اشنایی با شهرهای ایران  وکشورهای جهان

زنجان يک استان كوهستانى است كه مطالعه ارتفاعات متعدد آن اطلاعات زیادی به دست می دهد . شهرها و روستاهاى این استان ؛ در دامنه ها و دشت هاى بين رشته كوه ها قرار گرفته اند و اغلب با آب هایی که از این کوه ها جاری می شوند ، آباد شده اند . رشته كوه هاى محدوده استان زنجان از نظر زمان پيدايش به دوران سوم زمين شناسى منسوب مى شوند كه فرسايش دوران چهارم سبب تغيير چهره آن ها شده است. جهت و امتداد عمومى كوه هاى استان ، شمال باخترى ، جنوب خاوری و در بعضى نقاط خاوری ، باختری است . اين استان به طور متوسط حدود 1500 متر از سطح دريا ارتفاع دارد . پست ترين نقطه داخل آن با ارتفاع 300 متر در منطقه طارم و بلندترين قله آن با ارتفاع بيش از 3000 متر در كوه هاى تخت سليمان در ارتفاعات شهرستان ماه نشان واقع شده است . حدود60 درصد از ارتفاعات منطقه در شهرستان زنجان ، طارم و ماه نشان قرارگرفته اند و برخى از ارتفاعات مهم نيز در شهرستان هاى ابهر و خرم دره واقع شده اند. ارتفاعات بيش از 3000 متری منطقه در باخترى ترين بخش استان (شهرستان ماه نشان) قرار گرفته است. قيز قالاسى با ارتفاع 3214 متر در بخش انگوران شهرستان ماه نشان واقع شده و از بلند ترين قله هاى استان زنجان به شمار می آيد . بيش از 274 كوه در استان زنجان شناسايى شده اند كه قسمتى از اين ارتفاعات به طور سلسله وار دامنه های حاصلخيزی دارند . تركيب قرار گرفتن آن ها عبارتند از: رشته شمالى (رشته كوه هاى البرز) كه در قسمت شمال رودخانه قزل اوزن قرار گرفته و جهت خاوری ، باختری دارد . كوه هاى مهم آن از خاور به باختر عبارتند از : كوه هاى طالقان ، سيالان و الموت . مرتفع ترين نقطه اين رشته كوه تخت سليمان به ارتفاع 4400 متر است که دارای يخچال طبيعى نيز است . رشته ديگر موازى با رشته اول و در قسمت جنوبى رودخانه واقع شده و خط الراس آن حد طبيعى طارم ، زنجان و ابهر را تشكيل می دهد . رشته سوم تقريباً موازى رشته دوم و در جنوب شهر زنجان كشيده شده كه خط الراس آن حد طبيعى قيدار با بخش حومه زنجان و ابهر محسوب مى شود . رشته چهارم تقريباً موازى با رشته سوم ، بين دهستان هاى ايجرود ، سجاس رود ، قشلاقات و شهرها واقع شده و به كوه ققدارمعروف است . رشته پنجم در قسمت باختری شهرستان زنجان و موازى با رودخانه قزل اوزن واقع شده و جهت آن از جنوب خاوری به شمال باختری كشيده شده است . خط الراس آن حد طبيعى تكاب و همدان بوده و اين رشته بين زنجان و ميانه به قافلانكوه مشهور است.

قافلان كوه : قافلان كوه كوه جوانی است که در دوران سوم زمين شناسی به علت فشارهای زیر زمینی به وجود آمده است . اين كوه به علت واقع شدن در جنوب و جنوب خاوری ميانه و هم چنين جريان داشتن رود قزل اوزن در خاور آن دارای اهميت ويژه ای است . اين کوه با ارتفاع 1535 متر در محدوده شهرستان ميانه بخش مركزی ، دهستان قافلان كوه باختری و در نه كيلومتری جنوب خاوری مركز شهرستان ميانه واقع شده است .

