نَقَده یکی از شهرهای جنوبی استان آذربایجان غربی و مرکز شهرستان نقده است. این شهر در ۹۵ کیلومتری جنوب ارومیه واقع شده‌است.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۱۷٬۸۳۱ نفر بوده‌است که از این تعداد ۵۹٬۲۵۰ نفر آنان مرد و ۵۸۵۸۱ نفر آنان زن بوده‌اند.

براساس یک طرح آمارگیری که در دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی در نقده صورت گرفت، از مجموع جمعیت آن زمان شهر، ۱۲٬۰۰۰ نفر را ترک‌های آذربایجانی شیعه و ۸٬۰۰۰ نفر را کردهای سنی تشکیل می‌دادند. امروزه ۶۵ درصد از ساکنان نقده ترک آذربایجانی شیعه و ۳۵ درصد باقی‌مانده نیز کرد سنی هستند.


تاريخچه
شهرستان نقده :

شهر نقده مركز شهرستان نقده در استان آذربايجان غربي با پهنه اي حدود 10 كيلومتر مربع در جنوب استان در 36 درجه و 57 دقيقه عرض شمالي و 45 درجه و 22 دقيقه طول خاوري نسبت به نيمروز گرينويچ قرار دارد . نام شهر نقده در گذشته « سلدوز » بوده است كه به معني سرزميني كه آب همه آن را فرا مي گيرد و يا آب
با نمك است . آمده است زيرا به درياچه شور اروميه نزديك است .براساس كاوشهاي باستان شناسي شكل گيري آن را حدود 7000 سال پيش از ميلاد تخمين مي
زنند تپه حسنلو نيز با قدمت 6000 ساله كه بعنوان يكي از رئوس مثلث فرهنگي استان مطرح است در 9 كيلو متري شمال شرقي شهر نقده و 12 كيلو متري جنوب غربي درياچه اروميه نمايانگر ارزش باستاني منطقه مي باشد .
در دشت نقده ، روستايي به نام نقده وجود داشته كه مي تواند از دو ريشه باشد نخست از واژه باستاني نقده و ديگري با تلفظ نقيده به معناي « آبادي نقي » آمده است
شهرستان نقده از شمال به شهرستان اروميه ، از غرب به اشنويه ، از شرق به مهاباد و از جنوب به پيرانشهر محدود مي شود . آثار باستاني زيادي در تپه و روستاي حسنلو در چند كيلومتري غرب نقده پيدا شده است . گورهاي سنگي ، سفالهاي بسيار مانند قوري و ظروف با نقوش بسيار زيبا و مهمترين آنها جام زرين حسنلو متعلق به 700 سال پيش از ميلاد از آن جمله اند .جام
زرين حسنلو با نقوش بي نظير و با 950 گرم وزن در سال 1337 از اين تپه كشف شده و مربوط به دوره چهارم سكونت ادوار دهگانه در اين تپه است كه داراي شهرت بين المللي است ضمنا“ در ادوار تاريخي منطقه سولدوز محل زندگي اقوام
ماننا ،گليزان ، ايلات ترك قرار گرفته و در سال 1245 ه . ق ايل رشيد قارا پاپاق در آن ساكن شده اند. اين ناحيه در گذر تاريخ خود ، مورد استفاده و سكونت آشوري ها ، كردها ، ماناها و تركان بوده است . در زمان پادشاهي فتحلي شاه قاجار ، ايل قره پاپاق از قفقاز به اين سرزمين مهاجرت كرده و در آن به دامداري و كشاورزي پرداخته اند .

جام زرين حسنلو هم اكنون در موزه ايران باستان نگهداري
مي‌شود

تپه حسنلو :

تپه حسنلو يك مكان با اهميت تاريخي است . اين محوطه در مجاورت روستايي به همين نام و در غرب شهرستان نقده ، در دشت معروف به « سلدوز » قرار دارد ، يك دوره كاوش در آن مربوط به سال 1934 ميلادي است كه توسط ايرانيان به انجام رسيد ، در سال 1936 « سراورل انيشتين » باستان شناس معروف چندين گمانه مطالعاتي روي آن زد . مجدداً تپه توسط دو نفر باستان شناس ايراني موسوم به راد و علي حاكمي در سال 1947 كاوش شد . اما حفرات علمي در اين محوطه توسط آقاي پروفسور « رابرت دايسون » از موزه دانشگاه پنسيلوانيا انجام گرفت كه بعد از لايه نگاري ، عمدتاً در دوره اي كه به حسنلو 4 معروف است متمركز يافت . حسنلو در اين دوره مركز پادشاهي كوچكي در شمال غرب ايران بود كه در سالهاي پاياني قرن نهم پيش از ميلاد بدست منوا پادشاه اورارتو ويران و به آتش كشيده شد . حمله غافلگيرانه همراه با آتش سوزي اورارتويي باعث ويراني سريع ساختمانها و دفن بخشي از ثروت پادشاهي در آنجا گرديد . در حسنلو معماري سنگي متشكل از دژ با برجهاي چهارگوش ، معابد متعدد ، محوطه هاي باز براي اجتماعات مذهبي و نيز قربانگاه و من حيث المجموع تركيبات ساختماني متعدد متنوعي بدست آمده است . جام زرين حسنلو مهمترين دستاورد اين كاوش محسوب مي گردد كه هم اكنون در موزه ايران باستان نگهداري مي شود .

