شهرستان ایذه با مساحت ۳۸۶۳ کیلومتر مربع در شمال خاوری استان خوزستان جای دارد. این شهرستان را کوه‌هایی چون منگشت، کوه لندر، کوه گم زرد، کوه آسماری، کوه پیون و زردکوه در بر گرفته اند. شهرداری این شهر در سال ۱۳۳۷ خورشیدی بنیاد گذاشته شد. بلندی ایذه از سطح دریا ۸۳۵ متر و فاصله هوایی آن تا تهران ۴۵۸ کیلومتر می باشد.

 

ايذه در 205كيلومتري‌شهر اهواز قرار دارد. ايذه در دوران عيلاميان آياپيرو، در دوران هخامنشيان انزان، در عهد ساساني ايذه و در زمان اتابكان لرمال ناميده شده است.ايذه منطقه‌اي است كه به واسطه‌ي كوهستاني بودن، همواره مورد توجه بوده است و اهميت آن را در پناه‌گاه‌هاي سنگي و سنگ نگارهايي با قدمتي بسيار طولاني مي توان ديد. از شاخص هاي تاريخي و هنري منطقه‌مي‌توان به سنگ نگاره‌هاي عيلامي، آبشارهاي طبيعي زيبا، نگاركندها، نوشت كندها و... اشاره كرد. خنگ‌اژدر، كول فرح، اشكفت سليمان، خنگ يار علي وند، خنگ كمالوند، شيوند، طاق طويله و كوشك نورآباد از جمله مناطق ديدني وتاريخي شهرستان ايذه به شمار مي‌آيند.

مکان های دیدنی و تاریخی


از شاخص هاي تاريخي و هنري منطقهمي‌توان به سنگ نگاره هاي عيلامي، آبشارهاي طبيعي زيبا، نگاركندها، نوشت كندها و... اشاره كرد. خنگ اژدر، كول فرح، اشكفت سليمان، خنگ يار علي وند، خنگ كمالوند، شيوند، طاق طويله و كوشك نورآباد از جمله مناطق ديدني وتاريخي شهرستان ايذه به شمار مي‌آيند.

 

صنايع و معادن


از صنايع و معدن ايذه اطلاعات مستندي در دست نيست.  

 

کشاورزی و دام داری


شغل اصلی مردمان شهرستان ايذه كشاورزی و دامداری می باشد. آب مورد نياز برای كشاورزی از چاه های نيمه عميق تامين می شود. از مهم ترين فرآورده های كشاورزی اين شهرستان می توان گندم، جو، تره بار و برنج را نام برد. انواع فرآورده های دامی و لبنی از جمله توليدات بخش دامداری شهرستان بوده و دام و فرآورده های دامی از محصولات صادراتی اين منطقه محسوب می شوند.  

 

وجه تسميه و پيشينه تاريخي


اين شهر در زمان عيلاميان«اسپير»، درزمان‌هخامنشيان«انزان»و در زمان استيلای عرب«ايزج» يا «ايرج» ناميده می شد. سكه های متعددی از طلا، نقره و مس به دست آمده اند كه بر آن ها با خط كوفی كلمه «ايزج» يا «ايرج» حك شده است. ايذه يك شهر تاريخی می باشد که آثاری از زمان های بسيار قديم در آن به جا مانده است. اين شهر در روزگار عيلاميان اهميت و عظمت بسيار داشته، مركز آن «انزان» يا «انشان» بود و در عهد ساسانی نيز نام و اعتبار داشته است. در كتابهای تاريخی و جغرافيايی دوران بعد از اسلام نيز نام اين شهر ذكر شده است. آتشكده ای هم در آن شهر بود كه تا زمان هارون الرشيد فروزان بوده است. مورخين می نويسند: ايزج به پل سنگی بزرگی كه در آن شهر، روی كارون بسته بودند معروف بود. پل مزبور را ياقوت از عجايب جهان شمرده است. اين پل كه خرابه های آن هنوز ديده می شود به نام مادر اردشير بابكان «خزهزاد» بود. کلمه ايذه درزمان اتابکان لر کم تر به کار می رفت و به جای آن مالمير(مال امير) ناميده شد. كلمه ايذه در قرن های گذشته به كلی متروك شده بود تا در دوره پهلوی مجددا مورد استفاده قرار گرفت.  

 

شهر ایذه در زمان ایلامیان «آیا پیر» و در زمان هخامنشیان «آنزان» نامیده می‌شد. در زمان یورش اعراب، این شهر را «ایذج» یا «ایدج» می‌نامیدند. شهر ایذه در زمان حکومت اتباکان لر نژاد «مالمیر» به معنی سرای امیر خوانده می‌شد. در زمان حکومت رضا شاه پهلوی این شهر به نام باستانی خود «ایذه» نام گذاری شد.

سرزمین بختیاری

سرزمینی که بختیاری‌ها آن را خاک بختیاری می‌نامند، قلمرویی است در دامنه کوه های زاگرس با مساحت ۴۶۲۰۰ کیلومتر مربع که پوشیده از کوه‌های بلند، رودخانه‌های پر آب، دره های تنگ، دشت‌های حاصل خیز، جنگل‌های بلوط و چنار و مراتع غنی است. این سرزمین در سال ۱۳۱۵ خورشیدی تجریه و قسمت اعظم آن در استانهای اصفهان، خوزستان و لرستان ادغام گردید. و باقیمانده به مساحت ۱۴۸۰۰ کیلومتر مربع نام مستقل (چهار محال و بختیاری» را به خود گرفت. سرزمین متمدن ایلام که ایلامیان آن را «هالتامتی» می خواندند، قلمروی فراتر خاک بختیاری را شامل می شد. با استقرار ایلامی ها در دشت و سپس در کوه های بختیاری، سکنوتگاههایی چون «آنزان» (ایذه کنونی) و «شوش» به وجود آمدند. آثار معبد چغازنبیل در نزدیکی شهر شوش گواه این مطلب است.