ابدال : اين كوه كه از كوه هاي بلند استان به شمار مي رود، در شمال روستاي خورجهان ، از توابع دهستان انگوران واقع شده است و 3099 متر ارتفاع دارد . رودخانه هاي انگوران چاي ، تخته يورد و دربند از اين كوه سرچشمه مي گيرند .

باباگيلدر : اين كوه با ارتفاع 2850 متر، در 95 كيلومتري جنوب غربي زنجان و در غرب روستاي حلب از توابع دهستان انگوران واقع شده و سرچشمۀ اصلي رود حلب است .

بلقيس : اين كوه در 12 كيلومتري روستاي ياستي قلعه ، از توابع دهستان انگوران قرار گرفته است و 3332 متر ارتفاع دارد . اين كوه سرچشمه رودخانه هاي بالاجوجه و انگوران چاي ، و بلندترين قله كوهستان قرخ بلاغ (چهل چشمه) است .

چال : اين كوه در قسمت شمال غربي روستاي خورجهان، از توابع دهستان انگوران واقع شده است و 3050 متر ارتفاع دارد . اين كوه سرچشمه رودخانه هاي انگوران چاي و تخته يورد است .

صندوق سندران : اين كوه با ارتفاع 3214 متر ، در جنوب روستاي علم كندي، از توابع دهستان اورياد واقع شده است و سرچشمه رودخانه هاي انگوران چاي ، قلعه چاي ، تخته يورد و بالاجوجه است . اين كوه ، از نظر ارتفاع ، دومين قله مرتفع كوهستان قرخ بلاغ (چهل چشمه) محسوب مي شود .

قبله داغ : اين كوه با ارتفاع 3205 متر ، در غرب روستاي زرين آباد از توابع دهستان اورياد واقع شده است و سرچشمه رود قلعه چاي است .

لعل كان : اين كوه با ارتفاع 3050 متر ، در جنوب غربي روستاي ياستي قلعه ، از توابع انگوران واقع شده است و سرچشمه رودخانه هاي كاكا ، انگوران چاي و قره قيه است .

سایر کوه ها : كوه هاي يان بلاغ (2972 متر) ، داغي (2861 متر) ، سندان داغ (2850 متر) ، آرگون (2924 متر) ، جانقورتاران (2850 متر) ، چال خاتـون  (2993 متر) ، چنوباشي (2950 متر) و سفيد (2933 متر) از دیگر کوه های موجود در استان زنجان می باشد .

