وضعیت فقر درایران و جهان 

مهم ترين و آخرين رقم رسمي اعلام شده در كشور در مورد فقرا اعلام وزير سابق رفاه مصري در مرداد 1386 در كميسيون اجتماعي مجلس بود مبني بر اين كه «حدود 2/9 ميليون نفر زير خط فقر شديد و مطلق هستند كه حدود 5/10 درصد از شهري‌ها و 11 درصد از روستاييان زير خط مطلق فقر هستند.خط فقر شديد شهري 65 هزار تومان با نرخ 2/8 درصد است كه به اين ترتيب جمعيت زير خط فقر شديد شهري يك ميليون و 278 هزار نفر است، اما تعداد روستاييان زير خط فقر شديد حدود 661 هزار و 700 نفر با نرخ 9/2 درصدي است كه اين افراد درآمدي بالغ بر 51 هزار و 400 تومان داشته‌اند.
 

بررسی وضعیت فقر در جهان در محدوده سالهای 1981 تا 2005 نشان می دهد که میزان فقر در نقاط مختلف جهان با شیبی مطلوب کاهش یافته است.در این سالها  از تعداد افرادی که روزانه درآمدی کمتر از 1.25 دلار داشته اند کاسته شده و بر تعداد افرادی که درآمدی بین 1.25 دلار تا 2 دلار داشته اند افزوده شده است.در این دوره زمانی از شیوع فقر در منطقه شرق آسیا و اقیانوسیه به میزان بسیار قابل توجه و با شیبی بسیار تند کاسته شده و از حدود 80 درصد به زیر بیست درصد رسیده است.در منطقه آفریقا،برنامه های کنترل فقر چندان موفق نبوده و لی تا حدی از آن کاسته سا،پاسیفیک،آسیاشده و به حدود 50 درصد رسیده است.در منطقه خاورمیانه،شمال آفریقا و آمریکای لاتین وضعیت برنامه های فقر زدایی تا حد بسیار کمی موفق بوده و هنوز حدود 10 درصد مردم در فقر به سر می برند.

-       جمعیت کسانی که در فقر بسیار شدید زندگی می کرده اند از 1.9 میلیارد نفر در سال 1981 به 1.8 میلیارد در سال 1990 و سپس به 1.4 میلیارد نفر در سال 2005 کاهش یافته است.

-       بیشترین کاهش فقر در ناحیه شرق آسیا و اقیانوسیه رخ داده و از 78 درصد در سال 1981 به 17 درصد در سال 2005 رسیده  و تعداد افرادی که درآمد روزانه ای زیر 1.25 دلار داشته اند، 750 میلیون  نفر کاهش یافته است

-       مردمی که در سالهای گذشته از فقر شدید خارج شده اند کماکان تحت فشار شدید استانداردهای اقتصادی کشورهای با درآمد متوسط هستند.میانگین خط فقر در کشورهای در حال توسعه در سال 2005 ، دو دلار در روز بوده است.در این خط از فقر ، میزان فقر در تمام کشورهای در حال توسعه از حدود 70 درصد در سال 1981 به 47 درصد در سال 2005 رسیده و لی با اینحال کماکان بیش از دو و نیم میلیارد نفر از مردم این کشورها  درآمدی زیر دو دلار داشته اند .

تصویر زیر تا حدی به این موضوع اشاره می کند.

آمار بانک جهانی نشان می دهد در سال 2005 وضعیت فقر در ایران به صورت زیر بوده است:

-درصد افرادی که زیر دو دلار در روز درآمد داشته اند از 8.3 در سال 1998 به 8 درصد در سال 2005 کاهش یافته است.به عبارت دیگر در سال 2005 ،8 درصد مردم ایران درآمد روزانه ای زیر 2 دلار داشته اند.

-درصد افرادی که زیر 1.25 دلار در روز درآمد داشته اند مثل سال 1998 ، در سال 2005 نیز زیر دو درصد بوده است.

شاخص نرخ فقر (شاخصی است که نشان می دهد چند درصد خانوارها زیر خط فقر قرار دارند) برای سال ۱۳۷۴ نشان می دهد ۶/۴۴ درصد از کل خانوارهای ساکن در روستاها زیر خط فقر بوده اند که این نسبت در سال ۱۳۸۳ به ۶/۵۲ درصد رسیده و نشان از افزایش خانوارهای فقیر در مناطق روستایی کشور دارد. همچنین تعداد کل خانوارهای ساکن در شهرهای زیر خط فقر در سال ۱۳۷۴ برابر با ۴/۵۵ درصد بوده و این نسبت در سال ۱۳۸۳ به ۴/۴۷ درصد رسیده است. شاخص شکاف فقر (شاخصی است که برای تعیین فاصله فقرا از خط فقر مورد استفاده قرار می گیرد) بین سال های ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۳ نشان می دهد که فاصله فقرا از خط فقر در مناطق روستایی افزایش یافته و در مناطق شهری کاهش پیدا کرده است. بنابراین وضعیت فقرا در مناطق روستایی بدتر و در مناطق شهری بهتر شده است.

