رودخانه هاي استان

رودخانه ابهر رود : رود شور يا ابهررود از كوه های سلطانيه قزوين سرچشمه گرفته و از به هم پيوستن دو رودخانه خزر رود و ابهر رود و برخی از رودهای كوچک فرعی ديگر تشكيل می ‌شود و با جهت كلی شمال باختری به جنوب خاوری از شش كيلومتری جنوب باختری حسن آباد (مركز بخش فشاپويه) گذشته و بر شوره‌ زار خاور حوضی سلطان جذب می ‌گردد و پس از آبياری ابهر ، قزوين ، ساوجبلاغ و تهران به رودخانه كرج می پيوندد . اين رودخانه به دليل داشتن نمک در پايين دست ، برای كشاورزی مناسب نيست ولی شاخه هايی از آن از امکانات گردشگاهی برخوردار است .
رودخانه قم رود : اين رودخانه كه به نام های گل افشان ، اناربار ، لهل رود و لعل بار نيز معروف است ، از زردكوه بختياری سرچشمه می گيرد و پس از طی 288 كيلومتر به درياچه نمک می ريزد . اين رودخانه در ابتدا به نام دربند معروف بود و در محل اخته خون در جنوب باختری گلپايگان سدی بر روی آن احداث شده است . قم رود در محدوده شهرستان های گلپايگان ، خمين ، محلات ، دليجان ‌و قم جاری است و اراضی اين نواحی را آبياری می كند .
رودخانه قره چای : رودخانه قره چای از سراب های هفت عمارت ، باغ جم ، عباس آباد و پنجه علی در منطقه سربند اراک سرچسمه می گيرد . اين رود بعد از مشروب كردن دهستان شراء از استان همدان ، وارد شهرستان اراک می شود . قره چای پس از آبياری نمودن اراضی كشاورزی شهرستان اراک ، در مسير خاوری– باختری وارد شهرستان تفرش می شود و پس از دريافت آب رودخانه های گدذار و هزلفان و با عبور از جنوب ساوه ، ‌درناحيه ای به نام پل دلاک به قم رود پيوسته و به درياچه قم می ريزد .
رودخانه دره باغ : دره باغ رودخانه ای فصلی به طول 45 كيلومتر است که در دهستان كهک ، شهرستان قم جريان دارد . سرچشمه اين رودخانه دامنه شمالی كوه های پلنگابی و قليق، 45 كيلومتری جنوب قم می باشد . اين رودخانه در طول مسير از روستاهای مسير كرميگان ، بيرهند ، ابرجس ، كهک ، سيرو و ورجان عبور می کند و رودخانه فردو به آن می ‌ريزد . رود دره باغ از ريزابه های قم رود و حوزه آن درياچه نمک قم است . شيب متوسط اين رود 5/3 درصد و مسير كلی آن شمالی است .
رودخانه شورفشاپويه : رود شور فشاپويه رودخانه ای دايمی است که 420 كيلومتر طول دارد . اين رود در شهرستان های قم ، تهران ، ساوه ، كرج ، قزوين و خدابنده لو جريان داشته و از دامنه باختری كوه قره داغ واقع در دهستان سجاس رود ، در 30 كيلومتری شمال خاوری قيدار سرچشمه می ‌گيرد و به نام خر رود از دهستان سجاس رود عبور کرده و به دهستان حومه از شهرستان قيدار (خدابنده) وارد می ‌شود و ضمن آميختن با ريزابه‌های بسيار از10 كيلومتری خاور شهر قيدار عبور می ‌كند و به نام چای خر رود به دهستان خرقان باختری از شهرستان قزوين وارد می ‌گردد . در اين دهستان با رودخانه شور خرقان مخلوط می ‌شود و پس از قطع راه اتومبيل رو قزوين ـ همدان وارد دهستان خرقان خاوری می ‌گردد و با رودخانه‌های آوج و كلنجين در هم می ‌آميزد و به سوی شمال خاوری جريان می ‌يابد. پس از عبور از روستای سكزناب از دره خاوری كوه قره قرقان عبور می ‌كند و به دهستان افشاريه وارد می ‌شود . در اين دهستان نخست با رودخانه اورونگاش مخلوط