شهرستان بروجرد در نـاحیه ای کوهستـانی که ارتفاع معروفترین قلل آن
همچون گــرو به 3627 متر و اشتـرانکـوه به 4328 و سفید کوه بــه بـیـش
از 4000 متر بلندی می رسد واقع شــده اسـت
درجـه حـرارت این شهــر از 38 درجه در تابستـان تا 20 درجـه زیر صفـر در زمستان در تغیـییـر است .ارتفــاع بروجـرداز سطـح دریــا 1540 متر است
فاصلـه این شهـرتا تهـران 394 - اهواز 500 - اصفهـان 300 وهمدان 150
کیلومـتــر است .
شهرستان بروجرد در شمال استان لرستان واقع شـده است . وسعت بروجـرد در حـدود 30 کیلومتـر مـربع مـی باشـد و جمعیـت آن بر اسـاس سرشمـاری سـال 1375   316014 نفـر است که در حدود 217804 نفـر
در شهـر بروجرد ساکن می باشند .
استاد سعید نفیسی در باره کلمه بروجرد می نویسد که کلمه بـروجــرد
در اصـل برو گرد بوده اسـت که کلـمه گرد آن به معنـی آبادی و کلمه برو
در اول نام بروجــرد نیـز ازریشـه بروباربه معنـی میـــوه آمـده اسـت . پس
برو گرد بـه معنـی آبادی است که در آن میوه و بر وبار بوده است.


                               بنـــا هـــای تــاریـخــــی

   مسجـد امام (سلطانی) :این مسجـددارای 3 درب ورودی به خیـابانهـای
صفـا -جعفـری و به سرای حافظیـه در بازار دارد . شبستــان و ایـوان هـای
آن مزین به کاسی های خشتی و کتیبه هایـی فراوان است در لـوح طاق
ایوان غربی آن نوشتـه شـده است :  "عمـل استـاد اسکنـدر شیرازی ....
این دو طاق مقـرنس توسـط جنـاب مستطـاب میـرزا معصـوم اتمـام پذیرفت
-غره شعبان المعظـم سنـه 1209 " این مسجد در زمره مساجد سلطانی
زمان فتحعلی شاه قاجار است که همانند آن در بازار تهران وجود دارد .



  مسجـد جــامــع : این مسجد از بناهای تاریخی بروجرد است که درخیابان
جعفری واقع است . در قـرن سـوم هجری به دستـور حمویه بن علـی که از
طرف خـاندان ابی دلف در بروجـرد حکـومت می کرد سـاخته شـد . احتمالا
طـاق وسـط کنونی مربـوط به قبـل از اسـلام و آتشــکده بـوده اسـت وبـیـن
سالهای 1022 تا 1209 هجری تعمیراتی در آن صورت گرفته است.

  
                                 


  امامـزاده جـعـفــر : نسبت این امامزاده با پنج واسطه به امام زین العابدین
میرسد . ساختمان گنبد هرمی شکل این آرامگاه به سبک عهد سلجوقیان
است و تاریخ 717 هجری بر لوحی درآن دیده می شود درب حرم آن مربـوط
بـه 600 سال پیش است که در سال 1208 هجری به فرمان تقی خان حاکم
بروجـرد تعـمـیــر شده است .





   امامـزاده قاســم  : در جنـوب شـرقی بروجـرد آرامگاهی وجـود دارد که در
مردم به امامزاده قاسم مشهور است . در سالنامه دبیرستـان امام خمینـی
(پهلوی سابق) که در ساـل 1329 انتشـار یافته پیرامـون این امـامزاده چنین
می خوانیم : " چند سال قبل یکی از خیـر اندیشـان که درصـدد تعمـیر بنای
مقبره می آید پس از حفر جلوی درب ورودی سنگ کوچکی ظاهر می شود
که اکنون بالی درب نصب است واین عبارت در آن نوشته شده است  :
هذان القبران للشهیدین الشریفین المظلومین الحسن و محمد ابنی احمدالمسمی بشاه چراغ المدفون بارض الشیراز.
(این دو قبر مدفن دو شهید مظلوم حسن و محمد فرزندان شـاه چراغ که در
شیراز مدفون است می باشد )
از نوشتــه فــوق چنـان بر مـی اید که این مقبـره متعلـق به حسـن و محـمد
فرزندان شاه چراغ -که فرزند بلاواسطه موسی بن جعفر (ع)است می باشد
          

