منطقه‌اي كه امروز ازنا ناميده مي‌شود برگرفته از نام روستايي به همين عنوان بوده كه در بافت شهري ازنا تركيب شده است. ازنا همانند ديگر مجتمع هاي زيستي با استقرار در مكان خاصي‌به خود موجوديت بخشيده است. برخورداري اين مكان از زمين‌هاي حاصل‌خيز و دسترسي آسان به آب از عوامل موثر و استقرار انسان‌ها در اين نقطه از استان لرستان بوده است. محققين بر اين نكته اتفاق نظر دارند كه قدمت منطقه از جهت تكوين به دوره هاي پيش از اسلام باز مي‌گرددكه درابتداي امر؛ساكنان آن‌ها ارامنه و بعدها تحت هجوم و جايگزيني مسلمانان واقع شد. پيشينه‌ي تاريخی ازنا به علت هم جواری نزديک با شهرستان های دورود و اليگودرز با گذشته تاريخی اين دو شهرستان عجين شده است. عده ای بر اين باورند که اولين بار درحدود 600 سال پيش، ارامنه به اين سامان كوچيدند و روستای ازنا را برافراشتند. سپس اقوام ديگری از جمله قوم «انگيزه» به اين روستا آمدند و روستای ازنا با افزايش جمعيت، قدم در راه توسعه و پيشرفت نهاد. ازنا پيش از اين جزو محدوده سياسی شهرستان اراك از استان مركزی بود، اما در حال حاضر يكی از شهرستان های استان لرستان به شمار می رود. اين منطقه با جاده ای به اصفهان مرتبط است و خط لوله سرتاسری نفت از آن می گذرد.
شهرستان ازنا از شمال به خمين و سربند (استان مركزی)، از باختر به شهرستان دورود و از خاور و جنوب به شهرستان اليگودرز منتهی شده و در مسير راه آسفالت خرم آباد ـ اليگودرز قرار دارد. شهرستان ازنا از نظر جغرافيايی در 49 درجه و 27 دقيقه درازای خاوری و 33 درجه و 27 دقيقه پهنای شمالی و ارتفاع 1870 متری از سطح دريا قرار دارد. آب و هوای اين شهرستان معتدل و نيمه خشك است. ازنا در مسير جاده اصلی شهرهای مركزی به باختر و جنوب كشور قرار دارد و فاصله آن تا استان اصفهان حدود 240 كيلومتر است. شهرستان ازنا با راهی به طول 20 كيلومتر به اليگودرز وصل شده است و با شهرستان دورود 40 كيلومتر فاصله دارد. اقتصاد ازنا يک اقتصاد مبتنی بر كشاورزی است. حاصل‌خيزي خاك، وجودآب فراوان و آب و هواي مناسب اين منطقه را به ناحيه اي كشاورزي تبديل كردهاست كه‌انواع محصولات درآن به عمل مي‌آيد. محصولات مهم اين شهرستان را گندم، جو، بنشن، سيب كوهی، گيلاس، انگور، زرشك و انجير تشكيل مي‌دهند. در اطراف ازنا قلعه و يا روستاهای بسيار قديمی وجود داشته که متعلق به قبل از ظهور اسلام بوده و در طی قرن های متمادی مخروب و به صورت تپه در آمدهاند در اصطلاح محلی به اين تپه ها چغا گفته می شود.
آثار باستانی که در ازنا ديده می شود عبارتند از: تپه ای معروف به قلعه خرابه در خيابان پيروزی ازنا، چغا آقونی در 1 کيلومتری جنوب، تپه قائد محمد تقی (کامدتقی) يا تپه ازنا در 1 کيلومتری غرب و تپه فتح الله در 5 کيلومتری جنوب شرقی ازنا.

شهرستان ازنا در شمال شرقي استان لرستان بين مدارهاي 49 درجه و 14 دقيقه تا 49 درجه و 38 دقيقه طول شرقي و 33 درجه و 23 دقيقه عرض جغرافيايي قرار گرفته است وسعت اين شهرستان 1212 کيلومتر مربع است که حدود 3/4 درصد از مساحت استان مي باشداين شهرستان از طرف شمال بااستان مرکزي شهرستانهاي شازند و خمين از طرف شرق با شهرستان اليگودرز و از طرف غرب به شهرستان دورود و از طرف جنوب به ارتفاعات اشترانکوه محدود مي گردد.


پستي و بلندي

از لحاظ توپوگرافي از دو قسمت تقسيم مي شود که در شمال شهرستان در حوالي روستاي هوش ارتفاع به 2000 متر از سطح دريا مي رسد و ديگري در جنوب در حوالي روستاي نصرت آباد و دره تخت مجددا افزايش يافته به طوريکه در قله اشترانکوه 4050 متر از سطح دريا ارتفاع دارد. پست ترين قسمت شهرستان بستر رودخانه ماربره در نزديکي روستاي چم زمان و دره تخت مي باشد.قسمت مياني شهرستان با ارتفاع 1800 متر شامل زمينهاي هموار مي باشد.شيب عمومي اين شهرستان از شمال به جنوب مي باشد.