شاخص حساسیت توزیع (شاخصی است که برای اندازه گیری فاصله فقرا از غیرفقرا(غنی) مورد استفاده قرار می گیرد) برای سال های ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۳ نشان می دهد که فاصله فقرا از غیرفقرا در مناطق روستایی به شدت افزایش یافته و در مناطق شهری کاهش پیدا کرده است. بنابراین وضعیت توزیع درآمد در مناطق روستایی برای دوره مذکور به شدت نابرابرتر و در مناطق شهری وضعیت توزیع درآمد بهتر شده است.

تا اینجا یک شمای کلی از وضعیت فقر و شاخص های توضیح دهنده آن برای کل کشور ارائه شده است. حال می خواهیم نقشه فقر برای کشور ایران را ترسیم کنیم. در ابتدا کشور به ۹ منطقه تقسیم شده که عبارتند از : تهران، جنوب شرق، شمال شرق، غرب، مرکزی۱، مرکزی۲، جنوب، شمال و شمال غرب. در زیر به بررسی وضعیت فقر در این مناطق می پردازیم .

فقیرترین شهرها برای سال ۱۳۷۴ به ترتیب در مناطق شمال شرقی، شمال، شمال غرب، جنوب شرقی و غرب قرار داشتند به طوری که به ترتیب ۶۹/۴۹،۷۷/۴۵، ۶۵/۴۳، ۹۳/۴۱ و ۵۴/۴۱ درصد خانوارهای ساکن در شهرهای این مناطق زیر خط فقر قرار داشتند. شهرهایی که در همین سال کمترین تعداد خانوارهای فقیر را در خود داشتند به ترتیب مربوط به مناطق تهران و جنوب کشور بودند به طوری که به ترتیب ۹۲/۲۴ و ۷۳/۲۷ درصد از خانوارهای زیر خط فقر در شهرهای این مناطق بودند. تغییرات فقر بین سال های ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۳ نشان می دهد که هرچند نرخ فقر در شهرهای همه مناطق کشور کاهش پیدا کرده است ولی باز هم بالاترین نرخ فقر شهرها مربوط به منطقه شمال شرقی کشور می باشد که ۳۳/۳۴ درصد بوده است. در سال ۱۳۸۳، بالا ترین درصد خانوارهای فقیر در شهرها به ترتیب در مناطق جنوب شرقی، مرکزی۱ و غرب قرار دارند. همچنین درصد خانوارهای فقیر در شهرهای مربوط به مناطق شمال و شمال غربی به شدت کاهش یافته و به ترتیب به ۲۷/۲۲ و ۳۶/۲۱ رسیده است. همچنین در سال ۱۳۸۳، شهرهایی که کمترین تعداد خانوارهای فقیر را در خود داشتند به ترتیب مربوط به مناطق تهران و مرکزی۲ کشور بودند به طوری که به ترتیب ۷۹/۱۱ و ۸۳/۱۵ درصد از خانوارهای زیر خط فقر در شهرهای این مناطق بودند.

فقیرترین روستاها برای سال ۱۳۷۴ به ترتیب در مناطق شمال، شمال شرقی، جنوب شرقی، شمال غرب و غرب قرار داشتند به طوری که به ترتیب ۷۶/۶۱،
۲۹/۵۴، ۶۵/۴۳، ۷۳/۴۹، ۱۸/۴۷ و ۹۹/۴۱ درصد از خانوارهای روستایی ساکن در این مناطق زیر خط فقر قرار داشتند. روستاهایی که در همین سال کمترین تعداد خانوارهای فقیر را در خود داشتند به ترتیب مربوط به مناطق جنوب و تهران کشور بودند به طوری که به ترتیب ۴۳/۳۰ و ۹۳/۳۵ درصد از خانوارها زیر خط فقر در روستاهای این مناطق بودند. تغییرات فقر بین سال های ۱۳۷۴ تا ۱۳۸۳ نشان می دهد که نرخ فقر در روستاهای همه مناطق کشور کاهش پیدا کرده است. بالا ترین نرخ فقر روستاها در سال ۱۳۸۳ مربوط به منطقه جنوب شرقی کشور می باشد که ۶۴/ ۴۹ درصد بوده و بعد از آن بالا ترین درصد خانوارهای فقیر ساکن در روستاها به ترتیب مربوط به روستاهای مناطق شمال، شمال شرقی و جنوب کشور بوده است.)دکتر وحید محمودی-استاد دانشگاه روزنامه اعتماد ملی-مقاله الکترونیکی تحت عنوان خیمه فقر در روستاهای کشور-نقشه فقر در ایران و بررسی تغییرات آن در دوره زمانی 83-74) به آدرسhttp://www.aftabir.com/articles/view/economy_marketing_business/national_economy/c2c1202044224_poverty_p1.ph