نقش کول فره

«کول» به معنی دره و «فره» به معنی خوشحالی است. از آنجا که دره ها عموماً تنگ و خفه می باشند. این دره روح افزا و دلباز است. کول فره در شمال شرق ایذه در انتهای دشت ایذه قرار دارد. در سمت راست مدخل دره، در کنار رشته کوهی، دوقطعه سنگ عظیم نامنظم دیده می شود که بر آنها، نقوش ظریف و زیبایی از صورت انسان و شمایل جانوران در حالتهای نیایش و احترام دیده می شوند.

کول فرح

کول فرح

کول فره

کول فره

کول فره

کتیبه ایلامی کوه فره

در مدخل کول فره، در ارتفاع 6 متری سمت چپ کوه،‌کتیبه ای به خط میخی ایلامی با نقشهای حیرت انگیز حجاری شده اند. دسته سه نفره نوازندگان، بز در حالی قربانی شدن،‌ سه قوچ وحشی قربانی شده، آتشدان تصویری از شاهان ایلامی و شاهزاده هانی که حاکم ایالت آیاپیر بود . . . این نقشها را شامل می شوند.

اشکف سلمان

اشکف سلمان در سه کیلومتری جنوب غربی شهر ایذه در انتهای دره ای واقع است. اشکف سلمان محوطه ای وسیع است که درون صخره طبیعی کوه به صورت سر پناهی با آثار آبرفتی در کنار یک چشمه آب شیرین گوار قرار دارد. در روبروی مجموعه اشکف سلمان، نقش های برجسته از انسان همراه با کتیبه ای با خط میخی دوره ایلامیان (قرن 8 و 9 قبل از میلاد) وجود دارد که چشم هر بیننده ای از مشاهده شکوه و عظمت آنها به وجود می آید. این مجموعه اینک مناسب ترین فضاهای تفریحی شهر محسوب می شود.

نقش «خونگ اژدل یا اژدر»

در 15 کیلومتری شمال شهر ایذه در شرق «خونگ اژدر» قطعه سنگی بسیار عظیم قرار دارد که بر روی آن نقش مهرداد اول یا دوم اشکانی (171- 138 قبل از میلاد مسیح) حجاری شده که بر اسبی سوار است و کبوتری حلقه قدرت را به همراه نامه ای به او تقدیم می کند. در کنار آن افرادی که احتمالاً از روم یا کشوری دیگر، به حضورش باز یافته اند.

آثار باستانی روستای «شمی»

در 9 کیلومتری روستای شمی از دهستان «سوسن» در شمال شهرستان ایذه، آثاری باستانی متعلق به دوره الیمائیه (171- 138 قبل از میلاد ) مشتمل بر مجسمه معرف سردار پارتی، سنگهای مرمری، گورستان باستانی و . . . کشف شده است.
مجسمه سردار پاراتی تمام قد به ارتفاع 285 و عرض 70 سانتی متر با جنس برنز است. کشف این مجسمه منحصر به فرد، تاریکی های تاریخی دوره پاراتی در سرزمین ایلامیان را روشن ساخت. این مجسمه اینک در موزه ایران باستان به نمایش گذاشته شده است.

کوشک نورآباد

خوانین بختیاری از این بنای دوره قاجار جهت گذران قشلاق و اخذ مالیات استفاده می کردند. سبک معماری این بنا سنگی بر بنیان معماری ده دشتی یا بهبهانی استوار است که چندان معماری بومی ایذه محسوب نمی شود.

سلطان ابراهیم

منطقه ای به وسعت 20 هزار هکتار مراتع سر سبز و کوهستانی و جنگلی است که دسترسی به آنجا از طرفین بخش سوسن در شمال شهر ایذه و یا از طریق رودخانه کارون و با قایق صورت می گیرد. بنای آرامگاه امام زاده سلطان ابراهیم در این منطقه و در روستای کارتا واقع است.

این آرامگاه به نزدیکان امام موسی کاظم (ع) نسبت داده می شود. نزد مردم بختیاری از تقدس و احترام خاصی برخوردار است. سالانه هزاران نفر با زیارت این امام زاده، از مناظر دلفریب و بکر سواحل کارون و آبشارهای فراوان این منطقه لذت می برند.

بند و نیروگاه کارون ۳

نمایی از جلو بند کارون ۳این نیروگاه با ظرفیت 2000 مگاوات در 28 کیلومتری شرق شهر ایذه بر روی رودخانه کارون در فاصله 610 کیلومتری مصب رودخانه واقع است و بزرگترین سد قوسی کشور محسوب می شود.

عملیات اجرایی این طرح در تابستان 1373 آغاز گردید. و بودجه بخش تجهیزات آن به میزان 230 میلیون دلار و حدود 680 میلیارد ریال در دوره 80 ماه هزینه گردید.

طاق تویله

این بنا متعلق به دوره اتابکان لر بزرگ است و در خیابان محمد رسول الله شهر ایذه قرار دارد. آرایه هایی از کاشی، آجر و گچ در این بنای سنگی بسیار دیدنی هستند. آب این بنا توسط رشته هایی از لوله های سفالی از چشمه  نورآباد در دامنه کوه الهک تأمین می شد.

ادامه مطلب