                                   
جغرافیای بروجرد
      بروجرد در غرب ایران و در منطقه کوهستانی زاگرس قرار دارد.  شهرستان بروجرد در شمال شرقی استان لرستان واقع شده و از شمال به شهرستانهای ملایر و نهاوند در استان همدان، از شرق به سربند اراک در استان مرکزی، از جنوب به درود و از غرب به خرم آباد و الشتر در استان لرستان محدود می شود. این منطقه مشتمل بر کوههای مرتفع زاگرس در غرب، دشت سیلاخور در مرکز و پیشکوههای داخلی زاگرس در شرق است. بلندترین نقطه شهرستان بروجرد قله ولاش با ارتفاع 3623 متر در کوه گرین در غرب شهر بروجرد و پست ترین ناحیه در دشت سیلاخور با ارتفاع تقریبی 1500 متر قرار دارد. بروجرد دارای آب و هوای معتدل کوهستانی با تابستانهای معتدل و زمستانهای سرد است که حداکثر دما گاه به 40و حداقل آن به منفی 20 درجه می رسد. میزان بارندگی این شهرستان 480 میلی متر در سال است که در فصول سرما بارش ها بیشتر بصورت برف می باشند. شهرستان بروجرد بين عرضهاي شمالي حد اقل 33 درجه و 36 دقيقه و حداكثر 34 درجه و 6 دقيقه و طول شرقي و داخل 48 درجه و 27 دقيقه و حداكثر 49 درجه و 27 دقيقه قرار دارد. بروجرد از نقاط زلزله خیز کشور است و زلزله سیلاخور با بزرگای 2/7 ریشتر یکی از بزرگترین زمین لرزه های ثبت شده ایران است. مرکز این شهرستان شهر بروجرد است و اشترینان از دیگر شهرهای آن است

  شهر بروجرد  در دامنه ارتفاعات زاگرس و بر روي آبرفتهاي دشت سيلاخور و در حالت پايكوهي قرار دارد . اين شهر در ارتفاع 1580 متري از سطح دريا و در 09/33 درجه شمالی و 08/48 درجه شرقی واقع مي باشد. بروجرد از شهرهای باستانی ایران است که قدمت آن دست کم تا دوره ساسانیان مسجل شده است. این شهر در مسير جاده اصلي تهران - خوزستان قرار گرفته و دارای موقعیت ممتاز ارتباطی است. همچنین محور ارتباطی کرمانشاه - اصفهان از بروجرد می گذرد. بروجرد با خرم آباد 100کیلومتر، با شهر اراک  110 کیلومتر، با اصفهان350کیلومتر و با تهران 390 کیلومتر فاصله دارد. بروجرد به خاطر طبیعت زیبایش مهمانان و گردشگران زیادی را پذیراست و در گذشته به دار السرور شهرت داشته است. آب فراوان، مراتع و زمین های کشاورزی مناسب منطقه  طایفه هایی از  لرها و ترکها را در سده های گذشته به منطقه کشانده که اینان بیشتر در در روستاهای جنوب  بروجرد ساکن و به کشاورزی و دامداری مشغول شده اند

 

زمین شناسی منطقه بروجرد
 

شهرستان بروجرد در منطقه اي واقع شده كه در تقسيم بنديهاي زمين شناسي ايران به زون (سنندج – سيرجان) معروف است و اين زون از نظر تقسيمات جزئي از منطقه وسيع زاگرس محسوب مي شود كه در اواخر دوره ترشياري شكل گرفته است. شهر بروجرد بر روي رسوبات متعدد قرار دارد كه اين رسوبات شامل موارد زير مي باشد

رسوبات ژوراسيك - كرتاسه
رسوبات ژوراسيك كرتاسه در اين منطقه با رخساره آهكي دولوميتي در ناحيه خرده شده زاگرس در جنوب غرب بروجرد گسترش فراوان دارد

