ايران‌شهر يكی از شهرهای قديمی ايران است كه قبلا« فهره» يا «فهرج» ناميده می شده و در اوستا به نام «پهله» يا «پهره» نام برده شده است شهرستان ايران‌شهر در قسمت مركزی بلوچستان در فاصله 365 كيلومتری زاهدان واقع شده است.صنعت سوزن دوزی و سكه دوزی كه‌خاص استان سيستان و بلوچستان است در اين منطقه ‌نيزرايج‌است.
قالي‌بافي‌، گل‌دوزي، سوزن‌دوزي، پولك‌دوزي، آيينه‌دوزي، سكه‌دوزي،بلوردوزي،دكمه‌دوزي،قاليچه،چادربافي، جواهرسازي و سنج‏سازي و خامه‌دوزي نيز از جمله ديگر صنايع دستي مردم‌اين شهرستان محسوب مي شود. مردم اين منطقه مسلمان و سنی مذهبند و به زبان‌های فارسی و بلوچی سخن می گويند. قلعه‌رندان، قلعه بمپور،قلعه قديمي ايران‌شهر، قلعه سرباز، ناحيه بمپور و روستاي چانف مكان‌هاي ديدني و تاريخي ايران‌شهر را تشكيل مي‌دهند.

مکان های دیدنی و تاریخی


قلعه رندان، قلعه بمپور،قلعه قديمي ايرانشهر، قلعه سرباز، ناحيه بمپور و روستاي چانف مكان‌هاي ديدني و تاريخي ايران‌شهر را تشكيل مي‌دهند.  


صنايع و معادن


صنايع ماشينی يا كارخانه ای ايران‌شهر نوپا بوده و سيمان سازی، آجرسازی، موزائيك سازی و كارخان‌ه هاي نان ماشينی را شامل مي‌شود. اقتصاد شهرستان ايران‌شهر بر كشاورزی و صنايع ماشينی استوار شده است و عمده ترين صادرات منطقه را خرما، تره بار و مركبات تشكيل مي‌دهد.  


کشاورزی و دام داری


ايران‌شهر به دليل داشتن زمين های حاصل‌خيز و رودهای بمپور دامن و سرباز دارای محصولات كشاورزی گرمسيری است و با وجود وضعيت نامساعد جغرافيايی، كشاورزی فعاليت غالب توليدی در كل شهرستان به حساب می آيد. بادهای شديد و باران های سيل آسا (كه سبب فرسايش خاك می شود) و سنگ های غير قابل نفوذ كوه های منطقه، كار كشاورزان را بسيار مشكل می كند. از طرف ديگر به دليل كمبود بارندگی و رطوبت نياز به رودخانه، چاه ژرف و نيمه ژرف است. با وجود تمام مشكلات كشاورزی، وجود محصولات متنوعی چون گندم، جو، كنجد، توتون، تنباكو، تره بار، گياهان علوفه ای، بنشن، مركبات، خرما، انار، انجير، انگور، و توت كه از محصولات اين شهرستان هستند، نشان از سخت كوشی و اراده مردم و غلبه بر طبيعت خشن منطقه دارد. در اين منطقه دام‌داری در كنار كشاورزی جريان داشته و به صورت ييلاق و قشلاق كردن اهالی انجام می شود. واحدهای دام‌داری بزرگ، در مركز شهرستان تأسيس شده است و فرآورده های آن نيازهای لبنی اهالی را تأمين می نمايد. 


مشخصات جغرافيايي


شهرستان ايران‌شهر از نظر جغرافيايی در 60 درجه و 41 دقيقه درازای خاوری و 27 درجه و 12 دقيقه پهنای شمالی و درقسمت مركزی استان سيستان و بلوچستان واقع شده است. ايران‌شهر از شمال به زاهدان، از باختر به بم و جيرفت، از خاور به سراوان و از جنوب به چابهار محدود شده و در منتهی اليه قسمت خاوری با كشور پاكستان هم مرز است. شهرستان ايران‌شهر در 333 كيلومتری جنوب باختری زاهدان و در مسير راه زاهدان – بندر چابهار در 571 متری از سطح دريا قرار دارد. رود بمپور از 4 كيلومتری جنوب شهرگذشته و پس از 130 كيلومتر به هامون جازموريان می ريزد. آب و هوای اين شهرستان گرم و خشك بوده و در سرشماری سال 1375 اين شهرستان 295456 نفر جمعيت داشته است. مسيرهاي دسترسي به اين منطقه عبارت اند از:
راه ايران‌شهر _ خاش به سمت شمال خاوری به درازای 150 كيلومتر
راه ايران‌شهر _ چابهار به سمت جنوب به درازای 375 كيلومتر
راه آسفالته ايران‌شهر _ بم به سمت شمال باختری به درازای 372 كيلومتر
هم چنين راهی به سمت جنوب از 18 كيلومتری اين راه امتداد يافته كه ايران‌شهر را به درازای 385 كيلومتر به چابهار متصل می كند.
 

