گیلانغرب (به کردی: گیه‌ڵان) مرکز شهرستان گیلانغرب واقع در جنوب غرب استان کرمانشاه و شمال غرب استان ایلام است. مردم این شهر کرد و از طایفه‌های مختلف ایل کلهر هستند. زبان مردم این شهر کردی و از شاخهٔ کردی جنوبی است با گویش کلهری و با لهجهٔ مردم منطقهٔ گیلانغرب ادا می‌شود.

جمعیت این شهر طبق سرشماری سال ۱۳۹۵ حدود ۲۴۰۰۰ نفر بود که در مقایسه با سال‌های قبل کاهش داشته‌است و دلیل آن مهاجرت بی‌رویه مردم شهرستان به سمت شهرهای بزرگتر استان و ایران است.

این شهر بر سر مسیر اصلی قصرشیرین-ایلام قرار دارد همچنین جمعیت آن ۲۲٬۳۳۱ نفر است که در این بین ۱۱٬۱۱۵ مرد و ۱۱٬۲۱۶ زن است و ۶٬۶۶۲ خانوار زندگی می‌کنند مردم این شهر بیشتر مسلمان و پیرو مذهب شیعه هستند.

بیشترین معادن قیر طبیعی ایران در گیلان غرب است. گیلان غرب از قطب‌های مهم ادبی و جایگاه ادبیان نامدار در عرصه فعالیت‌های ادبی کُردی جنوبی در استان‌های کرمانشاه و ایلام است.

تاریخ

جنگ

گیلانغرب به خاطر مقاومت مردم‌اش در برابر حملهٔ ارتش عراق در سال ۱۳۵۹، از سوی سید علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران دومین شهر مقاوم کشور نامیده شده‌است. در تقویم رسمی ایران نیز چهارم مهر ماه روز ملی گیلانغرب (مقاومت مردم گیلانغرب) نام گرفته‌است.

نام

در گذشته نوعی درختچهٔ خودرو " گیه ل " (gyal) مورت امروزی به وسعت چندین هکتار در سراب گیلانغرب وجود داشته که به "سراب گیه ل" یا "باغ گیه ل" معروف بوده‌است، و با توجه به این که در گذشته نام بعضی از مناطق را از روی اسم مواد، درختان و گیاهان آن منطقه نامگذاری کرده‌اند، مانند: چناران، اناران، نی ان (نیان)، زلان، قیلان، گولان=گلین، گیه لان، ناودار و …. این دشت نیز با وجود سراب و باغ زیبای "گیه ل" (گیه ل: نام قدیم مورت) که گیاهی کمیاب، دارویی، شفابخش، مقدس و مورد توجه آیین زرتشت و گذشتگان بوده‌است و این منطقه نیز به نام " دشت گیه لان" = " gyalan " به معنی جایی که درخت " گیه ل " دارد نامگذاری شده‌است. بنابراین اسم " گیه لان " = "gyalan " یک اسم کاملاً کردی می‌باشد که از ریشهٔ (گه یل = gyal = مورت) گرفته شده و هیچ وجه تسمیهی با گیلان شمال که برگرفته از (قوم گیل = gil = گیلک) می‌باشد را ندارد، گیه لان = gyalan آن در فارسی حذف شده و به اشتباه گیلان = gilan نوشته شده‌است.