رسوبات ائوسن
در يخش خورده شده زاگرس و رسوبات ائوسن شامل رخساره هاي متفاوت كنگومرايي در نزديكي آبادي مله سرخ در راه بروجرد به خرم آباد و همچنين در جنوب گوشه گاپله مشاهده مي گردد و رخساره مارني و آهكهاي مارني گسترش زيادي در منطقه دارند

رسوبات اليگوسن
در منطقه مورد مطالعه آهكهاي اليگوميوسن بصورت پيش رونده طبقات قديميتر را با دگرشيبي مي پوشاند

رسوبات ميوسن
اين رسوبات در ناحيه مورد مطالعه هميشه بصورت هم شيب بر روي آهكهاي اليگوميوسن قرارگرفته اند

رسوبات پليوسن
رسوبات پليوسن كه همان كنگلومراي بختياري است در بين راه بروجرد ونايي مشاهده شده است
رسوبات پليو - پليستوسن
اين رسوبات بيشتر از كنگلومراي با سيماي ماسه اي و سيلتستون رس و ماسه تشكيل شده ، رسوبات مذكور در دامنه كوههاي منطقه، تپه ماهورهاي كوچكي را بوجود آورده است كه با فرسايش بوسيله آبرفتهاي مختلف دوران چهارم پوشيده مي شود

تقسیمات کشوری

بروجرد از شهرستانهای تابعه استان لرستان است. وسعت شهرستان 1606 کیلومتر مربع است که کمتر از شش درصد مساحت این استان را تشکیل می دهد. شهرستان بروجرد در شمال شرق استان لرستان واقع شده است و دارای دو بخش مرکزی و اشترینان و هفت دهستان است. دهستانهای بروجرد شامل همت آباد، والانجرد، دره صیدی، گودرزی، شیروان، برده سره و اشترینان می باشد. این شهرستان مشتمل بر 198 روستای دارای سکنه است. شهر بروجرد مرکز این شهرستان است

 

جمعیت و آمارهای انسانی

شهرستان بروجرد بر اساس آمارهای سال 1383 جمعیتی بالغ بر 400 هزار نفر دارد که بیش از 30% آن را ساکنین نقاط روستایی تشکیل می دهند. علت کم بودن درصد روستانشینان کوچک شدن بیش از حد مساحت شهرستان در اثر تقسیمات کشوری است بگونه ای که تعادل طبیعی جمعیت شهری و روستایی در بروجرد بر خلاف سایر مناطق استان شده است. همچنین با میانگین 250نفر در هر کیلومتر مربع این شهرستان بالاترین تراکم جمعیتی استان لرستان را دارد و جزو پر تراکم ترین نقاط کشور به حساب می رود.با آنکه مساحت شهرستان بروجرد کمتر از 6% خاک لرستان است جمعیت آن بیش از20% جمعیت کل لرستان را شامل می شود

شهر بروجردبا 254 هزار جمعیت در سال 1383 از نظر رتبه بیست و چهارمین شهر بزرگ ایران است و بعد از خرم آباد دومین شهر بزرگ استان لرستان است. جمعیت این شهر در سال 1365 بالغ بر 186هزار، در سال 1370 حدود 201هزار و در سال 1375 بیش از 217 هزار نفر بوده است

وجه تسمیه بروجرد
     در کتاب وجه تسمیه بروجرد نوشته ع. روحبخشان بیش از 40 مورد وجه تسمیه برای شهر بروجرد ذکر شده است. استاد سعید نفیسی بروجرد را ساخته  از دو بخش برو + گرد   دانسته است. عده ای نام بروجرد را بر + و + گرد دانسته اند که به معنای شهری است که گرد است و بر و میوه فراوان دارد. بیت " چون که بر و میوه است و گرد بود شهر * زین جهت است اسم آن دیار بروجرد" پشتیبان همین دیدگاه است. این گونه نگاه گرچه ساده و بی درد سر است ولی فاقد پشتوانه تاریخی و احتمالا به دور از حقیقت است