  کتله خور : غار تاریخی و زیبای کتله خور یا نور خورشيد که يك غار خشكی - آبی است جدیدترین غار کشف شده در محدوده استان زنجان می باشد . این غار یکی از زیباترین شگفتی های استان است که در دامنه کوه ساقیزلو در محدوده شهرستان خدابنده و پنج کیلومتری شهر گرماب ، 155 کیلومتری جنوب شهر زنجان ، 173 کیلومتری شمال همدان و 410 کیلومتری تهران واقع شده است . تحقیقات انجام شده بر روی غار ، نشان از شکل گیری آن در دوران ژوراسیک (70 تا 120 میلیون سال پیش) دارد . این غار قبل از سال 1300 هجری شمسی کشف و در سال 1330 هجری شمسی به ثبت رسیده است . غار كتله خور از لحاظ زيبايی ، تعدد طبقات ، كيفيت بلورها و قنديل ها ، اولين غار آهكی جهان محسوب می شود . غار كتله‌خور ، يك غار آهكی است كه در برخی نقاط آن گل‌ رس و خاک های حاوی اكسيد آهن قابل مشاهده‌ است . اين غار از نظر سنی تقريباً با غار عليصدر همدان هم سن است . غار كتله خور شباهت بسياری به غار عليصدر دارد ولی از دو جهت با هم تفاوت دارند . يكی اين كه غار عليصدر غاری كاملاً آبی و غار كتله‌خور غار تقريباً خشكی است و دوم اين كه آهک های غار كتله‌خور نسبت به آهک های غار عليصدر بسيار خالص‌ تر هستند ، به همین دلیل قندیل ها شفاف بوده و نور به راحتی می تواند از آن ها عبور كند و اين نکته به زيباتر شدن غار كمک زيادی می كند . شواهد و بررسی های انجام شده تاييد می كند كه اين غار در نهايت به غار عليصدر همدان متصل است . يكی از عجايب و زيبايی ‌های اين غار تعدد طبقات آن است . اين گونه غارها در جهان بسيار كم‌نظير هستند . به نظر می رسد كه اين غار دارای هفت طبقه باشد ، البته تاكنون تنها سه طبقه آن كشف شده‌ است . تشكيل طبقات متعدد اين غار باعث شده‌ كه آب به طبقات زيرين نفوذ كرده و غار به یک غار خشک تبدیل شود . بر اساس نظر پژوهشگران این غار در مراحل اوليه تشكيل خود يك غار آبی بوده و در اثر انحلال آبی ، گاهی اوقات توده‌های بزرگی از سنگ ها از توده اصلی جدا شده‌ و به مرور سبب خشك شدن غار شده اند . در حدود 700 متر اوليه غار ، قطری حدود 70 سانتی متر دارد، به ‌طوری كه كوهنوردان اوليه غار ، اين مسير 700 متری را به شکل سينه‌خيز طی كرده و مسير خود را با علامت گذاری مشخص كرده‌اند . شواهد به دست آمده از اين غار نشان دهنده این است که 100 متر ابتدایی غار محل زندگی انسان های نخستين بوده است . اين موضوع را 80 اسكلت انسانی كه در اين محل پيدا شده و هنوز همان جا نگهداری می شوند ، تأييد می ‌كند . غار کتله خور در یک مستطیل به ابعاد 2000×1500 متر به ‌وجود آمده و دهانه آن در ارتفاع 1700 متری از سطح دريا قرار گرفته است . اختلاف ارتفاع آن با ارتفاع چشمه‌ای كه آب های فرورو حاصل از ريزش جوی غار را خارج ‌كرده و به رود شور می ‌ريزد ، 50 متر است . ورودی غار يک دهليز 4000 متری با سقفی كوتاه و چند دهليز فرعی است و پس از دهليز فرعی يک دالان وسيع 950 متری با سربالايی ‌هايی به ارتفاع دو متر با گودال های خشک قرار دارد كه با دو شاخه 50 متری ادامه پيدا می ‌كند. پس از عبور از يک سربالايی تالار وسيعی پوشيده از ستون ، چكنده و چكيده (استالاكتيت و استالاكميت) نمايان می شود . در داخل تالار كوچک بلورين كه به تالار ستون ها چسبيده ، چاهی به عمق هشت متر وجود دارد كه احتمالاً محل خروج آب های فرورو سازنده غار است . چشمه‌های آب بسيار زلال در اطراف اين غار، حفره‌های متعدد طبيعی قنديل های زيبا و شفاف آهكی و استالاكتيت‌های گُل‌كلمی از ويژگی های بارز اين غار است . در حال حاضر اين غار از سه قسمت ورزشی ، تفريحی وفرهنگی تشكيل شده‌ است . بخش ورزشی آن كه حدود چهار كيلومتر است تنها مورد استفاده غارنوردان و صخره ‌نوردان قرارمی ‌گيرد البته هنوز انتهای آن كشف نشده ‌است . بخش تفريحی غار كه گفته می شود تنها يک سوم كل غار و حدود دو كيلومتر مسير مستقيم است مورد بازديد عموم مردم قرار می ‌گيرد . بخش فرهنگی غار كه در بخش جنوبی آن قرار گرفته، دالانی طبيعی است و جهت برگزاری مراسم مختلف مورد استفاده قرار می ‌گيرد . اين دالان هيچ گونه راه خروجی به بيرون ندارد و راه خروجی آن به صورت مصنوعی كنده شده اما خود دالان طبيعی است . غار كتله خور از جمله ديد نی های جالب استان زنجان است كه در منطقه خدابنده واقع شده است و بازديد كنندگان آن معتقدند كه غار مزبور بسيار شگفت انگيز بوده و سفر به اين منطقه بدون بازديد از اين غار ، سفری ابتر به شمار می آيد .