موقعیت جغرافیایی

گیلان غرب در طول جغرافیایی ۴۵ درجه و ۵۵ دقیقه و عرض جغرافیایی ۳۴ درجه و ۷ دقیقه یکی از شهرهای واقع در غرب و جنوب استان کرمانشاه است؛ که از طرف شمال به سرپل ذهاب و کرند، از شمال شرق و شرق و جنوب شرق به اسلام‌آباد غرب و گردنه قلاجه و سرابله و ایوان غرب و ایلام و از طرف جنوب و جنوب غرب به سومار، مندلی و در مغرب آن نفت شهر و قصر شیرین واقع شده‌است. گیلانغرب در ارتفاع ۸۰۴ متری از سطح دریا واقع شده‌است و مرکز شهرستان جز مناطق گرمسیر استان محسوب می‌شود. گیلانغرب بر سر مسیر اصلی قصرشیرین-ایلام است و کل استان ایلام را به مرز خسروی و گذرگاه مرزی پرویزخان وصل می‌کند هر چه به طرف شرق و شمال شهرستان پیش بروید ارتفاع بیشتر و هوا رو به سردی می‌رود و هرچه به طرف جنوب و غرب و مرز عراق بروی هوا رو به گرمی و به ارتفاع‌های کم می‌رسید. به‌طور مثال از مرکز شهرستان که به سمت اسلام‌آباد غرب یا کرمانشاه پیش بروید پس از ۱۵ کیلومتر از ارتفاع ۸۰۰ متری شهر به ارتفاع ۱۱۰۰ متری در روستاهای اطراف در دهستان چله می‌رسید و پس از ۶۸ کیلومتر که به بخش گوواور که جز شهرستان محسوب می‌شود برسید می‌بینید که ارتفاع به ۱۵۰۰ متر نیز می‌رسد و برعکس هر چه به سمت عراق یا قصرشیرین پیش بروید کم‌کم به ارتفاع ۵۰۰ و کمتر در مرز سومار به ۲۹۰ متر و در خود قصرشیرین به ۳۵۰ متر می‌رسد و رو به گرمی و پستی می‌رود. فاصله گیلان‌غرب تا تهران ۶۵۰ کیلومتر، تا مرکز استان یعنی کرمانشاه ۱۵۵ کیلومتر تا مرکز استان ایلام یعنی شهر ایلام ۹۵ کیلومتر، تا مشهد ۱۵۵۵ کیلومتر، تا اهواز ۵۰۴ کیلومتر، تا شیراز ۱۰۰۰ کیلومتر، تا بندر عباس ۱۵۸۰ کیلومتر، تا چابهار ۲۲۶۰ کیلومتر، تا تبریز ۷۳۲ کیلومتر، تا اصفهان ۶۸۰ کیلومتر، تا سرابله در استان ایلام ۸۰ کیلومتر تا مرز عراق از پایانه مرزی سومار و از پایانه مرز خسروی ۸۰ کیلومتر، تا اسلام‌آباد غرب ۹۰ کیلومتر، تا قصرشیرین ۵۵ کیلومتر، تا سرپل ذهاب ۵۰ کیلومتر، تا مرکز شهرستان ایوان واقع در استان ایلام ۵۵ کیلومتر تا مرز استان ایلام و استان کرمانشاه از جاده میاندار ۲۱ کیلومتر تا خانقین عراق ۹۰، تا سلیمانیه ۲۶۰، تا اربیل ۳۸۵، تا بغداد و کاظمین ۲۵۵، تا کربلا ۳۵۵، تا سامرا ۲۸۸، و تا نجف ۴۴۴ کیلومتر است.

اماکن باستانی

• قصر سراب وجود تپه‌ای تاریخی در سراب گیلان غرب که آثار به جای مانده از آن شبیه به یک قصر است که عده‌ای آن را مربوط به دورهٔ ساسانی و عده‌ای دیگر فراتر از دوره ساسانی می‌دانند همچنین بوته‌های کمیاب مورت مقدس در پایین دست قصر سراب یافت می‌شود که نشانی از قدمت فراوان آن می‌باشد.
• قڵا (قلعه) تپه‌ای در وسط شهر گیلان غرب بوده که معروف به قڵا (قلعه) می‌باشد که آنگونه پیداست این ساختمان خرابه سه طبقه بوده‌است که بسیاری بر این عقیده هستند این تپه می‌تواند یک زیگورات مربوط به دوره ایلامیان باشد.
• حهسهن زوور دار خرابه‌ای در پایین دست شهر گیلان غرب واقع شده‌است که در میان مردم منطقه به حسن زوردار معروف می‌باشد. مساحتی حدود سیصد متر دارد. این قلعه که متأسفانه بعلت حفاریهای بیش از حد و عبور یک کانل آب از کنار آن چیز زیادی از آن باقی نمانده‌است. به احتمال زیاد این قلعه مقر حکومت خاندان کُرد حسنویه بوده‌است که زمانی نسبتاً طولانی بر منطقه غرب کشور سیطره داشته‌اند.
• عهمله قیوت بلندای آمله قوت (Amalah ghut)که یک برج طبیعی بر فرازانارک در جانب جنوبی شهر گیلان غرب است. در محل آثاری از ساروج و گچ وجود دارد. آثاری از زندگی انسانهای گذشته در اطراف آن وجود دارد که سبب عدم وجود سند یا کاوشی در آن ناشناخته مانده‌است. البته عده زیادی اعتقاد دارند که مربوط به زمان ساسانیان است و درزمان حمله اعراب به ایران خراب شده‌است چون اعراب از طرف گیلانغرب و شهر حلوان (سرپل ذهاب) به ایران حمله‌ور شده‌اند آن موقع گیلانغرب دشتی حاصلخیز و وسیع بوده‌است. منطقه آمله قوت طوری است که بر تمام دشت ویژنان، دشت گیلان، قصرشیرین و بر ناودار تا ارتفاعات مشرف بر ایوان غرب مسلط است و جای مناسبی برای دیدبانی گذشته گان بوده‌است.
• چیاێ ئاسنگهرانه (تپه آهنگران)