نماي تپه حسنلو

نماي تپه حسنلو

در اين شهرستان، علاوه بر موارد فوق تپه‌هاي تاريخي ذيل نيز قابل اشاره مي‌باشد.

تپه محمديار، تپه نظام‌آباد، تپه گرد دينخواه، تپه دلينجي ارخي، تپه كويك، تپه مملو، تپه محمدشاه، تپه ميرآباد، ساخسي تپه، تپه گرد قورخ، تپه شيخ معروف، تپه حاجي فيروز، تپه تادر، تپه كهريزه عجم، تپه ورزنه، تپه شيخ احمد، تپه باراني عجم، تپه امينلو، تپه اسلام آباد، تپه تابيه، تپه قلات، تپه حسينعلي خان، تپه قارنا، تپه آقابيگلو، تپه عجملو، عقرب تپه، تپه دالما، تپه پيزدلي، تپه قبرستان آغ جزوه، سلمان تپه، تپه ماواران،

اين شهرستان داراي جاذبه هاي متعددي براي جذب توريست دارد .

-

دره سرسبزسلطان يعقوب ، كه درفصول بهاروتابستان پذيراي حضور طبيعت دوستان وكوهنوردان مي باشد و چشمه بالاي دره هر خسته از راه رسيده را بخود جلب مي نمايد ودرچهار كيلومتري جنوب شهر نقده و در جوار روستاي باليقچي قرار دارد.

-

تفرجگاه يئددي گوز ، كه با مساعي فرمانداري و شهرداري بازسازي و همه ساله پذيراي جمع كثيري از

گردشگران مي باشد و
داراي شهر بازي و كمپهاي اقامتي نيز مي باشد ودر 3 كيلومتري جنوب غربي شهر نقده و در قسمت شرقي سلطان يعقوب واقع است .

-

ساحل سرسبز و پر از باغهاي ميوه رودخانه گدار از كوههاي غربي شهر اشنويه سرچشمه گرفته ودر حومه نقده از روستاي جاشيران شروع و با طي مسافتي بالغ بر20 كيلومتربه شهر نقده رسيده و از قسمت شمالي شهرمي گذرد و پس از طي15 كيلو متر به شهر محمديار رسيده واز وسط شهر گذشته و در نهايت با طي 15 كيلو متر ديگر به روستاي مميند منتهي و از آنجاوارد حومه روستاي داشخانه شده و به در ياچه اروميه سرازير مي شود لازم به ذكر است روستاي جاشيران در مسير جريان رودخانه اولين روستا و مميند آخرين روستاي شهرستان مي باشد .

-

كوههاي سرسبز و داراي چشمه هاي پر آب اطراف شهركه اكثراً بصورت رشته كوه در قسمت جنوبي شهرستان قرار دارند.

-

چشمه هاي جوشان و معدني شيخ معروف كه آب آن شافي امراض پوستي مي باشد ودر قسمت جنوب شرقي شهرستان واقع ودر كيلومتر پنجم سه راه محمديار بطرف مهاباد تابلوي راهنماي آن نصب شده است .

-

ساحل درياچه اروميه كه در فصل تابستان پذيراي خيل عظيمي از مسافرين ميباشد و آثاراسكله بندر حيدر آباد هنوز هم در ساحل جنوبي درياچه كه حومه شهرستان نقده ميباشد جلب توجه مي نمايد.

-

ساحل درياچه سد حسنلو كه قسمت شمال شرقي آن مسير جاده اروميه –
نقده و مهاباد است و جاده اروميه نقده از قسمت شمال غرب آن نيز در دست احداث است و از طريق هر دو جاده مسافرين درياچه آب شور اروميه مي توانند به ساحل درياچه آب شيرين دسترسي داشته باشند .

-

تالاب هاي بين المللي ، سيران گولي –
يادگارلو –
حسنلو –
سولدوز گولي و…
كه سالانه مأ من مناسبي براي پرندگان مهاجر و محلي مي باشند ودر قسمت شمال شرقي شهرستان واقع و از1 كيلومتري شرق سه راه محمديار شروع و تا ساحل درياچه اروميه پراكنده اند .

-

تپه باستاني و تاريخي حسنلو كه جام زرين از آن تپه كشف شده است در 7 كيلومتري شمال شهر نقده قرار دارد و تپه در دست كاوش اسلام آباد كه در مسير تپه حسنلو و در فاصله 4 كيلومتري شهر است و 23 تپه كاوش نشده ديگر.

پل تاريخي مميند كه مربوط به دوره صفويان مي شود و درانتهاي حوزه شرقي شهرستان قرار دارد و فاصله آن از سه راه محمديار حدود 10 كيلومتر است .

هفت چشمه





رودخانه گدار



نَقَده یکی از شهرهای جنوبی استان آذربایجان غربی و مرکز شهرستان نقده است. این شهر در ۹۵ کیلومتری جنوب ارومیه واقع شده‌است.

جمعیت این شهرستان طبق سرشماری سال ۱۳۸۵ برابر با ۱۱۷٬۸۳۱ نفر بوده‌است که از این تعداد ۵۹٬۲۵۰ نفر آنان مرد و ۵۸۵۸۱ نفر آنان زن بوده‌اند.