وجه تسميه و پيشينه تاريخي


ايران‌شهر يكی از شهرهای قديمی ايران است كه قبلا« فهره» يا «فهرج» ناميده می شده و در اوستا به نام «پهله» يا «پهره» نام برده شده است. معرب اين دو كلمه «فهره» به معنای شهر بزرگ است که نشان می دهد اين مكان در قديم يكی از بزرگ ترين شهرهای بلوچستان و ايران بوده و به همين جهت آن را همواره با پسوند شهر ذكر كرده اند. ايران‌شهر در زمان حمله اسكندر، منطقه ای آباد و سرسبز بود و مورخين ايرانی نوشته اند كه اگر آب و علف و خرمای پهرگ به قشون اسكندر نمی رسيد، هيچ كس زنده نمی ماند. در زمان ناصرالدين شاه قاجار، والی بلوچستان به دليل آب و هوای خوب اين منطقه قلعه هايی را در آن بنا كرد. ايران‌شهر با توجه به قدمت تاريخی و گسترش تدريجی به نمونه ای از شهر معاصر تبديل شده است.
 

قلعه قديمی ايرانشهر

وجه تسميه و پيشينه تاريخي


ايران‌شهر يكی از شهرهای قديمی ايران است كه قبلا« فهره» يا «فهرج» ناميده می شده و در اوستا به نام «پهله» يا «پهره» نام برده شده است. معرب اين دو كلمه «فهره» به معنای شهر بزرگ است که نشان می دهد اين مكان در قديم يكی از بزرگ ترين شهرهای بلوچستان و ايران بوده و به همين جهت آن را همواره با پسوند شهر ذكر كرده اند. ايران‌شهر در زمان حمله اسكندر، منطقه ای آباد و سرسبز بود و مورخين ايرانی نوشته اند كه اگر آب و علف و خرمای پهرگ به قشون اسكندر نمی رسيد، هيچ كس زنده نمی ماند. در زمان ناصرالدين شاه قاجار، والی بلوچستان به دليل آب و هوای خوب اين منطقه قلعه هايی را در آن بنا كرد. ايران‌شهر با توجه به قدمت تاريخی و گسترش تدريجی به نمونه ای از شهر معاصر تبديل شده است.
 

ايران‌شهر يكی از شهرهای قديمی ايران است كه قبلا« فهره» يا «فهرج» ناميده می شده و در اوستا به نام «پهله» يا «پهره» نام برده شده است شهرستان ايران‌شهر در قسمت مركزی بلوچستان در فاصله 365 كيلومتری زاهدان واقع شده است.صنعت سوزن دوزی و سكه دوزی كه‌خاص استان سيستان و بلوچستان است در اين منطقه ‌نيزرايج‌است.
قالي‌بافي‌، گل‌دوزي، سوزن‌دوزي، پولك‌دوزي، آيينه‌دوزي، سكه‌دوزي،بلوردوزي،دكمه‌دوزي،قاليچه،چادربافي، جواهرسازي و سنج‏سازي و خامه‌دوزي نيز از جمله ديگر صنايع دستي مردم‌اين شهرستان محسوب مي شود. مردم اين منطقه مسلمان و سنی مذهبند و به زبان‌های فارسی و بلوچی سخن می گويند. قلعه‌رندان، قلعه بمپور،قلعه قديمي ايران‌شهر، قلعه سرباز، ناحيه بمپور و روستاي چانف مكان‌هاي ديدني و تاريخي ايران‌شهر را تشكيل مي‌دهند.

مکان های دیدنی و تاریخی


قلعه رندان، قلعه بمپور،قلعه قديمي ايرانشهر، قلعه سرباز، ناحيه بمپور و روستاي چانف مكان‌هاي ديدني و تاريخي ايران‌شهر را تشكيل مي‌دهند.  