می ‌شود و سپس به صورت خشكرودی به دهستان رامند جنوبی و سپس به دهستان دشت آبی وارد می ‌گردد و پس از آميختن با ابهر رود به رود شورفشاپويه تغيير نام می ‌دهد . در اين جا به سوی جنوب متوجه می ‌شود و از باختر روستای قشلاق حسين خانی می ‌گذرد و پس از طی حدود هشت كيلومتر به خاور منحرف می ‌گردد و از ميان شوره ‌زار دامنه جنوبی ارتفاعات حلقه ور عبور می ‌كند و پس از گذشتن از دامنه خاوری كوه كردها به دهستان زرند از شهرستان ساوه داخل می ‌گردد و به سوی جنوب خاوری خط آهن تهران – قم ، همچنين راه اتومبيل رو تهران ـ ساوه را قطع می ‌كند و به دهستان فشاپويه از شهرستان تهران وارد می ‌گردد . در اين دهستان نخست با قشلاق هفت تپه با رودخانه سرود مخلوط می ‌شود و سپس به موازات رودخانه كرج و به فاصله متوسط 10 كيلومتر به سوی جنوب خاوری روان می ‌گردد و با طی يک قوس بزرگ راستگرد از دهستان فشاپويه خارج و به دهستان قمرود از شهرستان قم وارد می ‌شود و سرانجام در 75 كيلومتری خاور قم به درياچه نمک می ‌ريزد . شيب متوسط اين رود 4/0 درصد و مسير كلی آن جنوب خاوری است .
رودخانه زواريان : زواريان رودخانه ای فصلی است که در دهستان راهجرد خاوری ، شهرستان قم جريان دارد . اين رود از دامنه خاوری كوه خستک ،51 كيلومتری جنوب باختری قم سرچشمه می گيرد . اين رودخانه پس از سيراب ساختن روستاهای زواريان ، سلفچكان ، عنايت بيگ ،‌ حسين آباد به طرف جنوب منحرف می گردد و با دو پيچ نسبتاً بزرگ در دو كيلومتری شمال روستای بخشايش به تلخه رود می ‌ريزد .
رودخانه سولقان : رودخانه فصلی سولقان در شهرستان های تفرش و قم ، استان های مركزی و قم جريان دارد . اين رودخانه از ارتفاعات 19 كيلومتری خاور تفرش طی ريزابه‌های متعدد سرچشمه گرفته و ضمن عبور از دهستان قاهان با رودخانه وزوا مخلوط می ‌شود و پس از ورود به شهرستان قم در حدود روستای آوه محو و ناپديد می شود . مازاد آب اين رودخانه در فصل های پر باران به قره سو می ‌ريزد .
رودخانه شورراهجرد : رودخانه شورراهجرد يک رودخانه فصلی به طول 28 كيلومتر است که در دهستان راهجرد خاوری ، شهرستان قم جريان دارد . اين رود از دامنه كوه خستک 48 كيلومتری جنوب باختری قم سرچشمه می گيرد . شورراهجرد از ريزابه های قره سو و حوزه آن درياچه نمک قم است .‌ شيب متوسط اين رود 6/1درصد و مسير كلی آن خاوری است .
رودخانه شورقم رود : رودخانه شور قم رود رودی فصلی با طول 15 كيلومتر است . اين رود در دهستان قمرود ، شهرستان قم جريان دارد و از 16 كيلومتری شمال باختری قم سرچشمه می گيرد . شور قم رود از ريزابه های رودخانه لک شور و حوزه آن درياچه نمک قم است . شيب متوسط اين رود یک درصد و مسير كلی آن شمال خاوری است .
رودخانه سياه آب آدران : رودخانه سياه آب آدران شاخه‌ای از رودخانه كرج است . اين رودخانه در شهرستان های كرج ،‌ تهران و قم ، استان های تهران و قم جريان دارد .
رودخانه چای خر رود : اين رودخانه شاخه‌ای از رودخانه شور فشاپويه است که در شهرستان های قم ، تهران ،‌ ساوه ، كرج و قزوين جريان دارد.
رودخانه شاه چای : رودخانه شاه چای شاخه‌ای از رودخانه كرج است که در شهرستان های كرج ، تهران ، قم و در استان های تهران و قم جريان دارد