براساس یک طرح آمارگیری که در دههٔ ۱۳۵۰ خورشیدی در نقده صورت گرفت، از مجموع جمعیت آن زمان شهر، ۱۲٬۰۰۰ نفر را ترک‌های آذربایجانی شیعه و ۸٬۰۰۰ نفر را کردهای سنی تشکیل می‌دادند. امروزه ۶۵ درصد از ساکنان نقده ترک آذربایجانی شیعه و ۳۵ درصد باقی‌مانده نیز کرد سنی هستند.


تاريخچه
شهرستان نقده :

شهر نقده مركز شهرستان نقده در استان آذربايجان غربي با پهنه اي حدود 10 كيلومتر مربع در جنوب استان در 36 درجه و 57 دقيقه عرض شمالي و 45 درجه و 22 دقيقه طول خاوري نسبت به نيمروز گرينويچ قرار دارد . نام شهر نقده در گذشته « سلدوز » بوده است كه به معني سرزميني كه آب همه آن را فرا مي گيرد و يا آب
با نمك است . آمده است زيرا به درياچه شور اروميه نزديك است .براساس كاوشهاي باستان شناسي شكل گيري آن را حدود 7000 سال پيش از ميلاد تخمين مي
زنند تپه حسنلو نيز با قدمت 6000 ساله كه بعنوان يكي از رئوس مثلث فرهنگي استان مطرح است در 9 كيلو متري شمال شرقي شهر نقده و 12 كيلو متري جنوب غربي درياچه اروميه نمايانگر ارزش باستاني منطقه مي باشد .
در دشت نقده ، روستايي به نام نقده وجود داشته كه مي تواند از دو ريشه باشد نخست از واژه باستاني نقده و ديگري با تلفظ نقيده به معناي « آبادي نقي » آمده است
شهرستان نقده از شمال به شهرستان اروميه ، از غرب به اشنويه ، از شرق به مهاباد و از جنوب به پيرانشهر محدود مي شود . آثار باستاني زيادي در تپه و روستاي حسنلو در چند كيلومتري غرب نقده پيدا شده است . گورهاي سنگي ، سفالهاي بسيار مانند قوري و ظروف با نقوش بسيار زيبا و مهمترين آنها جام زرين حسنلو متعلق به 700 سال پيش از ميلاد از آن جمله اند .جام
زرين حسنلو با نقوش بي نظير و با 950 گرم وزن در سال 1337 از اين تپه كشف شده و مربوط به دوره چهارم سكونت ادوار دهگانه در اين تپه است كه داراي شهرت بين المللي است ضمنا“ در ادوار تاريخي منطقه سولدوز محل زندگي اقوام
ماننا ،گليزان ، ايلات ترك قرار گرفته و در سال 1245 ه . ق ايل رشيد قارا پاپاق در آن ساكن شده اند. اين ناحيه در گذر تاريخ خود ، مورد استفاده و سكونت آشوري ها ، كردها ، ماناها و تركان بوده است . در زمان پادشاهي فتحلي شاه قاجار ، ايل قره پاپاق از قفقاز به اين سرزمين مهاجرت كرده و در آن به دامداري و كشاورزي پرداخته اند .

جام زرين حسنلو هم اكنون در موزه ايران باستان نگهداري
مي‌شود

تپه حسنلو :

تپه حسنلو يك مكان با اهميت تاريخي است . اين محوطه در مجاورت روستايي به همين نام و در غرب شهرستان نقده ، در دشت معروف به « سلدوز » قرار دارد ، يك دوره كاوش در آن مربوط به سال 1934 ميلادي است كه توسط ايرانيان به انجام رسيد ، در سال 1936 « سراورل انيشتين » باستان شناس معروف چندين گمانه مطالعاتي روي آن زد . مجدداً تپه توسط دو نفر باستان شناس ايراني موسوم به راد و علي حاكمي در سال 1947 كاوش شد . اما حفرات علمي در اين محوطه توسط آقاي پروفسور « رابرت دايسون » از موزه دانشگاه پنسيلوانيا انجام گرفت كه بعد از لايه نگاري ، عمدتاً در دوره اي كه به حسنلو 4 معروف است متمركز يافت . حسنلو در اين دوره مركز پادشاهي كوچكي در شمال غرب ايران بود كه در سالهاي پاياني قرن نهم پيش از ميلاد بدست منوا پادشاه اورارتو ويران و به آتش كشيده شد . حمله غافلگيرانه همراه با آتش سوزي اورارتويي باعث ويراني سريع ساختمانها و دفن بخشي از ثروت پادشاهي در آنجا گرديد . در حسنلو معماري سنگي متشكل از دژ با برجهاي چهارگوش ، معابد متعدد ، محوطه هاي باز براي اجتماعات مذهبي و نيز قربانگاه و من حيث المجموع تركيبات ساختماني متعدد متنوعي بدست آمده است . جام زرين حسنلو مهمترين دستاورد اين كاوش محسوب مي گردد كه هم اكنون در موزه ايران باستان نگهداري مي شود .

نماي تپه حسنلو

نماي تپه حسنلو

در اين شهرستان، علاوه بر موارد فوق تپه‌هاي تاريخي ذيل نيز قابل اشاره مي‌باشد.