صنايع و معادن


صنايع ماشينی يا كارخانه ای ايران‌شهر نوپا بوده و سيمان سازی، آجرسازی، موزائيك سازی و كارخان‌ه هاي نان ماشينی را شامل مي‌شود. اقتصاد شهرستان ايران‌شهر بر كشاورزی و صنايع ماشينی استوار شده است و عمده ترين صادرات منطقه را خرما، تره بار و مركبات تشكيل مي‌دهد.  


کشاورزی و دام داری


ايران‌شهر به دليل داشتن زمين های حاصل‌خيز و رودهای بمپور دامن و سرباز دارای محصولات كشاورزی گرمسيری است و با وجود وضعيت نامساعد جغرافيايی، كشاورزی فعاليت غالب توليدی در كل شهرستان به حساب می آيد. بادهای شديد و باران های سيل آسا (كه سبب فرسايش خاك می شود) و سنگ های غير قابل نفوذ كوه های منطقه، كار كشاورزان را بسيار مشكل می كند. از طرف ديگر به دليل كمبود بارندگی و رطوبت نياز به رودخانه، چاه ژرف و نيمه ژرف است. با وجود تمام مشكلات كشاورزی، وجود محصولات متنوعی چون گندم، جو، كنجد، توتون، تنباكو، تره بار، گياهان علوفه ای، بنشن، مركبات، خرما، انار، انجير، انگور، و توت كه از محصولات اين شهرستان هستند، نشان از سخت كوشی و اراده مردم و غلبه بر طبيعت خشن منطقه دارد. در اين منطقه دام‌داری در كنار كشاورزی جريان داشته و به صورت ييلاق و قشلاق كردن اهالی انجام می شود. واحدهای دام‌داری بزرگ، در مركز شهرستان تأسيس شده است و فرآورده های آن نيازهای لبنی اهالی را تأمين می نمايد. 


مشخصات جغرافيايي


شهرستان ايران‌شهر از نظر جغرافيايی در 60 درجه و 41 دقيقه درازای خاوری و 27 درجه و 12 دقيقه پهنای شمالی و درقسمت مركزی استان سيستان و بلوچستان واقع شده است. ايران‌شهر از شمال به زاهدان، از باختر به بم و جيرفت، از خاور به سراوان و از جنوب به چابهار محدود شده و در منتهی اليه قسمت خاوری با كشور پاكستان هم مرز است. شهرستان ايران‌شهر در 333 كيلومتری جنوب باختری زاهدان و در مسير راه زاهدان – بندر چابهار در 571 متری از سطح دريا قرار دارد. رود بمپور از 4 كيلومتری جنوب شهرگذشته و پس از 130 كيلومتر به هامون جازموريان می ريزد. آب و هوای اين شهرستان گرم و خشك بوده و در سرشماری سال 1375 اين شهرستان 295456 نفر جمعيت داشته است. مسيرهاي دسترسي به اين منطقه عبارت اند از:
راه ايران‌شهر _ خاش به سمت شمال خاوری به درازای 150 كيلومتر
راه ايران‌شهر _ چابهار به سمت جنوب به درازای 375 كيلومتر
راه آسفالته ايران‌شهر _ بم به سمت شمال باختری به درازای 372 كيلومتر
هم چنين راهی به سمت جنوب از 18 كيلومتری اين راه امتداد يافته كه ايران‌شهر را به درازای 385 كيلومتر به چابهار متصل می كند.
 

وجه تسميه و پيشينه تاريخي


ايران‌شهر يكی از شهرهای قديمی ايران است كه قبلا« فهره» يا «فهرج» ناميده می شده و در اوستا به نام «پهله» يا «پهره» نام برده شده است. معرب اين دو كلمه «فهره» به معنای شهر بزرگ است که نشان می دهد اين مكان در قديم يكی از بزرگ ترين شهرهای بلوچستان و ايران بوده و به همين جهت آن را همواره با پسوند شهر ذكر كرده اند. ايران‌شهر در زمان حمله اسكندر، منطقه ای آباد و سرسبز بود و مورخين ايرانی نوشته اند كه اگر آب و علف و خرمای پهرگ به قشون اسكندر نمی رسيد، هيچ كس زنده نمی ماند. در زمان ناصرالدين شاه قاجار، والی بلوچستان به دليل آب و هوای خوب اين منطقه قلعه هايی را در آن بنا كرد. ايران‌شهر با توجه به قدمت تاريخی و گسترش تدريجی به نمونه ای از شهر معاصر تبديل شده است.
 