امروزه می دانیم که بروجرد از شهرهایی است که پیشینه آن به دوره ساسانیان بر می گردد. ساسانیان و حکومت های پیش از آنان شهرها را بیشتر با پسوند گرد می ساخته اند  همانند سوسنگرد، بروگرد و دارابگرد. پسوند گرد در اینجا نه به معنای گردی که تغییر یافته کرد و کرده به مفهوم اثر و ساخته است. مثلا دارابگرد می تواند شهری باشد که به دستور و یا برای بزرگداشت داراب ساخته شده است. دستگرد به مفهوم کرده ی دست و یا دست ساخت است. در روسیه نیز شهر-نامهایی چون لنین گراد به همین ترتیب ساخته شده اند و جرد و گرد در آخر نام بروجرد از این قاعده مستثنی نیست. عده ای نام درست بروجرد را ویرو گرد دانسته اند که به معنای شهر و ساخته ی ویرو است. ویرو از شاهزادگان اشکانی است. کوهی در غرب بروجرد با نام ولاش نیز یاد آور نام شاهان اشکانی است. بروجرد را همچنین پیروزگرد دانسته اند که آن را به فیروز پادشاه ساسانی منتسب می کند

معتبر ترین قول این است که یزدگرد پادشاه ساسانی پس از شکست از اعراب به منطقه  بروجرد گریخت و سپاهیانش در آن محل بر + او + گرد آمدند و به این ترتیب نام این محل بَروگرد شد. این گاس (احتمال) از آنجا قوت می گیرد که به لحاظ تاریخی چنین واقعه ای اتفاق افتاده و مستندات تاریخی کاملی در باره این واقعه وجود دارد. سایر نکات قابل توجه در باره ریشه نام بروجرد از این قرارند

وروگرد (با کسره  واو اول). این واژه، گویش لری بروجرد است و در بیشتر مناطق لرستان بروجرد با این نام شناخته می شود . بروگرد یا وروگرد (با ضمه واو اول) که روستائیان اطراف بروجرد و دشت سیلاخور و نیز اشترینان بروجرد را به این شکل به کار می برند. ووری یرد نام محلی این شهر است و مردم شهر بروجرد و چند روستای شمال شهر بروجرد از این واژه استفاده می کنند. با توجه به این که در گویش بروجردی تبدیل گ به ی زیاد دیده می شود همگان بر این نکته معتقدند که این شکل حالت دگرگون شده ای از ورو گرد است و تفاوتی با ان ندارد

بُروجرد. از قرن سوم به بعد در کتابهای تاریخی این نام دیده می شود و امروزه نیز این شهر با همین نام شناخته می شود. در برخی کتابها حرف ب را مفتوح نوشته اند: بَروجرد.  برخی نویسندگان  فلوجرد و فلوگرد( با کسره ف ) را به کار برده اند و  امروزه نیز فلوجرد بصورت محدود در بین ساکنان حاشیه خلیج فارس و بویژه در کویت به کار گرفته می شود . در برخی کتابهای تاریخی بعد از اسلام از شهری با نام بَرجود یاد شده که با توجه به حوادث و نشانی ها، معلوم می شود که مراد نویسنده همان بروجرد است و نه جایی دیگر. هر چند که گویا شهر دیگری نیز با نام برجود وجود داشته است. ولوگرد،ولوکرد، اردکرد ، بَردجرد و یزدگرد از دیگر نامهای بروجردند که کم و بیش در منابع تاریخی از آنها یاد شده است

تاریخچه محلی بروجرد
 
آثار باستانی و تاریخی بروجرد
 
شخصیت های تاریخی و بروجرد

محمد بن يحيى بن عيسى بن سليمان أبو بكر البصري كان يخضب بالجمرة قدم أصبهان وارتحل منها إلى بروجرد بعد الثلاثمائة كتب عن البصريين حدثنا عنه القاضي والجماعة حدث عن عبد الواحد بن غياث وأحمد بن عبد ربه‏.‏ (تاریخ اصفهان جزء 2 ص 52)

