اشنایی با شهرهای ایران  وکشورهای جهان

ناخالص ملی (GNP) است.این نمودار مهم است،چون«ارزش» مخاطبین نوعی یک برنامه را به یک تبلیغ‏دهنده یا شبکهء تلویزیونی‏ پولی نشان می‏دهد.در جدول زیر مشاهده می‏کنیم که در سال‏ 1993 آمریکایی‏ها بیش از دو برابر هر کشوری در دنیا گیرنده‏ تلویزیونی داشته‏اند.میزان تولید ناخالص ملی آمریکایی‏ها نیز به‏ طرز قابل توجهی از سایر رقبا بالاتراست.همان‏طور که خواهیم‏ دید وجود همین ثروت است که نشان می‏دهد چرا در سال 1989، در حالی که فقط 5 درصد از بیننده های تلویزیونی دنیا آمریکایی‏ بوده‏اند،این کشور تولیدکنندهء یک‏سوم از کل تولیدات برنامه‏های‏ تلویزیونی دنیا بوده است.

جدول 1

تعداد گیرنده‏های تلویزیونی(به میلیون)

(به تصویر صفحه مراجعه شود) منبع:آمار فوق از کتاب راهنمای آمرای یونسکو(1995)استخراج شده است.

جدول 2

بزرگ‏ترین بازارهای فیلم دنیا در سال 1994: کشورهایی که بیش‏ترین درآمد گیشه‏ای را داشته‏اند. (ارقام به میلون دلار است)

(به تصویر صفحه مراجعه شود) *سال 1993**سال 1992

منبع: Screen Digest سپتامبر 1995 صفحات 206-207

جدول 3

بزرگ‏ترین بازارهای ویدئویی دنیا در سال 1994:کشورهایی که بیش‏ترین درآمد کرایه و یا فروش نوارهای ویدئویی را داشته‏اند (ارقام به میلیون دلار است)

(به تصویر صفحه مراجعه شود) منبع: Screen Digest ماه می و نوامبر 1995

بهترین نمودار بزرگی یک بازار فیلم،گیشه و فروش فیلم‏ها در یک کشور است.جدول شماره 2 نشان می‏دهد که بازار(فیلم) آمریکا حدود 5/3 برابر بزرگ‏تر از ژاپن و 8/6 برابر بزرگ‏تر از فرانسه،یعنی نزدیک‏ترین رقبای خود است.

خرده‏فروشی نوارهای ویدئویی(کرایه و فروش جمعا)در سال‏ 1994 در جدول شمارهء 3 آمده است.خرده‏فروشی نوارهای‏ ویدئویی در آمریکا حدود 6/3 برابر ژاپن و 5/11 مرتبه بیش‏تر از بریتانیا یعنی دو کشور رقیب بوده است.البته باید به خاطر داشت که‏ رواج نوارهای قاچاق بدان معنا است که ارقام واقعی بازار،در برخی‏ موارد بسیار بزرگ‏تر از ارقام بازار رسمی است.

اما عظمت بازار داخلی آمریکا به خودی خود،دلایل کافی در مورد تسلط آمریکا در زمینه تجارت بین المللی سمعی-بصری در اختیار ما نمی‏گذارد.

به عنوان نمونه ژاپن در به وجود آوردن صنایعی چون تولید گیرنده‏های تلویزیونی و دوربین‏های ویدئویی جهت فروش و صادرات-به خصوص به آمریکا-بسیار موفق بوده است.ولی چه‏ عاملی مانع شده که ژاپن یا هر کشور دیگری همان موفقیت را در زمینهء تولید برنامه‏های تلویزیونی یا فیلم‏های سینمایی به دست‏ نیاوردند؟پاسخ این است که یک دوربین تلویزیونی از لحاظ فرهنگی،خنثی است.کشور تولیدکننده در چگونگی استفاده از آن‏ نقشی ندارد و از بهره‏برداری خوب از آن سهمی نمی‏برد.بعید است‏ که هیچ یک از مشخصه‏های کالا،سرنخی از«ژاپنی بودن»آن در اختیار ما بگذارند(در سال‏های اخیر این قضایا حتی در مورد دفترچهء راهنمای کالا هم مصداق پیدا کرده است).در مورد یک‏ برنامهء تلویزیونی یا فیلم ژاپنی که در آن زبان و ویژگی‏های فرهنگی‏ برایش یک«تنزیل فرهنگی» (Cultural discount) به وجود می‏آورد،چنین چیزی صدق نمی‏کند.

