اشنایی با شهرهای ایران  وکشورهای جهان

مکان های دیدنی و تاریخی

یکی از دیدنی های توجه برانگیز منطقه فارسان، کوچ طوایفی از ایل بختیاری است. تماشای کوچ عشایر ونقل وانتقال کلیه مایملک یک خانواده توسط چهارپایان، چرای گوسفندان وبز در دشت های سرسبز، صدای نی چوپانان، مراسم سئار وتیر اندازی، رقص دسته جمعی، مراسم ترکه بازی، بازی های محلی وقصه های محلی حال وهوای خاصی را برای هر تازه واردی برجای خواهند گذاشت.  

صنايع و معادن

از صنايع و معادن شهرستان فارسان اطلاعات مستندي نداريم.  

کشاورزی و دام داری

گندم، جو، نخود، لوبيا، شبدر، سيب زمينی، گوجه فرنگی و يونجه از فرآورده های فارسان به شمار می روند. آب كشاورزی از كاريز، چاههای ژرف و نيمه ژرف و چشمه ها تأمين می گردد. آب آشاميدنی از چشمه تهيه و در شبكه لوله كشی منشعب می‌شود.  

مشخصات جغرافيايي

شهر فارسان در 35 دقيقه و 50 درجه درازای جغرافيايی، و 16 دقيقه 32 درجه پهنای جغرافيايی، و بلندی 2020 متر از سطح دريا در يك منطقه نيمه كوهستانی قرار دارد. كوه دنا با بلندی 2500 متر در شمال خاوری و كوه چوبين در شمال باختری اين شهر واقعند. فارسان مركز شهرستان فارسان، از شهرهای استان چهارمحال و بختياری است كه در 30 كيلو متری جنوب باختری شهر كرد واقع شده است. هم چنين رود سراب باختر و جنوب اين شهر را مشروب می سازد.  

وجه تسميه و پيشينه تاريخي

از قدمت، چگونگی نام‌گذاری و پيشينه‌ي‌تاريخی فارسان اطلاع جامعی در دست نيست.‌اما آن طور كه از ظواهر امر پيداست، مردم اين ديار در سواركاری و تيراندازی مهارت داشته اند.هم چنين روايت شده است كه فارس در لغت به معنی سوار يا صاحب است و از جهتی اين كلمه از «پارس» يا «پارسيان» گرفته شده و به فارسان تبديل شده است.  

فارسان يکي از شهرهاي استان چهارمحال و بختياري است. شهر فارسان با حدود 28000نفر جمعيت (برآورد 1387خ) مرکز شهرستان فارسان است.

اين شهرستان با 82,303 نفر جمعيت (آمار 1383خ) دراستان چهارمحال و بختياري قرار گرفته‌است. آمار جمعيت شهر فارسان: 1364 تعداد 14938 نفر. 1369 تعداد 18428 نفر. 1374 تعداد 20097 نفر. 1384 تعداد 25863 نفر بوده‌است.

جاهاي ديدني شهرستان فارسان: سنگ نوشته تاريخي مشروطه در کنار غاري به نام « پيرغار» در روستاي سرسبز و جنگلي دِه چشمه، غار سراب در روستاي دهنو.

جمعیت

بنابر سرشماری مرکز آمار ایران، جمعیت شهرستان فارسان در سال ۱۳۸۵ برابر با 90980 نفر بوده است ^[۲].

درباره شهرستان

در این شهرستان نقاط تاریخی، تفریحی فراوانی است. آبشار زیبا و روْیایی" کوهرنگ kuh-rang "، دشت لاله‌های واژگون، سنگ نوشته تاریخی " پیرغار pir-qâr" در روستای سر سبز و جنگلی "ده چشمه deh-cheshme"، پیست اسکی کوهرنگ، چشمهْ آب معدنی " دیمه dime " از نقاط دیدنی این شهرستان است.قلعه تاریخی سردار اسعد بختیاری در شهر جونقان یکی از زیبا ترین بناهای تاریخی در این شهرستان است .