تپه محمديار، تپه نظام‌آباد، تپه گرد دينخواه، تپه دلينجي ارخي، تپه كويك، تپه مملو، تپه محمدشاه، تپه ميرآباد، ساخسي تپه، تپه گرد قورخ، تپه شيخ معروف، تپه حاجي فيروز، تپه تادر، تپه كهريزه عجم، تپه ورزنه، تپه شيخ احمد، تپه باراني عجم، تپه امينلو، تپه اسلام آباد، تپه تابيه، تپه قلات، تپه حسينعلي خان، تپه قارنا، تپه آقابيگلو، تپه عجملو، عقرب تپه، تپه دالما، تپه پيزدلي، تپه قبرستان آغ جزوه، سلمان تپه، تپه ماواران،

اين شهرستان داراي جاذبه هاي متعددي براي جذب توريست دارد .

-

دره سرسبزسلطان يعقوب ، كه درفصول بهاروتابستان پذيراي حضور طبيعت دوستان وكوهنوردان مي باشد و چشمه بالاي دره هر خسته از راه رسيده را بخود جلب مي نمايد ودرچهار كيلومتري جنوب شهر نقده و در جوار روستاي باليقچي قرار دارد.

-

تفرجگاه يئددي گوز ، كه با مساعي فرمانداري و شهرداري بازسازي و همه ساله پذيراي جمع كثيري از

گردشگران مي باشد و
داراي شهر بازي و كمپهاي اقامتي نيز مي باشد ودر 3 كيلومتري جنوب غربي شهر نقده و در قسمت شرقي سلطان يعقوب واقع است .

-

ساحل سرسبز و پر از باغهاي ميوه رودخانه گدار از كوههاي غربي شهر اشنويه سرچشمه گرفته ودر حومه نقده از روستاي جاشيران شروع و با طي مسافتي بالغ بر20 كيلومتربه شهر نقده رسيده و از قسمت شمالي شهرمي گذرد و پس از طي15 كيلو متر به شهر محمديار رسيده واز وسط شهر گذشته و در نهايت با طي 15 كيلو متر ديگر به روستاي مميند منتهي و از آنجاوارد حومه روستاي داشخانه شده و به در ياچه اروميه سرازير مي شود لازم به ذكر است روستاي جاشيران در مسير جريان رودخانه اولين روستا و مميند آخرين روستاي شهرستان مي باشد .

-

كوههاي سرسبز و داراي چشمه هاي پر آب اطراف شهركه اكثراً بصورت رشته كوه در قسمت جنوبي شهرستان قرار دارند.

-

چشمه هاي جوشان و معدني شيخ معروف كه آب آن شافي امراض پوستي مي باشد ودر قسمت جنوب شرقي شهرستان واقع ودر كيلومتر پنجم سه راه محمديار بطرف مهاباد تابلوي راهنماي آن نصب شده است .

-

ساحل درياچه اروميه كه در فصل تابستان پذيراي خيل عظيمي از مسافرين ميباشد و آثاراسكله بندر حيدر آباد هنوز هم در ساحل جنوبي درياچه كه حومه شهرستان نقده ميباشد جلب توجه مي نمايد.

-

ساحل درياچه سد حسنلو كه قسمت شمال شرقي آن مسير جاده اروميه –
نقده و مهاباد است و جاده اروميه نقده از قسمت شمال غرب آن نيز در دست احداث است و از طريق هر دو جاده مسافرين درياچه آب شور اروميه مي توانند به ساحل درياچه آب شيرين دسترسي داشته باشند .

-

تالاب هاي بين المللي ، سيران گولي –
يادگارلو –
حسنلو –
سولدوز گولي و…
كه سالانه مأ من مناسبي براي پرندگان مهاجر و محلي مي باشند ودر قسمت شمال شرقي شهرستان واقع و از1 كيلومتري شرق سه راه محمديار شروع و تا ساحل درياچه اروميه پراكنده اند .

-

تپه باستاني و تاريخي حسنلو كه جام زرين از آن تپه كشف شده است در 7 كيلومتري شمال شهر نقده قرار دارد و تپه در دست كاوش اسلام آباد كه در مسير تپه حسنلو و در فاصله 4 كيلومتري شهر است و 23 تپه كاوش نشده ديگر.

پل تاريخي مميند كه مربوط به دوره صفويان مي شود و درانتهاي حوزه شرقي شهرستان قرار دارد و فاصله آن از سه راه محمديار حدود 10 كيلومتر است .