تفرجگاه‌های طبیعی

• سراب مورت گیلان غرب:
• دربند گلین :
• پارک طبیعی ناودار (میاندار) :
• مِلیَنَه :
• پاچه :
• تنگه گلم:
• منطقه سر سبز چله:
• گردنه قلاجه (منطقه حفاظت شده قلاجه)

بلایای طبیعی

• وزش باد استثنایی: شب ۲۶ آذر ۱۳۸۵ ه‍.ش باد بسیار شدیدی شروع به وزیدن کرد که خسارتهای زیادی را به منطقه وارد ساخت و بسیاری از درخت‌ها را از جا کند ادراه هواشناسی سرعت این باد را صدو سی کیلومتر بر ساعت اندازه‌گیری کرده بود. از معمرین و افراد مسن منطقه هیچ‌کدام چنین باد مخربی را به یاد نداشته‌اند و با غضب خدا از آن یاد می‌کردند.
• گرد و غبار: در سالهای اخیر تعداد روزهایی که فضای جنوب و غرب کشور و بالطبع هوای منطقه گیلان غرب تحت تأثیر توده‌های هوای آلوده و گرد و غبار و مضرات ناشی از آن قرار گرفته، افزایش یافته‌است.
• زلزله: بیش از دویست لرزه در سال ۱۳۹۲ که موجب شد بیش از ده روز مردم در سرما بدور از خانهایشان و در چادر زندگی کنند (بزرگترین این لرزه‌ها ۵٫۷ ثبت شد). مرکز این زلزله‌ها حوالی گیلانغرب و سومار و قصرشیرین و سرپل ذهاب بود.

زلزله ۲۱ آبان ۹۶ به قدرت ۷٫۳ ریشتر که ساعت ۲۱:۴۸ ازگله در ثلاث باباجانی را در عمق ۱۱ کیلومتری زمین لرزاند که مقدار ۶٫۴ ریشتر آن چیزی نزدیک به زلزله بم به گیلانغرب رسید و طبق آمار غیررسمی بالای ۳۰۰ زخمی در روستاها و شهر بر جای گذاشت… بیشترین ویرانی این زلزله در سرپل ذهاب بود که ۷ ریشتر زلزله به آن رسیده بود و کشته و زخمی زیادی را بر جای گذاشت… این زلزله در کل استان کرمانشاه و ایلام و کردستان بطور جدی حس شد و حتی استان‌های خوزستان و آذربایجان‌های شرقی و غربی و اصفهان و همدان و اراک و… هم آن را احساس کردند. این زلزله آنقدر قوی بود که حتی تا دریای مدیترانه احساس شد و خسارات زیادی را در ایران و عراق بر جای گذاشت.