حوادث تاریخی در بروجرد

رویدادهای سال 396 قمری: مرگ  وزیر مجد الدوله در بروجرد (... وفيها توفي أبو العباس أحمد بن إبراهيم الضبي وزير مجد الدولة ببروجرد وكان سبب مجيئه إليها أن أم مجد الدولة بن بويه اتهمته أنه سم أخاه فمات فلما توفي أخوه طلبت منه مائتي دينار لتنفقها في مأتمه فلم يعطها فأخرجته فقصد بروجرد وهي من أعمال بدر بن حسنويه فبذل بعد ذلك مائتي ألف دينار... الکامل فی التاریخ جز 5 ص 194 )

 رویدادهای سال 413 قمری: چگونگی دستیابی علا الدوله دیلمی به همدان (في هذه السنة استولى أبو جعفر بن كاكويه على همذان وملكها وكذلك غيرها مما يقاربها‏. وسبب ذلك أن فرهاذ بن مرداويج الديلمي مقطع بروجرد  قصده سماء الدولة أبو الحسن بن شمس الدولة بن بويه صاحب همذان وحصره فالتجأ فرهاذ إلى علاء الدولة فحماه ومنع عنه وسارا جميعًا إلى همذان فحصراها ...  الکامل فی التاریخ جز 6 ص 201)

رویدادهای سال 422 قمری: شکست علا الدوله و گرد آمدن سپاهیان در بروجرد (... انهزام علاء الدولة أبي جعفر من الري ومسيره عنها فلما وصل إلى قلعة فردجان أقام بها لتندمل جراحه ومعه فرهاذ بن مرداويج وكان قد جاءه مددًا له وتوجهوا منها إلى بروجرد فسير تاش فراش مقدم عسكر خراسان إلى علاء الدولة واستعمل عليهم علي بن عمران فسار يقص أثر علاء الدولة فلما قارب بروجرد  صعد فرهاذ إلى قلعة سليموه ومضى أبو جعفر إلى سابور خواست ونزل عند الأكراد الجوزقان‏.‏ وملك عسكر خراسان بروجرد  وراسل فرهاذ الأكراد الذي مع علي ابن عمران واستمالهم فصاروا معه وأرادوا أن يفتكوا بعلي وبلغه الخبر فركب ليلًا في خاصته وسار نحو همذان ونزل في الطريق بقرية تعرف بكسب وهي منيعة فاستراح فيها فلحقه فرهاذ وعسكره والأكراد الذين صاروا معه وحصروه في القرية فاستسلم وأيقن بالهلاك فأرسل الله تعالى ذلك اليوم مطرًا وثلجًا فلم يمكنهم المقام عليه لأنهم كانوا جريدة بغير خيام ولا آلة شتاء فرحلوا عنه وراسل علي بن عمران الأمير تاش فراش يستنجده ويطلب العسكر إلى همذان ثم اجتمع فرهاذ وعلاء الدولة ببروجرد  واتفقا على قصد همذان وسير علاء الدولة إلى أصبهان وبها ابن أخيه يطلبه وأمره بإحضار السلاح والمال ففعل وسار ... الکامل فی التاریخ جز 6 ص 205)

رویدادهای سال 426 قمری: جنگ علاء االدوله و ابی سهل (سار طائفة من العساكر الخراسانية التي مع الوزير أبي سهل الحمدوني بأصبهان ...  فانهزم ونهب سواده فسار إلى بروجرد ومنها إلى الطرم فلم يقبله ابن السلار وقال‏:‏ لا قدرة لي على مباينة...  الکامل فی التاریخ  جز 6 ص 206)

رویدادهای سال 432 قمری: (ثم إن إبراهيم ينال خرج إلى الري على ما نذكره وأرسل إلى أبي منصور فرامرز يطلب منه الموادعة فلم يجبه وسار فرامرز إلى همذان و بروجرد فملكهما ثم اصطلح هو وأخوه كرشاسف ... فلما استقر أمرها سار عنها وملك البلاد المجاورة لها ثم انتقل إلى بروجرد فملكها ثم قصد همذان وكان بها أبو كاليجار كرشاسف بن علاء الدولة صاحبها ففارقها إلى سابور خواست ونزل إبراهيم ينال على همذان  ...   الکامل فی التاریخ جز 6 ص 209)

