه برسبك معماري جالب آن , با نقش صاحبان خانه در رخدادهاي تاريخي سده بيستم ايران و اردبيل نيز ارتباط دارد. اين خانه محل تجمع سران مستبد در جريان انقلاب مشروطيت بوده است.
خانه حاج یوسف آقا صادقی : این خانه مجلل و با شکوه در کوچه راسته امام اردبیل به سال 1340 ه.ق توسط مرحوم حاج میرزا ابراهیم صادقی ساخته شد .
خانه حاج میرزا ابراهیم صادقی : این خانه در کوچه "سرتیپ آباد" در محله " اوچ دکان" اردبیل واقع شده و به علت سبک معماری سنتی و استفاده از هنر مقرنس و مشبک کاری ، در ارسی ها دارای ارزش هنری است . این بنا در سال 1283 ه.ق ساخته شد .
خانه آصف اردبيل : این خانه تاریخی نیز در چهارراه امام ، کوچه معمار واقع شده است . اين بنا مربوط به دوره قاجار و متعلق به خانواده آصف مي باشد . ساختمان آصف خانه اي يک طبقه و يک نيم طبقه به عنوان بالاخانه است. خود ساختمان تقارن محوري دارد . راهرويي به نام تختگاه دسترسي به ساير فضاها را امکان پذير مي کند . در انتهاي اين راهرو دري جهت ورود به فضاهاي خدماتي قرار دارد . از دو ضلع جانبي آن دسترسي به فضايي به نام اتاق سه دري و يک اتاقک پستو در پشت آن انجام مي گيرد . در طرف ديگر وارد اصلي ترين اتاق اين بنا ، اتاق هفت دري مي شويم که پنجره هاي آن با ارسي هاي زيبايي با نقوش گره بندي و شيشه هاي رنگي تزئين شده ، در پشت اين اتاق سه اتاقک بصورت پستو قرار گرفته اند که توسط ارسي هايي از اين قسمت جدا شدiه اند .
خانه ارشادي : این خانه در ميدان سرچشمه و کوي حاجي فخر قرار گرفته است . اين بنا از بدو احداث داراي کاربري مسکوني بوده و از نظر تزئينات معماري و سبک ساخت يکي از بناهاي زيباي شهر اردبيل است که در اواخر دوره قاجار ساخته شده است . در دوران پهلوي دوم اين بنا را به عنوان مدرسه به آموزش و پرورش واگذار نموده اند . خانه ارشادي باقيمانده اي از يک خانه بزرگ اربابي مي باشد که در دوره هاي مختلف تفکيک ، تخريب و نوسازي گرديده است . بنا در بخش شاه نشين، اتاقهاي جانبي و همچنين دو ورودي داراي تزئينات گچي بصورت قاب بندي و مقرنس هاي گچي مي باشد که مقرنسها صرفاً جنبه تزئيني و پرکنندگي دارند .
خانه خادم باشي اردبيل : خانه خادم باشي ازبناهاي قديمي اردبيل و مربوط به دوره قاجار در محله سرتيپ آباد قرار دارد . اين بناداراي هشتي ورودي و حياط اندروني و بيروني مي باشد . ديوارهاي بيروني بنا از کاه گلساخته شده و تنها در قسمت سردرب ديوارهاي دروني طاق نماها با آجر به صورت مجلل وزيبا کار شده است . در قسمت بيروني (حسينيه) تزئينات نقاشي و اورسي زيبايي وجودداشته که در اثر حريق از بين رفته است .
خانه خليل زاده اردبيل:خانه خليل زاده که درخيابان انقلاب و ابتداي کوچه منصوريه در روبروي مسجد منصوريه واقع شده ، در سال 1311 ه.ق توسط خانواده هاشمي بنا شده است . اين خانواده به دليل مهاجرت از قره باغآذربايجان به اردبيل به قره باغي مشهور بوده اند . اين بنا از نظر معماري جز بناهايدرونگرا محسوب مي شود که بخش اندروني آن تفکيک شده و از بين رفته است .
خانه منافزاده :این خانه نیز در ميدان سرچشمهکوي رحمانيه ، ساختمان حوزه هنري واقع شده است . اين بنا در سال 1353 ه.ش ساخته شدهو داراي فرم ويلايي و کوشک مانند بوده و در دل حياط مستقر مي باشد . اين بنا درنماي جنوبي يک طبقه و درنماي شمالي دو طبقه به نظر مي رسد . اختلاف سطح موجود درمحوطه ، به نه پله بين دو بخش حل شده است . محوطه داراي باغچه هاي بزرگي با درختهايقديمي و يک حوض مستطيلي مي باشد . بناي مذکور داراي تزئينات آجري در نما بصورت هرهچيني (دوال بندي، اجراء نقوش هندسي) مي باشد.