هفت چشمه





رودخانه گدار

منبع :Fa.wikipedia.org
ويژگيهاي جغرافيايي و تاريخي شهرستان نقده :

نقده بر اساس دلايل و شواهد زياد بعلت وجود زمينهاي حاصلخيز و موقعيت نظامي آن ايجاد شده است . اين شهرستان مقصد مهاجرت و سكونت اقوام مختلفي مانند آشوريها، كردها و تركان بوده است . تا اينكه طايفه قره پاپاق يعني كلاه سياه كه در زمان فتحعلي شاه از قفقاز به ايران مهاجرت كرده بودند در جلگه وسيع سلدوز (سلدوز نامي قديمي و اسم قبيله‌اي از مغولهاست) مسكن گزيدند و آثار باستاني فراواني در تپه و روستاي حسنلو در 12كيلو متري شمال شرقي نقده كشف شده است بطوري كه مردگان در حالت چمباتمه به خاك سپرده مي‌شدند. سفالهاي زيادي نظير قوريها، جام ها و ظروف ديگري با نقش‌هاي زيبا يافت شده است كه نشان مي‌دهد اين تمدنها به 2000 سال پيش از ميلاد مسيح بر مي گردند (تمدن تپه حسنلو به 7 قرن پيش از ميلاد مسيح برميگردد) و مربوط به طوايف مانا بوده است. تريرلوس از قبور سلاطين مسيحيت و سكائي در شمال جلگه نقده و متعلق به نيمه هزاره قبل از ميلاد است . دژ باستاني قلات گاه در شمال نقده مربوط به 900 سال قبل از ميلاد مسيح مي باشد .

ويژگي هايي سياسي و اداري شهرستان نقده :

شهرستان نقده در 100 كيلو متري جنوب و جنوب شرقي مركز استان آذربايجان غربي بين شهرستانهاي اروميه، اشنويه، پيرانشهر و مهاباد واقع گرديده است و از شمال به درياچه اروميه محدود مي‌گردد. اين شهرستان داراي دو بخش به نامهاي محمديار و مركزي است و چهار دهستان دارد. بخش محمد يار با دهستانهاي المهدي و حسنلو و بخش مركزي با دهستانهاي بيگم قلعه و سلدوز است.

تقسيمات شهرستان نقده به تفكيك بخش و دهستان : 1379

نام مركز	تعداد روستا			نام بخش / دهستان
	خالي از سكنه	داراي سكنه	جمع
نقده	ـ	96	96	087/1050	كل شهرستان
محمديار شهرك مهدي حسنلو	ـ ـ ـ	37 17 20	37 17 20	221/483 868/215 353/222	محمد يار المهدي حسنلو
بيگم قلعه بيگم قلعه ميرآباد	ـ ـ ـ	59 31 2	59 31 28	866/611 927/394 939/216	مركزي بيگم قلعه سلدوز

ويژگيهاي جغرافيايي طبيعي شهرستان نقده :

ـ موقعيت، حدود وسعت شهرستان نقده :

شهرستان نقده با وسعت 087/1050 كيلومتر مربع حدود 67/2 درصد از استان را به خود اختصاص داده است. اين شهرستان در محدوده ارتفاعي 1000 تا بيش از 2000 متر از سطح دريا قرار گرفته و شيب متوسط وزني آن 10 درصد محاسبه گرديده است. جمعيت مركز شهرستان 64807 نفر و جمعيت شهرستان 162228 نفر مي‌باشد. و در مختصات جغرافيايي َ22 و ْ45 طول شرقي و ً57 , ْ36 عرض شمالي از نصف‌النهار گرينويچ قرار گرفته است.

ـ كوههاي شهرستان نقده :

شهرستان نقده با توجه به موقعيت خاص توپوگرافي در جلگه واقع شده است و تپه‌هاي با ارتفاع كم كه پايكوه سلسله جبال زاگرس در منطقه اشنويه را تشكيل مي‌دهند. كوههاي مهم شهرستان نقده عبارتند از : كوه قره داغ با ارتفاع 1652 متر سلطان يعقوب با ارتفاع 2149 متر و كوه بابا حسن، كاني رش سرشاخان، كوه خرنگ، قلعه ماران.

منظره‌ايي از دامنه‌هاي كوه قره داغ

ـ دشت شهرستان نقده :

دشت نقده در جنوب‌غربي درياچه اروميه واقع شده است. عمده‌ترين محدوده اراضي قابل كشت آبي در اين دشت مربوط به سطح آب زيرزميني, زهكشي و مسائل مربوط به جنس خاك است. محصولات عمده زراعي دشت نقده در كشت آبي گندم وجو و در كشت ديم نيز گندم و جو و حبوبات مي‌باشد. منابع تأمين آب سطحي دشت رودخانه گدارچائي كه از ارتفاعات دالانپر و بزسينا در مرز ايران و عراق سرچشمه گرفته و پس از آبياري نمودن مزارع دشت اشنويه وارد دشت نقده مي‌گردد. اين رودخانه در طول دشت جريان دارد و از شمال شهرستان نقده سپس از جنوب محمد يار عبور كرده و در انتها به شوره‌زار جنوب درياچه اروميه وارد مي‌شود و شاخه‌هاي فرعي ديگري درمسير وارد گدارچائي مي‌شوند و جريان آب فصلي دشت را تأمين مي‌نمايند.

ـ دره هاي شهرستان نقده :

دره زيباي گدار كه از شمال شهرستان نقده و جنوب محمد يار واقع شده و رودخانه گدار در آن جاري است به لحاظ خوش آب و هوايي و باغات سواحل رودخانه مورد توجه و استفاده افراد خسته از كار روزمره و محيط كسالت‌آور شهري در روزهاي تعطيل سال قرار مي‌گيرد.

ـ منابع آب شهرستان نقده :

منابع آب شهرستان نقده در 3 بخش عمده آبهاي سطحي (رودها)، آبهاي زير زميني (چشمه ها, قنا ت, چاه‌ها) و آبهاي راكد (سدها, تالابها, درياچه‌ها) بررسي مي‌نمائيم.