زلزله‌های ۲۱ دی ماه ۱۳۹۶ که چندین زلزله با بزرگی بیشتر از ۵ ریشتر بود در سومار و گیلانغرب خسارت‌های زیادی بر جا گذاشت و خانه‌ها و مکان‌هایی که در اثر زلزله شدید ۷٫۳ ریشتری ازگله و پس لرزه‌های آن سست شده بود را به‌طور کلی تخریب کرد. این زلزله‌ها حدود ساعت ۱۰ و نیم صبح در عمق بسیار کم شروع شد و در عرض یک ساعت ۶_۷ زلزله بالای ۵ ریشتر در سومار و گیلانغرب و ایوان و زرنه رخ داد که باعث وحشت مردم شد. همچنین در طول این روز عجیب از بعد وقوع زلزله‌ها حدود ۶۰ بار دیگر تا شب سومار لرزید تا نشان از بالا بودن قدرت این زلزله‌ها و پس لرزه‌های بعد آن باشد. به گفتهٔ برخی خبرگزاریها این زلزله‌ها به‌طور جدی به جز گیلانغرب در بغداد، سلیمانیه، ایلام، قصرشیرین، سرپل ذهاب، اسلام‌آباد غرب و ایوان و کرمانشاه و به‌طور خفیف حتی در مهاباد و بوکان و شهر وان ترکیه احساس شده‌است. این زلزله همچنین در شهرهای مرزی چه در خاک عراق چه در خاک ایران خسارات زیادی برجای گذاشت شهر مندلی در عراق در استان دیاله نزدیک‌ترین شهر ب

مناطق دیدنی گیلانغرب

ا

از مناطق دیدنی گیلانغرب می توان به منطقه حفاظت شده قلاجه،انجیرکوه و روستای انجاورودگلین را نام برد.

گیلانغرب یکی از شهرهای استان کرمانشاه می باشد که به دلیل آب و هوای مطبوع به خصوص در فصل بهار طرفداران زیادی دارد.ساکنین این شهر اغلب کردتبار و کلهر که یکی از ایل های بزرگ کردستان است می باشند.اگر قصد سفر به کرمانشاه را دارید بد نیست به گیلانغرب زیبا هم سر بزنید در ادامه همراه با نیک صالحی شوید تا با مناطق دیدنی گیلانغرب آشنا شوید.

مناطق دیدنی گیلانغرب

تنگ گولم

آبشار زیبای تنگ گولَم در ۲۰ کیلومتری غرب شهر گیلانغرب دردهستان ویژنان
واقع گردیده است این آبشار زیبا و دیدنی برای گردشگران و دوستداران طبیعت می تواند
دیدنی باشد و هربیننده ای را مجذوب خود کند

گردشگران بویژه مسافران نوروزی می تواند به گیلانغرب نگین
غرب کشور سفر کرده واز این آبشار که دارای قابلیت های بسیار زیادی برای تبدیل شدن
به یک منطقه گردشگری است دیدن کنند. دسترسی به این منطقه از طریق کیلومتر ۴ جاده ارتباطی این شهرستان
به سومار، جاده فرعی خاکی سمت راست جاده به سمت سومار امکانپذیر است.تنگ گولم در اثر فرسایش رودخانه کنگاوش ایجاد شده است.

تنگ گولم

سراب مورت

سراب مورت و محوطه‌ی تاریخی آن ، اصلی‌ترین جاذبه‌ی گردشگری و از مناطق دیدنی گیلانغرب
است. محوطه‌ی تاریخی سراب مورت در پنج کیلومتری شرق شهرستان گیلانغرب در استان
کرمانشاه و در حاشیه‌ی روستای سراب واقع شده است.

سراب مورت

سراب مورت

گوردخمه گلین از مناطق دیدنی گیلانغرب

در منطقه ای به نام گلین در شهرستان گیلانغرب گوردخمه ای وجود دارد
که اثری به جای مانده از گذشتگان است . گوردخمه گلین یا همان گوردخمه دیره
در فاصله بیست و چهار کیلومتری جاده سرپل ذهاب به طرف دیره ، در نزدیکی روستای گلین در استان کرمانشاه قرار دارد .