البته گونه‏ای تنزیل فرهنگی در مورد دریافت برنامه‏های

سلطهء تجرای تهیه‏کنندگان آمریایی‏ برنامه‏های تلویزیونی،فیلم‏های سینمایی‏ و ویدیوئی،باعث نگرانی سیاستگذاران و مسئولین سمعی-بصری کشورهای‏ مختلف دنیا شده است. ایالات متحده از یک ترکیب بی‏نظیر، یعنی داشتن جمعیت زیاد با زبانی‏ مشترک و بالا بودن درآمد سرانه سود می‏برد؛همین مسئله باعث شده که‏ آمرکیا،بزرگ‏ترین بازار داخلی دنیا در زمینه مصرف برنامه‏های تلویزیونی، فیلم‏های سینمایی و ویدئویی باشد.

تلویزیونی،فیلم و ویدئوهای آمریکایی نیز وجود دارد.ولی‏ تهیه‏کنندگان غیر آمریکایی که سعی دارند به بازار آمریکا راه یابند بازار داخلی‏شان کوچک‏تر است و در نتیجه تفاوت عظیمی که با منهای بازار داخلی آن‏ها از بازار داخلی آمریکا به وجود می‏آید باعث ی‏شود که کل درآمد آن‏ها هم در مقایسه با درآمد یک‏ تهیه‏کنندهء آمریکایی،بسیار کم‏تر باشد.

دنیایی را تصور کنید که فقط از دو کشور ایالات متحده و کانادا تشکیل شده باشد:ایالات متحده‏ای که بازارش یازده برابر بازار کانداست.فرض کنید که یک فیلم یک ساعتهء تلویزیونی معمولی در هر دو کشور 15/1 میلیون دلار هزینه برمی‏دارد.این مسئله را هم‏ فرض بگیریم که بدون وجود یک تنزیل فرهنگی(زبان و غیره)،هر دو فیلم 1/1 میلیون دلار در بازار آمریکا و 100 هزار دلار در بازار کوچک‏تر کانادا کسب کند(براساس داده‏های به دست آمده،این‏ ارقام مختص برنامه‏ای است که در ساعتی پربیننده به نمایش‏ گذاشته می‏شود).اگر تنزیل فرهنگی‏ای در میان نباشد بنابرانی‏ منفعتی هم به تهیه‏کنندهء آمریکایی با آن بازار بزرگ‏ترش نمی‏رسد و درآمد حاصله از نمایش هر برنامه در هر دو بازار جمعا 2/1 میلیون‏ دلار خواهد شد.(این وضعیت در واقع در مورد یک کالای خنثی‏ فرهنگی مثل یک دوربین ویدئویی هم پیش می‏آید).اما اگر یک‏ تنزیل فرهنگی،گیریم 25 درصدی فروش در کشوری دیگر را در نظر بگیریم،درآمد حاصله از فروش دو برنامه به قرار زیر خواهد بود:

تهیه‏کننده آمریکایی:

دلار 000/175/1/-000/100(25/0-1)+000/100/1

تهیه‏کننده کانادایی:

دلار 000/925-000/100/1(25/0-1)+000/100

با در نظر داشتن این مسئله که هزینهء اضافی جهت صادرات کالا چندان زیاد نیست،برنامهء آمریکایی 25 هزار دلار سود می‏کند حالا آن‏که تهیه‏کنندهء کانادایی 225000 دلار ضرر می‏دهد.به دلیل وجود عامل تنزیل فرهنگی،اندازهء بازار داخلی اهمیت خود را پیدا می‏کند؛فقط برنامهء آمریکایی است که می‏تواند تولید شود و سود برساند.