غار خرمنه سر : غار خرمنه‌سر از غارهای معروف استان زنجان است كه در ارتفاعات 1600 متری خرمنه سر در شمال روستای شاه نشين در دل كوه ها واقع شده است . مسیر دسترسی به دهانه غار بسیار زیبا و مفرح بوده و برای رسیدن به آن باید از میان رودخانه پر آب و انبوه درختان زیتون و انجیر گذشت . در بررسی های باستان شناسان بر روی سفال هایی که از دهلیزهای این غار به دست آمده ، روشن شده که غار خرمنه سر در دو دوره مختلف تاریخی، یکی پیش از تاریخ و دیگری پس از اسلام در قرن چهارم هجری، زیستگاه انسان ها بوده است، ولی نشانه ای از تمدن کهن خاصی که مربوط به پیش از تاریخ باشد، در آن یافت نشده است . سنگ های آهکی که به صورت ستون های استالاکتیت و آویزه های استالاگمیت در اين غار وجود دارند ، منظره زیبایی به داخل غار داده اند . در فاصله 50 متری دهانه بزرگ غار ، حفره ای شبيه به دهانه چاه وجود دارد كه برای ورود به اين حفره بايد به حالت خزيده و درازكش حركت كرد. پس از ورود به داخل اين حفره پر رمز و راز، دنيایی پر از ديدنی ها و شگفتی ها در برابر بازدید كنندگان پديدارمی شود . كف دهليزی كه در غار وجود دارد، شباهت زيادی به بنای بازارهای قديمی داشته و چاه عميقی در كف آن وجود دارد . در چند نقطه از اين دهليز در فاصله های 20 تا 30 متری طاقچه های كوچكی با دست كنده و حفر شده است . اين غار قديمي و تاريخي با قلعه شميران يا سميران كه امروزه به نام مجموعه تاريخي قاسم آباد معروف است و در ساحل راست قزل اوزن واقع شده است ، مرتبط است و به نظر مي رسد سركردگان حكومت كنگريان ، از اين غار به عنوان پناهگاهي امن در مقابله با فشارهاي سياسي حكومت بغداد استفاده مي كرده اند .

غار تاريخي گلجيك : غار تاریخی گلیجک که مسکن و پناهگاه انسان در دوره های پیش از تاریخ بوده است در 38 کیلومتری جنوب باختری شهرستان زنجان و در ارتفاعات مشرف به روستای حاج ارش از توابع شهرستان زنجان قرار گرفته است . درون اين غار آثاری از زندگی انسان های دوره آشولين تا بردوستين متعلق به 16 تا 30 هزار سال پيش از ميلاد كشف شده است . این غار یکی از مناطقی است که برای تعیین قدمت و تاریخ منطقه زنجان به آن استناد می شود . غار گلیجک پديده ای طبیعی بوده و از فرسایش سنگ های آهکی به وجود آمده است . اين غار كه ابعاد تقریبی آن 700 × 100 متر و ارتفاع تقريبی آن 50 متر است ، دارای آب و هوای مناسبی می باشد . از درون این غار آثاری چون ابزار و ادوات جنگی ، تيغه های سنگی و استخوان حيوانات شكاری به دست آمده است که نمایاننده حضور انسان های نخستین در این منطقه بوده است .

مجموعه غارهاي داش كسن : اين مجموعه در 10 كيلومتري جنوب شرقي سلطانيه ، در نزديكي روستاي وير ، از توابع همين بخش قرار گرفته است . اين مجموعه در محوطه اي به شكل مستطيلي ناقص ، به طول 400 متر و عرض 50 تا 300 متر، ديده مي شود . در درون اين مجموعه ، سه غار نسبتاً عميق در دل كوه كنده شده است كه كنده كاري هاي زيبايي دارند .