شهرستان ايرانشهر با مساحت 30230 کيلومتر مربع در مرکز استان سيستان و بلوچستان قرار گرفته و فاصله مرکز شهرستان تا مرکز استان 321 کيلومتر است . اين شهرستان داراي تعداد 4 مرکز شهري و 4 بخش – 10 دهستان و 545 آبادي داراي سکنه است .

عنوان

  شهرستان

استان

نسبت شهرستان به استان (درصد)

مساحت (کيلومتر مربع )

30230

  187502 

12/16

تعداد شهر

4

  31

90/12

تعدا بخش

4

  36

11/11

تعداد دهستان

10

  98

20/10

ب- عوارض طبيعي

سرچشمه رودخانه و منتهي به  رودخانه هاي کاجو – باهو  و رابيچ در اين شهرستان واقع مي باشد .

ج- منابع تامين آب و حوزه آبريز و شبکه رودخانه ها

آب اين شهرستان ازطريق 1042  حلقه چاه 13 رشته قنات ---رشته چشمه با ميزان آبدهي 5/95 ميليون  متر مکعب و رودخانه هاي کاجو با ميزان آبدهي 500 ميليون متر مکعب بطور  متوسط سالانه تامين  مي شود.

د- اقليم

 شهرستان ايرانشهر داراي اقليم بياباني گرم و خشک مي باشد . ميانگين بارش سالانه در اين شهرستان  5/105ميلي متر و متوسط دماي آن در سال 82 از 2/47 الي 2/2- درجه سانتي گراد در تغيير است .

زبان و مذهب

 مردم شهرستان ايرانشهر  به لهجه بلوچي تکلم مي کنند و لهجه هاي  بلوچي و فارسي نيز رايج است . در اين شهرستان 92/99 درصد جمعيت آن را مسلمانان شيعه /سني/تشکيل مي دهند.

جمعيت نيروي انساني

الف- جمعيت

جمعيت شهرستان ايرانشهر در سال 1375 حدود 194596 نفر بوده اين رقم در سال 1382 به 253979 نفر  رسيده است .تغييرات جمعيت در سال 1382 نسبت به سال 1375 ،برابر 9/3 درصد بوده است .

  شرح

 کل جمعيت

جمعيت روستائي

جمعيت شهري

ميزان شهرنشيني (درصد)

شهرستان

253979

124772

129207

9/50

 

 

 

 

 

ب- نيروي انساني

بر اساس برآورد انجام شده در سال 1382جمعيت فعال اين شهرستان *(استان)241923نفر، جمعيت شاغل 225353 نفر به ترتيب روستايي و شهري 1084974و 1065034بوده و ترکيب اشتغال به ترتيب کشاورزي صنعت و خدمات 28و8/24و2/47 درصد مي باشد.

امور اجتماعي

الف- سواد

ميزان باسوادي شهرستان در سال 1375 برابر91/52 درصد بوده که به 65/63 درصد در سال 1382 افزايش يافته است .

ب- آموزش و پرورش

در سال تحصيلي 83-1382تعداد کل دانش آموزان مقاطع مختلف تحصيلي(بدون بزرگسالان و مراکز تربيت معلم ) شهرستان 70238 نفر بوده که 04/13 درصد از دانش آموزان استان را تشکيل مي دهد.

عنوان

سال 1375

سال 1382

شاخصهاي مقايسه اي طي سالهاي82- 1375 

  درصد تغييرات

رشد سالانه (درصد)

شهرستان

استان

شهرستان

استان

شهرستان

استان

شهرستان

استان

تعداد دانش آموزان

54083

4185001

70238

528631

87/29

3/26

27/4

12/2

تعداد دانش آموزان دختر

20791

175794

32609

242443

84/56

38

12/8

82/4

تعداد مراکزآموزشي

415

3500

654

5866

59/57

6/67

23/8

70/9

تعداد کادر آموزشي

1432

12203

1451

14202

33/1

39/16

19/0

34/2

سرانه فضائي آموزشي (مترمربع )

 

-------

31/2

06/2

 

 

 

-----

ج- آموزش عالي

در سال تحصيلي 83-1382 در شهرستان ايرانشهر ، 1389دانشجودر حال تحصيل بوده که از اين تعداد  2/37 در صد در دانشگاه پيام نور و  و 7/62 درصد در دانشگاه غير دولتي  مشغول به تحصيل بوده اند.