فارسان نقطه تقاطع و بهترین مرکز داد و ستد برای طوایف مختلف بختیاری است. در شهر فارسان مسجد جامع از بناهای تاریخی و کهن این شهر است. حمام خزانه‌ای این شهر که قدمتی حدود 200 ساله داشت با بی توجهی مسئولین شهر و میراث فرهنگی استان خراب و اسفالتِ خیابان آن را برای همیشهْ تاریخ سیاه پوش کرد.

کتیبهْ تاریخ مشروطه واقع در روستای ده چشمه به دستور سردار اسعد بختیاری حک گردید. علامه علی اکبر دهخدا نوشتن لغت نامه خود را از قلعهْ سردار اسعد واقع در جونقان و همچنین قلعهْ دزک آغاز کرد. در قلعهْ دزک کتابخانه سردار مفخم قرار داشت و دهخدا چون در فاصلهْ جنگ جهانی به چهارمحال و بختیاری گریخته بود، فرصت را غنیمت شمرد و جمع آوری لغات و اصطلاحات فارسی را از آنجا آغاز کرد.

 گویش

مردم این شهر به گويش بختیاری سخن مي گويند که در آن واژهای پهلوی و باستانی فراوانی وجود دارد.

چند ضرب المثل فارسانی :

1- ایرم هونه هالوم سی دل دالوم. ir-om hune hâlum si del-e dâlum یعنی : می روم خانهْ دایی به خاطر(دیدن) مادر بزرگ. معادل شعر "خیالی بخارایی" : "...مقصود تویی کعبه و بتخانه بهانه است".

2- ای نخوردیمه نون گندم دیدیمه دس مردم. ay naxordime nune gandom didime das mardom یعنی : اگر نان گندم نخورده ایم اما دست مردم دیده ایم. معادل اصطلاح عامیانهْ معروف که می‌گوید : "چندان ندید بدید هم نیستم".

3- عاریسمون ا بس خوو بی اوله پیکه هم درورد. ârisemun a bas xu bi eule pike ham dervordیعنی : عروسمان از بس که زیبا بود صورتش جوش هم درآورد.

4- خرم ایدم خر به خری، خم ایگردم در به دری. xarom-e idom xar be xeri xom igardom der be deri یعنی : خرم را به امانت به دست دیگری می سپارم در حالی که خودم در به در به دنبال خر می گردم

فارسان
فارسان
اطلاعات کلی
نام رسمی:	فارسان
کشور:	ایران
استان:	چهارمحال و بختیاری
شهرستان:	فارسان
بخش:	مرکزی
مردم
جمعیت:	۸۲٫۳۰۳ نفر
زبان‌های گفتاری:	فارسی گویش بختیاری
جغرافیای طبیعی
ارتفاع از سطح دریا:	۲۰۷۲ متر

فارسان یکی از شهرهای استان چهارمحال و بختیاری است. شهر فارسان با حدود ۲۸۰۰۰نفر جمعیت (برآورد ۱۳۸۷خ) مرکز شهرستان فارسان است ([۱]).

این شهرستان با ۸۲٫۳۰۳ نفر جمعیت (آمار ۱۳۸۳خ) دراستان چهارمحال و بختیاری قرار گرفته‌است. آمار جمعیت شهر فارسان: ۱۳۶۴ تعداد ۱۴۹۳۸ نفر. ۱۳۶۹ تعداد ۱۸۴۲۸ نفر. ۱۳۷۴ تعداد ۲۰۰۹۷ نفر. ۱۳۸۴ تعداد ۲۵۸۶۳ نفر بوده‌است.

جاهای دیدنی شهرستان فارسان: سنگ نوشته تاریخی مشروطه در کنار غاری به نام « پیرغار» در روستای سرسبز و جنگلی دِه چشمه، غار سراب در روستای دهنو.

فارسان نقطه تقاطع و بهترین مرکز دادوستد برای طوایف مختلف بختیاری است. در شهر فارسان مسجد جامع فارسان از بناهای تاریخی و کهن این شهر است. حمام خزانه‌ای این شهر که قدمتی حدود ۲۰۰ ساله داشت با بی توجهی مسئولین شهر و میراث فرهنگی استان خراب و اسفالتِ خیابان به روی آن کشیده شد.

فارسان زادگاه بزرگانی چون علیمردان خان و علی‌داد خان است.