ـ آبهاي سطحي شهرستان نقده :

ـ رودخانه‌ها :

در شهرستان نقده تنها رودخانه گدار جاري است، بطوريكه در بخش منابع آب شهرستان اشنويه ذكر گرديده اين رودخانه از ارتفاعات مرزي ايران و عراق سرچشمه مي‌گيرد و پس از عبور از دشت اشنويه وارد درياچه اروميه مي‌گردد، جريان اين رودخانه در جهات غربي و شرقي است، ميزان آب آن بر حسب فصول مختلف فوق‌العاده تغيير مي‌يابد.

ـ رودخانه گدار :

اين رودخانه يكي از رودخانه‌هاي دائمي شهرستان نقده بوده و از ارتفاعات مرزي ايران و عراق سرچشمه مي‌گيرد و پس از دريافت شاخه‌هاي متعدد از دشت اشنويه عبوركرده و وارد دشت نقده مي‌گردد، در اين دشت قسمتي از آب رودخانه توسط كانال احداث شده توسط آب منطقه‌اي استان آذربايجان غربي وارد سد حسنلو (تالاب حسنلو) شده و بقيه در مسير اصلي رودخانه و پس از گذشتن از محمديار و جاده اروميه، مهاباد و روستاهاي درگه سنگي، گرده قيط و مميند از محل نيزارهاي گرده قيط و مميند و پاي كوه بوغه داغ وارد باتلاق جنوبي درياچه اروميه مي‌گردد و وسعت حوزه آبريزي رودخانه گدار 2103 كيلومتر مربع و مجموعه آبدهي سالانه 9/237 ميليون متر مكعب برآورد گرديده

شهرستان نقده دارای جاذبه های طبيعی و مکان های تاريخی متعددی است. در اين ميان درياچه اروميه را می توان مهم ترين جاذبه طبيعی منطقه به حساب آورد. آثار باستانی حسنلو در کنار درياچه حسن لو و چندين گورستان و دژ و قلعه تاريخی از جمله مکان های تاريخی شهرستان نقده به شمار می آيند.

تاريخچه شهرستان نقده :

شهر نقده مركز شهرستان نقده در استان آذربايجان غربي با پهنه اي حدود 10 كيلومتر مربع در جنوب استان در 36 درجه و 57 دقيقه عرض شمالي و 45 درجه و 22 دقيقه طول خاوري نسبت به نيمروز گرينويچ قرار دارد . نام شهر نقده در گذشته « سلدوز » بوده است كه به معني سرزميني كه آب همه آن را فرا مي گيرد و يا آب با نمك است . آمده است زيرا به درياچه شور اروميه نزديك است .براساس كاوشهاي باستان شناسي شكل گيري آن را حدود 7000 سال پيش از ميلاد تخمين مي زنند تپه حسنلو نيز با قدمت 6000 ساله كه بعنوان يكي از رئوس مثلث فرهنگي استان مطرح است در 9 كيلو متري شمال شرقي شهر نقده و 12 كيلو متري جنوب غربي درياچه اروميه نمايانگر ارزش باستاني منطقه مي باشد . در دشت نقده ، روستايي به نام نقده وجود داشته كه مي تواند از دو ريشه باشد نخست از واژه باستاني نقده و ديگري با تلفظ نقيده به معناي « آبادي نقي » آمده است شهرستان نقده از شمال به شهرستان اروميه ، از غرب به اشنويه ، از شرق به مهاباد و از جنوب به پيرانشهر محدود مي شود . آثار باستاني زيادي در تپه و روستاي حسنلو در چند كيلومتري غرب نقده پيدا شده است . گورهاي سنگي ، سفالهاي بسيار مانند قوري و ظروف با نقوش بسيار زيبا و مهمترين آنها جام زرين حسنلو متعلق به 700 سال پيش از ميلاد از آن جمله اند .جام زرين حسنلو با نقوش بي نظير و با 950 گرم وزن در سال 1337 از اين تپه كشف شده و مربوط به دوره چهارم سكونت ادوار دهگانه در اين تپه است كه داراي شهرت بين المللي است ضمنا“ در ادوار تاريخي منطقه سولدوز محل زندگي اقوام ماننا ،گليزان ، ايلات ترك قرار گرفته و در سال 1245 ه . ق ايل رشيد قارا پاپاق در آن ساكن شده اند. اين ناحيه در گذر تاريخ خود ، مورد استفاده و سكونت آشوري ها ، كردها ، ماناها و تركان بوده است . در زمان پادشاهي فتحلي شاه قاجار ، ايل قره پاپاق از قفقاز به اين سرزمين مهاجرت كرده و در آن به دامداري و كشاورزي پرداخته اند .