درياچه وسد هاي استان

دریاچه نمک : این دریاچه که در واقع بخشی از کویر نمک ایران است ، در شرق قم قرار دارد . دریاچه نمک تنها در فصل زمستان دارای آب است و در فصل تابستان به جای آب ، ورقه های نمک در آن جلب نظر می کند . شکل هندسی نمک های پف کرده در این دریاچه به خصوص به هنگام طلوع و غروب خورشید ، مناظر دیدنی و زیبایی را برای بازدیدکنندگان به تصویر می کشد .

دریاچه حوض سلطان : این دریاچه با مساحتی حدود 330 کیلومتر مربع ، در حاشیه بزرگراه قم- تهران و شمال استان قم قرار دارد . دریاچه حوض سلطان با مناظر گوناگون و دیدنی خاص خود در فصلهای مختلف و در ساعات روز ، مناظر بدیعی را به نمایش می گذارد . دریاچه حوض سلطان شامل دو چاله جدا از هم به نام "حوض سلطان" و "حوض مرده" است که آن دو را بیشتر حوض سلطان می نامند . آبهایی که به این دریاچه می ریزد دایمی نیست و به علت عبور از طبقات نمکی ، بی نهایت شور است . این دریاچه بعد از اسلام تا حدود قرن 19 میلادی دوره های خشک و مرطوب فراوان را گذرانده و با توجه به تغییرات مجرای رود مسیله یا رود شور ، به صورت دریاچه و باتلاق و کویر درآمده است . از زمان صوفیه به بعد به سبب بنای سدی در بالای پل دلاک ، که آب رود قره چای را به دریاچه نمک هدایت می کرد ، ارتباط بین دریاچه حوض سلطان و دریاچه نمک قطع یا ضعیف شده است . در سال 1262 ه.ق دو نیمه دریاچه حوض سلطان به هم متصل و دریاچه بزرگی را تشکیل داد .

سد پانزده خرداد : سد پانزده خرداد در مسیر جاده قم – دلیجان واقع شده و در سال 1373 افتتاح شد .

سد سنجگان : بر روی رود سلفچگان از شعبات قمرود در استان احداث شده است .

سد کبار : اين بنا در 25 كيلومتري جنوب قم ، بر روي رودخانه كبار قرار گرفته و ظاهراً از آثار دوره ايلخاني (قرن 7و8 هـ .ق) است كه در دوره هاي بعد ، از جمله در دوره اخير تعمير و باز سازي شده است . علي رغم نوشته بيشتر محققان داخلي ،" والفرام كلايس" سد كبار را ، با اطمينان ، از آثار دوره صفوي مي داند . سد كبار از نمونه هاي جالب توجه سدهاي قوسي است كه طول تاج آن به 55 متر وارتفاع آن از كف رودخانه به 24 متر مي رسد . ضخامت ديواره سد در پايين10 و در بالا حدود شش متر و مصالح مورد استفاده در آن سنگ هاي تراشيده ، لاشه سنگ و ملات ساروج است . سد داراي يك برج آبگير است كه آب از طريق آن به قسمت زير آب منتقل مي شود . دركنارحفره خروجي آب سد ، كانالي در دامنه صخره اي از كوه – در سطحي بالاتر از بستر رودخانه – كنده اند كه آب را به سطوح مرتفع تري منتقل مي كرده است . سد در كوه پي سازي شده و شالوده ديواره در شكاف به وجود آمده ، قرارگرفته كه از آب بندي مناسبي برخوردار است . انتخاب محل مناسب براي برپايي سد و همچنين شكل قوسي آن ، نشان دهنده مهارت و دانش بالاي مهندسان سازنده سد است . اين مهارت سبب شده كه ديواره سد د ر برابر فشار آب مخزني به طول و عرض 500 ×1000 متر به خوبي مقاومت كند . امروزه درياچه اين سد تا حدودي با رسوبات انباشته شده ، ليكن با اقدامات سال هاي اخير ، از جمله افزايش حدود سه متر بر ارتفاع سد و تقويت ديواره قديمي ، هنوز اين سد مورد استفاده است . تقريباً در سه كيلومتري اين سد ، كاروانسرايي وجود دارد كه داراي دو آب انبار است و به نظر مي رسد كه آب آنها از اين سد تأمين مي شده است .

سد مخزنی امامزاده اسماعیل : یکی دیگر از سدهای ارزشمند استان قم ، سد مخزنی امامزاده اسماعیل.