اهالی روستا این گوردخمه را به نام «فرای کن» یا «طاق فرهاد» یا «اتاق فرهاد»
می شناسند. این گوردخمه به طول ۵۰/۶ متر، عمق ۲۰/۳ متر و ارتفاع ۱۵/۲ متر است.
در انتهای دخمه دو پله به طول ۳۵/۲ متر ایجاد شده است.

همچنین در دیوار جنوبی این دخمه،
صفه ای به ابعاد ۶۰/۱×۳۴/۱ متر جهت ایجاد نقوش تراشیده شده است .

این گوردخمه , گوردخمه ای است
از دوران باستان که مورد توجه بازدیدکنندگان و گردشگرانی است که برای دیدن منطقه دیدنی و سرسبز گلین می آیند .

گوردخمه گلین

منطقه شکار ممنوع زله زرد

منطقه شکار ممنوع زله زرد در موقعیت جغرافیایی ۳۳° ۴۳′ ۳۶″ N و ۴۶° ۰۸′ ۳۲″ E در استان
کرمانشاه واقع است. منطقه شکار ممنوع زله زرد با ۳۹ هزار هکتار وسعت یکی از
مناطق مهم زیستگاهی گونه های نادر گیاهی وجانوری درسطح استان و کشوربشمار می رود.
منطقه شکار ممنوع زله زرد ۸۰۰۰۰ هکتار وسعت دارد و از مناطق دیدنی گیلانغرب می باشد.

منطقه شکار ممنوع زله زرد

کاخ اربابی سراب مورت

کاخ اربابی بنایی تاریخی با قدمت ۲۵۰۰ سال است که در یک کیلومتری
شرق شهر گیلانغرب قرار دارد. این بنا در مکانی بیش از نیم هکتار وسعت قرار دارد
و شامل دو قسمت رسمی و خصوصی است. نقشه کاخ اربابی از جمله نقشه های
برتر معماری باستانی دنیا است.

این کاخ از سنگ، ملات، گچ و آجر ساخته شده و از راهروها، تالار تشریفات، اتاق تخت
نشین حاکم، محل زندگی خصوصی حاکم و واحدهای اداری، دفتر منشی، پاگردها تشکیل
شده است. با توجه به گچبری های داخل تالار می توان نتیجه گرفت که تالار با پلاک و گچبری
در دوره اشکانی
تزیین شده است.

راهروهایی در اطراف این قسمت از تالار وجود دارد که به وسیله این راهروها می توان به قسمت های اداری این مجموعه دست یافت. طول این راهروها ۵۰ متر و عرض آن ها ۳ متر است.

کاخ اربابی سراب مورت

رودخانه کنگاکوش

سرچشمه آن آب ها و سرچشمه هایی است که از قسمت میانی و غربی دشت
ویژنان به سوی تنگ گولم ( ته نگ گوله م ) سرازیر می شود و از مناطق دیدنی گیلانغرب است.
رودخانه را می توان رودخانه ای فصلی نامید . زیرا در سال های پر باران آب آن بسیار زیاد در سال هایی که مقدار بارش کاهش می یابد
آب آن بسیار کم می شود .

آبشار زیبای تنگ گولم یا ( سه ر تاف) تقریباً در ابتدای شروع این رودخانه است .
جهت جریان آب رودخانه به طرف کشور عراق است .در تابستان آب کاهش چشمگیر
یافته و گاه خشکیده می شود. مسیر نسبتاً طولانی رودخانه ارتفاعات گرمسیری
شهرستان گیلانغرب با قلل متعدد که مراتع طوایف ایل کلهر است.

این مسیر با بارش اولین باران پاییزی جلوه و منظره ای
بسیار زیبا می یابد و تا آخر فروردین و اوایل اردیبهشت که فصل گرما آغاز می شود .
طراوت و شادابی خاص خود را حفظ می کنند.

رودخانه کنگاکوش

رودخانه کنگاکوش

قلعه مهرنگار

قلعه مهرنگار اثر تاریخی دیگری است که در جاده دهستان ویژنان قرار دارد
که مربوط به دوران خسرو انوشیروان ساسانی می باشد و از مناطق دیدنی گیلانغرب می باشد.

قلعه مهرنگار

قلعه مهرنگارمنابع- سایت ویکی پدیا- نیک صالحی