جام زرين حسنلو هم اكنون در موزه ايران باستان نگهداري مي‌شود

تپه حسنلو :

تپه حسنلو يك مكان با اهميت تاريخي است . اين محوطه در مجاورت روستايي به همين نام و در غرب شهرستان نقده ، در دشت معروف به « سلدوز » قرار دارد ، يك دوره كاوش در آن مربوط به سال 1934 ميلادي است كه توسط ايرانيان به انجام رسيد ، در سال 1936 « سراورل انيشتين » باستان شناس معروف چندين گمانه مطالعاتي روي آن زد . مجدداً تپه توسط دو نفر باستان شناس ايراني موسوم به راد و علي حاكمي در سال 1947 كاوش شد . اما حفرات علمي در اين محوطه توسط آقاي پروفسور « رابرت دايسون » از موزه دانشگاه پنسيلوانيا انجام گرفت كه بعد از لايه نگاري ، عمدتاً در دوره اي كه به حسنلو 4 معروف است متمركز يافت . حسنلو در اين دوره مركز پادشاهي كوچكي در شمال غرب ايران بود كه در سالهاي پاياني قرن نهم پيش از ميلاد بدست منوا پادشاه اورارتو ويران و به آتش كشيده شد . حمله غافلگيرانه همراه با آتش سوزي اورارتويي باعث ويراني سريع ساختمانها و دفن بخشي از ثروت پادشاهي در آنجا گرديد . در حسنلو معماري سنگي متشكل از دژ با برجهاي چهارگوش ، معابد متعدد ، محوطه هاي باز براي اجتماعات مذهبي و نيز قربانگاه و من حيث المجموع تركيبات ساختماني متعدد متنوعي بدست آمده است . جام زرين حسنلو مهمترين دستاورد اين كاوش محسوب مي گردد كه هم اكنون در موزه ايران باستان نگهداري مي شود .

نماي تپه حسنلو

نماي تپه حسنلو

در اين شهرستان، علاوه بر موارد فوق تپه‌هاي تاريخي ذيل نيز قابل اشاره مي‌باشد.

تپه محمديار، تپه نظام‌آباد، تپه گرد دينخواه، تپه دلينجي ارخي، تپه كويك، تپه مملو، تپه محمدشاه، تپه ميرآباد، ساخسي تپه، تپه گرد قورخ، تپه شيخ معروف، تپه حاجي فيروز، تپه تادر، تپه كهريزه عجم، تپه ورزنه، تپه شيخ احمد، تپه باراني عجم، تپه امينلو، تپه اسلام آباد، تپه تابيه، تپه قلات، تپه حسينعلي خان، تپه قارنا، تپه آقابيگلو، تپه عجملو، عقرب تپه، تپه دالما، تپه پيزدلي، تپه قبرستان آغ جزوه، سلمان تپه، تپه ماواران،

مشخصات شهرستان:

تعداد شهرهاي تابعه : دو شهر( شهرنقده - شهر محمديار)

تعداد بخشهاي تابعه به تفكيك دهستانهاي مربوط : 2 بخش : بخش مركزي(دهستان سولدوز وبيگم قلعه) ، بخش محمديار ( دهستان حسنلو و شهرك المهدي )

شهرستان نقده در زماني كه بخشي از شهرستان اروميه بود سولدوز ناميده مي شد .

هر دو نام نقده و سولدوز ريشه هاي با مسمائي دارند.

الف – نقده :

نقي ده = يعني روستاي نقي . نقي نام نقي خان بوزچلو مالك زمان قاجار و حكومت پهلوي بود.

نغده = نوعي زيور آلات زنان قره پاپاق(قره پاپاق نام ايلي است كه بزرگ آن نقي خان بوزچلو بود) و هم

اكنون نيز در شهرستان نقده ساكن هستند.

نغاداي = نام فرمانده مغولي حاكم بر حيطه شهر نقده بوده است .

ب – سولدوز:

سولي دوز = دشت هموار و پر آب كه باتوجه به وجود دشت هموار و پر آب و حاصلخيز شهرستان همخواني

مناسب دارد .

سولدوز : نام فرمانده مغولي حاكم بر حيطه شهرستان نقده .

از اين ميان ( نقده = نقي ده و سولدوز = سولي دوز ) بسيار با مسمي مي نمايد .

اين شهرستان داراي جاذبه هاي متعددي براي جذب توريست دارد .

- دره سرسبزسلطان يعقوب ، كه درفصول بهاروتابستان پذيراي حضور طبيعت دوستان وكوهنوردان مي باشد و چشمه بالاي دره هر خسته از راه رسيده را بخود جلب مي نمايد ودرچهار كيلومتري جنوب شهر نقده و در جوار روستاي باليقچي قرار دارد.

- تفرجگاه يئددي گوز ، كه با مساعي فرمانداري و شهرداري بازسازي و همه ساله پذيراي جمع كثيري از

گردشگران مي باشد و داراي شهر بازي و كمپهاي اقامتي نيز مي باشد ودر 3 كيلومتري جنوب غربي شهر نقده و در قسمت شرقي سلطان يعقوب واقع است .

- ساحل سرسبز و پر از باغهاي ميوه رودخانه گدار از كوههاي غربي شهر اشنويه سرچشمه گرفته ودر حومه نقده از روستاي جاشيران شروع و با طي مسافتي بالغ بر20 كيلومتربه شهر نقده رسيده و از قسمت شمالي شهرمي گذرد و پس از طي15 كيلو متر به شهر محمديار رسيده واز وسط شهر گذشته و در نهايت با طي 15 كيلو متر ديگر به روستاي مميند منتهي و از آنجاوارد حومه روستاي داشخانه شده و به در ياچه اروميه سرازير مي شود لازم به ذكر است روستاي جاشيران در مسير جريان رودخانه اولين روستا و مميند آخرين روستاي شهرستان مي باشد .