د- بهداشت و درمان

  شرح

  سال 1375

  سال 1382

  درصدتغييرات بين

  سال هاي82- 1375 

 رشدسالانه(درصد)

  دوره 82- 75

 

شهرستان

استان

شهرستان

استان

شهرستان

استان

شهرستان

استان

تعداد بيمارستان

1

13

1

14

-

7/7

-

7/7

تعداد مراکز بهداشتي و درماني شهري

6

50

17

140

184

180

10

1/101

تعدا د خانه بهداشت

96

632

79

719

7/17-

7/13

15/1

15/0

تعداد پزشک و دندانپزشک

39

383

106

603

7/171

4/57

5/1

2/0

سرانه تخت بيمارستاني به ازاي هرهزارنفر

4/113

3/67

8/94

7/68

4/16-

2

95/0-

5/1

سرانه پزشک عمومي به ازاي هرهزارنفر

4/14

16

4/28

20

2/97

25

5

7/5

کشاورزي و منابع طبيعي و دامپروري

در سال زراعي 83-1382 سطح زير کشت محصولات زراعي و باغي شهرستان ايرانشهر بالغ بر 38084 هکتار است که 7/23 درصد از سطح کشت زير کشت استان را تشکيل مي دهد . از اين مقدار 25 درصد به کشت باغات و75 درصد به زراعت هاي سالانه اختصاص دارد . محصولات عمده زراعي شهرستان غلات مي باشد .طي همان سال ، 15 واحد صنعتي پرورش و نگهداري دام و طيور در سطح شهرستان فعال بوده است . همچنين ميزان توليد شير ، گوشت قرمز ، گوشت مرغ و عسل به ترتيب 5/15 ، 1/3 ، 6/0و002/0 هزار تن بوده است . لازم به ذکر است اين شهرستان داراي 44 واحد پرورش ماهي با توليد 132هزار تن مي باشد .

عنوان

1375

1382

ميزان تغييرات

( درصد ) ×

متوسط رشد سالانه

( درصد )× ×

شهرستان

استان

شهرستان

استان

شهرستان

استان

شهرستان

استان

سطح اراضي زير کشت ( هزار هکتار )

6/37

7/295

38

160

 

6/45-

 

4/8-

سطح اراضي زير کشت زراعي آبي(هزارهکتار )

5/26

198

6/28

7/102

 

48-

 

95/8-

سطح زير کشت اراضي ديم( هزار هکتار )

8/0

60

-

5/4

 

5/92-

 

9/30

سطح زير کشت محصولات باغي

3/10

7/37

4/9

53

 

40

 

98/4

ميزان‌توليد محصولات باغي  ( هزار تن )

53

203

6/48

6/229

 

13

 

77/1

ميزان توليدزراعي(هزار تن )

9/285

3026

334

1116

 

63-

 

2/13-

صنعت و معدن

تعداد صنايع موجود شهرستان ايرانشهر 76 واحد مي باشد که تعداد – واحد آن در نقاط روستايي و تعداد – واحد بقيه در نقاط شهري مستقر مي باشند . درسال 1382 تعداد 2 کارگاه  فعال مسئوليت استخراج معادن را به عهده داشته که عمده ترين معادن موجود در سطح اين شهرستان عبارتند از : آهک – مرمر – منگنز – تالک – ( صادره درسال 83 ) سهم شهرستان از کارگاه هاي معدني فعال استان 3/13 درصد مي باشد .

رديف

نام معدن

ماده معدني

ذخيره ( تن )

تعداد شاغلين

ظرفيت استخراج ساليانه

1

دامن

آهک

100000000

11

65000

2

چاه زرد

مرمر

7600

7

1500

3

مانش

تالک

26400

 

1100

4

خيبر اسپکه

منگنز

95000

20

4000

مشخصات سدهاي در حال بهره برداري استان

نام سد

محل سد

نوع سد

نوع بهره برداري

سال

بهره برداري

حجم مخزن

ميزان آب ( متر مکعب )

قابل تنظيم

قابل انحراف

بزمان

ايرانشهر

خاکي و سنگريزه اي

تأمين آب شرب ، کشاورزي

1381

31/3

33/2

-

مشخصات سدهاي در حال احداث استان

نام سد

محل‌اجراي سد

پيش‌بيني‌نوع بهره برداري

برآورد اعتبار مورد نياز ( ميليون ريال )

ميزان‌اعتبار(ميليون‌ريال )

ميزان آب (‌متر مکعب )

سال

تخصيص يافته

جذب شده

حجم

حجم قابل تنظيم

حجم قابل انحراف

شروع

خاتمه

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

-

 

 

منبع- سایت تراول وسایت تبیان


ادامه مطلب