نمونهء دیگر براساس ارقام و قیمت‏های واقعی برنامه‏های‏ صادراتی(از سالنامهء تجارت بین المللی تلویزیون TBI در سال‏ 1995)وام گرفه شده و فرصت‏های متعددی را که برای صادرات‏ وجود دارد،ارائه می‏دهد. TBI قیمت برنامه‏های مختلف(برای‏ نمایش از یک شبکه تجاری)را چاپ کرده که ما از پایین‏ترین‏ قیمت‏ها که فرضا می‏تواند در مورد فیلم‏های مستند صادق باشد- در این بحث استفاده می‏کنیم.با منظور کردن همان تنزیل اقتصادی، TBI ،اعلام می‏دارد:«ارقام ذیل،مبالغی هستند که تهیه‏کنندگان و پخش‏کنندگانی که در خارج از فرهست کشورهای نام‏برده زندگی‏ می‏کنند،می‏توانند وصول نمایند.بدهیی است که تهیه‏کنندگان‏ محلی معمولا محصولات خود را به قیمت‏های بالاتری به‏ شبکه‏های تلویزیونی کشورشان می‏فروشند.»در این‏جا هم باز از همان مثال تهیه‏کنندهء آمریکایی و کانادایی استفاده می‏کنیم:هر یک‏ از آن‏ها خیال دارد یک برنامهء مستند وزین با بودجهء 200 هزار دلاری‏ تهیه کند.ما فرض را بر این می‏گیریم که هر یک از آن‏ها می‏تواند برنامه خود را به بازار آن یکی بفروشد.به علاوه آن‏ها می‏توانند فیلم‏ خود را به شبکهء ITV بریتانیا به 20 هزار دلار،به آلمان،15 هزار دلار؛به فرانسه،8 هزار دلار؛به هلند 4 هزار دلار؛به سوئد 3 هزار دلار و به جامائیکا به قیمت 100 دلار بفروشد.بدین‏ترتیب جمع‏ فروش به این کشورها 81100 دلار می‏شود.تهیه‏کنندهء کانادایی‏ می‏تواند فیلم خو.د را به یک شبکهء آمریکایی به قیمت 100 هزار دلار بفروشد،حال آن‏که تهیه‏کنندهء آمریکایی می‏تواند برنامه خود را به قیمت 12 هزار دلار به شبکه انگلیسی CBC کانادا بفروشد.با در نظر داشتن این مسئله که این فروش‏های خارجی یک تنزیل 25 درصدی فرهنگی را هم دربرمی‏گیرد،تهیه‏کنندهء کانادایی برنامهء خود را به 16 هزار دلار در بازار داخلی می‏فروشد،در حالی که تهیه‏کنندهء آمریکایی برنامهء خود را به 133 هزار دلار در بازار داخلی خود به‏ فروش می‏رساند.کل فروش تهیه‏کنندهء کانادایی(با منظور کردن بازار داخلی)بالغ بر 197 هزار دلار خواهد بود،حال آن‏که کل فروش‏ تهیه‏کنندهء آمریکایی به 229 هزار دلار می‏رسد.با فرض این‏که‏ صادارت بیش‏تر،خرج زیادی روی‏دست تهیه‏کننده نمی‏گذارد،از آن‏جا که این فیلم مستند 200 هزار دلار هزینه برداشته،برنامهء آمریکایی ساخته و به سوددهی می‏رسد و برنامهء کانادایی،خیر.

اجازه بدهید نگاهی به نمونه‏ای ارقامی در صنعت فیلم‏ بیندازیم.

فرض کنید دو ملت داریم یکی استرالیا با 4 میلیون و آمریکا با 60 میلیون سینماروی بالقوه.بینندگان واقعی درصدی از بینندگان‏ بالقوه را تشکیل می‏دهند و این درصد،بستگی به بودجهء فیلم دارد؛