 رویدادهای سال 494 قمری: (... فلما اجتمعوا حصروا قلعة طبرك وأخذوها عنوة فسيرت خاتون العساكر إلى قتال بركيارق فالتقى العسكران بالقرب من بروجرد فانحاز جماعة من الأمراء الذين في عسكر خاتون إلى بركيارق منهم ... كان تاج الملك مع عسكر خاتون وشهد الوقعة فهرب إلى نواحي بروجرد فأخذ وحمل إلى عسكر بركيارق وهو يحاصر أصبهان... جز 6 ص 226)

 رویدادهای سال 498 قمری: مرگ سلطان برکیارق در بروجرد و بردن جسد وی به اصفهان (في هذه السنة ثاني عشر ربيع الآخر توفي السلطان بركيارق بن ملكشاه وكان قد مرض بأصبهان بالسل والبواسير فسار منها في محفة طالبًا بغداد فلما وصل إلى بروجرد ضعف عن الحركة فأقام بها أربعين يومًا فاشتد مرضه فلما أيس من نفسه خلع على ولده ملكشاه وعمره حينئذ أربع سنين وثمانية أشهر وخلع على الأمير إياز وأحضر جماعة من الأمراء وأعلمهم أنه قد جعل ابنه ولي عهده في السلطنة وجعل الأمير إياز أتابكه وأمرهم بالطاعة لهما ومساعدتهما على حفظ السلطنة لولده والذب عنها فأجابوا كلهم بالسمع والطاعة وبذل النفوس والأموال في حفظ ولده وسلطنته عليه واستحلفهم على ذلك فحلفوا وأمرهم بالمسير إلى بغداد فساروا فلما كانوا على اثني عشر فرسخًا من بروجرد  وصلهم خبر وفاته وكان بركيارق قد تخلف على عزم العود إلى أصبهان فعاجلته منيته‏.‏ فلما سمع الأمير إياز بموته أمر وزيره الخطير المبيذي وغيره بأن يسيروا مع تابوته إلى أصبهان فحمل إليها ودفن في تربة جددتها له سريته ثم ماتت بعد أيام فدفنت بإزائه وأحضر إياز السرادقات والخيام والجتر والشمسة وجميع ما يحتاج إليه السلطان فجعله برسم ولده ملكشاه...  الکامل فی التاریخ جز 6 ص 235)

 رویدادهای سال 513 قمری: (قتل الأمير علي بن عمر حاجب السلطان ...  فهرب إلى قلعة برجين وهي بين بروجرد وكرج وكان بها أهله وماله وسار منها في مائتي فارس إلى خوزستان ...   الکامل فی التاریخ جز 6 ص 243)

رویدادهای سال 535 قمری: مرگ دانشمند بروجردی (وتوفي يوسف بن الحسن أبو يعقوب الهمذاني من أهل بروجرد وسكن مرو وتفقه على أبي إسحق الشيرازي وروى الحديث واشتغل بالرياضيات والمجاهدات ووعظ ببغداد فقام إليه متفقه يقال له ابن السقاء وسأله وآذاه في السؤال فقال‏:‏ اسكت إني أشم فيك ريح الكفر‏!‏ فسافر الرجل إلى بلد الروم وتنصر‏.‏...   الکامل فی التاریخ جز 7 ص 256)

رویدادهای سال 513 قمری: (قتل الأمير علي بن عمر حاجب السلطان ...  فهرب إلى قلعة برجين وهي بين   بروجرد وكرج وكان بها أهله وماله وسار منها في مائتي فارس إلى خوزستان ...   الکامل فی التاریخ جز 6 ص 243)