کتیبه تاریخ مشروطه واقع در روستای ده چشمه به دستور سردار اسعد بختیاری حک گردید. در این کتیبه نوشته شده‌است:

چـنین گوید حاج علیقلی خان سردار اسعد پسر حسینقلی خان ایلخانی پسر جـعفر قلی خان پسر حـبـیب الله خان پسر عـبدال خان پسر علی صالح خان پسر عبدالخلیل آقا پسر خسروآقا پسر غالب آقا پسر حیدر که اجداد من هـمه وقت به ریاست طائـفهً هـفت لنگ بخـتیاری برقرار بودند تا زمان پـدرم حسینقـلی خان ایلخانی، طوائف چـهارلنگ و جوانکی گـرمسیر و سردسیر و فلارد، ضمیمهً حکومت او شدند. در سنه ۱۲۹۹ هـجری قـمری مرحوم برادر ارشدم، اسفندیارخان سردار اسعـد، در اصفهان شش سال محـبوس ماند؛ حکومت بختیاری و مضافات با اعـمام کرامم بود. بعـد از شش سال برادرم مرخص و به منصب سردار اسعـد منصوب شد. چـند سال با اعمام و بنی اعـمام دشمن و جـنگهـای خونریز کردیم. عاقـبت صلح کرده متحـد شدیم تاکنون که سنه ۱۳۲۳ هـجری قـمری و سال دهـم جلوس اعـلیحضرت مظفرالدین شاه قاجار خلدالله ملکه می‌باشد؛ با وجود وفات چـهار نفر از بزرگان با کمال اتحاد مشغـول ریاست هـستـیم از ثـمرهً اتحاد براملاک موروثی افزودیم. الآن که ربع چـهارمحال و تمامرامهـرمز، فریدَن، و حومهً بهـبهان املاک زیادی از عـربستان چـندین قریه از بربرود، چـندین قریه از لنجان و سمیرم ملک زر خرید این خانواده‌است. از چهارمحال ناحیهً می‌زدج و چـند قریهً دیگر ملکی من و گرامی برادرم حاج خسروخان سالار ارفع است. امید که اولاد و احفاد ما اتحاد را از دست ندهـند".

در قمست زیر این کـتیـبه تاریخ فوت سردار اسعد ذکر شده‌است: «در تاریخ هـفـتم محـرم ۱۳۳۶ هـجری قـمری مطابق اول میزان مرحوم سردار اسعـد در طهـران به رحـمت ایزدی پـیوست».

هـمچـنین این جمله نیز: «لغو شد القاب در سال اول هـزار و سیصد و چهار شمسی بامر مجلس شورای ملی».

علامه علی اکبر دهخدا نوشتن لغت نامه خود را از قلعه سردار اسعد واقع در چلیچه و جونقان همچنین قلعهْ دزک آغاز کرد. در قلعهْ دزک کتابخانه سردار مفخم قرار داشت و دهخدا چون در فاصله جنگ جهانی به چهارمحال و بختیاری گریخته بود، فرصت را غنیمت شمرد و جمع آوری لغات و اصطلاحات فارسی را از آنجا آغاز کرد.

مردم این شهر به زبانی آمیخته به بختیاری و فارسی سخن می‌گویند که در آن واژهای پهلوی و باستانی فراوانی وجود دارد. «یکی از امتیازات زبان مردم این شهر ایجاز آن است که ما در تمامی گویش‌های جنوب غربی ایران شاهد آن هستیم، مثلاً بختیاریها وقتی می‌خواهند بگویند -کجا می‌خواهی بروی؟(۸ سیلاب)، می‌گویند -کیه اری؟(۴ سیلاب) و...».

چند ضرب المثل فارسانی: (این مثلها در مجله فرهنگ مردم به جاپ رسیده‌اند.)

۱- ایرم هونه هالوم سی دل دالوم. ir-om hune hâlum si del-e dâlum یعنی: می‌روم خانهْ دایی به خاطر(دیدن) مادر بزرگ. معادل شعر «خیالی بخارایی»: «...مقصود تویی کعبه و بتخانه بهانه‌است».

۲- ای نخوردیمه نون گندم دیدیمه دس مردم. ay naxordime nune gandom didime das mardom یعنی: اگر نان گندم نخورده‌ایم اما دست مردم دیده‌ایم. معادل اصطلاح عامیانهْ معروف که می‌گوید: «چندان ندید بدید هم نیستم».