خانه ميرفتاحي اردبيل : خانه ميرفتاحي واقع دراونچي ميدان در سال 1250 ه.ش در دوره قاجار توسط حاج ميرفتاح ساخته شده است . بنايمذکور بين سالهاي 1330-1327 ه.ش به دبيرستان نظامي اجاره داده شده که يادگارهايينيز از اين زمان روي ديوارها باقي مانده است . خانه ميرفتاحي اولين دبيرستاندخترانه در زمان رضاشاه بوده است . اين بنا تحت تملک ميراث فرهنگي استان اردبيل ميباشد و پس از مرمت به عنوان مرکز هنرهاي سنتي براي بازديد عموم آزاد است . ساختمانداراي شبستانهاي تابستاني و زمستاني مي باشد که پله هايي در سه گوشه ميانسرا، ورودبه بنا را ميسر مي سازد . شاه نشين در بخش مرکزي در ارتباط با دو اتاق گوشوارهکناري و اين اتاقها نيز در ارتباط با راهروهاي کناري مي باشند . بنا داراي تزئيناتآجري در نما بصورت خفته راسته و نقش و نگار آجرکاري در پيشاني و سردرها مي باشد . پنجره ساختمان بصورت ارسيهاي با طرح اسليمي ، شش درب و سه درب با شيشه هاي رنگي ميباشد .
خانه مبشري اردبيل : اين بنا يکي از يادگارهايدوران قاجاريه مي باشد که در بافت کهن محله اوچدکان قرار گرفته است . خانه مبشريداراي هشتي ورودي و حياط اندروني و بيروني مي باشد . ديوارهاي بيروني بنا از کاه وگل ساخته شده و تنها سردر و ديوار نماي داخلي بنا با آجر به صورت مجلل و زيبا کارشده است .
خانه مرحوم مروج اردبيلي :خانه مرحوم آيت اللهمروج در خيابان سي متري نرسيده به محله ارمنستان واقع شده است . اين بنا مربوط بهدو دوره مي باشد ، قسمتي از آن مربوط به دوره قاجار با اصول و شيوه معماري دورانخود و قسمتي هم بصورت الحاقي که مربوط به دوره بعد از انقلاب است و با مصالح زمانخود ساخته شده است . قسمت قديمي داراي پي سنگي با ملات شفته آهک بوده و بصورت ازارهسنگي اجرا شده است . بدنه بنا با آجرهاي ايراني 20×20 ساخته شده و پوشش اين قسمت ازبنا تير چوبي است . در و پنجره هاي بکار رفته در آن از جنس چوب مي باشد . قسمتالحاقي اين بنا بصورت بنايي بوده و داراي جرزهاي باربر مي باشد . پوشش آن بصورتتيرآهن با طاق ضربي است . پلاستر داخلي بنا گچي بوده و در بعضي جاها بصورت رنگ شدهمي باشد . نماي خارجي بنا نيز بصورت آجري اجرا شده است .
خانه رضا زاده :خانه مرحوم رضازاده در محلهاوچدکان (يکي از محلات ششگانه) در اردبيل واقع شده که قدمت آن مربوط به اواخر دورهقاجاريه مي باشد . سردر ورودي خانه در منتهي اليه جنوب شرقي بنا در مقابل ميدانچهاي قرار گرفته که توسط هشتي به محوطه حياط وارد مي شود . بخش اعياني ساختمان در دوطبقه به مساحت 640 متر مربع و پلان نعلي شکل ساخته شده که طبقه اول داراي دو اتاقگوشواره با يک راهروي مياني و نيز راهروي ديگر عمود بر آن است که توسط دو دسته پلهموجود در آن دو طبقه فوقاني به هم مرتبط مي شود و طبقه دوم نيز داراي دو اتاقگوشواره با يک تالار يا شاه نشين در وسط مي باشد.
خانه شريعت :بناي شريعت در محله اوچدکان يکي ازمحلات شش گانه قديمي اردبيل قرار گرفته است . اين بنا درکوچه آيت الله سعيدي (کلبعلي شاه) واقع است . اين بنا شامل سه حياط بزرگ است که حياط اول داراي ساختمانييک طبقه با فرم نعلي شکل مي باشد بنا داراي هفت اتاق تو در تو است و فاقد تزئيناتمي باشد در حياط دوم (پشتي) ساختماني دو طبقه با يک طبقه زيرزمين موجود است که توسطراه پله اي دو طرفه به طبقه اول راه مي يابد . در دو سمت ساختمان راهرويي جهتارتباط فضاها به يکديگر ، همچنين ارتباط طبقه دوم به طبقه اول موجود مي باشد .
خانه مرحوم حسینقلی صادقی در کوچه رحمانیه در جنب محله طوی ، خانهمسکونی دکتر مناف زاده در کوچه معصوم شاه ، خانه مرحوم میر فتاحی در محله تازهمیدان ، خانه مرحوم حریریان در کوچه پیر شمس الدین و ساختمان مدرسه جعفری اسلامی درکوچه قاجاریه از دیگر خانه های تاریخی استان اردبیل می باشند.