فتح جرجان وطبرستان) :كانت جرجان وطبرستان وأعمالهما لدارا بن منوجهر بن قابوس وكان السلطان مسعود قد أقره عليها فلما سار السلطان إلى الهند وأنتشر الغز في خراسان منع الحمل ودخل علاء الدولة بن كاكويه وفرهاد بن ماكان في العصيان‏.‏فلما عاد مسعود من الهند وأجلى الغز عن خراسان سار إلى جرجان سنة ست وعشرين فملكها‏.‏ثم سار إلى آمد فملكها وفارقها أصحابها وافترقوا في الغياض فتبعهم وقتل منهم وأسر‏.‏ثم راسله دارا في الصلح وتقرير البلاد عليه وحمل ما بقي عليه فأجابه السلطان إلى ذلك ورجع إلى خراسان‏.‏مسير علاء الدولة إلى أصفهان وهزيمته كان أبو سهل الحمدوني قد أنزله السلطان بأصفهان ودلهم على النواحي القريبة من علاء الدولة فأوقع بهم وغنم ما معهم وكوي طمعه بذلك في أصفهان فجمع الجموع وسار إليها فخرج إليهم أبو سهل وقاتلهم وتحيز من كان مع علاء الدولة من الأتراك إلى أبي سهل فانهزم علاء الدولة ونهب سواده وسار إلى بروجرد ثم إلى الطرم فلم يقبله ابن السلار صاحبها‏... تاریخ ابن خلدون جزء 3 ص 210)

رویدادهای سال 495 قمری: توطئه قتل برکیارق (في ذي القعدة ...فأما مماليك النظام فـإن من بعده أووا إلى بركيارق ابن السلطان ملك شاه الكبير وخطب له بالري انحاز إليه أكثر العسكر سوى الخاصكية فأنهم التجئوا إلى خاتون ففرقت عليهم ثلاثة آلاف دينار وأنفذتهم إلى القتال بالبركيارق ابن السلطان ملك شاه الكبير وخطبوا له بالري وانحاز إليه أكثر العسكر سوى الخاصكية لأنهم التجئوا إلى خاتون ففرقت عليهم ثلاثة آلاف دينار وانفذتهم إلى قتال بركيارق وكان مدبر العسكر ووزيره الوزير تاج الملك فالتقى الفريقات في سادس عشـر ذي الحجـة بالقـرب مـن بروجرد فاستاء من أكثر الخاصكية إلى بلك يارق ووقعت الهزيمة وأسر تاج الملك وقتل ...  المنتظم فی التاریخ جز 16 ص 182)

رویدادهای سال 531 قمری: توطئه قتل برکیارق (محمد بن أحمد بن علي أبو الحسن ابن الأبرادي تعبـد وتفقـه وصحـب أبا الحسن ابن الفاعوس ووقف دار له بالبدرية فجعلها مدرسة محمد بن أحمد بن الحسن الجوهري البروجردي أبو بكر سمـع الحديـث الكثير ورحل إلى بغداد وكانت له دنيا واسعة‏.‏ وتوفي في هذه السنة ببروجرد وكان رئيسها والمقدم بها محمد بن علي بن حريث أبوطالب ابن الكوفية الخفاف سمع أبا نصر الزينبي وحدث بشيء يسير وتوفي في رجب ...  المنتظم فی التاریخ جز 16 ص 193)

رویدادهای سال 532 قمری: توطئه قتل برکیارق (أحمد بن عمر بن عبد اللّه أبو نصر الأصبهاني رحل في طلب العلم والحديث وسمع من خلق كثير وكتب الكثير وكان ثقة دينًا إبراهيم بن أحمد بن الحسين بن أحمد بن حمدان أبو تمام الصيمري البروجردي ولد سنة أربعين وأربعمائة ببروجرد وسمع بها من يوسف الهمداني وبمكـة مـن أبـي معشـر الطبري وببغداد من الشيخ أبي اسحاق الشيرازي وكان رئيس بروجرد وتوفي بها في هذه السنة‏ ...  المنتظم فی التاریخ جز 16 ص 193)

رویدادهای سال 534 قمری: (ابراهيم بن سليمان بن رزق الله أبو الفرج الورديسي الضرير وورديـس قريـة عنـد اسكـاف سمـع أبـا محمـد التميمـي وغيـره وكـان فهمـًا للحديـث حافظًا لأسماء الرجال ثقة سمع الحديث الكثير وحدث بشيء يسير وتوفي يوم الجمعة سابع ربيع الأول ودفن بباب حرب ثابت بن حميد المستوفي قبض عليه الوزير البروجردي فحبسه في سرداب بهمذان في الشتاء بطاق قميص فمات من جوهر الخادم الحبشي خادم سنجر المعروف بالمقرب كان مستوليًا على مملكته متحكمًا فيها فجاءه باطنية في زي النساء فاستغاثوا إليه فقتلوه بالري في هذه السنة‏.‏ ‏ ...  المنتظم فی التاریخ جز 20 ص 195)