آب و هوا 

شهرستان ازنا در ميان رشته کوههاي زاگرس مياني قرار گرفته و در معرض جريان هواي غرب که حاوي توده هاي هواي ملايم و مرطوب درياي مديترانه و اقيانوس اطلس مي باشد.اين جريان هواي مرطوب پس از برخورد با کوهها به صورت نزولات جوي و به علت ارتفاع زياد به صورت برف مقداري از رطوبت خود را از دست مي دهد.اين منطقه داراي آب و هواي کوهستاني با زمستانهاي سرد و طولاني همراه با برف و يخبندان به خصوص در دامنه اشترانکوه مي باشد. بر اساس دوره آماري 1364 تا 1371 متوسط بارندگي برابر 703 ميلي متر متوسط درجه حرارت سالانه 5/10 درجه سانتي گراد و ميانگين حداقل درجه حرارت سالانه 43/2 و ميانگين حداکثر درجه حرارت 87/17 درجه سانتي گراد مي باشد.درجه حرارت حداکثر مطلق مربوط به مرداد ماه برابر 39 و درجه حرارت حداقل مطلق مربوط به بهمن ماه و برابر 5/35- درجه  مي باشد. آب و هوا معتدل  و نيم خشک مي باشد

تونل برفي ازنا
رشته كوه سر به فلك كشيده اشترانكوه با قلل 13 گانه و بلندي 4250 متر در 5 كيلومتري جنوب شهرستان ازنا در استان لرستان قرار گرفته و هرساله پذيراي كوهنوردان، توريست‌ها و ايرانگردان و در پاره‌اي موارد گردشگران خارجي مي‌شود.


منطقه‌اي كه امروز ازنا ناميده مي‌شود برگرفته از نام روستايي به همين عنوان بوده كه در بافت شهري ازنا تركيب شده است. ازنا همانند ديگر مجتمع هاي زيستي با استقرار در مكان خاصي‌به خود موجوديت بخشيده است. برخورداري اين مكان از زمين‌هاي حاصل‌خيز و دسترسي آسان به آب از عوامل موثر و استقرار انسان‌ها در اين نقطه از استان لرستان بوده است. محققين بر اين نكته اتفاق نظر دارند كه قدمت منطقه از جهت تكوين به دوره هاي پيش از اسلام باز مي‌گرددكه درابتداي امر؛ساكنان آن‌ها ارامنه و بعدها تحت هجوم و جايگزيني مسلمانان واقع شد. پيشينه‌ي تاريخی ازنا به علت هم جواری نزديک با شهرستان های دورود و اليگودرز با گذشته تاريخی اين دو شهرستان عجين شده است. عده ای بر اين باورند که اولين بار درحدود 600 سال پيش، ارامنه به اين سامان كوچيدند و روستای ازنا را برافراشتند. سپس اقوام ديگری از جمله قوم «انگيزه» به اين روستا آمدند و روستای ازنا با افزايش جمعيت، قدم در راه توسعه و پيشرفت نهاد. ازنا پيش از اين جزو محدوده سياسی شهرستان اراك از استان مركزی بود، اما در حال حاضر يكی از شهرستان های استان لرستان به شمار می رود. اين منطقه با جاده ای به اصفهان مرتبط است و خط لوله سرتاسری نفت از آن می گذرد.
شهرستان ازنا از شمال به خمين و سربند (استان مركزی)، از باختر به شهرستان دورود و از خاور و جنوب به شهرستان اليگودرز منتهی شده و در مسير راه آسفالت خرم آباد ـ اليگودرز قرار دارد. شهرستان ازنا از نظر جغرافيايی در 49 درجه و 27 دقيقه درازای خاوری و 33 درجه و 27 دقيقه پهنای شمالی و ارتفاع 1870 متری از سطح دريا قرار دارد. آب و هوای اين شهرستان معتدل و نيمه خشك است. ازنا در مسير جاده اصلی شهرهای مركزی به باختر و جنوب كشور قرار دارد و فاصله آن تا استان اصفهان حدود 240 كيلومتر است. شهرستان ازنا با راهی به طول 20 كيلومتر به اليگودرز وصل شده است و با شهرستان دورود 40 كيلومتر فاصله دارد. اقتصاد ازنا يک اقتصاد مبتنی بر كشاورزی است. حاصل‌خيزي خاك، وجودآب فراوان و آب و هواي مناسب اين منطقه را به ناحيه اي كشاورزي تبديل كردهاست كه‌انواع محصولات درآن به عمل مي‌آيد. محصولات مهم اين شهرستان را گندم، جو، بنشن، سيب كوهی، گيلاس، انگور، زرشك و انجير تشكيل مي‌دهند. در اطراف ازنا قلعه و يا روستاهای بسيار قديمی وجود داشته که متعلق به قبل از ظهور اسلام بوده و در طی قرن های متمادی مخروب و به صورت تپه در آمدهاند در اصطلاح محلی به اين تپه ها چغا گفته می شود.
آثار باستانی که در ازنا ديده می شود عبارتند از: تپه ای معروف به قلعه خرابه در خيابان پيروزی ازنا، چغا آقونی در 1 کيلومتری جنوب، تپه قائد محمد تقی (کامدتقی) يا تپه ازنا در 1 کيلومتری غرب و تپه فتح الله در 5 کيلومتری جنوب شرقی ازنا.
منبع-ویکی بدیا