- كوههاي سرسبز و داراي چشمه هاي پر آب اطراف شهركه اكثراً بصورت رشته كوه در قسمت جنوبي شهرستان قرار دارند.

- چشمه هاي جوشان و معدني شيخ معروف كه آب آن شافي امراض پوستي مي باشد ودر قسمت جنوب شرقي شهرستان واقع ودر كيلومتر پنجم سه راه محمديار بطرف مهاباد تابلوي راهنماي آن نصب شده است .

- ساحل درياچه اروميه كه در فصل تابستان پذيراي خيل عظيمي از مسافرين ميباشد و آثاراسكله بندر حيدر آباد هنوز هم در ساحل جنوبي درياچه كه حومه شهرستان نقده ميباشد جلب توجه مي نمايد.

- ساحل درياچه سد حسنلو كه قسمت شمال شرقي آن مسير جاده اروميه – نقده و مهاباد است و جاده اروميه نقده از قسمت شمال غرب آن نيز در دست احداث است و از طريق هر دو جاده مسافرين درياچه آب شور اروميه مي توانند به ساحل درياچه آب شيرين دسترسي داشته باشند .

- تالاب هاي بين المللي ، سيران گولي – يادگارلو – حسنلو – سولدوز گولي و… كه سالانه مأ من مناسبي براي پرندگان مهاجر و محلي مي باشند ودر قسمت شمال شرقي شهرستان واقع و از1 كيلومتري شرق سه راه محمديار شروع و تا ساحل درياچه اروميه پراكنده اند .

- تپه باستاني و تاريخي حسنلو كه جام زرين از آن تپه كشف شده است در 7 كيلومتري شمال شهر نقده قرار دارد و تپه در دست كاوش اسلام آباد كه در مسير تپه حسنلو و در فاصله 4 كيلومتري شهر است و 23 تپه كاوش نشده ديگر.

پل تاريخي مميند كه مربوط به دوره صفويان مي شود و درانتهاي حوزه شرقي شهرستان قرار دارد و فاصله

به استاد آمار سرشماري نفوس ومسكن سال 1375 جمعيت شهرستان 110257 نفر و 20781خانوار بوده و در مجموع 65 درصد جمعيت شهري و 28 درصد جمعيت روستايي و 7 درصد جمعيت عشايري هستند. برآورد جمعيت شهرستان درحال حاضر111357 نفراست كه تقريباً بصورت همگن 50% آن زن و 50% مرد مي باشد ، جمعيت شهري 75399 نفر ( 8/67% ) و جمعيت روستائي 35958 نفر(2/32% ) ملا حظه ميشود كه رشد جمعيت شهري بدليل مهاجر پذيري از روستا هاي اطراف ، با نرخ 3 تا 5/3 درصد افزايش و جمعيت روستائي با رشد منفي ( 1 – تا 5/1 - درصد ) مواجه است .از نظر تركيب سني 25% جمعيت كمتر از ده سال و 35/40% جمعيت كمتر از 15 سال و 79/55 % جمعيت 15 تا 64 ساله 16/3% 64 ساله و بيشترهستند

45/67% از جمعيت شهرستان باسواد و توزيع آن در شهر 78 % ودر روستاها 57% مي باشد

تركيب قوميتي اين شهرستان شامل دو قوم ترك ( شيعه (65% )) و كرد ( سني (35% )) و زبانهاي آنها نيز تركي و كردي مي باشد .

دانشگاههاي شهرستان نقده

(× ) - 12 رشته تحصيلي دانشگاه پيام نور بشرح : مديريت دولتي – ادبيات فارسي – علوم تربيتي – مديريت بازرگاني – علوم اجتماعي – الهيات – جغرافيا – رياضي – زيست شناسي – زبان انگليسي – شيمي – روانشناسي و معارف اسلامي مي باشد

(××) - 9 رشته تحصيلي دانشگاه آزاد اسلامي بشرح : كارشناس وكارداني ادبيات فارسي ، كارداني دامپزشكي ، آموزش ابتدائي – كارداني حسابداري – كارداني تربيت بدني – كارداني كارهاي عمومي ساختمان ، كارداني معماري و نقشه كشي صنعتي مي باشد .

نحوه پراكنش مدارس در مناطق مختلف شهر نقده در سال تحصيلي 83- 82

متأسفانه ميزان باسوادي مناطق كرد نشين وترك نشين در دسترس نيست ، فقط ميتوان درصد ميزان دانش آموزان كرد را نسبت به منطقه ترك زبان ارزيابي كرد كه برابر آمار موجود در آموزش وپرورش 6/29% دانش آموزان كرد زبان و 4/70% ترك زبان هستند .

صنايع و معادن

صنایع شهرستان نقده به صنایع کوچک کارگاهی و صنایع دستی محدود می شود. صنايع دستی در اين منطقه دارای اهميت زيادی است. انواع قالی و قاليچه، جاجيم بافی، گليم بافی، كاموا بافی، گل دوزی، ترمه بافی، بافتن برک (به طرز محلی)، بافتن شال كمر پشمی و باشلوق از مهم ترین صنایع دستی این منطقه به شمار می روند.