رویدادهای سال 495 قمری: نبرد برکیارق و ترکان خاتون در بروجرد (ملك الملك محمود بن ملكشاه وحال أخيه بركيارق بن ملكشاه‏:‏ لمـا مـات السلطـان ملكشـاه أخفـت زوجتـه تركـان خاتـون موتـه وفرقـت الأمـوال في الأمراء وسـارت بهـم إلـى أصفهـان واستحلفـت العسكـر لولدهـا محمـود وعمـره أربـع سنيـن وشهـور وخطـب لـه في بغداد وغيرها وكان تاج الملك هو الذي يدير الأمر بين يدي تركان خاتون وأما أخوه بركيارق فإنه هرب من أصفهان لمـا وصلـت تركـان خاتـون إليهـا وانضـم إلـى بركيـارق النظاميـة لبغضهـم تـاج الملـك لأنـه هـو الـذي سعـى في نظام الملك حتى كان من قتله ما كان فقوي بركيارق بهـم فأرسلـت تركـان خاتـون عسكـراً إلـى بركيـارق والنظاميـة فاقتتلـوا بالقـرب مـن بروجـرد فانهـزم عسكـر خاتـون وسـار بركيـارق فـي أثرهـم وحصرهـم بأصفهان وكان تاج الملك في عسكر تركان خاتون فأخذ أسيراً وأراد بركيارق الإحسان إلى تاج الملك وأن يوليـه الـوزارة فوثبت النظامية عليه فقتلوه وكان تـاج الملـك المذكـور ذا فضائـل جمـة وخرجـت هـذه السنـة والأمر على ذلك‏ ...  تاریخ ابی الفدا  ص 45)

رویدادهای سال 498 قمری: مرگ برکیارق در بروجرد (ذكر وفاة بركيارق فـي هـذه السنة ثاني ربيع الآخر توفي السلطان بركيارق بن ملكشاه بن ألب أرسلان بن داود ابن ميكائيل بن سلجوق وكـان مرضـه السـل والبواسيـر وكـان بأصفهـان فسـار طالبـاً بغـداد فقوي به المرض في بروجرد فجمع العسكر وحلفهم لولده ملكشاه وعمره حينئذ أربع سنين وثمانية أشهر وجعل الأمير أياز أتابكه فحلف العسكر له وأمرهم بالمسير إلى بغداد وتوفي بركيارق ببروجرد ونقل إلى أصفهان فدفن بها في تربة عملتها له سريته ثم ماتت عن قريب فدفنـت بإزإئـه‏.‏ وكـان عمـر بركيـارق خمساً وعشرين سنة وكانت مدة وقوع السلطنة عليه اثنتي عشرة سنة وأربعة أشهـر وقاسـى مـن الحـروب واختلـاف الأمـور عليـه مـا لـم يقاسـه أحـد واختلفـت بـه الأحـوال بيـن رخـاء وشـدة وملـك وزوالـه وأشـرف عـدة مرات على ذهاب مهجته في الأمور التي تقلبت به ولما استقام أمره وأطاعه المخالفون أدركته منيته واتفق أنه كلما خطب له ببغداد وقع فيها الغلاء وقاسى من طمع أمرائه فيه شدائد حتى إنهم كانوا يحضرون نوابه ليقتلوهم وكان صابراً حليماً كريماً حسن المداراة كثير التجاوز ولما مات بركيارق سار أياز بالعسكر ومعه ملكشاه بن بركيارق ودخلوا بغداد سابع عشر ربيع الآخر مـن هـذه السنـة وخطب لملكشاه بجوامع بغداد على قاعدة أبيه بركيارق‏ ... تاریخ ابی الفدا  ص 46)