۳- عاریسمون ا بس خوو بی اوله پیکه هم درورد. ârisemun a bas xu bi eule pike ham dervord یعنی: عروسمان از بس که زیبا بود صورتش جوش هم درآورد.

۴- خرم ایدم خر به خری، خم ایگردم در به دری. xarom-e idom xar be xeri xom igardom der be deri یعنی: خرم را به امانت به دست دیگری می‌سپارم در حالی که خودم در به در به دنبال خر می‌گردم.

۵- تف ایبی بالا ایفته می‌ری خت. tof ibi bâlâ iyofte min ri xot یعنی: آب دهان بالا بیندازی توی صورت خودت می‌افتد.

۶- خر منده بندیر ششه. xare mande bandir shashe یعنی: خر خسته منتظر گفتن «هش» است. (هش: صوتی است که برای ایستادن خر می‌گویند).

۷- بتی هفت تا تنبون داره، منتس به کون گندس. boti haft tonbun dâre, menates be kune gondas یعنی: فلان زن هفت دست دامن دارد، منت اش به کون بزرگ خودش. تقریباً معادل این شعر معروف نظامی است: «گیرم پدر تو بود فاضل از فضل پدر تو را چه حاصل».

۸- کور چسه به شو نشینی؟ ?kur chese be shaw neshini یعنی: کور را با شب نشینی چکار است؟

۹- یکینه به ده ره نیداهدن سراغ هونه کخدانه ایگرهد. yekine be deh rah nidâden, sorâqe hune kakhodâne igerehd یعنی: یک نفر را به ده[هم] راه نمی‌دادند سراغ خانه کدخدا را می‌گرفت.

۱۰- هر کی نون خسه بخوره. har ki noone xose boxore

یعنی: هر کس نان خودش را بخورد. معادل این ضرب المثل است که می‌گوید: «موسی به دین خس، عیسی هم به دین خس. musâ be din-e xos isâ ham be dine xos یعنی موسی به دین خودش، عیسی هم به دین خودش. حافظ بیتی دارد که به همین مضمون: «عیب رندان مکن ای زاهد پاکیزه سرشت که گناه دگری بر تو نخواهند نوشت».

صنایع دستی: از مهم‌ترین و با ارزشمندترین صنایع دستی که قدمتی دیرینه دارد بافتن فرش دستباف است که در روستاهای مختلف با طرحها و نقشهای متفاوتی بافته می‌شود. سایر دستبافته‌ها که هنوز در این شهر رایج است عبارت‌اند از: کلاه مالی، نمد مالی، چوغا بافی، سیاه چادر دوزی، خرسک بافی -نوعی قالی-، گیوه دوزی و جل دوزی (که از رونق افتاده)، ...است.

صادرات: ۱- انواع فرش دستباف. ۲- انگور و کشمش، زرد آلو، آلو زرد، آلو چه و... ۳- قیسی. ۴- نمد و کلاه. ۵- آب معدنی (از چشمه دیمه). ۶- انواع گچ و سنگ. ۷- بادام.

مکتب خانه‌های قدیم فارسان: حدود ۷۰ سال پیش در فارسان چند ملا بود که به مردم خواندن و نوشتن می‌آموختند. و در قبال تدریس هر کس مجبور بود برای ملا پول یا هدایایی از قبیل مواد خوراکی و غیره ببرد. منظور از ملا آدم با سواد بود. مشهورترین ملاها عبارت بودند ملا آخوند اسعد اسدی، ملا علی مراد و ملا مهدی دهقان. این سه نفر با سواد بودند و به مردم خواندن و نوشتن می‌آموختند. بر عربی مسلط بودند و با قران آشنایی خوبی داشتند. آنان اهل مشاعره بودند و گاه حافظ و فردوسی را به زیبایی از بر می‌خواندند. این مطالب را بزرگان شهر به خوبی به یاد دارند...

مراکز آموزشی

این شهر دارای چندین دانشگاه است از جمله: دانشگاه پیام نور، دانشگاه آزاد، دانشگاه تربیت معلم، دانشگاه هنر، دانشگاه جامع علمی کاربردی.